# Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2018, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2018/aacdbaef-9328-4818-82b0-73c6093344c5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2018/aacdbaef-9328-4818-82b0-73c6093344c5)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · setswana. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2018-memo/8cea3090-762e-404d-9cab-9f8f3764ec25) — Memo · 2018 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                              PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                           2018

                                                                           MADUO: 80
                                                                   NAKO: Diura di le 2½

                            Pampiri e, e na le ditsebe di le 28.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   2                                    DBE/2018
                                             SCE

DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le DIKAROLO di le THARO:

          KAROLO YA A:        Poko                            (30)
          KAROLO YA B:        Padi/Ditlhangwa tsa setso       (25)
          KAROLO YA C:        Terama                          (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          Ela tlhoko: Batlhatlhojwa ba arabe dipotso tsa maboko go tswa mo bukeng e
          ba ithutileng yona.

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI (MABOKO A
          SETSWANA: MK Mothoagae)

          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI (MELODI YA
          POKO – RM Ramagoshi)

          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG                      –    Batlhatlhojwa   botlhe   ba
          TSHWANETSE go araba potso e.

          KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI/DITLHANGWA TSA
          SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):
          Araba FELA dipotso tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le terama tse o di
          ithutileng.

          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
          o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
          Fa o arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse
          go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    3                             DBE/2018
                                              SCE

6.        BOLEELE JWA DIKARABO
          Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi le terama di tshwanetse go nna
          mafoko a a ka nnang 400–450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a a
          neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale, mme di nne maleba.

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya KAROLO e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
          dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Tiriso ya nako e e tshikinngwang.

          KAROLO YA A:        Bonnye metsotso e le 40
          KAROLO YA B:        Bonnye metsotso e le 55
          KAROLO YA C:        Bonnye metsotso e le 55

11.       Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    4                                     DBE/2018
                                              SCE

LENANEO LA DITENG
Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.
KAROLO YA A: POKO
Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                              MOFUTA WA POTSO             MADUO       TSEBE
1. 'Selelo sa moopa'                         Potso ya tlhamo             10          6

2.   'Lentswe la moledi'                  Dipotso tse dikhutshwane        10          7

3.   'Bathai ba nkwe'                     Dipotso tse dikhutshwane        10          8

4.   'Loso'                               Dipotso tse dikhutshwane        10          9

5.   'Lerebana wa letlaleanya'                Potso ya tlhamo             10         10
6.   'Aforikaborwa yo mošwa'              Dipotso tse dikhutshwane        10         11

7.   'Botsofe'                            Dipotso tse dikhutshwane        10         12
8.   'Menomasweu polaya e tshega'          Dipotso tse dikhutshwane     10   13
                                             LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
9. 'Motho'                                 Dipotso tse dikhutshwane     10   14
ELA TLHOKO: Araba POTSO e le NNGWE ya TLHAMO le POTSO e le NNGWE ya tse
DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba
dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C. Mo KAROLONG YA B le mo KAROLONG YA C
araba potso e le NNGWE fela.

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading/ditlhangwa tsa setso e o e tlhaoletsweng.
10. Leba Seipone                              Potso ya tlhamo               25        15
11. Leba Seipone                          Dipotso tse dikhutshwane        25         15
12. Omphile Umphi Modise                      Potso ya tlhamo             25         17
13. Omphile Umphi Modise                  Dipotso tse dikhutshwane        25         17
14. Masego                                    Potso ya tlhamo             25         19
15. Masego                                Dipotso tse dikhutshwane        25         19
16. Ntlhomole Mmutlwa                         Potso ya tlhamo             25         21
17. Ntlhomole Mmutlwa                     Dipotso tse dikhutshwane        25         21
18. Ditlhangwa tsa setso                      Potso ya tlhamo             25         23

19. Ditlhangwa tsa setso                  Dipotso tse dikhutshwane        25         23
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
20. Matsapa di a tsaya kae?                   Potso ya tlhamo             25         25
21. Matsapa di a tsaya kae?               Dipotso tse dikhutshwane        25         25
22. Ga se Lorato                              Potso ya tlhamo             25         27
23. Ga se Lorato                        Dipotso tse dikhutshwane       25        27
ELA TLHOKO:      Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le NNGWE le potso e le
                 NNGWE ya DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE.

