# Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 18 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2017-memo/dc24617c-67e5-42f1-beaf-a6ff858f9af1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2017-memo/dc24617c-67e5-42f1-beaf-a6ff858f9af1)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · setswana. Memorandum, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2017/25fce730-28b9-434b-8359-43c2a194a8c9) — QP · 2017 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                    MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                               PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                             TLHAKOLE/MOPITLWE 2017

                                    MEMORANTAMO

MADUO: 80

                          Memorantamo o, o na le ditsebe di le 18.

Kwalololo e ileditswe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  2                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: POKO

MABOKO A SETSWANA – MK Mothoagae

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

'SEMAKALENG-A-MONYAISE' – JSS Shole

     Mmoki o senola maikutlo a boitumelo, tlotlo le boikgantsho mo go Semakaleng.
      A re ga a kitla a bua thata ka ene, o tlaa re tloporela fela.
     O tlaa batlela Semakaleng manno a a mo tshwanetseng. Semakaleng ga a eta ke
      ngwana wa mo gae, Motswana tota e seng wa ntete foo. O tlhaeditswe ke
      batlhanka ditilo.
     A ka go sebela sengwe, mme a bo a go raya a re se sebe. A go omanye thata a re
      ga o a tshwanela go bua maaka.
     O kgona go dirisa puo e se kae fela, a ntse a somarela mafoko, mme baeng ba
      seke ba mo tlhaloganye. O kgona go tshameka ka puo ka go tlhopha mafoko a se
      kae go tlhalosa puo kgotsa ntlha, go senola botswerere jwa gagwe jwa puo.
     Dilo tse o fitlhelang di tshwenya batho, o di fetola metlae. Dilelo tsa baratani o
      di fetola ditshegiso. Dilo tse di itumedisang batho o di fetola masetlapelo.
     Monna yo, o bua puo phaǃ ka basadi a sa kekologe sepe, se re se lemogang mo
      bukeng ya gagwe, fa a ne a bua ka Mma-Oshupile fa a ne a ratana le Dimo.
      A re mosadi a ka baya nkwe setsetse.
     O kwadile dibuka di le tlhano tse di tletseng thuto jaaka diane. Botswerere ba puo
      jo bo dirisitsweng mo dibukeng tsa gagwe bo tlaa sala motsing a yang bo ya batho.
      Monna yo o tshwantshiwang le kupe e tshweu jaaka ena, ga a nnele ruri.
      O ka tlhabelwa badimo gore ba se ka ba furalela lefatshe.                                [10]

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'GO NWELA GA MENDI' – MS Kitchen

2.1        Go senyegile, ntwa e loile, merafe e tsogelane kgatlhanong.                         (2)

2.2        Tshwantshiso-gore mmuisi a tlhaloganye bonolo ka go tshwantshanya dilo tse
           pedi go utlwatsa bogale jwa tau jaaka selalome se se sa sisimogeng motho.           (2)

2.3        Tlhatlagano ya bokao - go gatelela bokao jwa go supa gore banna fa e sale
           ba ile ntweng le gompieno ga ba ise ba boe/ba swetswe koo.                          (2)

2.4        Mmoki o senola maikutlo a kutlobotlhoko ka ntlha ya go latlhegelwa ke bana
           ba mmala wa sebilo ba ba neng ba bololetse ntwa/maikutlo a tlotlomatso ka
           boganka jo bo supilweng ke banna ba ba neng ba ile ntweng.                          (2)

2.5        Ntwa e go tlhokafetseng batho ba le bantsi.                                         (2)
                                                                                               [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  3                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'SELELO SA MOOPA' – GK Setou

3.1        Mothofatso – go naya dilo tse di sa tsheleng maikutlo a setho. Boopa bo filwe
           maikutlo a setho a go tlhokisa mosadi boroko.                                        (2)

3.2        Modimo o mo utlwele botlhoko ka go mo kgontsha gore a nne mo mmeleng/
           a ithwale.                                                                           (2)

3.3        Tlogelo – ya le mo go 'lefoko' go nna 'foko' go tlisa go kibakibela ka bonako
           ga mola wa leboko/go oketsa lebelo la moribo le moretheto wa molatheto.              (2)

3.4        Maikutlo a kutlobotlhoko le khutsafalo - ka gore batho ba na le bana, ena ga a
           na sepe, mme o tshela ka pelobotlhoko.                                               (2)

3.5        Boopa bo utlwisa botlhoko/bo tlisa kutlobotlhoko/bo jesetsa mo masweng.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                                [10]

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'LOSO' – MD Mothoagae

4.1        Sefatlhego se tletse kutlobotlhoko/Se bontsha se sa itumela.                         (2)

4.2        Tshwantshanyo – Go tshwantshanya dilo tse pedi tse di tshwanang ka bokao
           jaaka go retelelwa ga maano a batlhalefi go tshwantshanngwa le go nyelela
           ga metsi a sebataolo.                                                                (2)

4.3        Mothofatso – Go dirisitswe thuanyisediri ya motho go kaya ka moo loso lo
           leng botlhoko ka gona.                                                               (2)

4.4        Kutlobotlhoko – e e tliswang ke loso mo dipelong tsa batho le go ipoeletsa mo
           malapeng a batho.                                                                    (2)

4.5        Loso lo etela lelapa lengwe le lengwe/Ga lo tlhophe mohumi kgotsa
           mohumanegi.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                                [10]

                                             LE

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  4                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'BOFEREFERE JWA TORO' – CLS Thobega

5.1        Maaka a toro.                                                                       (2)

5.2        Maikutlo a go kgobega marapo/mowa o le kwa tlase ka a ne a ithaya a re se
           toro e se buang ke nnete, mme go sa nna jalo.                                       (2)

5.3        Neeletsano – Go tsweletsa kakanyo mo meleng e e latelanang ka go dirisa
           lebotsi 'kae' mo moleng o o fa godimo, mme le latele mo moleng o o fa tlase.        (2)

5.4        Tshwantshanyo – Go tshwantshanya dilo tse pedi tse di tshwanang ka bokao
           jaaka go sweufala ga pelo go tshwantshanngwa le bosweu jwa kapoko.                  (2)

