# Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2016, 20 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2016/6fa099b0-5dd5-4b0c-98e4-27865bda1c73
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 20

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2016/6fa099b0-5dd5-4b0c-98e4-27865bda1c73)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · setswana. Question paper, 20 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2016-memo/c30385ee-517a-4860-8133-ddfdca7f9a75) — Memo · 2016 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                              PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                           2016

                                                                           MADUO: 80

                                                                   NAKO: Diura di le 2½

                            Pampiri e, e na le ditsebe di le 20.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  2                                DBE/2016
                                            SCE

DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e, ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le DIKAROLO di le THARO:

          KAROLO YA A:        Poko        (30)
          KAROLO YA B:        Padi        (25)
          KAROLO YA C:        Terama      (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG - Araba dipotso di le PEDI.
          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG - Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA B: PADI
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI) LE MO
          KAROLONG YA C (TERAMA):

          Araba FELA dipotso tsa padi le terama tse o di ithutileng.
          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
          tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C. Fa o
          arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA B, o tshwanetse go
          araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

6.        BOLEELE JWA DIKARABO

          Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi le terama di tshwanetse go nna
          mafoko a a ka nnang 400–450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a a
          neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale, mme di nne maleba.

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  3                                DBE/2016
                                            SCE

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya KAROLO e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
          dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Tiriso ya nako e e tshitshinngwang.

          KAROLO YA A:        Bonnye metsotso e le masomeamane.             (40)
          KAROLO YA B:        Bonnye metsotso e le masomeamatlhanotlhano.   (55)
          KAROLO YA C:        Bonnye metsotso e le masomeamatlhanotlhano.   (55)

11.       Kwala ka mokwalo o o phepa e bile o bonala

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    4                                  DBE/2016
                                              SCE

LENANEO LA DITENG

Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.

 KAROLO YA A: POKO
 Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
 PALO YA POTSO                      MOFUTA WA POTSO             MADUO                TSEBE
 1. 'Mahutsana a modiri'                 Potso ya tlhamo           10                   6

 2.   'Mojammogo-mmolaya-motho'               Dipotso tse dikhutshwane       10              7

 3.   'Metsimasetlha'                         Dipotso tse dikhutshwane       10              8

 4.   'Lentswe la moledi'                     Dipotso tse dikhutshwane       10              9
                                              LE
 Poko e e sa tlhaolwang: Baithuti botlhe BA TSHWANETSE go araba potso e.
 5. 'Sephaphathi o boela gae'         Dipotso tse dikhutshwane   10                          10
 KAROLO YA B: PADI

 PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
 6. Leba Seipone                         Potso ya tlhamo            25                       11

 7.   Leba Seipone                            Dipotso tse dikhutshwane       25              11
 8.   Omphile Umphi Modise                          Potso ya tlhamo          25              13

 9.   Omphile Umphi Modise                    Dipotso tse dikhutshwane       25              13

 10. Masego                                         Potso ya tlhamo          25              15

 11. Masego                                   Dipotso tse dikhutshwane       25              15
 KAROLO YA C: TERAMA

 Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
 12. Matsapa di a tsaya kae?             Potso ya tlhamo            25                       17

 13. Matsapa di a tsaya kae?                  Dipotso tse dikhutshwane       25              17

 14. Ga se Lorato                                   Potso ya tlhamo          25              19

 15. Ga se Lorato                             Dipotso tse dikhutshwane       25              19

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO E LE
                        NNGWE le potso E LE NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane. Ga o
                        a tshwanela go araba dipotso tse PEDI tsa tlhamo kgotsa dipotso
                        tse PEDI tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    5                                  DBE/2016
                                              SCE

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

        KAROLO                   PALO YA          PALO YA              TSHWAYA
                                 DIPOTSO       DIPOTSO TSE DI             ()
                                                ARABIWANG
 A: Poko                            1–4              2
    (Poko e e
    tlhaotsweng)
 A: Poko                             5                 1
    (Poko e e sa
    tlhaolwang)
 B: Padi                           7–11                1
    (Tlhamo kgotsa
    dipotso tse
    dikhutshwane)
 C: Terama                        12–15                1
    (Tlhamo kgotsa
    dipotso tse
    dikhutshwane)

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
                        NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   6                                DBE/2016
                                             SCE

KAROLO YA A: POKO

MABOKO A SETSWANA – MK Mothoagae

Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le MANE a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE LE DINGWE DI LE PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le
le le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela pele, mme
go latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.

ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.

POKO E E TLHAOTSWENG

Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

Sekaseka diteng tsa leboko le le latelang, mme o tlhagise maikutlo a mmoki ka ga
mahutsana a a tlhagetseng modiri. Kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang 250–300.

