# Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 19 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2016-memo/75b5eaff-c7c6-472f-afbe-ce58f01122cd
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 19

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2016-memo/75b5eaff-c7c6-472f-afbe-ce58f01122cd)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · setswana. Memorandum, 19 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2016/7f4c8d0a-6dab-4d33-829a-62bd3ebb11d3) — QP · 2016 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                    MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                               PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                             TLHAKOLE/MOPITLWE 2016

                                    MEMORANTAMO

MADUO: 80

                          Memorantamo o, o na le ditsebe di le 19.

Kwalololo e ileditswe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 2                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                    NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: POKO

MABOKO A SETSWANA – MK Mothoagae

POTSO 1 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

•     Mmoki o gomotsa bagaabo mo kutlobotlhokong e e ba wetseng. O ba kaela gore
      botlhoko jo bo mo pelong tsa bona bo tlaa fela.
•     O tlhagisa gore ba gomotsege gonne makolwane a bona a ka se tlhole a boa
      gape ka ba jelwe ke diphologolo tse di sa boifeng motho.
•     Ba jelwe ke metsi a matala a a se nang bopelotlhomogi.
•     Go ne go tswile banna tota ba digatlhamelamasisi. Go tswile banna ba ba sa
      boifeng loso. Banna ba ba tswang mogang go le thata ba se na letswalo lepe. Ba
      sa boife sepe. Banna ba ba bogale bo gaisang jwa dibatana tsa naga.
      Makolwane a dipelo tse di thata.
•     Fa o ne o ka ba tlhasela ka lonyatso, o re ke magatlapa, o ka ba tshosetsa ka
      seriti, o ne o tlaa di gama o sa di tlhapela. Fa o ne o le mosimane wa phala tsa
      pele, go ne go tlile go senyega, bojang bo ne bo se kitla bo tlhoga fa go neng go
      lwelwa gona.
•     Ba ile bannatia, makolwane a a swang a huparetse thebe, re setse ka diatla tse
      di lolea. Bana ba fetogile masiela, magae a fetogile matlotla.
•     Marapo a bona a kgwilwe ke ditlhapi tse dikgolo. Go ne go tswile banna tota. Go
      ne go ile banna ba ba neng ba sa boife loso. Banna ba ba tswang go le
      makgaphilakgaphila.
•     Makolwane a go sa tshamekelweng mo go ona.                                              [10]

                                        KGOTSA

POTSO 2 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

NGWANAKA O TSETSWE – GK Setou

2.1       Go godisa ngwana ka bothata, mme fa a gola a go tlhanogele/sotle.                   (1)

2.2       A kutlobotlhoko ya go sotlwa ke ngwana o mo tsetse.                                 (2)

2.3       'Ka e tshwara bogaleng, ka re ngwana o ntswa mpeng'.                                (2)

2.4       Go thusa mmuisi go tlhaloganya bonolo se go buiwang ka ga sona ka go
          bapisa mosadi le monyo o o nyang le mariga, go kaya gore mosadi o tswa
          maano fa go le thata go tlamela lelapa la gagwe.                                    (1)

2.5       Tlhatlagano ya bokao - go gatelela bokao jwa go supa fa mabogo a sa bolo
          go nna a dira e bile a setse a tsutsubane.                                          (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  3                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                     NSC – Memorantamo

2.6       Batsadi ba tshwanelwa ke go tlhokomelwa gonne ba re godisitse ka bothata/
          Go nna le maikarabelo mo batsading fa ba setse ba tlhoka thuso ya rona.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                               [10]

                                         KGOTSA

POTSO 3 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

LENTSWE LA MOLEDI – LD Raditladi

3.1       Boikuelo jwa moledi gore a sekegelwe tsebe.                                          (1)

3.2       Maikutlo a kutlobotlhoko ka gonne a sa reediwe mo go se a ikuelang ka ga
          sona.                                                                                (2)

3.3       'Go twe nna ke sefofu, ke foufetse'.                                                 (2)

3.4       Go golaganya kakanyo e e tlhagelelang mo melathetong e e latelanang ntle le
          go dirisa lekopanyi.                                                                 (1)

3.5       Tshwantshiso - mmoki o bapisa moledi le phologolo gonne a bidiwa jalo, mme
          fa go twe ke phologolo go raya gore ke lekaba.                                       (2)

3.6       Lefoko le pelong ga le tshetse/motho ga a tshwanela go lelela teng, mme o
          tshwanetse go ntshetsa kwa ntle se se mo tshwenyang gore a bone thuso.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                               [10]

                                         KGOTSA

POTSO 4 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

SEETEBOSIGO – LD Raditladi

4.1       Botsididi jwa kgwedi ya Seetebosigo.                                                 (1)

4.2       Kutlobotlhoko - ka ntlha ya fa mariga a ama batho gammogo le ditshedi
          tsotlhe.                                                                             (2)

4.3       Ke go emela selo se sengwe ka go dirisa se se tsamaelanang naso jaaka
          matlhare a tshwantshanngwa le dinku tse di fulang mo phefong.                        (1)

4.4       'Mašwi kwa sakeng a tlaa nyelela'.                                                   (2)

4.5       Poeletsomodumo ya k - go utlwatsa modumo wa tumammogo k - go supa ka
          moo mariga a neng a le bogale ka gona, mme a dire lekoko loo koko go
          kokoana mosong go leka gore le ka iphemela jang mo serameng.                         (2)

4.6       Mariga ke setlha se se tsididi ka jalo re apare bolelo gore re se sitwe le gore
          re kgone go dira ditiro tsa letsatsi le letsatsi/ga re a tshwanela go eta ka
          kgwedi e, gonne re ka tsenwa ke serame ka moeng a adimiwa mpa fela.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                               [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  4                 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 5 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

SEFALANA SA MENATE – LD Raditladi

SELELO SA TONKI – LD Raditladi

5.1       Tonki e kopa gore motho a tlogele go e bogisa ka gonne ke yona e neng e
          pegile Morena Jesu mo mokwatleng wa yona.                                         (1)

5.2       Kutlobotlhoko/go ikuela mokgosi/go lela.                                          (2)

5.3       'Ga ba nthate tota ba nkila lekonkong'.                                           (2)

5.4       Go thusa go kibakibela ga mola wa leboko/go oketsa lebelo la moribo le
          moretheto wa molatheto ka go tlogela thuanyisediri, sekao 'ke bolo boemong
          jwa 'ga' ke bolo.                                                                 (1)

5.5       Mothofatso - go naya tonki maikutlo a setho a go ikuela mo bareneng le
          Modimo gonne e sa bolo go itshokela pogo e e leng mo go yona.                     (2)

5.6       Diphologolo ga di a tshwanela go sotliwa ka di le mosola mo bathong/
          diphologolo le fa di sa bue di na le maikutlo.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                   (2)
                                                                                            [10]

