# Setswana HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · setswana. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                     MOPHATO 12

                              SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                 PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                  NGWANAITSEELE 2024

                                 KAEDI YA GO TSHWAYA

MADUO: 70

                        Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 7.

Kwalololo e ileditswe                                                    Phetla

### Page 2

Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                      2                     DBE/Ngwanaitseele 2024
                                     NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo
•     Motlhatlhojwa a se ka a sokelwa dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o
      fosagetseng le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso tseo di fetola bokao gonne go
      tobilwe go tlhaloganya. (Diphoso di nne di supiwe.)
•     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo esele mo go e e tlhatlhobiwang,
      ikgatholose mafoko ao, mme fa karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa mo
      jela maduo. Fela, lefoko le le tswang mo puong esele le a amogelesega fa le
      dirisitswe mo setlhangweng e bile le tlhokega mo karabong.
•     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A DUMELA/
      GA KE DUMELE di se abelwe maduo. Lebaka/Tshegetso ke yona e e
      tshwanetseng go tsewa tsia.
•     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/Tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
•     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe, mme motlhatlhojwa a neetse polelo
      yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le thaletswe/
      le ntshofaditswe.
•     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo, mme go tlhagisitswe tse dintsi, go
      tshwaiwe fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
•     Amogela dipharologano tsa ditengwana.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1:

1.1       1.1.1         B/Southampton.                                                          (1)

          1.1.2         Bapalami ba    le       2224/diketepedi    makgaloamabedi       le
                        masomeamabedinne.                                                       (1)

          1.1.3         Diphaposiborobalo tsa teng e ne e le tsa maemo a a kwa godimo.
                        Dijo/dino tsa teng e ne e le tsa maemo a a kwa godimo.
                        Dikgoro tsa ba maemo a boraro di ne di disiwa ka dinako tsotlhe go
                        thibela/go efoga kanamo ya malwetse.
                        Ba kgonne go fitlhelela diketswana tsa phaloso.
                         (Di le PEDI fela.)                                                     (2)

          1.1.4         Nnyaya. Balaodi ba ne ba itlhokomolosa ditsiboso go tswa mo go
                        ba maemo a bosa le sekepe sa Carlifonia.                                (2)

          1.1.5         Go kaiwa batho ba ba sa humang/ba ba tlhokang/ba ba sa
                        itsholelang/bahumanegi.                                                 (2)

          1.1.6         O ja pholo ya tona.                                                     (1)

          1.1.7         Go mo tsibosa ka ga maemo a a sa siamang a bosa/dikgapetla tsa
                        metsi mo lewatleng gore a kgweetse ka kelotlhoko.                       (2)

          1.1.8         Botsididi ba setlha sa mariga/seramesegolo sa setlha sa mariga/
                        letsididi/maruru a a feteletseng.                                       (2)
Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 3

Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                      3                     DBE/Ngwanaitseele 2024
                                     NSC – Kaedi ya go tshwaya

          1.1.9         Ee, gonne ke mafoko a a builweng ke Kolonele Archibold Gracie
                        yo o falotseng mo kotsing.                                              (2)

          1.1.10        Mokgweetsi yo o itlhokomolosang melawana ya go kgweetsa/yo o
                        sa tshwenyegeleng tshireletsego ya bapalami/yo o botlhaswa mo
                        kgweetsong/yo o bodipa.                                                 (2)
                        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

          1.1.11        Ee, gonne ba ne ba tlaa tshelana malwetse go sa kgathalesege
                        maemo a bona/molao wa bojanala wa USA o ne o thusa mo go
                        thibeleng kanamo ya malwetse.
                        Nnyaya, gonne e ne e le kgethololo le go supa bobotlana ba
                        bapalami ba bangwe.
                        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)         (2)

          1.1.12        Ke ntlha, gonne dikgoro tse di neng di tswetswe di ne di disiwa ka
                        dinako tsotlhe.                                                         (2)

          1.1.13        Sekepe se nwetse ka letsatsi la borataro/6                              (1)

          1.1.14        Bapalami ba maemo a boraro ba ne ba gaelelwa, ba nwela mme
                        ba tlhokafala/ba tlhoka thuso gonne ba ne ba tswaletswe fa bontsi
                        ba maemo a ntlha le a bobedi bona ba kgonne go fitlhelela               (2)
                        diketswana tsa phaloso.