Kwalololo e ileditswe                                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                      5                               DBE/2018
                                                SCE

LENANEONETEFATSO
Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

             KAROLO                   PALO YA         PALO YA DIPOTSO    TSHWAYA
                                      DIPOTSO              TSE DI           ()
                                                        ARABIWANG
 A: POKO                                1–8                  2
    (Poko e e tlhaotsweng)
 A: POKO                                  9                  1
    (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: PADI/DITLHANGWA                    10–19                 1
    TSA SETSO
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: TERAMA                             20– 23                1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
                        NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  6                               DBE/2018
                                            SCE

KAROLO YA A: POKO
MABOKO A SETSWANA – MK Mothoagae
Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le ROBEDI a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE le DINGWE di le PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le le
le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela pele, mme go
latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.
ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.
POKO E E TLHAOTSWENG
Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le robedi tse di boditsweng.
POTSO 1: POTSO YA TLHAMO
Buisa leboko le le latelang, mme morago o kwale tlhamo e mo go yona o tlhagisang
maikutlo a mmoki malebana le go tlhoka ngwana. Kwala tlhamo ya mafoko a a ka
nnang 250–300.
SELELO SA MOOPA – GK Setou
1         A nna khutsanyana ya moitshodi!
2         Ke leofile bo bo feng bo sa leofiweng!
3         Ke ratane le ofeng a tlotsweng ke basadi!
4         Lefatsheng batho ke dipebana ba itsetse,
5         Lefatsheng go jewa meepelwane ka bana ba maitibolo,
6         Sa me ke go tlhola ke ntshitse dimpho.
7         A nna khutsanyana ya moitshodi!
8         E tlaa re go twe dinong tsotlhe di na le diphuka
9         Nna ke tlaa reng batho ba bontsha diphuka?
10        Ba roma bana ba bona go ba fetogela diphuka,
11        Baeng ba ba direla megodungwana ka bofefo.
12        Ke tlaa nna mosetsana wa dipitsa go fitlha leng?
13        A nna molora-dilo di sa diregeng!
14        Ke ne ke phela ka dijo tsa ditoro bonnyaneng,
15        Ke le bona le tletse baengedinyana la me lapa,
16        Ke nona pelo ka mathe kgopolong ya bana.
17        Ke fano ke nosinosi ka monwana,
18        Diatla di botoka di mmogo, di sebedi.
19        Ke bogologolo ke ja mokai-kai ka tsa borraetsho,
20        Ke leka sengwe le sengwe sa go ka mpha leungo,
21        Leungo le bonwang ke basadi tshupo ya bosadi.
22        Bosigong ga go ope yo o ikutlwelang,
23        Botlhe ba re ke malao a tshwenyo bobe,
24        Bona ba tlhokana le go ikutlwelela la ka moso.
25        A nna khutsanyana ya moopa!
26        Pelo ga e tshwane le sefatlhego,
27        E timilwe nko ya modupo go dupa,
28        Ka ya sefatlhego sa batho ke sebi se se senang mosola,
29        Ke ka bo ke ithagisitse thokolo bonnyaneng.
30        Ke thusa eng ke se na bana ke le mosadi?                                        [10]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7                             DBE/2018
                                            SCE

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

LENTSWE LA MOLEDI – LD Raditladi

1         Monomotlha ke tlaa lela seNabja,
2         E reng ba lela ba rwale mabogo.
3         Ke tlaa bua ke dumaduma selelong,
4         Ke se newe matlho a le mahibidu.
5         Moledi ga a na ape mantswe a monate
6         Ga a na ape matsetseleko, moledi,
7         Puo ya 'gwe jaaka metsi ga e elele,
8         Ga e phothosele senoka a maraga.
9         E a re fa gongwe a goa a atlafale,
10        Batho o bone ba sisimoga mmele.

