# Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2022-mg/56407790-a1ad-4624-a6bb-8f59fbef4d4a
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2022-mg/56407790-a1ad-4624-a6bb-8f59fbef4d4a)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · setswana. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2022/38928cec-876f-46af-8a96-7d1e9379d449) — QP · 2022 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                       MOPHATO 12

                               SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                   PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                   NGWANAITSEELE 2022

                                  KAEDI YA GO TSHWAYA

MADUO: 70

                         Kaedi ya go tshwaya e, e na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                      Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   2                        DBE/Ngwanaitseele 2022
                                  NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
 Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o fosagetseng
   le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go tobilwe go
   tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
 Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo esele mo go e e tlhatlhobiwang,
   ikgatholose mafoko ao, mme fa karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa mo
   jela maduo. Fela, lefoko le le tswang mo puong esele le a amogelesega fa le
   dirisitswe mo setlhangweng e bile le tlhokega mo karabong.
 Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA/ kgotsa KE A DUMELA/
   GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/tshegetso ke yona e e
   tshwanetseng go tsewa tsia.
 NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
   Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
 Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe mme motlhatlhojwa a neetse polelo
   yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
   le ntshofaditswe.
 Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo mme go tlhagisitswe tse dintsi, go tshwaiwe
   fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
 Amogela dipharologano tsa diteme.
 Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
   tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e
   kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1

1.1       1.1.1          C/ Aforikaborwa.                                                       (1)

          1.1.2          Setheo sa South African Book Development Council le Lefapha la
                         Bosetšhaba la Setso, Botaki le Merero ya Segosi .                      (2)

          1.1.3          Dinaane tsa rona.                                                      (1)

          1.1.4          Seemo sa go buisa mo go Maaforikaborwa se kwa tlase./Bontsi
                         jwa baagi ga bo rate/ga bo kgatlhele/ga bo tlhagafalele go buisa.      (2)

          1.1.5          Ke go rotloetsa baagi go buisa le go kwala dibuka tsa diteme tsa
                         segabona.                                                              (2)

          1.1.6          Ba iketlile/ba sosologile/ba repile.                                   (2)

          1.1.7          Go efosa bašwa go dira dilo tse di se nang mosola/go oketsa
                         kitso/go itapolosa.                                                    (2)

          1.1.8          Di kgontsha tiriso ya megala ya letheka gore go buisiwe nako
                         nngwe le nngwe/gongwe le gongwe(bonolo kgotsa botlhofo)/di
                         kgontsha go buisa go iketlilwe.                                        (2)

Kwalololo e ileditswe

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                         3                 DBE/Ngwanaitseele 2022
                                         NSC – Kaedi ya go tshwaya

          1.1.9          Kitso ya batho ba ba sa buiseng e ka se gole/se oketsege/e ka se
                         tlhabologe.                                                             (2)

          1.1.10         Ee. Le maleba gonne le amana le nngwe ya dipilara tse tlhano tsa
                         Puso ya Bokonebophirima/ le tlhola gore metsesetoropo e
                         ungwelwe mo ditirelong tsa puso.                                        (2)

          1.1.11         Ee. Di ka ba thusa go aga bokamoso jwa bona/ go atlega mo
                         botshelong.
                         Nnyaya. Di ka rotloetsa maitsholo a a sa eletsegeng mo loagong/
                         ga di age bokamoso jo bontle.
                         (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).         (2)

1.2       1.2.1          Laeborari/motlobo wa dikwalo.                                           (1)

          1.2.2          Bobedi di bua ka puiso.                                                 (2)

          1.2.3          Mo go setlhangwa A go ketekiwa beke ya puiso fa mo go
                         setlhangwa B go sa bontshe keteko epe./ Mo go setlhangwa A go
                         ka buisediwa gongwe le gongwe fa mo go setlhangwa B go
                         buisediwa fela mo laeboraring./Mo go setlhangwa A baagi ba
                         rotloediwa go buisa fa mo go setlhangwa B baagi ba buisa.               (2)