5.5        O se ka wa dumela kgotsa wa tsaya se se tswang mo torong gore ke nnete.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)
                                                                                               [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                  30

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                5                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: PADI

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

   Motswagauteng o godisitswe ke nkokoagwe e leng Mosadimogolo Ijelele.
   O ne a sotlwa ke balekane ba gagwe ba ba neng ba mmitsa ka maina a tshotlo
    jaaka Rooijan, Lekutwane le ga se morwa ke Morolong.
   Moleko le Teko ba ne ba mo kgoromeletsa mo magaleng. Motswagauteng o ne a
    farologane le bana ba bangwe ka tshobotsi (moriri le mmala).
   Mosala, malomaagwe Motswagauteng o sotla Motswagauteng le go mo amoga
    leruo le a le tshwaetsweng lotlhe, se, se dirwa ke gore Puso le mosadimogolo
    Ijelele ba sa mo tlogelela sepe, mme ba tlogeletse Motswagauteng leruo lotlhe.
   Mosala o itaya Motswagauteng mo go botlhoko gonne a timeditse podi.
   Motswagauteng o tsaya tshweetso ya go sa boele gae morago ga go teketiwa ke
    Mosala. O ne a batlile podi gotlhe mo a e solofetseng teng, mme a itse gore
    Mosala o ya go mo lobela dintsi fa a sa tle le yona. Seno se tlhola gore a ineye
    naga.
   Motswagauteng o welwa ke serame le go idibala, a bo a selwa ke Mokwepa, se,
    se dirwa ke gore Motswagauteng a se na ditlhako le diaparo tse di bothitho (o ne a
    apara makgasa a maapolelo). Gape se, se dira gore a kopane le Gokatweng.
   Gokatweng o tshabisa Motswagauteng ka kgoro ya sephiri ka gonne a lemogile
    gore Motswagauteng ke morwa wa gagwe. Mmangwana o tshwara thipa ka fa
    bogaleng.
   Kwa Foreiborogo, Motswagauteng o teketwa ke batho ka gonne a thusitse
    mapodisi go tshwara senokwane se se neng se phamoletse mosadi wa mosweu
    sekgwama.
   Kwa bookelong, Motswagauteng o a tshaba fa a se na go nna botoka, o tshaba
    lepodisi le a le boneng kwa ga Mokwepa le le sa kgaleng kwa bookelong.
   Mo tereneng, Motswagauteng o batla go lobelwa dintsi ke lepodisi la ditekete ka go
    bo a palame terene a sa duela.
   Kwa Gauteng, Motswagauteng o tshaba kwa ga Alberto le Salamina ka a bone
    Salamina a mmeola, mme a rekisetsa Sedupe moriri wa gagwe. Tiragalo e, e mo
    gopotsa kwa ga Mokwepa.
   Kwa toropong ya Gauteng o ne a tsena mo khefing, a thulana le senatla sa lekau.
    Ga tsoga kgaruuruu, lekau la teng le mo latofaletsa go mo thula. La mmitsa
    morwa, lekutwana, letata ka dipuo tsotlhe tsa tshotlo tsa batho bantsho
    ba Aforikaborwa.
   Fa a ntse a tsweletse ka kgwebopotlana ya gagwe ya go beola batho, mapodisi
    a ne a mo kgorogela. O ne a le botsa phokoje a tlogela motšhini foo, meriri ya sala
    e gasagasane.
   Kwa sekolong se segolo sa Foreiborogo, Motswagauteng o lwa le Koot ka ntlha ya
    fa Koot a kgoromeleditse Sarkie mo go ene.                                                [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   6                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                      NSC – Memorantamo

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

7.1        Gokatweng, ke mmaagwe.                                                                (2)

7.2        Kwa ga Mokwepa.                                                                       (1)

7.3         O fetile baoki ba ile ka boroko.
            Kwa mojako a fitlhela monna yo o disang foo a kgalegile.
            A apola diaparo tsa bookelo, a apara tse a di tletsweng ke Kabo.
            A latlha dithobanyane tsa teng gona foo le go inaya naga.
           (Di le PEDI fela)                                                                     (2)

7.4        O kgonne go bona balosika lwa gaabo mo letlhakoreng lwa gaabo rraagwe.                (2)

7.5        Go dirile gore Motswagauteng a rate thuto le go kgatlhegela go boela                  (2)
           sekolong.

7.6        Motho yo o bosula, yo o lefufa, ga a na bopelotlhomogi.
           (Di le pedi fela)
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                       (2)

7.7        Lotso lwa gagwe lo ne lwa dira gore a thulane le bana ba basweu kwa                   (2)
           sekolong.

7.8        O ne a utlwela Motswagauteng botlhoko, a mo naya boroko, e bile a ya go mo
           tlhola kwa bookelong.                                                                 (2)

7.9            Go betswa ga ga Motswagauteng ka ntlha ya go thusa mosweu yo o
                tseetsweng sekgwama sa madi.
            Go sa fenye kgetsi ya go lwa le mosimane wa mosweu.
            Go tseelwa lokwaloitshupo ga Motswagauteng ka sefane sa Swanepoel
                gore a tle a amogelwe kwa sekolong.
           (E le NNGWE fela)                                                                     (2)

7.10       Kutlwelobotlhoko – o ne a itse gore ke morwae yo a mo ntshang mo ganong
           la tau.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                       (2)

7.11       Ee – o kgonne go tsweletsa pele dithuto tsa gagwe mo dikolong tse                     (2)
           dikgolwane.