MAHUTSANA A MODIRI – NCD Mogotsi

1         Modiri a golega letsatsi le eme,
2         A latlhela dikgomo thiteng a gaketse,
3         A ngwangwalala le tema a sa itshoga tlala,
4         Mme ba ba kutlwelobotlhoko ba mo naya diatla.
5         A di latlhela motlhong pula e etile,
6         Seme a se latlhetse legetleng ka bokete,
7         Mme a tsamaya thoko mala a lela,
8         A tlamile borukhu ka tele le motantanyane.
9         Lekote la re, tsebe, tsebe, tsebe,
10        Tse di mebitlwa tlhogong di ntse di itshokile.
11        A ya le tsone, monnamogolo, a sa fele pelo.
12        Tlhabolola, tlhaba se tlhabe thata!
13        Mogomotsi wa ditšhaba le phologolo
14        O le lehufa re ka bo re sule,
15        Mme ra bolawa ke tlala peo re e botegile;
16        Ga re seto, ga re tala, ga bo ga re fiii!
17        Sefako sa hupela tedu pelong,
18        Mme matsapa a modiri a fetoga lefela;
19        Sa fola dijalo mo go botlhoko
20        Mme tshimo ya sala ka dikutwana.
21        Motho wa batho gomotsega;
22        Itumele ka bogosi godimong e le jwa gago;
23        Ikgomotse ka dikopelo tlase ga setlhare
24        Gonne boammaruri o ne o adimilwe boitumelo.                                     [10]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7                        DBE/2016
                                            SCE

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

MOJAMMOGO-MMOLAYA-MOTHO – CLS Thobega
1         Ke iphorile ka tsamaya le Sebonego,
2         Morwa Kgaratlho, re ntshana se-inong.
3         Motho ga a itsiwe e se naga!
4         E re o bona tshukudu o ikanye setlhare!
5         Ga goroga morwadia Lotlhanyang.
6         A re tsena ka legare le Sebonego,
7         'Kgarebe maila-go-lejwa-meno-sepipiri.
8         Tlhogo ntlha jaaka ya mmamasiloanoka.
9         Ke ne ke ipalela dikgang-dikgolo,
10        Morwa rre a tla go tseela dikgang,
11        Matsapa a ntsena mading mmeleng,
12        A nkoka tirong le lelapeng motshegare,
13        Dipuleng, diphefong le bosigo;
14        Meno masweu a bolaya a tshega.
15        Ka baya gotlhe tsaleng madi le ntlo,
16        A nthekisa dithukuthing jaaka nama.

17        Nnaare selo se motho ke phologolo?
18        Ke ne ke namile setulong, ntlo ya bulega.
19        Mophato wa banna wa nkeleka motshegare.
20        Wa re madi ga a ba tene botshelong.
21        Ka nna mosetlha, ka tlhoka molomo,
22        Ke utlwile ke setse ke kaname;
23        Ke tonne marago godimo, tlhogo tlase.
24        Ka bona mooki tlhogong ya me,
25        Matlho magolo a nyenyefetse ke matsadi
26        Koko ya nkisa lelapeng la ka gale-gale.
27        Meletlo ke re ke e ya gantsi.
28        Tlwaelo ya go kgwa ga ke a itsalanya nayo.
29        Tseleng ka kgwa letlametlo le nonne,
30        Le lentsho e kete nonyane ya Ping.
31        Boreaitse ba ntatolela, ba re tsala ya gago
32        Ke moitse wa dilo, o tlaa di arabela legodimong.
33        Ka gopola fa go twe o se bone tholwana
34        Borethe, teng ga yona go a baba.

2.1       Tlhalosa mola 2 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                        (2)

2.2       Faa ponagalo ya poko e e mo moleng 7 le mosola wa yona.                (2)

2.3       Naya sekapuo se se mo moleng 17 le mosola wa sona.                     (2)

2.4       Ke maikutlo afe a a tlhagisiwang ke mmoki mo lebokong le?              (2)

2.5       Ke molaetsa ofe o o o ungwang mo lebokong le?                          (2)
                                                                                 [10]

Kwalololo e ileditswe                                                  Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 8                        DBE/2016
                                           SCE

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

METSIMASETLHA – EB Masoabi

1         Ke metsi-masetlha setsimpa boko,
2         O dubisa banna thankga maibing,
3         Ba je mmamodikwadikwane mananeng,
4         Ba rwale mabogo tlhogong go umakwa,
5         Masetla-dibete a tiro tsa bojalwa.