                                                     PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:             30

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                5                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: PADI

POTSO 6 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

•     Motswagauteng o godisitswe ke nkokoagagwe Ijelele le mmonamogolo Puso
      morago ga go romelwa ke mmaagwe Gokatweng kwa Motsitlane go tswa kwa
      Gauteng.
•     Morago ga leso la monnamogolo le mosadimogolo botshelo jwa ga
      Motswagauteng bo ne ba simolola go mela mebotwana ya mathata. Mosala o ne
      a busa Motswagauteng ka molao wa tshipi, a rekisa leruo leo a le tshwaetsweng
      a sa mo rerisa.
•     Motswagauteng o ne a timetsa podi e go neng go twe ke Mmadinakana, se se ne
      sa mmakela masana a kokometse. Malomaagwe Mosala a mmetsa gore a bo a
      ineye naga.
•     Motswagauteng o ne a idibadiwa ke serame se se tlhotseng se tlhasetse mo
      letsatsing leo. O ne a selwa ke monna yo go tweng Mokwepa. Mokwepa o ne a
      tumile thata mo motseng wa Motsitlane ka go gweba ka dithwe tsa batho. Fa
      Motswagauteng a utlwa lentswe la rre yo, a garoga letswalo a bo a tswala matlho
      gonne a ne a itse gore botshelo jwa gagwe bo fedile.
•     O falodisitswe ke Gokatweng, mmaagwe Motswagauteng, fa a se na go lemoga
      gore kwana e go buiwang ka yona ke morwa wa gagwe.
•     Motswagauteng o ne a sasanka le mebila a sa itse kwa a yang gone. O ne a
      kopana le basimane ba apere makgasa jaaka ena. A lemoga fa e se ena fela a
      tsaletsweng tshotlego. Fa a se na go itshwantshanya le bona, ba mo atamela, ba
      mo phuruphutsha. Fa ba sa ntse ba mo phuruphutsha, koloi ya mapodisa ya
      goroga, ba le botsa phokoje. O ne a kgona go phamola se e leng sa gagwe le
      ena a inaya naga.
•     Fa a goroga mo Foreiborogo, a tsalana le mosimane mongwe a bidiwa Kabo.
      Ena le Kabo ba ne ba thusa go pega dithoto tsa bareki go ya kwa dithekising.
      Motswagauteng o ne a supetsa mapodisa mosimane yo a neng a phamoletse
      mosadimogolo sekgwama sa madi, a ba bontsha fa senokwane se, se
      latlhetseng sekgwama gona. Ba betsa senokwane le go se latlhela mo koloing,
      ba bona le sekgwama sa madi.
•     Motswagauteng a teketwa ke batho ka ntlha ya go thusa Mosweu yo. Ba ne ba
      re Motswagauteng a ka bo a sa thusa gonne motswasetlhabelo e se Montsho.
      Motswagauteng o ne a tshaba kwa bookelong.
•     Fa a ntse a lalara le naga a iphitlhela a setse a le mo Johaneseborogo. Fa a
      tsena mo khefing a thulana le lekau le le neng le mo latofaletsa go mo thula.
      Motswagauteng a palelwa ke go efoga ntwa e lekau le e boloditseng. Ba
      kgaoganngwa ke mong wa lebenkele. Madi a ne a tlhakane le mamina a
      mofikela. A gotlhola botlhoko. Motswagauteng o ne a thusiwa ke Alberto le
      Salamina, ba mo poma le meriri. E rile fa Motswagauteng a bona ba naya
      mosadi mongwe meriri ya gagwe, a simolola go tshoga. A lemoga fa a tlile go
      dirwa leswalo go ise go ye gope.

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                6                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                   NSC – Memorantamo

•     Motswagauteng a tuma thata mo Johaneseborogo, kgwebo ya gagwe ya gola.
      Ba mmala le basweu mo banning mo mmileng ba mo sireletsa. O ne a kopana le
      mosimanyana mongwe a bidiwa Janie, Motswagauteng o ne a bontsha Janie
      pelwana e e neng e le mo keetaneng. A mmotsa ka aterese e e mo pelwaneng.
      Janie a lemoga fa a e itse, mme a betsega ka lobelo morago a bowa le
      mapodisa. Motswagauteng le ditsala tsa gagwe ba betsega ka lobelo, mme a
      latlha dilo tseo a neng a di dirisa go poma.
•     Fa a ntse a sasanka le mebila jalo a rakana le mosadi yo a neng a phamolelwa
      sekgwama, ba gopolana ba bo ba lemogana fa e le ba madi a le mangwe. Kgetsi
      ya tlhatlhelwa mabapi le ba ba bolaileng rraagwe wa madi. Gokatweng e bong
      mmaagwe Motswagauteng, e ne e le mongwe wa lešomo le le bolaileng rraagwe.
•     Fa Motswagauteng e kete o tlaa bona botshelo jo bo itumedisang, ke fa a tlaa
      batla a kobiwa kwa sekolong ka ntlha ya tlhaolele. Balosika lwa gagwe ba ema ka
      maoto, mme kgetse ya sekwa mo sekolong, ya bo ya tshololwa. Botshelo jwa
      Motswagauteng bo ne bo tletse ka dikgatlampi.

                                       KGOTSA

POTSO 7: LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

7.1       O kobilwe ke malomaagwe gonne o timeditse podi/malomaagwe o ne a mo
          tlhoile gonne rraagwemogolo e bong Puso a mo abetse boswa jo e leng jwa
          gagwe.                                                                            (1)

7.2       A itebe mo seiponeng a bue le motho yo a mmonang mo go sona, a mo rate,
          a mo tlotle, a mo tshepe.                                                         (2)

7.3       O ne a tshaba gore mosadi wa ga Jankie a ka bolawa ke pelo fa a ka itse
          gore monna wa gagwe ke ena a imisitseng Gokatweng.                                (2)

7.4       Pule o ne a sireletsa Motswagauteng fa bana ba bangwe ba ne ba mo sotla
          ka ntlha ya ditebego tsa gagwe go tsweledisa morero wa padi pele.                 (2)

7.5       Kutlobotlhoko - gore ka e le malomaagwe, o ne a tshwanetse go mo
          tshegetsa le go mo sireletsa e seng go thusa setšhaba go mo sotla.
          Letlhoo - o ne a sotla Motswagauteng ka ntlha ya dilo tse di sa bonaleng.         (2)

7.6       Ke senokwane/mmolai/-gonne e ne e le moeteledipele wa lekoko le le neng le
          bolaya le go retla batho.                                                         (2)

7.7       O tsweletsa poloto ya padi ka go dira ka gotlhe go bona gore Motswagauteng
          o boela sekolong, morago ga go kobiwa ka ntlha ya dikhuduego.                     (2)