11        Jaanong ke tlaa leba bonnete matlhong.
12        E se re ke bua mongwe a ntenegela,
13        Ke diriwa ke botlhokobogolo.
14        Moledi ga ke bolo go akabala,
15        Go dirwa fela ke ntse ke lebile,
16        Go twe nna ke sefofu, ke foufetse.
17        Ke lesea, ga ke na go ngunanguna.
18        Monomotlha ga se maloba a bile
19        Seboba mpeng se neng se mpampediwa,
20        E se re o se batola wa bolawa.

21        Moledi, motlhoiwa, ke tlhoetswe lefe?
22        A ke tlhoilwe gobo ke le mothwana,
23        Ka mothwana a se na lepe lesego,
24        Fa ke le phologolo ke lekaba?
25        Lefatshe leno la moledi leina.
26        Ditšhaba tsa tla mono go ntirela,
27        Tsa mpaya seatla mo matlhong lesilo.
28        Lesilo la nnete ka bokalala,
29        Nna botlhale ka se ka ka bo bona,
30        Ke tlhalefa ga twe ga ke a lekana.

2.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                              (2)

2.2       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago ka
          lebaka.                                                                      (2)

2.3       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 7 le mosola wa sona.                (2)

2.4       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 16 le mosola wa yona.                    (2)

2.5       Molaetsa o o o ungwang go tswa mo lebokong le ke ofe?                        (2)
                                                                                       [10]

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  8                                   DBE/2018
                                            SCE

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

BATHAI BA NKWE – RD Molefe

1         Mphe tshipi ke ye go thaya tilodi,
2         Ke fitlhetse matubako kwa sefifing,
3         Motlhala wa nkwe ga o tshwane le wa phiri,
4         Badisa ba o itse ba sa o rutwa,
5         O tshwana le wa tshetlha mogale wa dikgwa,
6         E e reng e gaotse go bonale fela,
7         Le dikgomo o bone di bula tsotlhe,
8         Di gana go o tlola tsa ya kgakala.
9         Fa o thaya nkwe o e thaye Sesarwa,
10        O tle o e tshware 'oto la morago,
11        E re e tlola e se ka ya tsapoga,
12        Ka la pele e ka tla ya go tsietsa,
13        Wa utlwa e setse e go dutse godimo,
14        E setse e go kama le ka dinala.

3.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                                     (2)

3.2       Sonete ke leboko la mela e le lesomenne e e ka kgaoganngwang ka diripa
          tse pedi, e leng okoteifi le sesetete. Tlhalosa mareo a: okoteifi le sesetete.      (2)

3.3       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 10 le mosola wa yona.                           (2)

3.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 14 le mosola wa sona.                      (2)

3.5       Molaetsa o o o ungwang go tswa mo lebokong le ke ofe?                               (2)
                                                                                              [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  9                              DBE/2018
                                            SCE

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

LOSO – MD Mothoagae

1         Loso kana ga se tlala tlhaola malata,
2         Ke leroborobo le robekelang dilo go tshwana,
3         Ga le tlhole ke segajaja semolelo majagotlhe,
4         Kgabo e fisang go šwe go sale molora,
5         Go tlhokwe le mosidinyana o montsho go bonwa.

6         Ke kopanye le ngwana a putsaputsa dikeledi
7         Di mo farafere matlho a sa bone, pelo e hibitse,
8         Manyaapelo 'fatlhegong sa gagwe a sa gake;
9         Ana loso o setlhogo jang go ipoa kgatsu,
10        O mpone bosiela maloba, gompieno ke khutsana.

11        Loso o tshutlheledi e se nang botshabelo,
12        Ka kodukgolo o bitsa o ratang le o ganang,
13        Kana ga o bitse o ganang sephatlolapelo,
14        Maano a batlhalefing a tšhwa jaaka metsi a sebataolo,
15        O tlhokise monna go laela mogatse le bana.

16        Ka makoko le setlhogo o kgaoganya diyathoteng,
17        O kgaoganya mowa le nama 'tshelo bo fele,
18        O gabuduke 'pelo tsa barati ka tšhaka bogale,
19        'Pelo di gamukele botlhoko di gelele kgodu e khibidu,
20        O fetile jaaka setsokotsane wena phiri e ntsho.