6         Ruri o setlhogo o sa bolaya motho!
7         O gopisa bagale ka mpa ya sebete,
8         O ba tlogela ba le pududu dikhaing,
9         Wena o sale o phophoma dinkgong,
10        O boe o ba amoge seriti,
11        Ba sale ba sasanka mananeng.

12        Balatedi ba gago ba dule bomphe-ke-gôrê,
13        Matlho a bona a ditoto a totomologile,
14        Melomo ke dibete diphafaneng,
15        Godimo ga moo, o botlha ka tatso le lonko,
16        Mme o pakwa go feta kgotlaomone.

17        Ka ntlha ya gago merafe e latlhegetswe ke dikgosi,
18        O busa metse boemong jwa magosi,
19        O garaswantse kagiso makgotleng,
20        Go setse fela selelo le khuranyo ya meno.

21        Malapeng magora a tswetswe ka mefiko,
22        Dipitsa di tlhoka baapei,
23        Mamphorwana a atlhametse babolai,
24        Ka dinong di fofile le metsi-masetlha,
25        Mabele kgaitsadia mmu le pula.

3.1       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 1 le mosola wa yona.              (2)

3.2       Faa sekapuo se se mo moleng 6 le mosola wa sona.                      (2)

3.3       Tlhalosa mola 18 go ya ka bokao jwa leboko.                           (2)

3.4       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong le?                           (2)

3.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                (2)
                                                                                [10]

Kwalololo e ileditswe                                                 Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   9                                DBE/2016
                                             SCE

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

LENTSWE LA MOLEDI – LD Raditladi

1         Fa rre a gwaitse ka mpheetṧhane maloba
2         Ngwana, a gata ka sa Sekgoa fela o sie,
3         Mathaka go tabogelwa mokgele,
4         Kwa morago go sala maebelwane.
5         Batho ga re phologolo tsa naga
6         Di tshelang botshelong di sa itemoge.
7         Moratatsakgale ga se letlhale,
8         Tsa kgale ga di ratwe di patika,
9         Motho dijo a di latolelwa fela
10        Mme ntṧwa ka matlho motho a di iponela.

11        Moganetsi lefatsheng ga a batlege,
12        O tshwana le Morena yole wa batho;
13        Fa o dirilwe o le morati wa batho.
14        E sa re fa o kanoka wa foufala,
15        Wa dirisa pono ya go le mongwe,
16        Lentswana la tloga la gogomoga,
17        La tloga la ipopa la intsha seolwana.
18        Fa o le motho tlhe, bitsa seolo, seolo,
19        O se se bitse poo o se lemoga,
20        Ditṧhaba tsa tlhoka go go leboga.

21        E re o lwa le motho o se mo leleke,
22        O se mo ntshe mo lefatsheng la gagwe;
23        Fa a le kgakala nao o tlaa ngunanguna.
24        O tlaa go raya maina o sa mo reetsa,
25        A ba a go tlatsa le lefatshe ka puo;
26        Gaufi nao gone o tlaa tswala molomo,
27        Mpherefere ga se tshiamo, tshenyego,
28        Bodipa ga se botho, bolalome,
29        Merafe morago e tswa mampagane.
30        E tuulale dilo di se dinene.

4.1       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 5 le mosola wa yona.                        (2)
4.2       Maikutlo a mmoki ke afe tebang le lentswe la moledi?                            (2)
4.3       Naya sekapuo se se mo moleng 12 le mosola wa sona.                              (2)
4.4       Tlhalosa mola 14 go ya ka diteng tsa leboko.                                    (2)
4.5       Ke eng se mmoki a se rotloetsang gareng ga batho ba ba sa boneng dilo ka
          tsela e e tshwanang mo temathetong ya bofelo?                                   (2)
                                                                                          [10]
                                                    LE

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   10                              DBE/2016
                                             SCE

POKO E E SA TLHAOLWANG

Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e.

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

SEPHAPATHI O BOELA GAE – SA Moroke

1         A ke sone Sephaphathi sa batho,
2         Mosimane wa seemakamaoto,
3         Thakadu ya sefala ka dinala,
4         Kgotsa ke bona moswi a rula?
5         A o ne o lwa le manong kgaitsadiaka?
6         A ke one a neng a go kgailaka?

7         Lefatshe le go dirakantse dilo:
8         O matlhomola a matlhotlhapelo!
9         A jaana ke etetswe ke seriti,
10        Kgotsa ke lekau lele la seithati?
11        Nnyaya, legoka, bagaetsho! Ke a gana,
12        Lo a tle lo iteye motho, e seng jaana!