7.8       Ke motho yo o lerato - o ne a rata Motswagauteng thata.
          Ke motho yo o kutlwelobotlhoko - o ne a amogela Motswagauteng mo
          Foreiborogo a bo a ya go robala le ena.
          Ke segatlhamelamasisi - o ne a itatlhela mo go Motswagauteng go mo falosa
          fa a ne a tlhasetswe ke batho.
          (E le NNGWE fela)                                                                 (2)

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                     NSC – Memorantamo

7.9       Sepoko o ne a rotloetsa Motswagauteng go tsena sekolo le fa e ne e le
          ngwana wa mebila gore ditiragalo tsa padi di tswelele pele.                         (2)

7.10      Ba ne ba tsweletsa morero wa tlhaolele ka go teketa Motswagauteng, ba
          kaya fa motho yo o phamoletsweng madi e le Mosweu, e seng Montsho, go
          re poloto ya padi e phuthologe.                                                     (2)

7.11      Ke ne ke tlaa ba koba mo tirong gonne ba ne ba dira se se neng se le
          kgatlhanong le tiro ya bona/ke ne ke tlaa ba baya nakwana dingwaga di le
          pedi kwa gae ntle le tuelo.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

7.12      Ee - gonne o bone tuelo ya molato o a o dirileng, o kotutse se a se jetseng.
          Nnyaya - mongwe le mongwe o ithuta ka diphoso tsa gagwe/o thusitse puso
          ka bopaki bo a neelaneng ka bona.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

7.13      Boitshoko bo tsala boitumelo/Go amogela se o leng sona mo botshelong.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)
                                                                                              [25]

                                         KGOTSA

POTSO 8 (POTSO YA TLHAMO)

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

•     Motlalepule o ne a tshola ngwana le lekolwane la tedu tsa katse ka ntlha ya bosula
      le lefufa la ga Thandi.
•     Motlalepule o sasanka le mebila a batla kwa a ka isang ngwana wa gagwe, gore
      isago a tle go mo tsaya, fa a se na go mmonela legae le le bothitho. A kopana le
      mosadimogolo mongwe yo o neng a leka go mo thusa. Fa ba ntse ba tsamaya ba
      kopana le lepodisa. Ba ngunanguneletsa tlase, morago ga sebakanyana a supa ka
      monwana ntlheng ya borwa. Motlalepule o ne a tlogela ngwana kwa kgodisetsong.
      Fa a tswa foo sefatlhego sa gagwe se ne se hupile manyaapelo.
•     Tsatsi lengwe le lengwe a tshwantshanya Mosidi le mogoloe yo e neng ya re a le
      mo tlalelong, a mmitsa Omphile.
•     Motlalepule e ne e re fa a bona basimanyana ba tshameka, a bo a gopola ngwana
      wa gagwe. Mo motseng ba ne ba setse ba mo teile leina ba re ke Dinalana, gonne
      o ne a okomela ngwana mongwe le mongwe yo a rakanang nae fa morago ga
      ditsebe, gonne a ne a beile morwa wa gagwe letshwao fa morago ga tsebe.
•     Botshelo bo ne bo sa iketla mo lelapeng la MmaMosidi le RraMosidi gonne pelo ya
      ga Motlalepule e ile kwa ngwaneng yo o kwa kgodisetsong. Tsatsi lengwe
      mmaMosidi o ne a ipeta pelo. A bolelela monna wa gagwe gore ba ye go ipatlela
      ngwana wa mosimane kwa kgodisetsong. Leano e le gore a tle a kgethe Omphile
      wa gagwe gore a tle go ora molelo wa ntlo ya gaabo.

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   8                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                      NSC – Memorantamo

•     Leano le, le iteile kwa ntle gonne fa ba goroga kwa kgodisetsong, ba fitlhetse
      maloba e le maabane. Ntekwane mosimane o kwa tengnyana teng ya lefatshe, ke
      modisa wa dikgomo tsa ga monnamogolo Ofentse.
•     Mosadi o ne a ralala lefatshe a na le tsholofelo ya gore tsatsi lengwe o tlaa kopana
      le morwae. O ne a na le tsholofelo eo gonne mosadimogolo Malebela o kile a
      mmolelela gore selo se a se batlang, se kwa teng ga lefatshe, mme tsatsi lengwe o
      tlaa se bona.
•     MmaMosidi o ne a setse a otlhegile, e bile go bontsha gore dikolojana ga di sa
      tlhole di le mmogo. Go ne go sa fete letsatsi a sa selwa mo mmileng. RraMosidi a
      leka dingaka a bo a leba ka matlho fela.
•     Modise jaaka e ne e le tlwaelo ya mokgatlho wa gaabo go lekola bagodi le
      balwetse, ba ne ba ya go lekola MmaMosidi. Mosadimogolo o ne a letse a mo lora
      go le bosigo jwa maabane. MmaMosidi a biletsa Modise fa gaufi le ena, gonne o
      ne a setse a lemogile gore ke morwae yo a sa bolong go mmatla.
•     Modise a ya go khubama mo pele ga MmaMosidi, a mo keleka mo tsebeng ya
      moja. MmaMosidi a simolola go roroma jaaka motho wa letshoroma. Fa Modise a
      tlola a re o a mo tshwara, mosadimogolo a ngaa jaaka ntšwa e gatile legala.
      MmaMosidi o ne a bitsa leina la Omphile. Fa a mo šeba, a bona MmaMosidi a
      phaphaletse sefatlhego, ngaka ya fitlhela maloba e le maabane.
•     Motho ga a itsiwe e se naga. Ya re go ntse go phurutlhololwa, motho a rakana le
      letlojana. Fa ba bula ba kopana le pampitshana mo teng e kwadilwe ka matsogo a
      a roromang: 'Modimo o intshwarele. Batho thusang ngwanake, o kwa Olanti. Ke
      mmeile letšhwao ka fa morago ga tlhogo.'                                                  [25]

                                          KGOTSA

POTSO 9

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

9.1        Naga ya Matile e ne e sa tlhole e ntsha dijalo ka tshwanelo.                         (2)

9.2        O tsweletsa padi ka go rotloetsa bana ba Matile go tsena sekolo ka
           tlhomamo.                                                                            (2)

9.3        O thusa go senola morero wa padi ka go rotloetsa bana botlhe mo motseng le
           Modise go tsena sekolo le fa ena a sa bona lesedi la thuto ya sekgoa.                (2)

9.4        Omphile - Modimo o mphile ngwana wa mosimane yo o neng a tlhoka
           rraagwe.
           Umphi - leina le Omphile a neng a ipitsa ka lone kwa sekolong.
           Modise - ke leina le a le filweng ke monnamogolo Ofentse ka a ne a sa bolo
           go tlhoka modisa.                                                                    (3)

9.5        Go nna bonolo ga gagwe go dirile gore Motlalepule a etegele ka go batlana le
           ngwana mo sephiring gore poloto ya padi e phuthologe.                                (2)
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

