# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2018-final-memo/c5b8d438-a2da-481a-aaa7-247414d6c782
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2018-final-memo/c5b8d438-a2da-481a-aaa7-247414d6c782)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2018/69ebff26-cb07-4600-b11b-c1a4e8d4f4cd) — QP · 2018 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                     MOPHATO 12

                              SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                 PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                  NGWANAITSEELE 2018

                                     MEMORANTAMO

MADUO: 70

                           Memorantomo o, o na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                       2                   DBE/Ngwanaitseele 2018
                                          NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo

     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo e sele, ikgatholose mafoko ao, mme fa
      karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa mo jela maduo. Fela, lefoko le le
      tswang mo puong e sele le a amogelesega fa le dirisitswe mo setlhangweng e
      bile le tlhokega mo karabong.
     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go
      tshwaiwe fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
     Amogela dipharologano tsa diteme.
     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1       1.1.1          A/lapeng la gagwe                                                     (1)

          1.1.2          7/Supa                                                                (1)

          1.1.3          Hammanskraal, Ga-Rankuwa, Matlosane, Gouteng, Ditsobotla
                         (Di le PEDI fela)                                                     (2)

          1.1.4          Bolwetse jo bogolo jwa ngope/mokola.                                  (1)

          1.1.5          Ditedu                                                                (2)

          1.1.6          Mere/Melemo e mentsi                                                  (2)

          1.1.7          Botswana                                                              (1)

          1.1.8          Seitshiro o ne a tlhokafala.                                          (2)

          1.1.9          Ee, ga twe o ne a rata sefela se se neng se opelwa/o ne a katisa
                         khwaere kwa sekolong/e ne e le motshwaratakata.                       (2)

Kwalololo e ileditswe

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                       3                       DBE/Ngwanaitseele 2018
                                          NSC – Memorantamo

          1.1.10            Batlaphitlhong ya gagwe ba ne ba le kana ka moro wa nama
                             ya mokoduwe.
                            Leotonyana la tsie le ne le ka se tsene fa gare ga
                             batlaphitlhong.
                            Motho o ne a sa kgone go itshikinya mo a neng a eme gona.
                             (Di le PEDI fela.)                                                     (2)

          1.1.11         Ke ntlha, kgetse ya gagwe e ne e tletse mere e e se nang palo/
                         mesunkwana ka go farologana/mabutswana ka mebala yotlhe ya
                         lefatshe le ditswammung.                                                   (2)

          1.1.12         O ne a bua jalo a leka go tiisa Gaeadingwe mooko.                          (2)

          1.1.13         Ee, o ne a tsaya tshwetso ya go biletsa Seitshiro ngaka ya setso./
                         Nnyaya, ga a ka a bitsa moruti go tla go mo rapelela.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)            (2)

          1.1.14         E ne e le motho yo o itsegeng/E ne e le motho yo o rategang.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)            (2)

1.2       1.2.1          Batlaphitlhong ba SETLHANGWA A ba kaiwa ba ne ba le bantsi
                         thata√ fa ba SETLHANGWA B ba bonala ba se bantsi thata√.

                         Barutwana/Bana ba ne ba tsenetse phitlho mo go SETLHANGWA
                         A√ fa mo go SETLHANGWA B e ne e le bagolo fela√.

                         Batlaphitlhong ba SETLHANGWA            A   ke   bantsho√    fa   ba
                         SETLHANGWA B e le basweu√.

                         Mo go SETLHANGWA A re itse sebakwa sa loso√ fa mo go
                         SETLHANGWA B re sa se itse√.
                         (DI LE PEDI FELA)                                                          (4)

          1.2.2          Go ne go le tsididi.                                                       (2)

                                                       PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                   30

Kwalololo e ileditswe                                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    4                      DBE/Ngwanaitseele 2018
                                       NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tshobokanyo:

Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

   Kabo ya maduo
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5.
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7.

ELA TLHOKO:

   Palo ya mafoko
    o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
    o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng kgotsa
      fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya mafoko a a
      lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang morago ga
      tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
    o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
      tlhokegang di se ka tsa sokelwa dirope.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                5                       DBE/Ngwanaitseele 2018
                                   NSC – Memorantamo

POTSO 2

    Dinopolo                                             Mafoko a a tshikintsweng
1   'Gape dipatlisiso di supile fa thekenoloji e     1   Dikgang le dipuisano di
    fedisitse metlotlo le dipuisano gareng ga            khutlisitswe ke thekenoloji mo
    balekane, batsadi le bana, ka mongwe le              malapeng.
    mongwe o tlaa bo a kgomaretse thabolete,
    mogala wa letheka le lepothopo a tsere kgang
    le ditsala tsa gagwe tsa mafaratlhatlha'.
2   'Batho ga ba kgone go bona nako e e              2   Nako ya go ikhutsa e tsewa ke
    lekaneng ya boroko, ka gonne ba robala thari         tiriso ya thekenoloji.
    ba nnetse metlotlo mo dithaboleteng tsa bona'.
3   'Batho ba nna fela mo dilepothopong tsa          3   Ga go sa tlhole go itshidilwa
    bona motshegare otlhe, ba sa kgone go ema            mebele ka ntlha ya thekenoloji.
    go sedila mesifa'.
4   'Ba bangwe ga ba na le nako ya go apaya dijo     4   Go apewa dijo tse di sa
    tse di siametseng mebele ka ba le mo                 itekanelang ka ntlha ya go tsaya
    inthaneteng'.                                        nako mo mafaratlhatlheng.
5   'Batho ba teng ba dirisa nako e le ntsi mo       5   Batho ga ba sa tlhole ba na le
    inthaneteng ba lebala dilo dingwe tse di             seabe mo ditirong tsa morafe le
    botlhokwa jaaka balelapa, bamasika le go             masika.
    tsaya karolo mo ditirelong setšhaba tse di
    farologaneng'.
6   'Go nna le tshalelo morago ya ditiro tsa kwa     6   Ditiro tsa ditheo le tsa malapa
    ditheong tsa ditiro le tsa mo gae jaaka go           ga di sa dirwa ka botlalo.
    tlhatswa diaparo, go phepafatsa ntlo le
    tshingwana'.
7   'Manyalo a simolola go tlhakatlhakana ka         7   Manyalo a tlhoka kagiso ka
    balekane ba se na nako ya go itumedisana             banyalani ba sa tlhole ba
    nako e ntsi ya bona e le mo ditsaleng tsa bona       kgathalelana.
    tsa mafaratlhatlha'.