7.12       Ke ne ke ka batla go itse se se re kgaogantseng morago ka mo itshwarela/
           Ke ne ke ka dira leano la gore a gololwe kwa kgolegelong.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                       (2)

7.13       O pelonolo, ga a lefufa.                                                              (2)
                                                                                                 [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7                       DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

   Poloto ya Omphile Umphi Modise e simolola ka lefufa le le neng la tsalega gareng
    ga Motlalepule le basetsana ba ba neng ba dira le ene kwa femeng ya mesese
    mo Dornfontein.
   Go tswa kwa Dornfontein Motlalepule o wela mo seraing se sengwe. Thandi o fufegela
    Motlalepule ka ntlha ya bontle jwa gagwe, mme o mo logela leano.
   Ka matlhajana, Thandi o laletsa Motlalepule mo phaposing ya gagwe mo go nang le
    lekau la tedu tsa katse le le rulagantsweng ke Thandi.
   Thandi o naya Motlalepule mogodungwana o o nang le seritibatsi se se robatsang,
    mme lekau la tedu tsa katse le itirela boithatelo ka ene go ya ka thulaganyo ya
    ga Thandi.
   Motlalepule o feleletsa a imile ka mokgwa o o sa tlhaloganyegeng morago ga tiragalo
    ya letsatsi leo. Motlalepule o belega ngwana wa mosimane, mme o mo naya leina
    la Omphile.
   Ka ntlha ya go tlhoka le go boifa go ya go tlhabisa batsadi ditlhong ka lesea le a le
    tshotseng, o tsaya tshweetso ya go isa Omphile kwa Olanti, kwa kgodisetsong.
    Maikaelelo e le go tlaa boa a tla go tsaya Omphile fa dilo tsotlhe di siame.
   Motlalepule o kopana le lekau la Thabantsho, mme le mo lebatsa mahutsana
    nakonyana. Ba a nyalana, mme e bile ba segofatswa ka ngwana ba mmitsa Mosidi,
    ka jalo Motlalepule a bidiwa MmaMosidi.
   Go nna teng ga ga Mosidi go dira gore Motlalepule a se lebale morwae, a gopola fa a
    ka bo a na le kgaitsadie, Mosidi.
   Motlalepule o simolola go ratharatha ka pelo a ipotsa gore a itsise monna ka ga
    Omphile, mme go nne thata. A tsena monna ka leano la gore ba ipatlele ngwana wa
    mosimane kwa Ikageleng, mme monna a se ka a gana.
   Kwa Ikageleng a se ka a bona se a neng a se tlogetse koo, mme a se ka a ineela.
   Omphile o ne a itseetswe ke morwadie monnamogolo Ofentse kwa Matile ka
    monnamogolo a sa bolo go lela ka modisa. O teilwe leina la Modise. Motlalepule ene o
    tsweletse go batla Omphile kwa Lejweleputswa.
   Mo go batleng Omphile, Motlalepule o kopana le mosadimogolo Malebela yo o mo
    nayang tsholofelo ya gore o tlaa bona se a se batlang le fa a se kitla a itse gore
    ke sone.
   Letsatsi lengwe fa Motlalepule a ile Matile, o bona mosimane mongwe a tshwana le
    morwae mo basimaneng ba ba neng ba tshameka motshameko wa lefetlho wa go
    nesa pula, a mo gopotsa Omphile.
   Motlalepule o setse a sotlegile le go otlhega thata ka ntlha ya go batla, e bile o aga a
    setswe a idibetse mo tseleng.
   Modise le mogatse, Matlakala, ba ya go tlhola Motlalepule ka a ne a na le kgolagano
    le lekgotla la Baitiredi ka mokgwa mongwe.
   Mosadimogolo a mo keleka sentle ka jaana a letse a mo lora. A mo tlhokomela sentle
    mo morago ga tsebe fa Modise a mo atametse, mme a lemoga gore ke ene Omphile
    yo o sa leng a pholetha le naga a mmatla.
   Boitumelo le kutlobotlhoko tsa dira gore a thule botala ka tlhogo.
   Lekwalo le a le tlogetseng ya nna lone le senolang masaitseweng a ga MmaMosidi.               [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  8                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
9.1        Monnamogolo Ofentse le Modise, kwa Matile.                                           (3)
9.2        Go itshireletsa kgatlhanong le meleko ya batho.                                      (2)
9.3        Monnamogolo o ne a kopa morwadie go mmatlela modisa gonne a setse
           a godile.                                                                            (2)
9.4        Motlalepule o ne a isa ngwana wa gagwe kwa kgodisetsong gonne o ne
           a tlhoka. O ne a batla go mmaakanyetsa botshelo gore motsing dilo di
           tsamaya sentle a ye go mo tsaya.                                                     (2)
9.5        O tlisitse bothito le tokafalo mo botshelong jwa ga Motlalepule jo bo dirileng
           gore a tlhoke ngwana wa gagwe yo o neng a le kwa kgodisetsong go tla go ja
           tsa botshelo jwa gagwe jo bo tokafetseng. Fa RraMosidi a ka bo a se teng
           gongwe morero wa padi o ka bo o phutlhame. Go ne go tlile go nna bonolo
           gore Motlalepule a bone morwae.                                                      (2)
9.6        E mo tlholetse go tlhoiwa ke Thandi mme a feleletsa a mmeetse dirai tse di
           dirileng gore a betelelwe.                                                           (2)
9.7        Morerwana wa lerato le thuto.
           (E le NNGWE fela)                                                                    (2)
9.8        Ee – gonne RraMosidi o ne a dumela sengwe le sengwe se Motlalepule a se
           buang. O ne a sa bontshe fa e le tlhogo ya lelapa.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
9.9        Gore Modimo o mo file ngwana wa mosimane yo a se nang rraagwe.                       (2)
9.10       Ee – gonne o ne a batla go ya go mo fatafatela, mme morago a boe a tle go
           mo tsaya.
           Nnyaya – gonne ngwana o ikgolela fela ka Setswana se re o tlaa tsholwa leng
           e seng o tlaa gola leng.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
9.11       Ke ne ke tlaa otlhaya motsadi mongwe le mongwe yo o dirang jalo./
           Ke ne ke tlaa gakolola batsadi ka botlhokwa jwa thuto.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
9.12       Go tlhabolola morafe wa batho bantsho le go lere mongwe le mongwe mo
           bokaping jwa moseja le thuto.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                                [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                      9                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                         NSC – Memorantamo

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO:             Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
                        tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
                        tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