13        Ga ke itse gore go direga jang,
14        O itira podi, o fula bojang.
15        Iphimole dikeledi mo matlhong!
16        O sesenyi se se tlhabisang ditlhong!
17        Ga ke tshosiwe ke keledi tsa mathe
18        Tsa motho yo o ganang thuto ya nnete.

19        Ke dinyaga tse dintsi o timetse,
20        O dule mo gae, o re ngwegetse,
21        O thatafaditse pelonyana;
22        Re sa amogele lekwalonyana.
23        O ne o didimetse o rile tu!
24        Re otlhaiwa botlhoko ke bodutu.

5.1       Mmoki o kaya eng ka mola 1 wa leboko?                                            (2)

5.2       Naya ponagalo ya poko e e dirisitsweng mo moleng 8 le mosola wa yona.            (2)

5.3       Naya sekapuo se se mo moleng 24 le mosola wa sona.                               (2)

5.4       Maikutlo a mmoki ke afe mo lebokong le?                                          (2)

5.5       Ke thuto efe e o e ungwang go tswa mo lebokong le?                               (2)
                                                                                           [10]

                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:             30

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                11                                    DBE/2016
                                          SCE

KAROLO YA B: PADI

Ditshwaelo ka kakaretso:

•   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading e o e tlhaoletsweng monongwaga.
•   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e ba
    e ithutileng.
•   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
•   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

POTSO 6: LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Motswagauteng ga a ise a ke a bone boitumelo le boikhutso mo botshelong jwa gagwe
ka ntlha ya dilo tse di neng di mo diragalela. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka
ditiragalo tsa padi. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                  [25]

POTSO 7: LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO A

Motswagauteng o ne a tlhoafaletse leruo le a le tshwaetsweng kwa Motsitlane.
A gopotse ditsala tsa gagwe tse a tshamekang kgwele ya maoto le tsona. Bogolo thata
Pule ka gore ke ena fela a neng a tle a mo tlotlele gore gatwe o tlile a phuthetswe ka
matsela a sa le lesea. Le fa a ne a sa tshepe kgang e ya ga Pule, gona o patelesega
go e dumela ka ene a sa ikitse. Batsadi ba ga mmaagwe ba iketse badimong fela ba
ise ba mo amele kgang e. Ka gale ba ne ba mo kgadiepetsa fa a ka simolola go botsa
mabapi le tsa botswagauteng jwa gagwe.

A ntsha madi a a setseng a a kgobokantse le go a bontsha Kabo. Ba reka dijo. Kabo a
kopa Motswagauteng gore a ye go lala kwa gaabo ka malomaagwe a letse a
amogetswe kwa bookelong. 'E le gore malomaago o tshwerwe ke eng monna Kabo?'
'Gatwe ke AIDS.

Motswagauteng a kopa maitshwarelo a be a oba sefatlhego. 'Le nna batsadi ba me ga
ke ba itse. Ga ke itse gore a ba a phela kgotsa le bona ba jelwe ke AIDS e e
bolelwang.'

Basimane ba tlamparelana le go gomotsana. Fa letsatsi le phirima, ba tsena mmogo
mo tekising ya Huhudi. Moriri wa ga Motswagauteng o ne o simolola go kukunya le go
itshupa sentle fa e se wa seAforika. Ditsebe tse ditshetlha le tsona di phukaletse, di
katogile logata. A itshophile ka lepai la gagwe la tonkana.

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 12                                   DBE/2016
                                           SCE

Bapagami ba tekisi le bona ba etile ba mo henahena tsela yotlhe. Bangwe ba mmitsa
letata, morwa, lekutwane. A inamisa sefatlhego gore ba se ka ba bona dikeledi fa di
phothosela mo matlhong. A simolola go nna pelo-pedi. E nngwe e mo gopotsa letsele
le lentsho le a le antseng. A leka go itshoka ga pala.
'Leburu ke leburu bagaetsho, go sa kgathalesege gore le phela le rona kgotsa jang,
phokoje ga a ke a latlha moseselo, batho ba, ga ba bolo go re bogisa.'
Ga rialo mokgweetsi wa tekisi, a lebile Motswagauteng mo seiponeng.
A phatloga jaaka setsenwa morwa Gokatweng.
'Mmutlwa wa noko ga o tlhomolwe ka o mongwe bagolo. Ke lebogela mafoko a lona a
tlhaolele. Ke maswabi ka ntlha ya mmala wa me le moriri; fela le fa go ka nna jang, ke
setlogolo sa lona. Molato ga se wa me.'
Ga re ga! Ba re tududu, ga re tu! Ditlhogo tsotlhe ya nna ribe!