Dikgang le dipuisano di khutlisitswe ke thekenoloji mo malapeng.√ Nako ya go ikhutsa
e tsewa ke tiriso ya thekenoloji.√ Ga go sa tlhole go itshidilwa mebele ka ntlha ya
thekenoloji.√ Go apewa dijo tse di sa itekanelang ka ntlha ya go tsaya nako mo
mafaratlhatlheng.√ Batho ga ba sa tlhole ba na le seabe mo ditirong tsa morafe le
masika.√ Ditiro tsa ditheo le tsa malapa ga di sa dirwa ka botlalo.√ Manyalo a tlhoka
kagiso ka banyalani ba sa tlhole ba kgathalelana.√
                                                                  Palo ya mafoko = 83        [10]

                                                 PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                  10

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  6                       DBE/Ngwanaitseele 2018
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo C

     Mopeleto:
      o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
          fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
      o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
          dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
      o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
          a puiso a a nepagetseng.
     Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
      nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1       D/Puo e e digelang.                                                                 (1)

3.2       Leina la kuno le boeleditswe gararo mo papatsong/ le kwadilwe ka ditlhaka
          tse di ntshofaditsweng kgotsa tse dikgolo/kuno e tlhagiseditswe kwa pele mo
          papatsong.                                                                          (2)

3.3           Tlhotlhwa e beetswe bareki ba ntlha ba le 80./Go fokodiwa ga tlhotlhwa.
              Go iponela kgetsana le karata ya polokelo.
              Go ka e reka o ka duela R159 ka kgwedi.
               (Di le PEDI fela.)                                                             (2)

3.4       Go ngoka bareki go lemoga gore kuno e rekisiwa ka bokae/Go ngokela bareki
          kwa tlhotlhweng e e fokoditsweng.                                                   (2)

3.5       Reka ka sekoloto sa R159 ka kgwedi!                                                 (1)

3.6       Nnyaya, ga go ne go nna bonolo gonne papatso ga e tlhagise gore kuno e
          rekisiwa kwa kae/ga e tlhagise leina la lebentlele/aterese/mogala./
          Ee, go ka dirisiwa mafaratlhatlha a thekenoloji kana maranyane go batla kuno
          e.                                                                                  (2)
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)                     [10]

POTSO 4

4.1       B/Bommabontle.                                                                      (1)

4.2       A tatofatso/ntwa√/go tsiediwa ka gonne ba mmotsa gore dithathuu di kae√.            (2)

4.3       Ba supile yo mongwe ka menwana./Ba mo goga ka lebanta.                              (1)

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  7                       DBE/Ngwanaitseele 2018
                                     NSC – Memorantamo

4.4       Letshogo/kgakgamalo√, gonne ba mo goga ka lebanta/ba mo supa ka                     (2)
          menwana√.

4.5       Re batla go di bona!                                                                (1)

4.6       Lediriletlhaedi                                                                     (1)

4.7       Ee, ba akanya gore o ba tsieditse ka go ikoketsa bontle ka dithathuu./

          Nnyaya, gonne ga se ena a neng a atlhola kgaisano/fa re sekaseka khathunu
          ga go bonale dithathuu dipe mo go mmabontle.
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko).                     (2)
                                                                                              [10]

POTSO 5

5.1       Polelwanakalatlhaodi                                                                (1)

5.2       Bagolo ba ne ba ja dingwe tsa tsona.                                                (1)

5.3       Le dirisitswe jaaka thui                                                            (1)

5.4       Lediri + leina                                                                      (2)

5.5       Ba ne ba tshwanetse go kgaritlha maritsa mo phafaneng.                              (1)

5.6       Leemeditho                                                                          (1)

5.7       Bana ba ne ba santse ba emetse mme gore a tshole dijo.                              (1)
          (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko.)

5.8       Jang?                                                                               (1)

5.9       Palela/Retelelwa                                                                    (1)
                                                                                              [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                 30
                                                   PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:                  70

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

## Related documents

- [Setswana HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2018-final-memo/ab2c53a9-f67e-4859-8bfc-2933f9ca0d7a) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2018-final-memo/da5453d5-0a7d-4657-bcce-fda7d10426de) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2018-memo/93e765b2-e648-40ba-9d85-bedcc1f970e7) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2018-memo/1df1b582-168a-44c2-9abe-dc8082e929ed) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2023-mg/bc6f0439-8545-4871-b43c-46131e87608a) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2021-mg/b9096f32-acfd-4848-a8ac-2e0f18de2891) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