9.6        Ee - gonne Thandi o ne a fufegela bontle jwa ga Motlalepule. A bona
           mokgele o mo tswa dinaleng, o tsewa ke motho a tla a eme ka dinao.                   (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                      9                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                         NSC – Memorantamo

9.7       Go tsweledisa ditiragalo tsa padi ka go dira gore Modise a kopane le
          Motlalepule yo o sa bolong go mmatla botshelo jotlhe jwa gagwe.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                          (2)

9.8       Ke ne ke tlaa ikisa kwa kgosing go kopa madi a go tsweletsa dithuto/ke ne ke
          tlaa kopa balosika go nketleetsa mo tsweletsong ya dithuto tsa me.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                          (2)

9.9       O kgonne go fodisa Modise le go mo thusa mo maibing a a neng a le mo go
          ona. Fa Modise a ka bo a tlhokafetse, poloto ya buka e ka bo e sa tswelela
          pele.                                                                                    (2)

9.10      Ee - gonne e tlaa re morago o ye go mo tsaya fa o sena go mmatlela bonno
          jo bo siameng.
          Nnyaya - motsadi mongwe le mongwe o tshwanetse go baakanyetsa ngwana
          wa gagwe pele a goroga. Motsadi mongwe le mongwe o tshwanetse go
          ikgodisetsa ngwana wa gagwe, e se re kamoso a baya batho ba bangwe
          molato fa ngwana a fapogile.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                          (2)

9.11      Kgodiso e e bothitho ya ga monnamogolo Ofentse e betletse Modise
          bokamoso jo bo phatsimang.                                                               (2)

9.12      Ee - gonne o re rutile gore re se ka ra latlha bana ba rona/re tshwanetse go
          ikgodisetsa bana/re tlhokomele batho ba re tshelang le bona segolobogolo ba
          re dirang le bona.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                          (2)
                                                                                                   [25]

                                             KGOTSA

POTSO 10 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO:             Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
                        tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
                        tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

MASEGO – G Mokae

•     Go belesediwa ga gagwe kwa sekolong go ne ga mo tsenya matlho a barutwana le
      barutabana, mme a latlhegelwa ke isago e e phatsimang.
•     Rraagwe ga a ka a dumela se a se bonang ka mosetsana yo a imileng. O ne a
      mmetsa a bo a ya go amogelwa kwa bookelong. O ne a ya go nna le
      mmangwanaagwe yo o neng a agile mo Phelindaba gore a tle a kgone go bona
      dingaka ka bogaufi mo bookelong jwa Kalafong.
•     Masego o ne a godisetsa ngwana wa gagwe Sello mo mathateng a a seng kana
      ka sepe. O ne a nna mo megwaafatsheng ya Mmakau le morwae Sello yo a mo
      godisitseng bokete.
•     Botshelo jwa ga masego bo ne bo sekwa le badimo. Dingaka di le mo tsietsing e
      kgolo. Go sa itsiwe gore go falodisiwe ngwana kgotsa mmaagwe.

Kwalololo e ileditswe                                                                     Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                10                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                    NSC – Memorantamo

•   MmaSontaga ka ntlha ya bogolo, a mo naya tiro ya gagwe kwa ga Solly le Cathy.
    Ba ne ba rata Masego o ne a tshwanelwa ke go dira kwa dikhitshining ka ntlha ya
    go batla go direla ngwana wa gagwe.
•   Masego o ne a sa rate fa ngwana wa gagwe a ka tsena mo dipolotiking tsa metlha
    eo. Gangwe le gape a mo lemosa fa thuto e tla pele, dipolotiki morago.
•   Ka ntlha ya maemo a dipolotiki mo Aforikaborwa, ba ga Lazar ba ne ba tswa mo
    nageng ya rona morago ga gore ntlo ya bona e jewe ka molelo. O ne a simolola go
    tshela le Vusi Mngoma yo o neng e le mongwe wa baeteledipele ba dipolotiki mo
    Aforikaborwa. Ba bonana ka go ikutswa, botshelo bo se bonolo.
•   Masego ya nna gone a nnang le maikutlo a lorato mo pelong ya gagwe morago ga
    go itsane le Vusi. Morago ga petelelo ya gagwe, o ne a ipoleletse gore ga a kitla a
    ratana. Banna ba le bantsi ba lekile fela ba paletswe.
•   Vusi le Masego ba godisitse Sello mo thutong. Vusi o ne a thuntshiwa ke
    mapodisa gonne go ne go twe ke mmelaelwa mo dikgaruuruung tse di neng di
    tsogile mo Aforikaborwa. Go ne go twe ke ena mongwe wa batho ba ba neng ba
    tshedisetsa batho moseja.
•   Sello a somarela sengwe le sengwe se mmaagwe a neng a mo ruta sona. Dithoto
    tsa ga Vusi Mngoma di ne tsa abelwa bana ba gagwe le mosadi wa ntlha wa ga
    Vusi. Sello ena o ne a tsweletsa dithuto tsa gagwe pele.
•   Kgwedi di se kae morago ga go boela kwa Mmakau, Goabaone a ikela badimong.
    A utlwa botlhoko thata, mme a apara kobo e nngwe e ntsho godimo ga ya ntlha mo
    pelong. A gomodiwa fela ke tswelelopele ya mosimane wa gagwe, Sello, kwa
    sekolong.                                                                                [25]

                                        KGOTSA

POTSO 11: MASEGO – G Mokae

11.1      Go kopa Masego go tsena sekolo kwa Sedimosang.                                     (1)

11.2      Rre Kgotle e ne e le morutabana wa ga Masego pele a ya go tsena kwa
          Sedimosang.                                                                        (2)

11.3      Masego o ne a sa tlhole a baya makau sebete. A ikanne gore a ka se ratane
          le ope mo botshelong jwa gagwe.                                                    (2)

11.4      Rre Motsepe o ne a kalediwa ka a ne a bolaya base Schalk gonne a ne a
          ipusolosetsa go bediwa ka sebepi.                                                  (2)

11.5      O kgaogantse batho ba ba godileng mmogo ba ratana e bile ba tshameka
          mmogo, go se letsapa le ba fisang pelo.                                            (2)

11.6      Ee - gonne ka motsi wa tlhaolele fa o amega mo polaong ya mosweu, le
          wena o ne o bolawa.
          Nnyaya - Ga re a tshwanela go seka motho, mme re seke molato ka base
          Schalk e le ena a simolotseng go itaya Rre Motsepe.                                (2)
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     11                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                         NSC – Memorantamo

11.7      Go nna lerato ga ga Vusi mo go Masego go thusitse Masego go tlhokomela
          Sello go ithutela pele gore poloto ya padi e tswelele pele.                              (2)