7.1       Motswagauteng o goletse kwa kae?                                                  (1)

7.2       Tsala ya ga Motswagauteng ke mang? Tshegetsa karabo ka lebaka.                    (2)

7.3       Ke ka ntlha ya eng moanelwa yo a bidiwa Motswagauteng?                            (2)

7.4       Naya dintlha di le PEDI ka ga tshobotsi ya ga Motswagauteng.                      (2)

7.5       Motswagauteng le tsala ya gagwe ba ne ba tshwana ka eng?                          (2)

7.6       Naya ntlha e le NNGWE ya semelo sa ga Kabo e e tiisitseng kgolagano ya
          gagwe le Motswagauteng, mme o e tshegetse ka lebaka.                              (2)

7.7       Ke eng se Motswagauteng a se ungwileng mo kgodisong ya gagwe mo go
          mosadimogolo Ijelele?                                                             (2)

7.8       Go ngweega ga ga Motswagauteng go thusa jang ditiragalo tsa padi e?               (2)

7.9       Fa o ne o le Motswagauteng, o ne o ka rarabolola tshotlego ya gago jang mo
          matsogong a ga Mosala?                                                            (2)

7.10      Thuto ya digwere tse di jewang, tse Puso a di rutileng Motswagauteng, e ne
          ya mo thusa jang fa a ne a le kwa nageng?                                         (2)

7.11      Ke ka ntlha ya eng Gokatweng a ne a kopa Motswagauteng gore a mmofe, fa
          a sena go lotlolola kgoro ya logaga?                                              (2)

7.12      Go ya ka padi, a Motswagauteng o ne a kopana le mmaagwe le go mo itse?
          Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                       (2)

7.13      Seabe sa keetane e Motswagauteng a e filweng ke mosadi kwa ga Mokwepa,
          ke sefe?                                                                          (2)
                                                                                            [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   13                                 DBE/2016
                                             SCE

POTSO 8: OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Motlalepule ga a ise a ke a bone boitumelo le boikhutso mo moweng mo botshelong
jwa gagwe ka ntlha ya dilo tse di neng di mo diragalela. Tshegetsa tlhagiso e, o
ikaegile ka ditiragalo tsa padi. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang
400–450.                                                                                    [25]

POTSO 9: OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

Ya re tsatsi lengwe a tswa tirong, 'ngwaga tse pedi a ntse a boile kwa Olanti, a tla a
palame le lekau lengwe le ipala mabala a kgaka. Mme ka pelo e se na nnete, ya ya le
mogwang borwa. Mosimane wa Thabantšho a se ka a nna molema, a baya motho
palamonwana. Ba bona ngwana wa mosetsana go twe ke Mosidi. MmaMosidi o ne a
sa baya pelo mo go morwadie, a tlhoafaletse ngwana wa matsibolantha. Mme a lela ka
pelo jaaka ngwana wa mosadi. Tsatsi lengwe le lengwe a tshwantsha Mosidi le
mogoloe, Omphile. Go nne tsatsi le o utlwang gore e tlaa re mogatse a tswa tirong, a
mo tshele mafoko ka ditsebe gore a nne a ntse a itse nnete. E re fa mmona a mo atla
ka boitumelo jo bogolo, a tshabe go mo gasa santlhoko mo matlhong.

Ya re tsatsi lengwe ba tswa kwa Tshiping a bona mosimanyana a ka nna 'ngwaga di
supa a tshameka ka kolotsana mo mmileng, a se ka a itse gore a ka itshoka jang.

'Rra, a re ye Olanti ka tshipi e e tlang.'

'Mma?'

A se ka a araba; a tshaba go itshwarisa ka mafega. Ba tsamaya ba didimetse e bile e
kete mafoko ale a fedile. Fa ba ya ba lebile legae MmaMosidi a tshoganyetsa mogatse
ka gore: 'Ke utlwa go twe go na le bana ba bantlenyana kwa Ikageleng. A ga re ithuele
mongwe wa bona.'

'Ao, mma, a motho o tle a ruiwe?'

'Ke ne ke ka re, re mo ikgodisetse.'

'Modimo o re file Mosidi. Re sa belaela eng?'