21        Loso tsamaela koo nna ga ke go rate o bosula
22        O bosula o sa jewe o ka re o legapu le tsene phefo,
23        O botlhoko o galaka jaaka santlhoko'
24        O tlhokofatsa 'tshelo jwa batshedi botlhokotlhoko,
25        O phatlole pelo tsa batshedi botshelo go sale botlhoko.

4.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                               (2)

4.2       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago ka
          lebaka.                                                                       (2)

4.3       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 14 le mosola wa sona.                (2)

4.4       Naya ponagalo ya poko e e mo meleng 21 le 22 le mosola wa yona.               (2)

4.5       Molaetsa o o o ungwang go tswa mo lebokong le ke ofe?                         (2)
                                                                                        [10]

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 10                            DBE/2018
                                           SCE

POKO E E TLHAOTSWENG

POTSO 5: POTSO YA TLHAMO

Buisa leboko le le latelang, mme morago o kwale tlhamo e mo go yona o tlhagisang
mathata a lerebana wa letlaleanya a rakanang nao mo botshelong, o ikaegile ka
ditemana tse di nopotsweng. Kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang 250–300.

LEREBANA WA LETLALEANYA – FS Khunou

1         Bulang ditsebe ke bula letlole,
2         Ke batla go duma sekgwanyape,
3         Ke batla go duma jaaka pula ya dikgadima,
4         Ke rata go ikotla mafatlha gompieno,
5         Ke batla go lela Sekgatla.

6         Nna ke emetswe ke batho ka dinao,
7         Ba mpolelela dilo di gana go fela,
8         Ba re lapeng la bona ga ke batlege,
9         Ka ke sa nkgane le madi a bona,
10        Ke a kobiwa ga twe ke lebe gaetsho.

11        Bomalome nthuseng ke a kopa,
12        Leso la ga mme le mpaketse mathata,
13        Le ntsoseditse diletseng,
14        Le nkgotseditse molelogadi,
15        Ga ke sa tlhole ke fitlhelwa sepe.

16        Ke anegelwa fela puo phaa,
17        Bokgaitsadia-monyalamme ba a nkila,
18        Ba re gaetsho ga se mono Kgatleng,
19        Ke kwa Botswana kwa Kgalagadi,
20        Ba mpitsa ka maina a ditšhaba disele.

21        Fa nka sutlhasutlha ka inaya naga,
22        A ke tlaa bo ke opile kgomo lonaka?
23        Nna e rile fa mme a tsamaya a nthaya a re,
24        Ke mothusi ke tlaa sala ke disa bonnake,
25        Ruri bogolo ke tlaa mpe ke swele dikano.                                    [10]

Kwalololo e ileditswe                                                        Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  11                            DBE/2018
                                            SCE

POTSO 6: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

AFORIKABORWA YO MOŠWA – MO Molamu

1         O tsholeditse maikutlo a batho sešweng,
2         Wena kgarejana e mabono mantle.
3         Bontle jwa gago bo itshupa mekgatšheng le dithabeng
4         Kana o tshekeditswe ke a magolo mawatle
5         Melapo ya gago thekana le tsenyang banna letshoromo
6         Dikgweng tshedi di tshela ka kagiso
7         Kana mo go wena ga re itse dithoromo
8         Di tlholwa ke rona batho dipogiso.
9         Aforikaborwa yo mošwa,
10              Tlaya ka kgomotso,
11              Tlaya ka kagiso.

12        Segajaaja se tlaa khutla leng metseng?
13        'Rumo le tlaa emisa leng go ja nama ya motho?
14        Kgodumodumo e e metsang ditšhaba magaeng,
15        Botho bo ile kokomaneng tsa motho,
16        Yo o re tlogeletseng boswa jwa boammaaruri.
17        Mabolelelaruri fa ntwakgolo e le ya molomo.
18        Bana ba fetogile dikhutsana e le ruri,
19        Basadi botlholagadi ba bo abetswe ke lerumo,
20        Moeng go goroga go lelwe sa masetlapelo.
21        Ka o itlhoma a lerile ona matlhotlhapelo
22        Aforikaborwa yo mošwa,
23              Tlaya ka kgothatso,
24              Tlaya ka kagiso.