MASEGO – G Mokae

   Masego ga a nna lesego gonne bomogolowe botlhe ba ne ba tlhokafala.
   Masego o ne a amogelwa kwa sekolong sa Sedimosang se go neng go sa tsewe
    mongwe le mongwe.
   Kwa sekolong o ne a fufegelwa ke barutwana ba bangwe ka a ne a ba gaisa ka
    botlhale mo phaposing. Tlotlomatso ya barutabana le yona e okeditse letlhoo leo
    ka a ne a araba dipotso sentle. Barutwana ba ne ba mo kgoba ka mafoko, mme ba
    mmitsa tšheri ya ga Tšhanki.
   Mo loetong lwa sekolo Sannah o mo raela go nwa bojalwa, mme kwa pheleletsong
    o a betelelwa ka ntlha ya se.
   Se, se ne sa lebisa kwa go ithwaleng ga ga Masego ka ntlha ya go robiwa leoto
    ke Ntsime.
   Mosimane yo o ne a batla go dira Masego swele ka gonne a sa batle go
    ratana nae.
   Masego o ne a busetswa gae ke mogokgo le tsala ya gagwe.
   Rraagwe o ne a galefa thata, mme morago ga gore mogokgo a tsamaye, o ne a
    teketa Masego mo go maswe.
   Masego le morwae yo o neng a mo imile ba ne ba le fa gare ga loso le botshelo
    ka ntlha ya kgatelelo ya madi le dikgobalo tse a neng a itemogela tsona morago
    ga go teketwa ke rraagwe.
   O ne a tshwanelwa ke go feta mo matsapeng a go tsenela karo e e masisi.
   O ne a tshwanelwa ke go bona ngaka kgapetsakgapetsa ka ntlha ya pholo
    ya gagwe.
   O ne a sotlega gonne a tshwanetse go tsoga mo mosong go le tsididi, e bile
    a patelesega go tsamaya mo lefifing go tshwara setimela se se yang kwa tirong
    ka maitlhomo a go direla morwae.
   O ne a ralala motse o o kotsi wa Lakasanta go isa molaetsa o o neng o tswa kwa
    go mongngwagwe go ya go Vusi Mngoma.
   O ne a iphitlhela a le gareng ga dinaka tsa kukama ka ntlha ya maemo a dipolotiki
    tsa ba ga Lazar le Vusi Mngoma. Se, se ne sa tlhola gore mapodisi a mo tshware
    le go mmotsolotsa dipotso.
   O tlhokile lesego ka ntlha ya go latlhegelwa ke batho botlhe ba a neng a ba rata
    ka ntlha ya dipolotiki. Rraagwe e bong Kgabo Motsepe o ne a bolawa ka
    go kgwagediwa ka a ne a bolaile mosweu. Monna wa gagwe e bong Vusi Mngoma
    le ena o ne a bolawa ka ntlha ya dipolotiki.
   O latlhegelwa ke mokapelo, ntswa a se kile a nna le kgolagano epe le monna
    yo mongwe morago ga go betelelwa ga gagwe. Mo a ithayang a re Ramasedi o
    mo arabile ka go mo naya lenyalo morago ga go nna lobaka lo lo leele a sa batle
    monna, mogatse o a bolawa.
   Mosadi wa ntlha wa ga Vusi Mngoma o ne a mo kgoba ka mafoko ka kgopolo
    ya gore dithata tsa ga mogatse di tlile go jewa ke ena, mme ena a di abela bana
    ba ga Vusi Mngoma.                                                                              [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                      Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  10                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – G Mokae

11.1       Rakgadiagwe.                                                                         (1)

11.2       Ke dikgobalo tse a di boneng fa morago ga go teketiwa ke rraagwe.                    (2)

11.3       Bogologolo/nako ya tlhaolele.                                                        (2)

11.4       O rata menate e bile o nwa bojalwa – Sannah o ne a raela Masego go nwa
           bojalwa, mme a feleletsa a beteletswe.                                               (2)

11.5       O ne a falotse mophato wa borobedi sentle.
           Botlhale jwa gagwe bo ne bo tlile go isa serodumo sa sekolo sa bona kwa
           godimo ka dipholo tse dintle.
           Rre Kgotle o ne a rata fa ngwana wa tsala ya gagwe a ka tsena kwa
           Sedimosang gonne a tlaa bona ditshono di le dintsi tse di ka mo thusang
           mo isagweng. (Di le PEDI fela)                                                       (4)

11.6       Ke fa Masego a ne a gana go ratana le Ntsime yo o neng a kaiwa a se nke
           a ganwa ke mosetsana.                                                                (2)

11.7       Seabe sa ga Knox Selamolela ke sa go koba Masego kwa sekolong ka ntlha
           ya fa a ne a imile, mme ka jalo a latlhegelwa ke isago e e neng e phatsima.          (2)

11.8        O ne a le mosetlhana
            Ditshegisa baeng tsa maratagolejwa
            Mmele o mosesanyane
            O ne a le moleele
           (Di le PEDI fela)                                                                    (2)

11.9       Ke ne ke tlaa mo thibela/ke ne ke tlaa mo lemosa gore ngwana o dirile phoso
           ka go ima.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)

11.10      Nnyaya ga e a siama, le dujwa le sa le metsi/Mmangwana o tshwara thipa ka
           fa bogaleng.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)

11.11      Letlhoo mo bathobasweung le mo pusong ya tlhaolele.                                  (2)

11.12      Go dira ka natla go a duela/fa o reetsa dikgakololo tsa batsadi o tlaa nna le
           isago e e itumedisang.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)
                                                                                                [25]

                                           KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                11                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                   NSC – Memorantamo

DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

   'Tlholego ya Bakgatla ba ga Kgafela'
   'Leboko la dikgomo'

