# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019-memo/882bc65a-66ee-46e9-b93c-7afc51f8c757
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019-memo/882bc65a-66ee-46e9-b93c-7afc51f8c757)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019/6207cacc-fd52-4240-8e1b-16a8d373c1a1) — QP · 2019 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                      MOPHATO 12

                               SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                  PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                   NGWANAITSEELE 2019

                                  KAEDI YA GO TSHWAYA

MADUO: 70

                         Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                     Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                        2                      DBE/Ngwanaitseele 2019
                                       NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo e sele mo go e e tlhatlhobiwang,
      ikgatholose mafoko ao, mme fa karabo e santse e tlhaloganyega, o se ke wa mo
      jela maduo. Fela, lefoko le le tswang mo puong e sele le a amogelesega fa le
      dirisitswe mo setlhangweng e bile le tlhokega mo karabong.
     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go tshwaiwe
      fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
     Amogela dipharologano tsa diteme.
     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1        1.1.1         C/Tsietsa bakgweetsi.                                                       (1)

           1.1.2         Gore ba se ke ba mo lemoga/O ne a iphitlha.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)             (2)

           1.1.3         Nnyaya. O ne a dirisa dithekesi.                                            (2)

           1.1.4         Gore a le gakologelwe ka e le letsatsi la tshimologo ya khumo ya
                         gagwe.                                                                      (2)

           1.1.5         Tsa dienjene tse di dutlang oli/Tsa dienjene tse a di tshetseng ka
                         oli.                                                                        (1)

           1.1.6         Madi/Tšhelete.                                                              (2)

           1.1.7         E ne e le go kgotlhela dienjene tsa dijanaga ka yona fa a sa fitlhele
                         phoso epe gore a di bone molato.                                            (1)

           1.1.8         Ke kotlhao ya dijanaga tse di se nang tetla ya go nna dithekisi.            (1)

           1.1.9         64                                                                          (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                       3                      DBE/Ngwanaitseele 2019
                                      NSC – Kaedi ya go tshwaya

          1.1.10         O ne a dira madi a mantsi.                                               (2)

          1.1.11         E kaya gore o atlegile mo maitekong a gagwe ntle le go lemogiwa/
                         O ne a dira madi.                                                        (2)

          1.1.12         Ba otlhaiwe ka go romelwa kgolegelong/Ba duele madi a ba a
                         dirileng.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).          (2)

          1.1.13         Ke ntlha. O ne a tsietsa bakgweetsi ka gore e se lepodisa la nnete/
                         O ne a itirile rrapharakano.                                             (2)

          1.1.14         Ke ne ke tlaa itsise mapodisa a magolwane ka ga tiragalo./Ke ne
                         ke tlaa ikopela lekwalo la molato, mme ke ye go duela kwa
                         diofising tsa pharakano.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).          (2)

1.2       1.2.1          Mo go setlhangwa A, lepodisa le emisa dijanaga go tsietsa
                         bakgweetsi,√ fa mo go setlhangwa B lepodisa le emisa dijanaga
                         gore barutwana ba fete.√

                         Mo go setlhangwa A, lepodisa ke monna,√ fa mo go setlhangwa B
                         e le mosadi.√

                         Mo go setlhangwa A, lepodisa le tlola molao,√ fa mo go
                         setlhangwa B le diragatsa molao.√ (Di le PEDI fela.)
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).          (4)

          1.2.2          Ke go sireletsa barutwana gore ba kgabaganye ka pabalesego.              (2)

                                                        PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                30

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                 4                      DBE/Ngwanaitseele 2019
                                NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA B

TSHOBOKANYO

Mokgwa wa go tshwaya:
Go tshwaya go ikaegile ka tsenyeletso ya dintlha tse di batliwang mo potsong.
Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:
   Kabo ya maduo
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5.
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7.

ELA TLHOKO:
 Palo ya mafoko
   o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
   o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng
      kgotsa fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya
      mafoko a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang
      morago ga tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
   o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
      tlhokegang di se ke tsa sokelwa dirope.

POTSO 2

     Dinopolo                                           Mafoko a a tshikintsweng
1    'Ka dinako dingwe mo mafelong mangwe a 1           Go botlhokwa go itse badiri le
     ditiro ga go bonolo go ka tlhaola baeng go         baeng go rurifatsa tshireletsego
     tswa mo badiring ba lefelo leo'./ Motho yo o       ya setheo.
     sa itsiweng a botsolotswe dipotso go tila go
     akanya gore gongwe ke mongwe wa badiri.
2    'Modiri mongwe le mongwe o tshwanetse go 2         Badiri botlhe ba tshwanetse go
     nna podimatseba a eme ka ditsetsekwane             nna le seabe mo tshireletsegong
     go sireletsa dithoto, tiro ya gagwe le mothapi     ya dithoto tsa diofisi.
     wa gagwe'.
3    'Dikgwama le dibeke ga di a tshwanelwa go 3        Ba beye dikgetsana le madi a
     tlogelwa ka gope mo tafoleng. Beng fa ba           bona mo go fitlhegileng.
     tswa, ba di tseye kana ba di tswalele. Madi a
     bewe mo lefelong le le bolokesegileng'.