11.8      O ne a tlhokomela ngwana wa gagwe le go mo rotloetsa gore a rutege.                      (2)

11.9      Maikarabelo – Ka a sa batle go neelana ka ngwana, mme a sa itse gore kwa
          a yang gona o tlaa tlhokomelesega jaaka fa a le mo gae.                                  (2)

11.10     Ke ne ke tlaa amogela ka tlhokomela setlogolo, mme mmaagwe a ya
          sekolong/ke ne ke tlaa kopa gore a lemolole/ke ne ke tlaa mo koba mo ntlong
          gonne ke ne ke sa mo roma gore a ye go ima.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                          (2)

11.11     Ke ne ke tlaa kgaogana le ena/ke ne ke ka se dumele gore a nthaele gonne
          mongwe le mongwe a itse se a se tletseng mo sekolong.
          (Dikarabo tsa barutwana tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                              (2)

11.12     Ee - mmaagwe o ne a ka mmatlela diketleetso/basari mo mafapheng a a
          farologaneng segolobogolo ka a ne a le botlhale.
          Nnyaya - madi a ka bo a sa lekana go mo isa sekolong.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                          (2)

11.13     Magaleng ga go iwe gabedi/go se tshepe ditsala/go godisa ngwana wa gago.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                          (2)
                                                                                                   [25]

                                             KGOTSA

POTSO 12

ELA TLHOKO:             Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
                        tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
                        tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe

•   Mo tlholegong ya Bakgatla ba ga Kgafela, bogosi bo a lwelwa, fa Kgosi Molefi
    Pilane 'a Pheto a ne a disitse sope la ga mmaagwe, e bong Seingwaeng 'a
    Lekanyane ka a ne a tlogeletswe motse ke mogolowe.
•   Kgotlamaswe o ne a itlhoma mo bogosing fa Kgosi Molefi Pilane 'a Pheto a
    tlhomilwe semmuso. Bakgatla ba ga Kgosi Molefi Pilane ba ne ba phatlaladitswe
    ke puso e e makgwakgwa ya ga mogoloa Kgosi Molefi Pilane, fa Bakgatla ba ga
    Kgafela ba phatlaladitswe ke bogosi jo bo lwelwang, le Moselekatse yo o neng a
    ripitla merafe ya Batswana.
•   Kgosi Molefi Pilane 'a Pheto ke kgosi thothobolo o olela matlakala, o phutha
    morafe o o neng o phatlaletse, fa Bakgatla ba ga Kgafela ba ne ba se na kgosi, go
    ne go le dintwa. Molefe morwa Pheto o ne a ba phutha, mme a ba busa. E rile
    Pilane a tla, a mo neela bogosi ka kagiso. Matebele a ga Moselekatse a ne a
    phatlalatsa morafe wa Bakgatla, mme a ba gapa ka bontsi.

Kwalololo e ileditswe                                                                     Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 12                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                     NSC – Memorantamo

•   Kgosi Molefi Pilane 'a Pheto o ne a tshwanetse go siamisa diphoso tse di dirilweng
    ke mogolowe ka go thiba diphatlha tse a di phuntseng mo morafeng.
•   Kgamanyane e ne ya nna moeteledipele wa morafe wa Bakgatla, mme a se ka a
    busa lobaka lo loleele. Ke ena a isitseng Bakgatla kwa motseng wa Mokwena ka
    ba ne ba tshaba go tshwenngwa ke Maburu.
•   Go ne ga nna le kgolagano magareng ga Bakwena le Bakgatla go thusana
    motsing wa ntwa. Kgamanyane ga a ka a bona kagiso go tswa mo go Sechele ka
    a ne a rata fa Bakgatla ba ka mo ntshetsa dimpho. Morago ga Kgamanyane go ne
    ga busa Lentswe yo o neng a rata boruti e bile a rata bodumedi.
•   Kgosi Molefi Pilane 'a Pheto o ne a tshwanetse go batla matimela, a a gorose mo
    motseng fela jaaka modisa a tswa go batla dikgomo tse di timetseng.
•   Matimela a, a ne a phatlaletse le naga, ka bangwe go utlwelwa ba le kwa Kapa, fa
    bangwe ba le kwa Natala. Ba ne ba na le Dikobe, ngwana wa ga Nthite, mme
    bontsi jwa bona bo iphetotse maina, ba ipitsa boJohanese gonne ba ne ba boifa go
    bolawa. Banna bangwe ba tlogetse basadi, mme basadi le bana ba setse ba
    tsofala, e bile ba sotlega. Makau a sa le a ile majako, ba a inyadisa ba bo ba
    itlhadisa. Bontsi jwa banna bo falaletse kwa Kiriisetoropo, fa basadi bona ba
    tshabetse Tlhabane.
•   Kgosi Molefi Pilane 'a Pheto o ne a tshwanetse go phutha basadi, ka bangwe ba
    bona ba tlogetse banna ba ba ba nyetseng. Go sa le go twe ba ile go jaka, mme
    ga ba romele sepe kwa gae.                                                                 [25]

                                         KGOTSA

SETLHARE SA METLHOLO LE MOSADI – CLS Thobega le ba bangwe

13.1      Dianelabatho – banaleseabe ke batho le fa setlhare se bua ka gonne se
          mothofaditswe.                                                                       (2)

13.2       Go jaka ka loleme.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

13.3      O mothofaditse tlhapi go supa mokgwa o Keneetsweng a thelelang ka maaka
          ka gona.                                                                             (2)

13.4      Go dira gore naane e se lebalege/go natefisa naane.                                  (1)

13.5      Go ruta batho go efoga go jaka ka loleme gonne go na le ditlamorago tse di
          sa siamang/ga go sepe se se sa tsweleng mo pontsheng kwa
          bokhutlong/maaka a maoto makhutshwane.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)

13.6      Ga go dumelesege le go tlhaloganyesega gore setlhare se ka bua, sa
          tsamaya, sa ba sa goga motho leleme/motho a ka fetoga jang tshwene.                  (2)

13.7      A tlogele go bua maaka ka batho ba a tshelang nabo gonne ditlamorago tsa
          teng ga di a siama.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 13                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                     NSC – Memorantamo

13.8      Go tila go kgopisa batho ba ke tshelang nabo ka go ba akela gonne nka tsena
          mo dipharagobeng.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

13.9      Ke la segologolo
          Ga le a kwalwa ka ditemana/le a rorisa/puo ya teng e bofitlha.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko)                      (2)

13.10     Ke mminatholo/moanatholo/ga a tshwanelwa go tlakatlakelwa.                          (2)

13.11     Tlhatlagano - go gatelela bokao jwa go supa go tlotlomadiwa ga ga mogaka
          Sol Plaatjie.                                                                       (2)

13.12     Go re lemosa seabe sa mmokiwa mo bokwading le dipolotiking tsa
          Aforikaborwa/go lemosa mmokiwa gore bonatla jwa gagwe bo a bonala, bo a
          tlhokega, e bile bo a itumelelwa.                                                   (2)