1.2       1.2.1         Mo go SETLHANGWA A go nwela sekepe fa mo go
                        SETLHWANGWA B go nwela sejanaga/koloi.
                        Mo go SETLHWANGWA A go nwela batho ba le bantsi fa mo go
                        SETLHANGWA B go nwela batho ba le mmalwa (bararo/bane).
                        Mo go SETLHANGWA A batho ba falosiwa ka diketswana tsa
                        phaloso fa mo go SETLHANGWA B batho ga ba falosiwe ke ope.
                        Mo go SETLHANGWA A go bapalami ba ba tlhokafetseng fa mo
                        go SETLHWANGWA B ga go na bapalami ba ba tlhokafetseng.
                        (Di le PEDI fela.)                                                      (4)

          1.2.2         Ba ka thuma go iphalosa/ ba ka leletsa ba thuso ya phaloso kgotsa       (2)
                        mongwe yo ba ka mo fitlhelelang go tla go ba thusa.

                                                      PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                30

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 4

Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                 4                  DBE/Ngwanaitseele 2024
                                NSC – Kaedi ya go tshwaya
KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

POTSO 2

Mokgwa wa go tshwaya Tshobokanyo:

Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:

•   Kabo ya maduo
    o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
    o Maduo a le 3 a puo
    o Palogotlhe: 10

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
    o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

•   Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse: (Fano re lebeletse
    motlhatlhojwa yo o kgonneng go neela dintlha di le supa.)
    o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 7.
    o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 4-6
    o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 2–3.

ELA TLHOKO:
• Palo ya mafoko
   o Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
   o A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng
      kgotsa fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya
      mafoko a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang
      morago ga tekanyetso, mme o ikgatholose karolo e e setseng ya tshobokanyo.
   o Ditshobokanyo tse dikhutshwane, mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
      tlhokegang di se ka tsa sokelwa dirope.

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 5

Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                  5                     DBE/Ngwanaitseele 2024
                                 NSC – Kaedi ya go tshwaya

                      DINOPOLO                         MAFOKO A A TSHIKINTSWENG
1   Fa o le motshameki, go botlhokwa go nna        1 Katisa mmele gore o nne o
    mo seemong sa go ka tshola mmele o               itekanetse.
    itekanetse ka go ikatisa gore o tle o efoge
    dikgobalo.
2   Ntlha nngwe e e botlhokwa mo                   2 Dirisa diaparo tse di siametseng go
    motshamekong mongwe le mongwe, ke go             tshameka.
    apara diaparo tse di maleba tsa
    motshameko.
3   Go tshameka go go se nang boikhutso, go        3 Nna le nako ya go ikhutsa.
    oketsa kgonagalo ya go ka bona dikgobalo.
4   Se tshameke fa o na le ditlhabi gonne seo ke   4 Tila go tshameka fa o lwala.
    mokgwa mongwe wa go supa fa mmele o sa
    itekanela mme o ka bona dikgobalo bonolo.
5   Go otlolola mesifa go dira gore motshameki     5 Sedila mesifa pele ga motshameko.
    a se iphitlhele a bone dikgobalo.
6   Fa o le montšhwa mo motshamekong               6 Itse melao ya metshameko o e
    mongwe, ithute melao ya motshameko, o e          diragatse.
    sale morago gonne seo se tlaa dira gore o
    nne o sireletsegile mo lebaleng la
    motshameko le go efoga dikgobalo.
7   Motshameki o tshwanelwa ke go nna a nwa        7 Nwa metsi kgapetsakgapetsa.
    metsi gangwe le gape go thibela phokotsego
    ya metsi mo mmeleng gonne seno se tlaa
    mo thusa go efoga kgogego ya mesifa e e ka
    bakang kotsi fa a tsweletse a tshameka.