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    5                      DBE/Ngwanaitseele 2019
                                   NSC – Kaedi ya go tshwaya

4    'Dinotlolo di tlhokomelwe jaaka lesea, tse di     4   Dinotlolo di se bewe mo
     sa dirisiweng di se ka tsa bewa mo tafoleng'.         pepeneneng.
5    'Moeng a se amogelwe bonolo fela ka ntlha         5   Baeng ba sekasekiwe pele ba
     ya gore a re o bone tetla ya go tsena'.               amogelwa.
6    'Ga go kgathalesege gore moeng o lebega a         6   Baeng ba se ka ba newa
     le botlhokwa go le kae, o se ka wa mo                 tshedimosetso bonolo.
     senolela tshedimosetso epe e e masisi'.
7    'Go se nne ope yo o letlelelwang go sutisa        7   Badiri kgotsa baeng ba se ka ba
     dithoto tsa ofisi ntle le sesupo sa tetla ya go       sutisa dilwana ntle le tetla.
     dira jalo'.

Go botlhokwa go itse badiri le baeng go rurifatsa tshireletsego ya setheo.√ Badiri
botlhe ba tshwanetse go nna le seabe mo tshireletsegong ya dithoto tsa diofisi.√ Ba
beye dikgetsana tsa bona le madi mo go fitlhegileng.√ Dinotlolo di se bewe mo
pepeneneng.√ Baeng ba sekasekiwe pele ba amogelwa.√ Baeng ba se ka ba newa
tshedimosetso bonolo.√ Badiri kgotsa baeng ba se ka ba sutisa dilwana ntle le tetla.√

                                                                     Palo ya mafoko [68]

                                                       PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:              10

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                     6                    DBE/Ngwanaitseele 2019
                                    NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA C

TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo C
     Mopeleto:
      o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
          fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
      o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
          dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
      o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
          a puiso a a nepagetseng.
     Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
      nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1       D/mafatlha.                                                                         (1)

3.2       Diteko di dirwe.                                                                    (1)

3.3       Lefapha la Boitekanelo.                                                             (1)

3.4       Kamogelo/ Moamogedi.                                                                (1)

3.5       Lefelo la diteko.
          Nako ya go dira diteko.
          Aterese
          Mogala
          (Di le PEDI fela.)                                                                  (2)

3.6       Bo kgona go fodisiwa.                                                               (2)

3.7       Go kaya gore lefapha le ke lona le rweleng maikarabelo ka diteko tse/ke lona
          le lwantshang TB./Lefapha ke lona le dirang kitsiso kgotsa tsiboso.                 (2)
                                                                                              [10]

POTSO 4

4.1       D/Maemo a a kwa tlase a kago ya ditsela.                                            (1)

4.2       Lelatlhelwa.                                                                        (1)

4.3       Letshogo, gonne o rototse matlho.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

4.4       Serori.                                                                             (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   7                    DBE/Ngwanaitseele 2019
                                  NSC – Kaedi ya go tshwaya

4.5       Aforikaborwa.√ Folaga e e takilweng mo seroring ke ya naga ya
          Aforikaborwa.√                                                                    (2)

4.6       O akanya fela. √ Mofuta wa pudula e e dirisitsweng o kaya gore o a akanya. √
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                   (2)
                                                                                            [10]

POTSO 5

5.1       Tlhalosi ya sediriso.                                                             (1)

5.2       Letlhophileakaretsi.                                                              (1)

5.3       Lediri + letlhalosi.                                                              (2)

5.4       Borre ba bua nku e e thutsweng ke terekere.                                       (2)

5.5       Akabetse/Maketse.                                                                 (1)

5.6       O tshegofaditswe ka dithoto.                                                      (1)

5.7       Letlhalosi la mokgwa.                                                             (1)

5.8       Polelonolo.                                                                       (1)
                                                                                            [10]

                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:              30
                                                    PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:               70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2019-memo/c01b0bdc-f679-4a0a-a09f-aaa666e66c1b) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2023-mg/bc6f0439-8545-4871-b43c-46131e87608a) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2021-mg/b9096f32-acfd-4848-a8ac-2e0f18de2891) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2020-memo/0570d752-2432-4a4b-a808-cb884396ae63) — Setswana HL · Memo · 2020 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2018-final-memo/c5b8d438-a2da-481a-aaa7-247414d6c782) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2017-memo/00b2bd3e-ab15-4b6a-bd7e-7e9e9ba58f4c) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