6.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                              (2)

6.2       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago ka
          lebaka.                                                                      (2)

6.3       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 2 le mosola wa sona.                (2)

6.4       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 13 le mosola wa yona.                    (2)

6.5       Molaetsa o o o ungwang go tswa mo lebokong le ke ofe?                        (2)
                                                                                       [10]

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  12                                  DBE/2018
                                            SCE

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

BOTSOFE – LD Raditladi

1         Ditikanyi tsa koko la bannana,
2         Thaka tsa morwakgosikgolo re ile,
3         Re dirile mašeleng fela re tšhipile,
4         Re le bontšhe nkoo re le batubanyana.
5         Nkile ra nna bakgaodisi ba mekgosana.
6         Bakgaodi ba mekgosi ba re tsholele.
7         Re tsholelwa fa motho re mo tlhabile,
8         Ntwa e utlwalelwa ka matshwelelenyana
9         Re bannana bagolo, re ole sebarong,
10        Fa re tsoga jaanong re kuakua mekgosi,
11        Thobane kima re di lese mabogong,
12        Mangole a rona a setse a ipaa bosisi
13        Meriri ya rona mesweu mo ditlhogong,
14        E mesweunyana jaaka bosweu jwa mašwi.

7.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                                     (2)

7.2       Sonete ke leboko la mela e le lesomenne e e ka kgaoganngwang ka diripa
          tse pedi, e leng okoteifi le sesetete. Tlhalosa mareo a, okoteifi le sesetete.      (2)

7.3       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 2 le mosola wa yona.                            (2)

7.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 14 le mosola wa sona.                      (2)

7.5       Molaetsa o o o ungwang go tswa mo lebokong le ke ofe?                               (2)
                                                                                              [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     13                         DBE/2018
                                               SCE

POTSO 8: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

MENOMASWEU POLAYA E TSHEGA – FS Khunou

1         Nna tota fa go ka twe ke tsee tšhaka ke bolae,
2         Ke bolae selo se ke se tlhoileng
3         Nka tsholetsa mogatla ka etsa tshwenyana,
4         Ka fofa ka etsa leebarope,
5         Ka dumaduma ka etsa tau.

6         Dikgosi tsa gaetsho ntetleleleng ke a kopa,
7         Ke fetseng ka tshetlhana e ya Bataung,
8         E nketse ka dinakana metsing,
9         Ke menomasweu o bolaya a tshega,
10        Se forweng ke menomasweu ao.

11        Ga se meno ke marumo,
12        A a tlhaba a a segaka,
13        Bogale ba ona bo tshwana fela le digai tsa Matebele,
14        Bonnaka se itlhokiseng ditsebe nkutlweng.

15        Bonang matšhwititšhwiti ale a batho,
16        Ga se batho ke tlang lo bone,
17        Ba apere mmala wa nkopane,
18        Ba ya go fitlha ntsalaake.

19        O meditswe ke noga ya Bataung,
20        Menomasweu polaya ditšhaba,
21        A ka go tlhaletsa a go etsa lesea,
22        Bagaetsho siang le sie sera seo.

8.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                              (2)

8.2       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago ka
          lebaka.                                                                      (2)

8.3       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 9 le mosola wa sona.                (2)

8.4       Naya sekapuo se se mo meleng 15 le 16 le mosola wa sona.                     (2)

8.5       Molaetsa o o o ungwang go tswa mo lebokong le ke ofe?                        (2)
                                                                                       [10]

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    14                          DBE/2018
                                              SCE

POKO E E SA TLHAOLWANG

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa leboko le le latelang, mme o arabe dipotso.

MOTHO – A Mogorosi le ba bangwe

1         A phologolo e e mabela motho,
2         Ka a tlhakantse 'tlhale le bomenemene,
3         Mmala a o tlhanola senaga
4         A nne magabagakwe e se lebodu.

5         Go mo tlhalosa go paletse matlhale,
6         Go paletse maferefere maagente baitse go tšhoma
7         Pesetalosi le Foroe ba rile ba e leka
8         Ba itaya kwa thoko jaaka morathatha.