   Tlholego ya morafe wa Bakgatla ba ga Kgafela e ne e aparetswe ke maragana
    teng a bana ba mpa a a sa tsenweng ke ope, mme se se tlhola dintwa tsa go lwela
    bogosi.
   Bana ba tshipa ba tsaya mmila o le mongwe fa ba kgaogana ke dira tsa megotlha,
    ka jalo, go lwela bogosi ga Bakgatla go ile ga dira gore bontsi ba dikgosi di buse
    nako e khutshwane ka ntlha ya dipolaano tse di neng di nna teng.
   Mo lebokong la dikgomo mmoki o kaya kgomo e le malenkhu a marumo go kaya
    gore fa kgomo e le gona, go nna dintwa kgotsa e tlisetsa batho marumo a a ba
    utlwisang botlhoko.
   Go kaiwa Bakgatla ba itemogetse kgaogano e kgolo ka puso ya ga Kgafela ka
    ntlha ya ga Makgotso yo o neng a romilwe go thusa Bakwena, mme ene a fetogela
    Bakgatla le go laletsa Legwale, kgosi ya Bakwena, go tlhabana le Pheto, morwa
    mogolowe. Tota ruri menomasweu polaya e tshega, e bile molaya kgosi            o a
    itaela.
   Mmoki o tlhagisa gore mašwi a kgomo ke more o o fisang banna ditedu, go kaya
    gore banna ga ba nnisege, ga ba ritibale fa ba nwa mašwi a yone ka ba itse gore
    ba ka tlhaselwa nako e nngwe le e nngwe ka ntlha ya kgomo.
   Naga e se nang khudutlou bolobeto ba ipha naga, ka ntlha ya dipolaano tsa ga
    Ditsebe le bana ba ga Pheto, morafe o ne wa tlhoka keteledipele, mme bogosi bo
    ne ba wela mo baneng ba ga Pilane, gofejane wa ga Pheto, yo bogosi bo neng bo
    sa mmetse mo phatleng.
   Mmoki o tlhalosa gore go nna le kgomo ga go robatse motho ka a tshwanetse go e
    tlhokomela mo bathong ba ba batlang go e gapa mo go ene. Fela jalo, go sa nne
    le kgomo le gona ga go robatse motho ka a fisegela go nna le yona ka ntlha ya
    mosola wa yona. Se, se senola ka moo kgomo e leng dingalo ka gona.
   Naga e se nang khudutlou bolobeto ba ipha naga, Pilane o ne a tshabela Matebele
    kwa Bopedi ga Mapela, mme Bakgatla ba ne ba se na kgosi, ka jalo, Molefe
    morwa Pheto, o ne a sala a phutha Bakgatla le go ba busa.
   Mmoki o tlhagisa kgomo e le modimo wa mo gae o o jeleng rraagwe ka go e
    tlhabanela kgatlhanong le batho ba ba batlang go e gapa. Mmoki o tshogile gore
    fela jaaka e bolaile rraagwe, le ene e tlaa mo nyeletsa.
   Bakgatla ba ga Kgafela ba ne ba phatlalala le go gapiwa ka bontsi ke Matebele a
    ga Moselekase, go akaretsa morwa kgosi Pilane e leng Kgamanyane. Le gale
    Moselekase o ne a golola Kgamanyane go tsaya bogosi morago ga loso la ga
    Pilane.
   Mmoki o tlhalosa gore fa kgomo e leng gone ditšhaba di jana ka meno le go e
    lwela ka ntlha ya boleng le mosola wa yona. O tlhagisa gore banna ba le bantsi ba
    robegile mekwatla le go latlhegelwa ke matshelo ba le mo motlhaleng wa go dibela
    dikgomo tsa bona.                                                                         [25]
Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   12                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                      NSC – Memorantamo

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

   'Tlholego ya Morafe wa Batlhaping'
   'Batlhaping ba Kgotla ya Oorramaidi'

13.1       Barolong.                                                                              (1)

13.2       Ba ne ba ya go nna gaufi le Noka e Tshetlha kwa ba neng ba phela ka go ja
           ditlhapi, ka jalo ba bidiwa Batlhaping.                                                (2)

13.3       O ne a le monnye mo go Phuduhudu, ka jalo o ne a sa tshwanela go busa
           mogolowe a le teng.                                                                    (2)

13.4       Maragana teng a bana ba mpa ga a tsenwe.                                               (2)

13.5       Kutlobotlhoko - bana ba motho ba a lwa le go logelana mamena go na le gore
           ba kitlane le go nna ngatana e le nngwe.                                               (2)

13.6       Motho yo o botlhale/matlhajana ka a kgonne go itira yo o sa utlweng gore
           batho ba kgone go mo seba a le teng.                                                   (2)

13.7       Bo tlhodile kgotlhang ya bogosi magareng ga Tau le Phuduhutswana e e
           feleleditseng ka ntwa magareng ga bona.                                                (2)

13.8       Bana ba tshipa ba tsaya mmila o le mongwe fa ba kgaogana ke dira tsa
           megotlha/bana ba motho ba tshwanetse go se letlelele sepe go ba tsena
           gare, mme ba tshwaragane go nna ngatana e le nngwe.                                    (2)

13.9       Go supa kgora ya bona.                                                                 (2)

13.10      Ke morafe o o mabela, o o ithatang le go ikgantsha ka go tlotlomatsa
           botlhaping jwa bona.                                                                   (2)

13.11      Re bana ba ga Maidi-a-kgatsele, ba go tlhapa ka lobese.                                (2)

13.12      Mmala o mosetlha mo banneng, mosetlhana mo basading.                                   (2)

13.13      Ba tshwanetse go ikitse le go ipela ka dikgotla tsaabo.                                (2)
                                                                                                  [25]

                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                    25

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                13                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: TERAMA