13.13     A boitumelo/boikgantsho/boipelo-ka ntlha ya ditiro tsa gagwe mo setšhabeng
          soorrantsho.                                                                        (2)
                                                                                              [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                 25

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               14                  DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: TERAMA

POTSO 14 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

•   Ee, ditiragalo tsa teramakhutshwe, 'Batho ga ba tshwane', di tsamaisana le
    setlhogo.
•   Moremi o farologana le banna ba bantsi ka go thusa Nnaniki, mosadi wa gagwe go
    anega diaparo.
•   Ga ba bantsi banna ba o fitlhelang ba thusa basadi ba bona ka go tlhatswa
    diaparo.
•   Bangwe ba ka feleletsa ba re Moremi o apere jase kgotsa mosadi o mo
    itebagantse.
•   Fela Moremi ga a ise dilo tse di ntseng jaana kwa tlhogong, o thusa mosadi wa
    gagwe ka boineelo le lerato.
•   Se se mo farologanya le batho ba bangwe gore ka nnete batho ga ba tshwane.
•   Moremi o tlhagisetsa mogatse ntlha ya gore ba tshwanetse go batlela
    mosadimogolo motho yo a ka nnang le ene.
•   O tlhagisa kakanyo ya gore ba batle motho wa kwa kgakala ka gore balosika ba ba
    phuagantse fa ba ne ba ba kopile.
•   Tiro ya mofuta o mo malapeng a mantsi go tlwaelegile e dirwa ke bana ba
    basetsana, fela kwa ga Moremi ke ene a e dirang.
•   Se se supa gore ruri batho ga ba tshwane ka mo lebakeng le, e dirwa ke motho wa
    monna, Moremi.
•   Fa mosadi wa ga Moremi a kaya gore batho ba kwa kgakala ba ka ba udubatsa ka
    go ba utswetsa dithoto, Moremi o mo tlhalosetsa gore batho ga ba tshwane.
•   Fa Nomalanga a goroga le Nobuhle, o amogelwa ke Moremi e seng Nnaniki. Se se
    farologana le mo malapeng a mangwe moo Nomalanga a tshwanetseng ke go
    amogelwa ke mosadi wa lelapa, e seng monna.
•   Ka jalo se se senola fa lelapa la ga Moremi le sa tshwane le malapa a mangwe, fa
    ruri batho ba sa tshwane.
•   Moremi ga a ka a tswa pelo fa a bona Nomalanga jaaka o ka fitlhela go diragala
    mo gongwe.
•   Se, se supa fa Moremi a sa tshwane le batho ba bangwe, a sa raelesege bonolo fa
    a bona lerama le le setlhana.
•   Nomalanga o fetile a dira ka natla, a tlhokomela mosadimogolo bontle le go mo
    phutha. A dira go farologana le ngwana wa mmangwanaabo Moremi.
•   Fa mosadimogolo a sena go tlhokafala, Moremi o bolelela Nomalanga gore o
    mmatletse tiro kwa mooking mongwe. Nomalanga o gana tiro eo le go bolelela
    mooki Matlhare gore baoki ga ba na tshwaro e ntle mo bathusing ba bona.
•   Ga se batho ba bantsi ba ba ka buang nnete jaaka Nomalanga mo pele ga mooki
    Matlhare. Se se supa fa batho ba sa tshwane e le ruri.                                 [25]

                                      KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  15                   DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                      NSC – Memorantamo

POTSO 15

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

15.1      MmaMoremi.                                                                           (1)

15.2      Mmatsalaagwe Nnaniki.                                                                (1)

15.3      O tsentswe bokoa ke go kgarakgadiwa ke loso lwa monna wa gagwe.                      (2)

15.4      Ngwana wa mmangwaneagwe Moremi o ne a sa tlhokomele mmaagwe
          Moremi sentle.
          A se na nako ya gagwe.
          A bona fa mosadimogolo a mo kgoreletsa mo mekgapheng ya gagwe.                       (3)

15.5      Motho yo o lerato le pelotelele.                                                     (2)

15.6      O thusa go batlela Nomalanga tiro kwa ga mooki Matlhare morago ga go
          tlhokafala ga ga mmaagwe.                                                            (2)

15.7      Motho yo o lerato, yo o pelotelele, yo o tswang kwa ntle.                            (2)

15.8       Tenego - ya gore Nomalanga o gana tiro ka ntlha ya magatwe a a sa itseng
           bonnete jwa ona.
           Kutlwelobotlhoko - ka gonne kwa gabone ke tlala fela.                               (2)

15.9       Nomalanga o ne a rata mosadimogolo ka pelo ya gagwe yotlhe.
           O ne a rata lelapa la ga Moremi thata, fa a tshwanetse go ya gae o ne a
           gana.
           O ne a le pelotelele ya go tlhokomela MmaMoremi.
           (Di le PEDI fela)                                                                   (4)

15.10      Yo o nang le botho jo bo itsetsepetseng, jo bo ka se refosanelweng ka madi.         (2)

15.11      Ke ne ke tlaa mo kopa gore a tseye tiro, mme fa a lemoga bonnete jwa
           magatwe ao, a tlogele ka gangwe/ke ne ke tlaa mo solofetsa go mo okeletsa
           tuelo fa a ka ntirela.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

15.12      Ga go botlhale go tsaya ditshwetso ka ntlha ya magatwe a a iseng a go
           diragalele/go se akaretse batho mo dilong tsa magatwe ka gonne re le batho
           ga re tshwane/gore le fa gone lefatshe le senyegile, go sa ntse go na le batho
           ba ba botho.                                                                        (2)
                                                                                               [25]

                                             KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     16                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                         NSC – Memorantamo

POTSO 16 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO:             Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
                        tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
                        tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