9.1       Ke mang yo o neng a tswa kwa Olanti?                                              (1)

9.2       O ne a ile go dira eng kwa teng?                                                  (2)

9.3       Ke goreng MmaMosidi a ne a sa baya pelo mo go morwadie?                           (2)

9.4       Senola ka ntlha e le NNGWE semelo sa ga Motlalepule o bo o tshegetse
          karabo ya gago ka lebaka.                                                         (2)

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 14                                    DBE/2016
                                           SCE

9.5       Ke eng se MmaMosidi a neng a se fitlhela RraMosidi, le gone ke ka ntlha ya
          eng a ne a se mo fitlhela?                                                         (4)

9.6       Ditlamorago tsa karabo e o e neetseng fa godimo e nnile dife?                      (2)

9.7       Maikaelelomagolo a mokwadi go tshedisetsa Motlalepule mo kutlobotlhokong
          e e kanakana, ke afe?                                                              (2)

9.8       A o bona tshwetso e Motlalepule a e tsereng ya go isa ngwana wa gagwe
          kwa kgodisetsong e siame? Tlhalosa ka boripana.                                    (2)

9.9       Tlhalosa gore mokwadi o raya jang fa a re: 'A tshabe go mo gasa
          santlhoko …?'                                                                      (2)

9.10      Fa o ka bo o le Motlalepule, ke tshwetso efe e o neng o ka e tsaya fa o sena
          go imisiwa ke motho o sa mo itse?                                                  (2)

9.11      Go tlile jang gore batho ba mo motseng ba bitse Motlalepule Dinalana?              (2)

9.12      Naya o bo o ranola molaetsa o o ithutileng ona go tswa mo pading e.                (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  15                                     DBE/2016
                                            SCE

POTSO 10: MASEGO – G Mokae

Masego ga a ise a ke a bone boitumelo le boikhutso mo botshelong jwa gagwe ka
ntlha ya dilo tse di neng di mo diragalela. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka ditiragalo
tsa padi. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                [25]

POTSO 11: MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

Jaanong Masego o ne a le mmelenyana, le fa a sa ntse a lebega; a le magareng mo
dingwageng tsa bosomaamabedi. Mo diaparong tsa gagwe tsa go dira tse di
serolwana o ne a le montlenyana, ka khiba le tuku tse di tshwanang le mosese.

Aene ya gagwe e saila mo silikeng, e ntsha masoso mo dikhaing ka matsetseleko a
modiri wa dikhitšhining wa setswerere.

A ipotsa gore ke mang kwa mojakong.

Mojako wa phaposi ya go apeela, e seng kwa pele; le gona dintšwa tsa ba ga Lazar
tse di bogale ga di a ka tsa bogola.

E ka se nne Sol le Cathy ka ba ka bo ba ipulela mojako ka senotlolo sa bona, ba sa
kokote.

Gape e ka se nne mongwe wa badirikaena mo dikhitšhining tsa Randburg, a tlile go
mo etela.

Ee, o ne a tlwaelane le bona, mme a tle a botsane matsogo le bona fa ba kopana, fela
ba ne ba sa tlwaela go mo etela.

Morago ga mafoko a keletso go tswa go mme mmaSehloho, le go bona gore bathapi
ba gagwe ba ne ba rata go tshela ba le esi, o ne a sa ntse a akanya gore a ka ba
kgoreletsa jang go mo etela mo tirong fa ba mo tlhalosetsa gore seo se kgakala thata
le megopolo ya bona.

Ba tlhalosa gore bathapi ba bona ba ka poka go utlwa gore ba le gatile mo ntlong ya
ga Sol le Cathy.
'Se mpotse gore goreng ba ka dira jalo … O tlaa ntsenya mo kotsing!' botlhe ba araba
fa a leka go batlisisa gore goreng baagisane ba ga Sol le Cathy ba sa nosane metsi le
bona jaana.

Go kokota ga ya godimo, mme yo o batlang go bulelwa a kgorokgotla letsogo la
mojako.

'Ke mang? A nka go thusa?' Masego a botsa.

'Maak oop!' mokokoti a araba ka lentswe le le felang pelo la seburu. 'Bula!'

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  16                                   DBE/2016
                                            SCE

11.1      Ke bomang ba ba neng ba konyakonya mo mojakong?                                      (1)

11.2      Masego o direla bomang?                                                              (2)

11.3      Ke eng se se dirileng gore Kgabo Motsepe a kalediwe?                                 (2)

11.4      Tlhagisa dintlha di le NNE ka ga tshobotsi ya ga Sello.                              (4)

11.5      Tlhagisa dintlha di le PEDI tsa semelo sa ga Kgabo Motsepe.                          (4)

11.6      Tiragalo ya go betelelwa ga ga Masego e tsweletsa jang diteng tsa padi e?            (2)

11.7      Morero wa tlhaolele o nnile le seabe sefe mo lelapeng la ba ga Lazar?                (2)

11.8      Sannah o na le seabe sefe mo go tsweletseng morero wa padi e?                        (2)

11.9      Ka dintlha di le PEDI tlhagisa gore beng ba ntlo e Masego a neng a dira mo
          go yone ba amana jang le Vusi Mngoma.                                                (2)