          1.2.4          Se akaretsa merafe e e farologaneng/se tlhagisa Bantsho le
                         Basweu.
                         Se akaretsa bong jo bo farologaneng/se tlhagisitse basetsana le
                         basimane.
                         Se akaretsa batho ba dingwaga tse di farologaneng/se tlhagisitse
                         bana le mogolo.                                                         (3)

          1.2.5          Ke ntlha. Lefelo le le tlhagisitsweng mo go setlhangwa B ke
                         laeborari ka jalo le na le nako ya go bula le go tswala.                (2)

                                                         PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:              30

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   4                   DBE/Ngwanaitseele 2022
                                   NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO
Mokgwa wa go tshwaya:
Go tshwaya go ikaegile ka tsenyeletso ya dintlha tse di batliwang mo potsong.
Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

   Kabo ya maduo
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse: (Fano re lebeletse
    motlhatlhojwa yo o kgonneng go neela dintlha di le supa.)
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 7
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 4–6
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 2–3

ELA TLHOKO:
 Palo ya mafoko
   o   Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
   o   A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng
       kgotsa fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya
       mafoko a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang
       morago ga tekanyetso mme o ikgatholose karolo e e setseng ya
       tshobokanyo.
   o   Ditshobokanyo tse dikhutshwane mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
       tlhokegang di se ka tsa sokelwa dirope.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    5                    DBE/Ngwanaitseele 2022
                                    NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

POTSO 2

                       DINOPOLO                         MAFOKO A A TSHIKINTSWENG
1   Tsela e e bonolo ya go gopola go nwa melemo       1 Nwa melemo/o itlhabe ka
    ya gago ke go e dira tlwaelo ya go tshela gore      tshwanelo.
    o gakologelwe go e nwa nako le nako morago
    ga dijo. O tshwanelwa ke go tlogela lemao le o
    itlhabang ka lona ka fa tlase ga mosamo gore
    o se ka wa robala o sa itlhaba.
2   Batho botlhe ba ba tshwaeditsweng ke              2 Nna le thulaganyo ya go tlhola
    bolwetse jwa sukiri ba tshwanelwa ke go dira        sukiri mo mading.
    lenaane la ngwaga le mo go lona ba dirang
    diteko tsa madi mo kgweditharong nngwe le
    nngwe.
3   Boemong jwa go nwa dinotsididi, tlhopha go        3 Nwa metsi a a tlhakantsweng le
    nwa metsi a o ka a tsenyang ratsuri,                maungo go tila go nwa dinotsididi.
    kgobedimetsing le dikgapetlana tsa maungo.
4   Sephiri sa go ja dijo tse di itekanetseng ke go   4 Ela tlhoko gore o ja eng.
    tlhokomela se o se jang.
5   O tshwanelwa ke go tla ka thararabololo e e       5 Batla ditsela tse di tlaa go
    tlaa go ntshang mo sukiring ka bonya go             thusang go tlogela/fokotsa sukiri.
    fitlhela leleme la gago le kgona go utlwa fa go
    le sukiri thata.
6   Rotloetsa balelapa la gago go ja dijo tse di sa   6 Jayang mmogo dijo tse di nang le
    farologaneng le tsa gago tse di nang le dikotla     menontsha.
    jaaka maungo le merogo.
7   Go simolola go itlwaetsa go tsamaya bonnye        7 Itlwaetse go ikotlolola mmele ka
    halofo ya ura letsatsi le letsatsi ka dinao ka      go tsamaya gangwe ka letsatsi.
    maitlhomo a go itshidilola mmele. Sengwe se
    o ka se dirang ke go tlogela sejanaga sa gago
    kgakala gore o kgone go tsamaya ka dinao go
    ya kwa mafelong a borekelo.