9         Monthata e rile faa go tlhola,
10        A re, borena ga o a bo tlhakanela le ope
11        Ka naga le tsa yona botlhe di go utlwa
12        Fa o tlerebetsa kodu serena.

13        Panyolola bofofu o bone metlholo,
14        O bone se motho o se dirang lefatsheng la mmopi
15        Ka o tsere maemo a phologolo a a ipaya
16        A ntsha tshwano sa mmopi gotlhe go ena.

17        Legodimo ruri le ka bo le le gaufi-
18        Ke ka bo ke lotlegela mmopi
19        Ke re a thuse a kgalemele motho
20        A tlogele go nyeletsa lefatshe ka ditiro.

9.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                              (2)

9.2       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago ka
          lebaka.                                                                      (2)

9.3       Naya ponagalo ya poko e e mo meleng 5 le 6 le mosola wa yona.                (2)

9.4       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 8 le mosola wa sona.                (2)

9.5       Molaetsa o o o ungwang go tswa mo lebokong le ke ofe?                        (2)
                                                                                       [10]

                                                      PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:       30

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 15                                   DBE/2018
                                           SCE

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
Ditshwaelo ka kakaretso:
• Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading e o e tlhaoletsweng monongwaga.
• Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e ba
    e ithutileng.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG ya B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
POTSO 10: POTSO YA TLHAMO
LEBA SEIPONE – K Kgatea
Poloto ke tatelano ya ditiragalo tsa padi, mme di na le mabaka a a di tlholang. Tlhagisa
poloto ya padi e, o ikaegile ka ditiragalo le mabaka a a di tlholang. Boleele jwa tlhamo
e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                           [25]
POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
LEBA SEIPONE – K Kgatea
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO A
E rile fa Motswagauteng a hularela mogope, a tlelwa ke mahutsana. A gopola tsa kwa
a tswang. Keledi ya thepologa le lerama le le setlhanyana. A khukhuisa, a ntsha
phatsa ya gagwe ya seipone. A iteba.
'Phimola dikeledi Motswagauteng, lebagana le botshelo jwa gago. Ga go ope yo o
mosola go gaisa wena mo botshelong jwa gago. Ga go ope yo o ka go direlang sepe 5
se se molemo. Gomotsega mosimane. Gomotsega Motswagauteng'.
A itshekatsheka le go tsutsubolola sefatlhego. A lebogela go bua le mosimane yo o
rutilweng go mo rata le go mo tlotla go tswa mo bonnyeng jwa gagwe.
Go phirima ga letsatsi ga tlisa lefifi mo pelong ya gagwe. A lala a sutlha sekgwa jalo
morwa Gokatweng. A leka ka gotlhe gore a se tsamaele gaufi le dintšwa tse di 10
bogolang, dipone le fa a ka gaodisang motho gona.
A gopola sepoko se se tumileng thata kwa Motsitlane. Go ne go se ope mo motseng
yo o sa itseng sepoko sa ga Tsotsi. Se tumile ka go laisa batho mo khombing. E re
motho a tsoga mo mosong, a iphitlhele a kakaletse fa godimo ga lebitla la ga Tsotsi.
Ga twe Tsotsi o ne a bolawa ke Basotho ba ba tumileng ka leina la Marašia kwa 15
Gouteng.
Motswagauteng a sola babolai ba ga Tsotsi. A dumela se Ijelele a se mo rutileng.
'Batho ba ba bolawang le ba ba ipolayang ga ba tsene ka kgoro ya legodimo, gonne
ba sule pele ga nako e e beilweng ke Modimo'.
Mafoko a, a ga mosadimogolo Ijelele a tiisa Motswagauteng mooko.                          20
E rile ka mahube a basadi, a itelekela ka toropo e a sa e itseng. A bona batho le dikoloi
di feresela. A ema tlhogo. E rile fa tlhogo e se na go itotlolola, a bona borogo. A tsena
ka fa tlase ga jona go isa marapo go beng gore ba kokone.
E rile a sa ntse a bo kgonkga jo bo senang papadi, a utlwa monko wa nama jaaka e
kete o a lora. A bula matlho ka iketlo. A fitlhela basimane ba bararo ba apeile nama ka 25
phafana ya bojalwa jwa sekgowa jwa mabele, ya pampiri. A makalela boitseanape jo a
bo bonang.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 16                                DBE/2018
                                           SCE