Katisa mmele gore o nne o itekanetse.√ Dirisa diaparo tse di siametseng go
tshameka.√ Nna le nako ya go ikhutsa.√ Tila go tshameka fa o lwala.√ Sedila mesifa
pele ga motshameko.√ Itse melao ya metshameko o e diragatse.√ Nwa metsi
kgapetsakgapetsa.√
                                                             Palo ya mafoko = 41             [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                10

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 6

Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                    6                      DBE/Ngwanaitseele 2024
                                   NSC – Kaedi ya go tshwaya

KAROLO YA C: DIPOPEGO TSA PUO LE MELAWANA YA TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya KAROLO C

•     Mopeleto:
      o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o fosagetse ntle
          fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
      o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng o sokelwe
          dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e tlhatlhobiwang.
      o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le matshwao
          a puiso a a nepagetseng.
•     Dipopego tsa polelo di tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo ka
      nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
•     Mo dipotsong tse go tlhophiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3

3.1       C/McDonalds.                                                                         (1)

3.2       Puo e e tlhotlheletsang/go tlhagisiwa ga dikuno tse di bapatswang/go
          atamediwa ga dikuno/puo e e digelang/mekwalotlanyo e e farologaneng.                 (1)

3.3       'Reka beka le ditšhipisi ka R49.95 mme o bone senotsididi ntle le tuelo'.            (1)

3.4       Ee, gonne di tlhwatlhwatlase/di ratwa ke bana le bagolo.
          Nnyaya ga se batho botlhe ba ba ratang dikuno tsa McDonalds kgotsa tse di
          bapadiwang/bangwe ba ilediwa ke maemo a boitekanelo a bona.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                      (2)

3.5       Go supa fa senotsididi se ka go fa maatla jaaka lookwane le naya sejanaga
          maatla/go supa fa senotsididi se le sentsi.                                          (2)

3.6       www.mcDonalds.com.pk/webosaete ya McDonald/nomoro ya mogala.                         (1)

3.7       Leinaletswa.                                                                         (1)

3.8       O ka reka beka le ditšhipisi.                                                        (1)
                                                                                               [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 7

Setswana Puo ya Gae (HL)/P1                   7                   DBE/Ngwanaitseele 2024
                                  NSC – Kaedi ya go tshwaya

POTSO 4

4.1       D/Phaposing ya borutelo                                                          (1)

4.2       Maikutlo a kgakgamalo/makalo/kgamarego/tenego. O phuthile mabogo/o
          butse molomo go le gonnye/o mo lebeletse a isitse tlhogo kwa pele.               (2)

4.3       Ba tlhomile morutabana le morutwana yo o emeng ka dinao matlho go
          bontsha fa ba reeditse/tsela e ba dutseng ka yona jaaka go itshwara
          ditlhaa/go baya mabogo mo tafoleng go bontsha fa ba reeditse ka tlhoafalo.       (1)

4.4       Ga a botse ope/o a ipotsa. Go dirisitswe pudula ya kakanyo/e e bontshang fa
          a akanya.                                                                        (2)

4.5       Ke rona rotlhe ba re golaganang le wena mo thwitha.                              (1)

4.6       Tsweetswee!                                                                      (1)

4.7       Ee, gonne go kwadilwe gore 'o amogetswe morago ga malatsi a boikhutso'/
          Morutabana o nkopa gore ke tlotle ka se ke se dirileng mo malatsing a me a
          boikhutso.
          Nnyaya, gonne ke ne ke sa ipaakanyetsa go tlotla e le gone dikolo di
          bulwang.                                                                         (2)
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                  [10]

POTSO 5

5.1       Letlhaodi (la mmala)                                                             (1)

5.2       Mogolo wa gagwe ga o lekane go ka reka sejanaga/mogolo wa ngwana o na
          le diso.                                                                         (2)

5.3       Tlhalosi ya tshwantshanyomokgwa.                                                 (1)

5.4       Tshabega.                                                                        (1)

5.5       Mang?
          Modisaotsile o ja dijo tsa ga mang?                                              (2)

5.6       Basadi ba tlaa kgadiepetsa mogolokwane wa tsatsi leo.                            (2)

5.7       Leinakgopolo.                                                                    (1)
                                                                                           [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:              30
                                                                 PALOGOTLHE:               70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — Setswana HL · QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — Setswana HL · QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/7c5025e5-c1ed-4458-9d4f-d5bf87e9b383) — Setswana HL · QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2023-mg/ccea2147-f24f-4909-8005-bc6ba6f8285b) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2023-mg/bc6f0439-8545-4871-b43c-46131e87608a) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2021-mg/b6aa764b-82d4-4686-8a6a-06b1616ab457) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-setswana/7d1e848b-597c-47a6-9c32-4eacfae9cc3a) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-setswana/a97748be-3b5f-4da6-a7c2-245e23744f01) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023-mg/df8d577e-4b21-4004-88b3-f2daa31ad43a) — Memo · 2023 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