POTSO 14: POTSO YA TLHAMO

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

'SEKOROPOLAPA' – SS Mokua

   Nkefi o palelwa ke go tsaya ditshwetso tse di maleba ka go lebala fa a gola, mme
    nako e sa mo emela ka ntlha ya go jela monakaladi ruri.
   Mafenya o ipala mabala a kgaka mo go Nkefi, mme ena o gana go mo naya pelo
    ya gagwe gonne a re ga se wa maemo a gagwe. O dira se ka ntlha ya fa a
    lebeletse dikhumo tsotlhe tsa lefatshe tse a nang natso jaaka fa rraagwemogolo e
    le kgosi mo Lehurutshe, a sa tlhoke sepe gonne a na le madi le ntlo e e leng ya
    gagwe. Nkefi se a se lebalang ke gore tsotlhe tse a di kaileng ga se sepe kwa ntle
    ga lorato lwa mokapelo.
   O ne a lebetse gore mo botshelong go na le nako ya bonyana, nako ya bokgarebe
    le nako ya bogodi. Nako ya bogodi e felela e le ya botsofe. Fa nako ya botsofe e
    gorogile, e batla gore o bo o na le batho ba ba ka go tlhokomelang. Nako eo fa e
    gorogile, ditšhelete tse di tletseng mo ntlong di ka se go direle sepe. Go batlega
    lorato lwa motho lo lo bothitho go ka go gomotsa. Jaanong ena o tlaa gomodiwa ke
    mang ka a bitsa banna dikoropolapa ka ntlha ya dikhumo tse a nang natso?
   Ga twe mosadi fa a inama o a bo a ikantse motlokolo. Nkefi o gana go bulela
    Mafenya pelo ya gagwe jaana, gonne a rata Ntope e bong monna wa lelapa, mme
    a palelwa ke go ipatlela monna yo e leng wa gagwe nako e sa ntse e mo dumelela.
   O gogela Ntope ka dikhumo tse, tsa gagwe a sa lebelele gore ke nako ya go
    ipetlela botshelo jo e leng jwa gagwe ka se a se dirang ka go rata monna wa
    motho e le go lala mo mokgorong o sa tswalwa gonne Ntope e se wa gagwe.
    O palelwa ke go tsaya tšhono e a nang le yona ka nako e, gonne kamoso o tlaa
    lelela nako e a tshamekileng ka yona gonne e le lefetwa, mme a gopole le ena
    motho yo a neng a mmitsa sekoropolapa.
   O tlhakatlhakantse lelapa la ga Ntope, mme fela seno ga se a ka sa tsenya
    tlhalano magareng ga bona. Seno ke tshupo ya gore o ne a itshenyetsa nako ka
    monna wa lelapa ka ga a ka a tlogela mogatse.
   O simolola go itharabologelwa morago ga gore Ntope a amege mo kotsing
    ya sejanaga.
   O simolola go swa pelo gonne ga a ungwa sepe mo leratong la gagwe le Ntope
    ka e le gona a lemogang fa a itshenyeditse nako ka rralapa. Mafenya yo a neng a
    mo rata, mme ena a mmitsa sekoropolapa o setse a nyetse, mme ga a kitla a
    mo gadima.
   Mo botsofeng jwa gagwe o iphitlhela a le esi go se monna ope yo o mmatlang
    ka bontle bo ile le phafana.                                                              [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   14                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                      NSC – Memorantamo

POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

15.1       Seponono - kwa ga Ramoopampa.                                                          (2)

15.2          Ntšwa e ne ya loma Seponono.
              Manaila o ne a nna le Mphodi mo koloing fa pele ga ntlo ya
               Ramoopampa.
              O ne a fitlhela motho a robetse mo segotlong sa gagwe e kete o sule.               (3)

15.3       Go tsamaya bosigo le go ratana le basadi ba banna ba bangwe.                           (2)

15.4       Ga e na boikhutso – Batho ba rata go iphitlha mo leboteng la teng/batho ba
           ka latlhela matlakala gaufi le ntlo ya gago/e ka fetoga boiphitlho jwa baratani.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                        (2)

15.5       O ne a bone batho ba le babedi ba eme gaufi le ntlo ya gagwe ba nelwa
           ke pula.                                                                               (2)

15.6       Ee, gonne fa mokapelo a boa kwa a neng a romilwe gona, ba ne ba kopana.                (2)

15.7       Konti ke motho wa batho ka gore morago ga go lemoga fa morwadie a ne a le
           phoso, o ne a raya Ramoopampa a se ka a duela ditshenyegelo tsa ngwana
           wa gagwe tsa go longwa ke ntšwa.                                                       (2)

15.8       Nnyaya – o ka tlhagelwa ke kotsi kwa o sa romiwang gona, ka jalo tlhamalela
           gae go gorosa melaetsa le dilo tse o di romilweng.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                        (2)

15.9       Nnyaya – o ne a mo dirisa fela, a intsha bodutu.                                       (2)

15.10      Nnyaya – Gonne go na le kgonagalo ya gore a ka ima gape, mme lekau
           la tshaba.
           Ee – Gongwe yo, a ka nyala, a aga motse a tlhokomela le bana.                          (2)

15.11      Ee – E siame gonne o ne a leka go bontsha baagisani gore ke ngwana wa
           gagwe a leng phoso.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                        (2)

15.12      Ke mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                        (2)
                                                                                                  [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                      15                     DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                         NSC – Memorantamo

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO

GA SE LORATO – MJ Magasa

ELA TLHOKO:             Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
                        tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
                        tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

