# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2016, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2016-memo/5182bf38-3345-442c-990a-446fdfdf0a9d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2016-memo/5182bf38-3345-442c-990a-446fdfdf0a9d)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2016/6014c375-2d84-49ee-a540-18762417c749) — QP · 2016 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                     MOPHATO 12

                             SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                 NGWANAITSEELE 2016

                                     MEMORANTAMO

MADUO: 70

                           Memorantamo o, o na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                      2                    DBE/Ngwanaitseele 2016
                                         NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo

•     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
•     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo esele, ikgatholose mafoko ao, mme fa
      karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa mo jela maduo. Fela, lefoko le le
      tswang mo puong esele le a amogelesega fa le dirisitswe mo setlhangweng e bile
      le tlhokega mo karabong.
•     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
•     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
•     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
•     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go
      tshwaiwe fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
•     Amogela dipharologano tsa diteme.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1       1.1.1          C/Mapodisi                                                            (1)

          1.1.2          Batsadi le barutabana/Mmaphefo le Rre Tshikari/Moruti Seleke wa
                         kereke ya Luthere le Mogokgo wa ga Mathaithai Rre Tshipe
                         Rakobo.                                                               (2)

          1.1.3          'O ne a sa tshameka, a nole mowa mosimane wa Kgatleng'.               (2)

          1.1.4          Mathaithai a ka tlhoka lesego/katlego mo botshelong./A ka welwa
                         ke leru le lentsho/dikgaba.                                           (2)

          1.1.5          Tshikari le Mmaphefo                                                  (2)

          1.1.6          Mojuta                                                                (1)

          1.1.7          Ba mmetsa dithupa di le mmalwa./Ba mmetsa go le gonnye.               (2)

          1.1.8          O batla go dira gore le ena a nne le sengwe le sengwe se a se
                         batlang.                                                              (2)

          1.1.9          Boruti le borutabana                                                  (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                      3                      DBE/Ngwanaitseele 2016
                                         NSC – Memorantamo

          1.1.10         O ne a didimetse./O ne a sa bue thata./O ne a le letududu.              (2)

          1.1.11         Ke ntlha, rraagwe o ne a kopa jalo a sa itse gore mapodisi a setse
                         a mo kgwathisitse.                                                      (2)

          1.1.12         Ee, Mathaithai o ne a bontsha ka go tsamaya gore o tota a sa batle
                         sekolo./Batsadi ba ga Mathaithai ba ne ba mo tlhaloganya sentle fa
                         a sena go ngwega.                                                       (2)

1.2       1.2.1          Morutwana wa SETLHANGWA A o utlwile botlhoko fa ba
                         SETLHANGWA B ba itumetse.

                         Morutwana mo go SETLHANGWA A o tlogetse sekolo a sa fetsa fa
                         baithuti ba SETLHANGWA B ba feditse dithuto tsa bona.                   (2)

                         Morutwana wa SETLHANGWA A ga a ithutela kitso ya tiro fa ba
                         SETLHANGWA B ba ithutetse kitso ya tiro. (Di le PEDI fela)              (2)

          1.2.2          Yunibesithi le Kholetšhe/Thekenikono                                    (2)

          1.2.3          Ke ka inyalanya le SETLHANGWA SA A gore ke dire se ke se
                         batlang e seng go ya ka batho ba bangwe./
                         Ke ka inyalanya le SETLHANGWA SA B gore ke fetse dithuto tse
                         ke di simolotseng/ke itumedise batsadi.                                 (2)

                                                       PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                30

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    4                      DBE/Ngwanaitseele 2016
                                       NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tshobokanyo:

Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

•   Kabo ya maduo
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5.
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7.

ELA TLHOKO:

•   Palo ya mafoko
    o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
    o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng kgotsa
      fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya mafoko a a
      lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang morago ga
      tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
    o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
      tlhokegang di se ke tsa sokelwa dirope.

