# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2020, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2020-memo/0570d752-2432-4a4b-a808-cb884396ae63
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2020
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2020-memo/0570d752-2432-4a4b-a808-cb884396ae63)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · setswana. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2020/4a6a4895-db46-4d20-b065-394e081add25) — QP · 2020 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                               SENIOR CERTIFICATE/
                           NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                      MOPHATO 12

                               SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                  PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                   NGWANAITSEELE 2020

                                  KAEDI YA GO TSHWAYA

MADUO: 70

                         Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                     Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  2                           DBE/Ngwanaitseele 2020
                                    SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
      le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
      tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo esele mo go e e tlhatlhobiwang,
      ikgatholose mafoko ao, mme fa karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa mo
      jela maduo. Fela, lefoko le le tswang mo puong esele le a amogelesega fa le
      dirisitswe mo setlhangweng e bile le tlhokega mo karabong.
     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go tshwaiwe
      fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
     Amogela dipharologano tsa diteme.
     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1        1.1.1         D/Rustenburg.                                                            (1)

           1.1.2         O adima madi kwa go kgaitsadie.
                         O rekisa dilwana/maphaka a bojalwa gore a tle a reke dijo.
                         Ga a kgone go fa basimane madi a go ya Kaferskraal a re ba
                         rekise maotwana a sejanaga.
                         Betsie a re basimane ba kope go nna le Koos kwa polaseng.
                         O kopa gore Koos a tle go mo tsaya pele a sotlega phetelela/
                         šwešwetlega.
                         (Di le PEDI fela)                                                        (2)

           1.1.3         Koos                                                                     (1)

           1.1.4         Botshelo jwa go tlhoka dijo le madi/Botshelo jwa go sotlega.             (2)

           1.1.5         Tlala                                                                    (2)

           1.1.6         Ka ntlha ya gore o tshwerwe ke tlala, mme ga go na dijo kwa
                         gaabo Attie.                                                             (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  3                           DBE/Ngwanaitseele 2020
                                    SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

          1.1.7          O ne a se tseege sentle ka ntlha ya leina leo gonne e le la
                         tlhaolele/Leina leo le nyatsa kgotsa le kgoba bantsho/O makala
                         gore go sa ntse go na le maina a go tshwana le le, mo
                         Aforikaborwa yo mošwa.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko).          (2)

          1.1.8          Go kaya gore ba ipatla ba le bosi mo kgwebong ya dipalangwa/Go
                         kaya gore ga ba na tirisano mo ditseleng.
                         (Dikarabo tse di nepagetseng tsa batlhatlhojwa di elwe tlhoko).          (2)

          1.1.9          Nigeria le Argentina                                                     (2)

          1.1.10         Ba tlhokile yo a ka ba pegang go ya kwa Kaferskraal/Ga ba a rata
                         go pagama ditekesi.                                                      (2)

          1.1.11         Ee. E ne e teilwe leina go tswa go 'Kafer' le le neng le dirisiwa ke
                         puso ya tlhaolele go nyenyefatsa kgotsa go kgoba batho ba
                         bantsho.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).          (2)

          1.1.12         Ke ntlha, gonne o ne a iphitlha matlho ka mmese, a thathelela
                         sekhafo mo thamong, mme a sala a tlhagisitse matlhonyana fela
                         gore bakgweetsi ba dithekisi tsa ga rraagwe ba se ka ba mmona.           (2)

          1.1.13         Ee. Ba kgatlhegela motshameko wa kgwele ya dinao o ba neng ba
                         sa o kgatlhegele pele.
                         Nnyaya. Ba bangwe ba santse ba sa rate mofuta o wa
                         motshameko.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).          (2)

1.2       1.2.1          Mo go SETLHANGWA A go buiwa ka basimane ba le babedi;√ fa
                         mo go SETLHANGWA B go tlhagelela mosimane a le mongwe.√
                         Mo go SETLHANGWA A basimane ba romilwe go batla madi kwa
                         ga malomaagwe Betsie;√ fa mosimane yo o mo go SETLHANGWA
                         B a kopa madi kgotsa dijo mo mmileng.√
                         Mo go SETLHANGWA A basimane ba eme fa thoko ga tsela;√ fa
                         mo go SETLHANGWA B mosimane o eme mo gare ga tsela.√                     (4)

          1.2.2          Ee. Bakgweetsi ba ka mo utlwela botlhoko ba mo naya madi
                         kgotsa dijo.
                         Nnyaya. Bakgweetsi ba ka mo feta fela ba sa mo fe sepe.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).          (2)

                                                        PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                30

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1            4                           DBE/Ngwanaitseele 2020
                              SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

Mokgwa wa go tshwaya:
Go tshwaya go ikaegile ka tsenyeletso ya dintlha tse di batliwang mo potsong.
Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:
   Kabo ya maduo
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1 – 3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4 – 5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6 – 7

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1 – 5.
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6 – 7.

ELA TLHOKO:
 Palo ya mafoko
   o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
   o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng
      kgotsa fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya
      mafoko a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang
      morago ga tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
   o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
      tlhokegang di se ke tsa sokelwa dirope.