   Motsamai o palelwa ke go tsaya ditshwetso tse di maleba ka go lebala fa a gola,
    mme nako e sa mo emela ka ntlha ya go jela monakaladi ruri.
   Motsamai o ne a itirile moretlwa wa tsela ntswa a na le mosadi le bana. O ne a
    lebetse gore nako ga e emele ope. Boemong jwa go tsaya maikarabelo jaaka
    rralapa ga a ka a dira jalo, mme a sotla lelapa la gagwe.
   O ne a lala digoba kwa kgarebeng e nngwe le e nngwe e a ratanang nayo, mme
    se, se mo tlholele mathata mo isagong. Bana ba tsoga ba dira se a neng a se dira
    ka ba ithaya ba re go dirwa jalo.
   O ne a tlhola a setse mesese morago, e re a tswa mo go o, a tsene mo go o
    mongwe. O ratane le Angeline, a nna kwa ga gagwe, a bo a mo agela ntlo le go
    mo tsenyetsa motlakase. Madi a a a dirisitseng kwa ga Angeline, a ka bo a a
    dirisitse kwa lelapeng lwa gagwe gore e re fa a setse a rola tiro a bo a na le ntlo, a
    sa lemoge gore nako le motlha ga di mo letlhakoreng la gagwe. Motsing a
    itharabologelwang, nako e tlaa bo e fetile.
   Magaleng ga go iwe gabedi, mme ena ga a bone se Angeline a mo dirileng sona.
    O kopana le Suzan yo le ena a mo tlhobang diphuka ka go mo rekela bene le go
    mo agela lebenkele. O tshameka ka madi a a neng a tlaa mo tswela mosola mo
    bogoding jwa gagwe. Ga a ipaakanyetse botsofe nako e sa mo letla.
   Boemong jwa go ithuta ka lobadi jaaka fa a ne a senyegetswe mo go Angeline le
    Suzan, o ratana gape le Gladys. O ne a sa somarele madi gore a tle a a dirise mo
    nakong e e tlang, mme a mo tlhabololele ntlo le go mo epela metsi. Mo a godileng
    teng o sala a se na sepe ka a tshamekile ka madi a o ka bong a a dirisitse go
    ipetlela nako ya bogodi.
   O fetoga go nna gopane ya moikapari ka gonne ga a ungwa sepe mo mading
    a diphenšene a a neng a tshwanela ke go duelela dikoloi tse a di thudisitseng fa a
    ne a ja monakaladi, mme a lebetse gore ga e sa tlhole e le mosimanyana, ke rre
    wa lelapa.
   Mo botsofeng jwa gagwe o iphitlhela a latlhegetswe ke dilo tsotlhe. Mosadi le bana
    ba mo tlogela a ritlha mo ntlong ya gagwe ka a ne a sa ba tlamele, mme a lebile
    malapa le bana ba e seng ba gagwe. Fa a itharabologelwa, o lelela kgama
    le mogogoro, mme e kete a ka busetsa nako kwa morago. Nako ga e fele, go
    fela motho.                                                                                      [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                      Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  16                    DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

GA SE LORATO – MJ Magasa

17.1       Motsamai le Gadifele.                                                                (2)

17.2       United Tobacco Company (UTC) – kwa Tlhabane.                                         (2)

17.3       Lesego le Emang.                                                                     (2)

17.4       O ne a mo tshwarisa gore a duele madi a bana a kotlo.                                (2)

17.5       O ne a mo koba fa a fetsa go mo agela ntlo.                                          (2)

17.6       Ke maikutlo a a tlhabisang ditlhong/swabisang. Ga a tlhokomele mosadi le
           bana ba gagwe, o rata basadi.                                                        (2)

17.7       Nnyaya - ba ne ba rata madi a gagwe.                                                 (2)

17.8       O matlhomantsi – O ratana le Motsamai a ntse a nyetswe ke Kefentse.
           Kefentse o mo tshwere gararo.                                                        (3)

17.9        Ke ne ke tlaa mo tshwarisa
            Ke ne ke tlaa mo tlogelela lefatshe
            Ke ne ke ka kopa mme gore a kgaogane le ena.
            Ke ne ke tlaa amogela tsotlhe gonne ke rre. (E le nngwe fela)
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)

17.10      Nnyaya – ga go a siama, ba ka bo ba mo tlhomogetse pelo ba mo oka
           la bofelo.
           Ee – go siame ga a bolo go bogisa ba lelapa la gagwe a ba sotla e bile a ba
           bolaisa tlala.                                                                       (2)

17.11      Ka malwetse a thobalano – a tlhokomele lelapa la gagwe a tlogele basadi.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                      (2)

17.12      Ke tsala ya nnete – ke kgale a ntse a gakolola Motsamai gore a tswe mo
           metsamaong ya gagwe e e sa siamang.                                                  (2)
                                                                                                [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                   25
                                                   PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:                    80

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 17

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2
                                Downloaded from hlayiso.com                      17                                           DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                                                          NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA DIKWALO: POKO [10 MADUO]
      Ditlhokego           Phitlhelelo ka dinaledi        Phitlhelelo ka         Phitlhelelo ka tekano           Phitlhelelo e e            Ga a fitlhelela
                                                          matsetseleko                                               tlhaelang
DITENG                               8–10                      6–7                           4–5                        2–3                        0–1
                           -Thanolo e e             -O bontsha go                -Thanolo e e               -Thanolo ya setlhogo e e    -Setlhogo ga se a
Thanolo ya setlhogo        tseneletseng ya setlhogo tlhaloganya, gape o          lekalekanang ya            sa kgotsofatseng            tlhaloganngwa
Ngangisano e e             -Motseletsele o o        ranotse setlhogo sentle      setlhogo                   -Ga go na dintlha dipe      -Ga go na bosupi jwa go
tseneletseng katlholo le   itumedisang wa dintlha   -Tsibogelo e e               -Go na le dintlha dingwe   tse di tshegetsang          dirisa leboko
go tlhaloganya             tsa ngangisano, di       lekalekanang ya dintlha      tse dintle tse di          setlhogo                    -Morutwana ga a kgona
setlhangwa                 tshegediwa ka botlalo go -Dintlha tse di utlwalang    tshegetsang setlhogo       -Tlhaloganyo e e            go tlhaloganya
                           tswa mo lebokong         tsa ngangisano, fela ga      -Dintlha dingwe tsa        tlhaelang ya                mofutakwalo le leboko
7 MADUO                    -Go tlhaloganya          se tsotlhe tse di            dingangisano di            mofutakwalo le leboko
                           setlhangwa le leboko go tshegeditsweng jaaka go       tshegeditswe, mme fela
                           go manontlhotlho         ne go tshwanetse             bosupi ga bo
                                                    -Go tlhaloganngwa ga         dumelesege ka metlha
                                                    mofutakwalo le leboko        -Tlhaloganyo e e kwa
                                                                                 tlase ya mofutakwalo le
                                                                                 leboko
KAGEGO LE PUO              -Popego e e               -Kagego e e                 -Go na le bosupi jwa       -Popego e supa              -E agegile bokoa
                           lomaganeng                tlhamaletseng le kelelo e   kagego                     thulaganyo e e              -Diphoso tse di masisi
Popego, kelelo e e         -Dintlha tsa ngangisano   e utlwalang ya              -Tlhamo e tlhoka kelelo    fosagetseng                 tsa puo le setaele se se
tlhaloganyegang le         di agegile sentle         ngangisano                  e e bopegileng sentle ya   -Dintlha tsa ngangisano     fosagetseng
tlhagiso                   -Puo, segalo le setaele   -Kelelo ya ntlha ya         tlhaloganyo le tomagano    ga di a rulaganngwa
Puo, segalo le setaele     di supa kgolo, di a       ngangisano e kgona go       -Diphoso tse dinnye tsa    sentle
tse di dirisitsweng mo     kgatlhisa, di nepagetse   salwa morago                puo, segalo le setaele     -Diphoso tsa puo di a
tlhamong                   -Gotlhelele ga e na       -Bogolo puo, segalo le      tse di nepagetseng go le   bonagala
                           diphoso tsa puo,          setaele di nepagetse        go ntsi                    -Segalo le setaele tse di
3 MADUO                    mopeleto le matshwao a                                                           sa nepagalang
                           puiso
SEELO SA MADUO                        8–10                     6–7                         4–5                        2–3                         0–1