11.10     O ithutile eng go tswa go moanelwa Sello?                                            (2)

11.11     O ikaegile ka padi ya Masego, farologanya botshelo jwa dipolotiki jwa maloba
          le jwa segompieno. Tshegetsa karabo ya gago ka dintlha di le PEDI.                   (2)
                                                                                               [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                  25

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    17                                   DBE/2016
                                              SCE

KAROLO YA C: TERAMA

Ditshwaelo ka kakaretso:

•   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
•   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng e
    ba e ithutileng.
•   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
•   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

POTSO 12: MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Bohula le bopelotshetlha jwa go se kgotsofalele se re nang naso, gammogo le go
eletsa dilo tsa ba bangwe di faposa batho mo go se se tshwanetseng go dirwa go ya
ka setso kgotsa thulaganyo ya lelapa, mme ka ntlha ya se, dilo di tswe mo taolong.
Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka ditiragalo tsa teramakhutshwe ya 'Mosadi ke wa
me'. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                     [25]

POTSO 13: MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO D

LEGAE:          Ntshidi ke ntse ke mo tsaya jaaka ngwanake, ke mo rata.
                Ke ntse ke šaba bogobe ka moro wa phiri,
                Madi ke a isa kwa dithutong tsa ga Ntshidi.
                Le gale, go itse Ona.
                Modiri ga se moji.

MALEBYE: Badiri ba le bantsi ba ke ba itseng, ga ba a ka ba roba se ba se jetseng.
         Bangwe ba bone ba bone maungo a bona a jewa ba a lebile.
         Bangwe ba a tlogetse a sala a senngwa ke batho fela ba sa a utlwele
         botlhoko.
         Ke botshelo.
         Bo jalo.

                (Letsatsi morago ga bogadi, Legae a tsogelela tirong fela a se ka a boa.
                Ka Labobedi mosong, Tlhapi a tsogelela kwa ga Nkitsing)

TLHAPI:         (O a kokota)
                Kokokoko!
                Ke ura ya borobedi, o sa ntse a robetse!
                Ka gongwe le ene o ngaletse fa rre a tsere bogadi!
                (O a kokota)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   18                                DBE/2016
                                             SCE

NKITSING: (O bula setswalo)
          Ke wena!
          Ke ntse ke gateletswe ke boroko.
          Ke lora batho ba le bantsi ba le fa gae fa.
          Fa ke ntse ke lebeletse, ka bona banna ba kukile lekase.
          Ka thanya fa o kokota.

TLHAPI:         Toro ya gago ga e monate, e nkutlwisa botlhoko.

NKITSING: Goreng e go utlwisa botlhoko?
          Ga ke a bona boroko maabane.

13.1       Rraagwe Tlhapi ke mang?                                                           (1)

13.2      Rraagwe Tlhapi o na le seabe sefe mo go tsweletseng kgotlhang ya
          terama e?                                                                          (2)

13.3      Tlhalosa gore Legae o raya jang fa a re: 'Ntshidi ke ntse ke mo tsaya jaaka
          ngwanake, ke mo rata.'                                                             (2)

13.4      Legae o senola maikutlo a a ntseng jang mo mmuisanong wa gagwe le
          Malebye?                                                                           (2)

13.5      Tlhagisa matsapa a le MABEDI a a diragetseng go ya ka diteng tsa
          teramakhutshwe e.                                                                  (2)

13.6      Tlhapi ke motho yo o ntseng jang go ya ka diteng tsa teramakhutshwe e?             (2)

13.7      Go ya ka teramakhutshwe e, ke eng se se dirileng gore Legae a sutele
          Malebye fa ba neng ba nna mmogo teng?                                              (2)

13.8      Ke eng se se ka bong se thibetswe fa Legae a ka bo a letleletswe go amogela
          bogadi?                                                                            (2)

13.9       Go siama ga ga Legae go tsweletsa jang morero wa teramakhutshwe e?                (2)

13.10      A mokwadi o atlegile go senola kgotlhang ya teramakhutshwe ya Matsapa di
           a tsaya kae? Tshegetsa ka lebaka.                                                 (2)

13.11      Maikutlo a gago ke afe morago ga go buisa teramakhutshwe ya Matsapa di a
           tsaya kae?                                                                        (2)