POTSO 2

     Dinopolo                                           Mafoko a a tshikintsweng
1    'Ke setho gore fa moditšhaba a tla a           1   Moditšhaba o a tlhokomelwa.
     kgarakgatshitswe ke mathata le matsapa
     a lefatshe ga a itlhokomologiwe.'
2    'Moditšhaba a tshwana le yo, o a amogelwa,     2   Moditšhaba o amogelwa ka go
     mme a fiwe metsi go nwa.'                          sielwa metsi.
3    'Fa morago ga foo fa go se na go netefadiwa    3   Morago o itsisiwa kwa kgosing.
     gore o tswa kae, o isiwa kwa kgosing go
     begwa.'
4    'O fitlha a begelwa kgosi, mme a fiwe dijo     4   Morago ga foo o fiwa dijo le
     le boroko.'                                        boroko.
5    'Mo nakong e go sa ntse go batlisisiwa letso   5   O tsholwa jaaka motho.
     le legae la gagwe, o neelwa tlhokomelo e e
     tshwanetseng seriti sa motho mongwe le
     mongwe.'

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1            5                          DBE/Ngwanaitseele 2020
                              SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

6    'Fa malatsi a ntse a feta go ise go bonwe 6      Fa go sa itsiwe gore o tswa kae, o
     kwa a tswang gona, o simolola go tsaya           nna mongwe wa morafe.
     karolo le go akarediwa mo ditirong tsa
     morafe tse di farologaneng.'
7    'Pheletsong o ne a letlwa go nyala, mme a 7      Kwa bofelong o dumelelwa go
     tsalele morafe o mošwa wa gagwe ditlogolo.'      nyala.

     Mofaladi o a tlhokomelwa.√ Moditšhaba o amogelwa ka go sielwa metsi.√ Morago
     o itsisiwa kwa kgosing.√ Morago ga foo o fiwa dijo le boroko.√ O tsholwa jaaka
     motho.√ Fa go sa itsiwe gore o tswa kae, o nna mongwe wa morafe.√ Kwa
     bofelong o dumelelwa go nyala.√
                                                                 Palo ya mafoko [47]

                                                 PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                10

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                 6                         DBE/Ngwanaitseele 2020
                                   SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo C
      Mopeleto:
        o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
           fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
        o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
           dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
        o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
           a puiso a a nepagetseng.
      Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
       nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
      Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
       tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
       kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1        B/Puo e e digelang.                                                                 (1)

3.2.       Foreimi/digalase tsa matlho                                                         (1)

3.3        Tlhalosi ya felo                                                                    (1)

3.4        Tsa gago.                                                                           (1)

3.5        Nnyaya. Se fitlhelwa kwa Kimberley (Northern Cape) fela.                            (2)

3.6        Dikgwedi di le tharo.                                                               (2)

3.7        Gore bareki ba bone gore sesolo se ke sa paka/setlha sefe.                          (2)
                                                                                               [10]

POTSO 4

4.1        C/Mmegadikgang.                                                                     (1)

4.2        A kakabalo. O rototse matlho le go phatlalatsa letsogo.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                     (2)

4.3        Se seleele, gonne metsotso e ba e tsamaileng e feta ura.                            (2)

4.4        Ga re a tsamaya go feta metsotso e le 67 go ya sekolong sa rona sa mmu.             (1)

4.5        Go tsupula melomo ga bona.                                                          (2)

4.6        O akanya fela. Mofuta wa pudula e e dirisitsweng o kaya gore o a akanya.            (2)
                                                                                               [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    7                     DBE/Ngwanaitseele 2020
                                 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

POTSO 5

5.1       Agilwe/eleletswe                                                                    (1)

5.2       Go a bonala RraMpei o etetse morwadie.                                              (1)

5.3       Re a itse gore o ne a eleletswe eng.                                                (1)

5.4       Nna ke morutwana wa kwa Kokomeng.
          Re tlaa nna re letetse dipholo le ka nako ya Keresemose.                            (2)

5.5       O ne a bua a le esi a re a ke motho kana rre o bina kgabo/O ne a bua a le esi
          a ipotsa gore a ke motho kana rre o bina kgabo. (O ne a bua a le esi a ipotsa       (1)
          gore a rre ke motho kana o bina kgabo).

5.6       Polelwanakalatlhaodi                                                                (1)

5.7       A ka mo tsaya ka seatla.                                                            (2)

5.8       Sediri                                                                              (1)
                                                                                              [10]

                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                30
                                                    PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:                 70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2020-memo/1417cd79-1ba1-4716-a4a3-61b3b31b5229) — Setswana HL · Memo · 2020 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2020-memo/9ace0a92-f0a5-40f6-8e61-a60f84154d96) — Setswana HL · Memo · 2020 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2023-mg/bc6f0439-8545-4871-b43c-46131e87608a) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2021-mg/b9096f32-acfd-4848-a8ac-2e0f18de2891) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019-memo/882bc65a-66ee-46e9-b93c-7afc51f8c757) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2018-final-memo/c5b8d438-a2da-481a-aaa7-247414d6c782) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