GA SE LORATO – MJ Magasa

•   Ee, ditiragalo tsa terama, 'Ga se Lorato', di tsamaisana le setlhogo go ya ka seo
    makgarebe a a neng a kaya fa a rata Motsamai, a neng a dira ka gona, mme kwa
    bofelong maikaelelo a bona a bontsha fa ba ne ba sa mo rate.
•   Motsamai le ena o ne a kaya fa a rata makgarebe ao, fela seo ga se kaye gore ke
    lorato.
•   Se Motsamai a neng a se dira mo go Gadifele ga se lorato, gonne a mo nyetse,
    mme fela a mo keta diketo.
•   Kwa tshimologong, Motsamai o tsena mo leratong le Angeline yo o kayang gore o
    rata Motsamai.
•   Motsamai o adima madi kwa tirong go mo agela ntlo, a bo a mo tsenyetsa
    motlakase. O direla Angeline dilo tsotlhe tse a batlang a mo direla tsona ka bonako
    mo nakong e khutshwane ya lerato la bone. Tsotlhe tse, di diragala ka maitlhomo a
    lerato.
•   Fa Angeline a lemoga gore Motsamai o mo diretse tsotlhe tse a neng a batla a di
    mo direla, o a mo koba, mme se se supa fa go ne go se na lerato.
•   Angeline o ne a dirisa lerato go rafa se a neng a se batla mo go Motsamai.
•   Morago ga Angeline, Motsamai o kaya fa a iponetse lerato mo lekgarebeng le le
    bidiwang Suzan.
•   Bobedi bo tswelela jalo ka lerato, mme Motsamai o direla Suzan tsotlhe tse a di
    batlang ka maitlhomo a gore o dira tse mo leineng la lerato.
•   Suzan o tlhalosetsa Motsamai maele a gore ba ka dira kgwebo gore ba oketse
    letseno la bona. Ba reke bene gore ba rekise merogo, mme morago ba age
    lebenkele.
•   Tse tsotlhe tse, Motsamai o di dira ka kgopolo ya gore o a rata e bile o a ratwa.
•   Morago ga go lemoga gore Motsamai o dirile tsotlhe tse a neng a di batla, o tlhaba
    Motsamai ka tsela, mme se se lemosa gore go ne go se na lerato kwa ntlheng,
    Suzan o ne a itse se a se batlang.
•   Morago ga go phuaganngwa ke Suzan, Motsamai o kopana le Gladys yo le ena
    a kayang fa a mo rata ka la o ka swa nka go ja.
•   Motsamai o mo tlhabololela ntlo a bo a mo tsenyetsa metsi. Kwa bofelong, monna
    wa ga Gladys o boa kwa bokgwelwa, mme o feta a duedisa Motsamai go nna le
    mosadi wa gagwe.
•   Tsotlhe tse a di diretseng Gladys ka maitlhomo a lerato, o a di tlogela.
•   Dilo tsotlhe tse di diragaletseng Motsamai go tswa mo makgarebeng a gagwe a
    mararo, di supa fa tota e se lerato, mme e le go rafa moraba o o phunyegileng.                 [25]

                                             KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                                     Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  17                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                      NSC – Memorantamo

POTSO 17

GA SE LORATO – MJ Magasa

17.1      Angeline
          Gosekwang
          Lenkapere                                                                             (3)

17.2      Motsoko                                                                               (1)

17.3      UTC (United Tobacco Company).                                                         (1)

17.4      Ka gobo ba sotlega ka gore rraabone a sa ba tlamele ka gope.                          (2)

17.5      Go latlhegelwa ke tiro le tsotlhe tse a neng a na le tsona.                           (2)

17.6      Ngwana o ikgolela fela ka thuso ya batho ba ba pelotlhomogi le molemo.                (2)

17.7      Go itshoka ga gagwe go letla ditiragalo go tswelela pele ka gore fa a ka bo a
          ne a ngala le go boela gae, ditiragalo di ne di tlaa khutla gona foo.                 (2)

17.8      Kutlobotlhoko – Ka ntlha ya mathata le tshotlego tse ba nang natso.                   (2)

17.9      Gadifele - O ne a dirisa bokao ba leina la gagwe go gomotsa bana ba gagwe
          gore le fa go twe tse di bosula ga di fele, ba itse gore letsatsi lengwe di tlaa
          fela, e bile go monate gore ba simolole ka bosula gore ba tle ba feleletse ka
          monate.                                                                               (2)

          Emang - Gadifele o ne a dirisa bokao ba leina le go rotloetsa bana ba gagwe
          go ema ka dinao ba lebane le dikgwetlho tsa botshelo.                                 (2)

          Lesego - Gadifele o ne a dirisa bokao jwa leina la 'Lesego' go kaela bana ba
          gagwe gore ba lesego go bo ba na le mmaabona yo o ba emang nokeng.                    (2)

17.10     Ee - ka gore o ne a sentse dikoloi tsa setlamo sa UTC.                                (2)

17.11     Ke ne ke tlaa mo tlhala/ke ne ke ka mo tshwarisa gore a tlamela bana/ke ne
          ke ka begela batsadi ba rona gore ba tsereganye bothata bo.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                       (2)
                                                                                                [25]

                                                     PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                 25
                                                                   PALOGOTLHE:                  80

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 18

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2
                                 Downloaded from hlayiso.com             18                                                      DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                                                  NSC – Memorantamo

KAROLO YA B LE C: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA DITLHAMO TSA DIKWALO: PADI LE TERAMA [25 MADUO]
Ditlhokego                  Phitlhelelo ka dinaledi          Phitlhelelo ka         Phitlhelelo ka tekano           Phitlhelelo e e             Ga a fitlhelela
                                                               matsetseleko                                              tlhaelang
DITENG                                 12–15                        9–11                         6–8                        4–5                         0–3
                            -Tsibogelo ka dinaledi:    -O bontsha go               -Thanolo ya setlhogo e e    -Thanolo e e tlhaelang      -Setlhogo ga se
Thanolo ya setlhogo         14–15                      tlhaloganya, gape o         mo magareng, ga se          ya setlhogo, ga go na le    tlhaloganngwe
Ngangisano e e              -Tsibogelo e e             ranotse setlhogo sentle     diponagalo tsotlhe tse di   diponagalo dipe tse di      -Maiteko a a bokoa a go
tseneletseng, katlholo le   manontlhotlho: 12–13       -Tsibogelo e e              tlhagisitsweng ka botlalo   tlhagisitsweng ka botlalo   araba potso
go tlhaloganya              -Thanolo e e               lekalekanang ya dintlha     -Go na le dintlha dingwe    -Go dintlha di le mmalwa    -Dintlha tsa ngangisano
setlhangwa                  tseneletseng ya setlhogo   -Dintlha tse di utlwalang   tse dintle tse di           tse di tshegetsang          ga di dumelesege
                            -Motseletsele o o          tsa ngangisano, fela ga     tshegetsang setlhogo        setlhogo                    -Morutwana ga a kgona
15 MADUO                    itumedisang wa dintlha     se tsotlhe tse di           -Dintlha dingwe tsa         -Dintlha tsa ngangisano     go tlhaloganya
                            tsa ngangisano, di         tshegeditsweng jaaka go     dingangisano di             tse di maleba di dinnye     mofutakwalo kgotsa
                            tshegediwa ka botlalo go   ne go tshwanetse            tshegeditswe, mme fela      thata                       setlhangwa
                            tswa mo dikwalong          -Go tlhaloganya             bosupi ga bo                -Go tlhaloganya
                            -Go tlhaloganya            mofutakwalo le              dumelesege ka metlha        mofutakwalo le
                            mofutakwalo le             setlhangwa go a bonala      -Tlhalogantse               setlhangwa go gonnye
                            setlhangwa go go                                       bontlhabongwe jwa           thata
                            manontlhotlho                                          mofutakwalo le
                                                                                   setlhangwa
KAGEGO LE PUO                          8–10                       6–7                          4–5                         2–3                        0–1
                            -Popego e e                -Kagego e e                 -Go na le bosupi jwa        -Popego e supa              -Go tlhokagala ga
Popego, kelelo e e          lomaganeng                 tlhamaletseng le kelelo e   kagego                      thulaganyo e e              kagego go kgoreletsa
tlhaloganyegang le          -Matseno le bokhutlo di    e utlwalang ya              -E a tlhaloganyega le go    fosagetseng                 kelelo ya ngangisano
tlhagiso                    manontlhotlho              ngangisano                  lomagana fela e na le       -Dintlha tsa ngangisano     -Diphoso tsa puo le
Puo, segalo le setaele      -Dintlha tsa ngangisano    -Matseno, bokhutlo le       diphoso                     ga di a rulaganngwa         setaele se se
tse di dirisitsweng mo      di agegile sentle          ditemana dingwe di          -Diphoso di le mmalwa       sentle                      fosagetseng di tlhola
tlhamong                    -Puo, segalo le setaele    rulagantswe sentle ka       tsa puo, segalo le          -Diphoso tsa puo di a       setlhangwa se se sa
                            di supa kgolo, di a        tomagano                    setaele tse di              bonala                      atlegang
10 MADUO                    kgatlhisa, di nepagetse    - Kelelo e e utlwalang ya   nepagetseng go le go        -Segalo le setaele tse di   -Segalo le setaele tse di
                                                       ngangisano                  ntsi                        seng maleba                 seng maleba
                                                       -Bogolo puo, segalo le      -Bontsi jwa ditema di       -Ditemana di fosagetse
                                                       setaele di nepagetse        nepagetse
SEELO SA MADUO                       20–25                       15–19                        10–14                       5–9                         0–4