13.12      Fa o ne o le Legae, mme o idiwa bogadi jwa ngwana, o ne o ka dira eng?            (2)

13.13      O ithutile eng go tswa mo teramakhutshweng e?                                     (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     19                               DBE/2016
                                               SCE

POTSO 14: GA SE LORATO – MJ Magasa
Bohula le bopelotshetlha jwa go se kgotsofalele se re nang naso, gammogo le go
eletsa dilo tsa ba bangwe di faposa batho mo go se se tshwanetseng go dirwa go ya
ka setso kgotsa thulaganyo ya lelapa, mme ka ntlha ya se, dilo di tswe mo taolong.
Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka ditiragalo tsa terama ya Ga se Lorato? Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                   [25]

POTSO 15: GA SE LORATO – MJ Magasa

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO E

(Labotlhano bosigo, Motsamai o goroga fa ga gagwe.)
(Ka boithapeletso)
MOTSAMAI: Dumela mmaabo,
          Dumelang bongwanaka.
LESEGO:          (Ka boitumelo)
                 Dumela rraarona.
                 A o boile kwa tirong?
                 Ke bogologolo re go tlhoafaletse.
MOTSAMAI: Ke a le itumelela banaka.
          Kana re bogisiwa ke tiro
          Ke leka go le kgobokanyetsa
          Gore le tsoge le phela sentle.
GADIFELE:        (Ka go sa supeng kgatlhego)
                 Ditiro ga di fele, go fela motho.
                 Jaanong ka o sa bolo go ya,
                 Go tshwanetse ga bonala se
                 O ntseng o se kgobokanya.
MOTSAMAI: (O a tswakatswakela ka maithamako.)
          Ee ... gone ... gone ke ntse ke kgobokanya.
          Fela ... fela ga ke a tshola sepe.
          Ba re khomputha e sa ntse e baakanngwa.
GADIFELE:        (Ka tshotlo)
                 O e bolelele khomputha eo ya lona
                 Gore o na le mosadi le bana
                 Le gore ga o direle lefela
                 Le gale ke dumela gore
                 E tlaa go fa a a tshosang,
                 Ka mokgwa o o neng o boga ka teng.
MOTSAMAI: (O ingadisitse)
          Ga ke itse gore o bua jang.
          A ke re ke ntse ke go bolelela.
          Gore ke dira 'di overtime'!

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 20                                  DBE/2016
                                           SCE

15.1       Motsamai o ne a direla setlamo sefe?                                            (1)

15.2      Mafoko a Motsamai a arabang Gadifele ka ona mo nopolong e, a mo senola e
          le motho yo o jang?                                                              (2)

15.3      Goreng Motsamai a ingadisa?                                                      (2)

15.4      A go siame gore Gadifele a tlhabane ka mafoko le Motsamai fa pele ga bana?
          Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                              (2)

15.5      Tota ke eng se se dirileng gore Motsamai a gopole go boela gae?                  (2)

15.6      Ngangisano ya ga Morake le Motsamai e senola maitsholo a a ntseng jang a
          ga Morake?                                                                       (2)

15.7       A wena o ne o ka tsaya kgato e e tshotsweng ke Morake ya go leleka
           Motsamai? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                   (2)

15.8      O lebile ditiragalo tsa terama e, tlhagisa ntlha e le NNGWE ya semelo sa ga
          Angeline. Tshegetsa ka lebaka.                                                   (2)

15.9      Kgotlhang ya terama e, tota e gagamadiwa ke eng?                                 (2)

15.10     Go ya ka wena, a ditiro tse di dirwang ke Motsamai di mo supa fa e le motho
          wa madi le nama? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                             (2)

15.11     Go tlile jang gore Motsamai a kobiwe mo tirong?                                  (2)

15.12      O ithutile eng ka Gadifele?                                                     (2)

15.13      A go siame gore Gadifele kwa bofelong a ipusolosetse ka mokgwa o a
           dirileng ka one?                                                                (2)
                                                                                           [25]

                                                  PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:               25
                                                  PALOGOTLHE YA TLHOTLHOBO:                80

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2016/f39feee3-2a36-4398-97bb-76d85b5f100f) — Setswana HL · QP · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2016/5261398b-c9c3-485f-bdf0-84bd41ea9bc1) — Setswana HL · QP · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2016/5f6297c5-613c-469a-8d7c-291f5795f28b) — Setswana HL · QP · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2016/7f4c8d0a-6dab-4d33-829a-62bd3ebb11d3) — Setswana HL · QP · 2016 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-setswana/7d1e848b-597c-47a6-9c32-4eacfae9cc3a) — Setswana HL · QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023/822370e6-e2fb-4dac-8e27-7c4d2aaa6033) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