Kwalololo e ileditswe                                                                                                                               Phetla

### Page 18

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2
                                 Downloaded from hlayiso.com                    18                                              DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017
                                                                           NSC – Memorantamo

KAROLO YA B LE C: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA DITLHAMO TSA DIKWALO: PADI LE TERAMA [25 MADUO]
      Ditlhokego            Phitlhelelo ka dinaledi        Phitlhelelo ka         Phitlhelelo ka tekano            Phitlhelelo e e            Ga a fitlhelela
                                                           matsetseleko                                                tlhaelang
DITENG                                12–15                     9–11                          6–8                         4–5                        0–3
                            -Tsibogelo ka dinaledi:  -O bontsha go                -Thanolo ya setlhogo e e    -Thanolo e e tlhaelang      -Setlhogo ga se
Thanolo ya setlhogo         14–15                    tlhaloganya, gape o          mo magareng, ga se          ya setlhogo, ga go na le    tlhaloganngwe
Ngangisano e e              -Tsibogelo e e           ranotse setlhogo sentle      diponagalo tsotlhe tse di   diponagalo dipe tse di      -Maiteko a a bokoa a go
tseneletseng, katlholo le   manontlhotlho: 12–13     -Tsibogelo e e               tlhagisitsweng ka botlalo   tlhagisitsweng ka botlalo   araba potso
go tlhaloganya              -Thanolo e e             lekalekanang ya dintlha      -Go na le dintlha dingwe    -Go dintlha di le mmalwa    -Dintlha tsa ngangisano
setlhangwa                  tseneletseng ya setlhogo -Dintlha tse di utlwalang    tse dintle tse di           tse di tshegetsang          ga di dumelesege
                            -Motseletsele o o        tsa ngangisano, fela ga      tshegetsang setlhogo        setlhogo                    -Morutwana ga a kgona
15 MADUO                    itumedisang wa dintlha   se tsotlhe tse di            -Dintlha dingwe tsa         -Dintlha tsa ngangisano     go tlhaloganya
                            tsa ngangisano, di       tshegeditsweng jaaka go      dingangisano di             tse di maleba di dinnye     mofutakwalo kgotsa
                            tshegediwa ka botlalo go ne go tshwanetse             tshegeditswe, mme fela      thata                       setlhangwa
                            tswa mo dikwalong        -Go tlhaloganya              bosupi ga bo                -Go tlhaloganya
                            -Go tlhaloganya          mofutakwalo le               dumelesege ka metlha        mofutakwalo le
                            mofutakwalo le           setlhangwa go a bonala       -Tlhalogantse               setlhangwa go gonnye
                            setlhangwa go go                                      bontlhabongwe jwa           thata
                            manontlhotlho                                         mofutakwalo le
                                                                                  setlhangwa
KAGEGO LE PUO                          8–10                      6–7                          4–5                        2–3                         0–1
                            -Popego e e               -Kagego e e                 -Go na le bosupi jwa        -Popego e supa              -Go tlhokagala ga
Popego, kelelo e e          lomaganeng                tlhamaletseng le kelelo e   kagego                      thulaganyo e e              kagego go kgoreletsa
tlhaloganyegang le          -Matseno le bokhutlo di   e utlwalang ya              -E a tlhaloganyega le go    fosagetseng                 kelelo ya ngangisano
tlhagiso                    manontlhotlho             ngangisano                  lomagana fela e na le       -Dintlha tsa ngangisano     -Diphoso tsa puo le
Puo, segalo le setaele      -Dintlha tsa ngangisano   -Matseno, bokhutlo le       diphoso                     ga di a rulaganngwa         setaele se se
tse di dirisitsweng mo      di agegile sentle         ditemana dingwe di          -Diphoso di le mmalwa       sentle                      fosagetseng di tlhola
tlhamong                    -Puo, segalo le setaele   rulagantswe sentle ka       tsa puo, segalo le          -Diphoso tsa puo di a       setlhangwa se se sa
                            di supa kgolo, di a       tomagano                    setaele tse di              bonala                      atlegang
10 MADUO                    kgatlhisa, di nepagetse   - Kelelo e e utlwalang ya   nepagetseng go le go        -Segalo le setaele tse di   -Segalo le setaele tse di
                                                      ngangisano                  ntsi                        seng maleba                 seng maleba
                                                      -Bogolo puo, segalo le      -Bontsi jwa ditema di       -Ditemana di fosagetse
                                                      setaele di nepagetse        nepagetse
SEELO SA MADUO                      20–25                       15–19                       10–14                       5–9                         0–4

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-feb-march-2017-memo/24a6ea32-9f78-4e19-a389-c3b4e27ae308) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-feb-march-2017-memo/66a734b6-68d0-4428-8781-04c6fda39247) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2017-memo/3cc0fb3e-b555-4fd8-9df1-db1e35062dd3) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2018-memo/dbace9c6-ac58-4eb2-a6c1-2d018c41c737) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2016-memo/75b5eaff-c7c6-472f-afbe-ce58f01122cd) — Setswana HL · Memo · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2015-memo/a2ff0dd0-da58-494b-9753-75719b8b040c) — Setswana HL · Memo · 2015 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