Kwalololo e ileditswe                                                                                                                                  Phetla

### Page 19

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2
                                 Downloaded from hlayiso.com             19                                                      DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
                                                                  NSC – Memorantamo

KAROLO YA B LE C: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA DITLHAMO TSA DIKWALO: PADI LE TERAMA [25 MADUO]
       Ditlhokego           Phitlhelelo ka dinaledi          Phitlhelelo ka         Phitlhelelo ka tekano           Phitlhelelo e e             Ga a fitlhelela
                                                             matsetseleko                                               tlhaelang
DITENG                                12–15                       9–11                         6–8                         4–5                        0–3
                            -Tsibogelo ka dinaledi:    -O bontsha go               -Thanolo ya setlhogo e e    -Thanolo e e tlhaelang      -Setlhogo ga se
Thanolo ya setlhogo         14–15                      tlhaloganya, gape o         mo magareng, ga se          ya setlhogo, ga go na le    tlhaloganngwe
Ngangisano e e              -Tsibogelo e e             ranotse setlhogo sentle     diponagalo tsotlhe tse di   diponagalo dipe tse di      -Maiteko a a bokoa a go
tseneletseng, katlholo le   manontlhotlho: 12–13       -Tsibogelo e e              tlhagisitsweng ka botlalo   tlhagisitsweng ka botlalo   araba potso
go tlhaloganya              -Thanolo e e               lekalekanang ya dintlha     -Go na le dintlha dingwe    -Go dintlha di le mmalwa    -Dintlha tsa ngangisano
setlhangwa                  tseneletseng ya setlhogo   -Dintlha tse di utlwalang   tse dintle tse di           tse di tshegetsang          ga di dumelesege
                            -Motseletsele o o          tsa ngangisano, fela ga     tshegetsang setlhogo        setlhogo                    -Morutwana ga a kgona
15 MADUO                    itumedisang wa dintlha     se tsotlhe tse di           -Dintlha dingwe tsa         -Dintlha tsa ngangisano     go tlhaloganya
                            tsa ngangisano, di         tshegeditsweng jaaka go     dingangisano di             tse di maleba di dinnye     mofutakwalo kgotsa
                            tshegediwa ka botlalo go   ne go tshwanetse            tshegeditswe, mme fela      thata                       setlhangwa
                            tswa mo dikwalong          -Go tlhaloganya             bosupi ga bo                -Go tlhaloganya
                            -Go tlhaloganya            mofutakwalo le              dumelesege ka metlha        mofutakwalo le
                            mofutakwalo le             setlhangwa go a bonala      -Tlhalogantse               setlhangwa go gonnye
                            setlhangwa go go                                       bontlhabongwe jwa           thata
                            manontlhotlho                                          mofutakwalo le
                                                                                   setlhangwa
KAGEGO LE PUO                          8–10                       6–7                          4–5                         2–3                        0–1
                            -Popego e e                -Kagego e e                 -Go na le bosupi jwa        -Popego e supa              -Go tlhokagala ga
Popego, kelelo e e          lomaganeng                 tlhamaletseng le kelelo e   kagego                      thulaganyo e e              kagego go kgoreletsa
tlhaloganyegang le          -Matseno le bokhutlo di    e utlwalang ya              -E a tlhaloganyega le go    fosagetseng                 kelelo ya ngangisano
tlhagiso                    manontlhotlho              ngangisano                  lomagana fela e na le       -Dintlha tsa ngangisano     -Diphoso tsa puo le
Puo, segalo le setaele      -Dintlha tsa ngangisano    -Matseno, bokhutlo le       diphoso                     ga di a rulaganngwa         setaele se se
tse di dirisitsweng mo      di agegile sentle          ditemana dingwe di          -Diphoso di le mmalwa       sentle                      fosagetseng di tlhola
tlhamong                    -Puo, segalo le setaele    rulagantswe sentle ka       tsa puo, segalo le          -Diphoso tsa puo di a       setlhangwa se se sa
                            di supa kgolo, di a        tomagano                    setaele tse di              bonala                      atlegang
10 MADUO                    kgatlhisa, di nepagetse    - Kelelo e e utlwalang ya   nepagetseng go le go        -Segalo le setaele tse di   -Segalo le setaele tse di
                                                       ngangisano                  ntsi                        seng maleba                 seng maleba
                                                       -Bogolo puo, segalo le      -Bontsi jwa ditema di       -Ditemana di fosagetse
                                                       setaele di nepagetse        nepagetse
SEELO SA MADUO                       20–25                       15–19                        10–14                       5–9                         0–4

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2016-memo/dfa47044-d2e6-4c83-b1a4-d2763e8d00ba) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-feb-march-2016-memo/8f5f7539-d980-4e22-b5fa-b09800b44216) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2016-memo/c30385ee-517a-4860-8133-ddfdca7f9a75) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2016-memo/e982f830-eef3-45c9-9e52-2c0b10528f13) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2018-memo/dbace9c6-ac58-4eb2-a6c1-2d018c41c737) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2017-memo/dc24617c-67e5-42f1-beaf-a6ff858f9af1) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