Nwa melemo/o itlhabe ka tshwanelo.√ Nna le thulaganyo ya go tlhola sukiri mo mading.√
Nwa metsi a a tlhakantsweng le maungo go tila go nwa dinotsididi.√ Ela tlhoko gore o ja
eng.√ Batla ditsela tse di tlaa go thusang go tlogela/fokotsa sukiri.√ Jayang mmogo dijo
tse di nang le menontsha.√ Itlwaetse go ikotlolola mmele ka go tsamaya gangwe ka
letsatsi. √
                                                                       Palo ya mafoko 61

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                  10

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                     6                    DBE/Ngwanaitseele 2022
                                     NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO
Mokgwa wa go tshwaya Karolo C
 Mopeleto:
   o    Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
        fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
   o    Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
        dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
   o    Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le
        matshwao a puiso a a nepagetseng.
 Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
   nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
 Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
   tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
   kwadilweng ka botlalo.
POTSO 3
3.1       D/Puo e e digelang.                                                                    (1)

3.2       Basadi gantsi ke bona ba ba rekang didiriswa tsa mo lapeng/ke bona gantsi
          ba phepafatsang.                                                                       (2)

3.3       O ka dirisa webosaete ya www.plush.co.za/
          Bukasefatlhego@PlushSA/
          Thwita@Plush_Z
          (E LE NNGWE FELA.)                                                                     (1)

3.4       Go kaya gore a se tlhole a ngongorega ka go se nne phepa ga ntlo/monko o
          o seng monate./Go emisa go ngongorega ka go ntsha mafura mo
          ditofong./Go kaya gore moreki a emise go ngongorega ka gonne o bone
          sediriswa se se tlaa mo thusang ka monko o o phepa./Didimala, selo se ke
          sephiri se se tlisang diphetogo.
          (E LE NNGWE FELA.)                                                                     (2)

3.5       Medutelo ya sebapatswa e boeleditswe gore e bonagale sentle.
          Leina le kwadilwe ka ditlhaka tse dikgolo./Leina le boeleditswe.
          Mosadi yo montle a le phepa.
          Tsholofetso ya gore ntlo e le phepa, e le lonko lo lo monate.
          (DI LE PEDI FELA)                                                                      (2)

3.6       Thui                                                                                   (1)

3.7       Letlhophileakaretsi                                                                    (1)
                                                                                                 [10]

POTSO 4

4.1       B/Phaposiborutelong.                                                                   (1)

4.2       A kgakgamalo/tšhakgalo/tshwenyego/tenego.          Go   itshupa    sentle   gore
          mosimane ga a dire tiro ya sekolo/ ithute.                                             (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   7                     DBE/Ngwanaitseele 2022
                                  NSC – Kaedi ya go tshwaya

4.3       O lepeleditse/phatlaladitse matsogo.                                               (1)

4.4       Ga ke e dirise thata morutabana.                                                   (1)

4.5       Rre o tlile maabane bosigo                                                         (1)

4.6       Ga a kitla a falola gonne go le thata mo go ena go tlhakanya 1 le 2/go
          fitlhelela karabo e e nepagetseng.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)

4.7       Mosimane a re o itse serutwa sa Dipalo ntswa a sa kgone go bona karabo e e
          maleba/Tshegiso e utlwala sentle ka lemorago la Papetlana 3 fa a re ga a na
          bothata le dipalo fela a sa itse karabo ya 1+2.                                    (2)
                                                                                             [10]

POTSO 5

5.1       Letlhalosi (la felo).                                                              (1)

5.2       Lediri le letlhaodi                                                                (2)

5.3       'Gatela.'                                                                          (1)

5.4       Modirisopego                                                                       (1)

5.5       Ena
          Ena o rata go itaya bana                                                           (2)

5.6       Ba ba mo lefapheng la bongaka, thuto ya dipuo le dikwalo, ka ga kgwebo.            (1)

5.7       Botswerere/bokgabale/matsetseleko/manontlhotlho - Morutabana o dira tiro
          ya gagwe ka botswerere.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)
                                                                                             [10]

                                                        PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:           30
                                                                      PALOGOTLHE:            70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2022-mg/59c64b0c-e80f-446a-b8cf-f24e6aa49a6f) — Setswana HL · Memo · 2022 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2021-mg-1/eb9fcbab-6ff6-4b95-99be-22115367abe0) — Setswana HL · Memo · 2022 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2023-mg/bc6f0439-8545-4871-b43c-46131e87608a) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2021-mg/b9096f32-acfd-4848-a8ac-2e0f18de2891) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2020-memo/0570d752-2432-4a4b-a808-cb884396ae63) — Setswana HL · Memo · 2020 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019-memo/882bc65a-66ee-46e9-b93c-7afc51f8c757) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