POTSO 2

     Dinopolo                                              Mafoko a a tshikintsweng
1    'Baeteledipele ba itse gore setlhopha sa bona    1    Gakolola setlhopha, mme o se ka
     se tlhoka kaelo.'                                     wa se laola.
2    'Baeteledipele bona ba tlhaloganya boleng        2    Tshepa badiri ba gago o ba
     jwa batho ba bona, mme ba fetole mokgwa               letlelele go ntsha bokgoni.
     wa bona wa go dira fa go tlhokega.'
3    'Ba baya mo pepeneneg matsapa a ditlhopha        3    Lemoga matsapa a badiri, mme
     tsa bona, mme ba rwale maikarabelo otlhe fa           o tseye maikarabelo a makoa.
     go retetse.'
4    'Baeteledipele ba naya ditlhopha tiro yotlhe     4    Letla badiri go ikakanyetsa le go
     mme bona ba ete ba e tlhola fela go bona              dira diphoso.
     gore ba santse ba le mo temeng.'
5    'Motho yo o etelelang batho pele o               5    Dirisana le batho sentle.
     tshwanetse go itumelela go dira le batho, go
     ba thusa le go ba bona ba atlega.'

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  5                        DBE/Ngwanaitseele 2016
                                     NSC – Memorantamo

6    'Go rotloetsa ditlhopha go nna le boitlhamedi,     6   Amogela mokgwa o batho ba
     mme ba lebelela phoso jaaka tšhono ya go               dirang tiro ka ona.
     tokafatsa.'
7    'Ba rotloetsa le go keteka katlego e kgolo le e    7   Rotloetsa badiri mme o itumelele
     potlana.'                                              katlego ya bona.

Gakolola setlhopha mme o se ke wa se laola.√ Tshepa badiri ba gago o ba letlelele go
ntsha bokgoni.√ Lemoga matsapa a badiri, mme o tseye maikarabelo a makoa.√ Letla
badiri go ikakanyetsa le go dira diphoso.√ Dirisana le batho sentle.√ Amogela mokgwa
o batho ba dirang tiro ka ona.√ Rotloetsa badiri, mme o itumelele katlego ya bona.√
                                                                   Palo ya mafoko = 58         [10]

                                                       PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:              10

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   6                      DBE/Ngwanaitseele 2016
                                      NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo C

•     Mopeleto:
      o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
          fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
      o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
          dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
      o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
          a puiso a a nepagetseng.
•     Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
      nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1       C/Puo e e digelang.                                                                 (2)

3.2       Aforika. Ke tee e e dirilweng ka dimela tsa Seaforika.                              (2)

3.3       E e phepafatsang madi.                                                              (1)

3.4       Thuanyirui                                                                          (1)

3.5       Ka gore ke sona sebapatswa./Go lemosa badirisi kana bareki ka ga kumo.              (2)

3.6       Ee. Se phepafatsa madi a motho./Ke molemo wa boitekanelo.                           (2)
                                                                                              [10]

POTSO 4

4.1       A/Kherikete.                                                                        (1)

4.2       Ga go na tirisano/Go na le dintwa/Ga ba tshepane.                                   (2)

4.3       Se tseneng ka go itshepa!                                                           (2)

4.4       Go gakgamalela moaparo wa morutabana./Go ngalela/Go se itumelele go
          tswalelwa ka terata.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                     (2)

4.5       Dibuka/Dipene.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                     (1)

4.6       Nnyaya, barutwana ba tswaletswe mo terateng ka jalo ga ba a phuthologa./
          Moaparo wa morutabana ga o maleba le go ruta mo phaposing.                          (2)
                                                                                              [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                 7                    DBE/Ngwanaitseele 2016
                                    NSC – Memorantamo

POTSO 5

5.1       B/Polelotswako                                                                  (1)

5.2       Ba losika ba mo godisa ka go refosana.                                          (1)

5.3       Pakapheti.                                                                      (1)

5.4       Setse.                                                                          (1)
          Barutwana ba setse kwa sekolong./Rapula o setse matlakala mo phaposing.         (1)

5.5       Jela                                                                            (1)

5.6       Leina + leemedi                                                                 (2)

5.7       Morutwana o ne a lemosa mogokgo ntlha ya botlhokwa mabapi le itshireletso
          ya bona mo sekolong./O otlhailwe ka ntlha ya gore a sa dira tiro ya mo
          lelapeng.                                                                       (2)
                                                                                          [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:             30
                                                   PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:              70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2016-memo/e982f830-eef3-45c9-9e52-2c0b10528f13) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2016-memo/184cfadd-791e-4513-ae0e-8de272cf335f) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2016-memo/20bc9468-eede-46d1-a3e7-d14edcb84f23) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2016-memo/dfa47044-d2e6-4c83-b1a4-d2763e8d00ba) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2023-mg/bc6f0439-8545-4871-b43c-46131e87608a) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2021-mg/b9096f32-acfd-4848-a8ac-2e0f18de2891) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