11.1      Motswagauteng o ne a tswa kwa motseng ofe?                                       (1)

11.2      Batsadi ba ga Motswagauteng ke bomang?                                           (2)

11.3      Ke goreng Motswagauteng a ne a kopa Sepoko go tlogela sekgele sa gagwe
          kwa sekolong?                                                                    (2)

11.4      Seabe sa seipone ke sefe mo botshelong jwa ga Motswagauteng?                     (2)

11.5      Thadisa ka boripana tiragalo e e tlhodileng gore Motswagauteng a ineye
          naga.                                                                            (2)

11.6      Thuto ya ga Ijelele ka ga batho ba ba ipolayang e nnile le seabe sefe mo go
          Motswagauteng?                                                                   (2)

11.7      Fa Motswagauteng a ka bo a sa ngweega kwa ga Mokwepa, go ka bo go
          diragetse eng ka ditiragalo tsa padi?                                            (2)

11.8      Naya dintlha di le PEDI ka ga tshobotsi ya ga Sepoko.                            (2)

11.9      Ke dilo dife tse PEDI tse Motswagauteng a itemogetseng tsona morago ga go
          bona Salamina a rekisetsa mosadi wa Mosankoma moriri wa gagwe?                   (4)

11.10     Go ne ga diragala eng ka Motswagauteng fa mapodisi a mmolelela gore
          Gokatweng o nnile molemo mo go ena gonne e le motsadi wa gagwe?                  (2)

11.11     Fa o ne o le Gokatweng, mme mothapi wa gago a go tshosetsa ka go go
          leleka fa o sa tlhakanele dikobo le ena, o ne o ka dira eng?                     (2)

11.12     O ithutile eng ka ga moanelwa Teu?                                               (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  17                                   DBE/2018
                                            SCE

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Poloto ke tatelano ya ditiragalo tsa padi, mme di na le mabaka a a di tlholang. Tlhagisa
poloto ya padi e, o ikaegile ka ditiragalo le mabaka a a di tlholang. Boleele jwa tlhamo
e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                            [25]

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

Jaanong a tsamaya a iketlile, a ba a fitlha kwa bodibeng. A bona makhujwana a metsi
a bodiba a thubagana mo lobopong; mangwe a kgaogana ka bogare mo lotlhakeng; e
re a se na go feta a boele a kopane gape. A fitlha a nna go pota bodiba ka fa
botlhabatsatsi, a lebagana le mosele o mogolo o o nosetsang masimo a mabele a
Sekgowa, o o potang motse ka fa Borwa o iphaphathile le masimo, o bo o dike o 5
tlhaga kwa Bokone, o gogotse dibeela tsotlhe, o ya go di gorometsa mo metsing. A
utlwa dinonyane di opela mo lotlhakeng lo lo medileng mo lobopong lwa bodiba, di
itumeletse tsatsi le jaanong le neng le ya go phirima ka kgalalelo ya marang a a
duduetsang. Mme a di utlwela kgakaleng, mogopolo o le tenyana-a-teng go
boletsweng ke morati a re:                                                          10

Ke tsofaletse tseleng ya Lesilabele
Go swela Malekutu, tlhareng sa magokare,
Gareng ga tšheše tsa naga,
Gaeng la magosi le bareti.

Go mo sala morago mo torong tsa gagwe, fa a itlhoma a le sele le sele, ke go leka go 15
phunyeletsa masaikategang a magodimo.

Ya re a ntse a balabala a utlwa a itewa ke ditshikare e kete mongwe o mo eme
godimo. A ntsha letsogo a sa gadima, a gopola gore mokaulengwe wa gagwe o mo
nanaretse. A mo tlhoka. A boela a bala. Jaanong a simolola go tlalelana.
Modumo wa dinonyane di tseelane kgang ka ga letsholo la motshegare, wa ya godimo; 20
tlhatlharuane ya ya marung. A leka go ema, a nyemekana jaaka letlalo le ngodile. A
leka go gowa, loleme lwa ngaparela mo magalapeng. A pumpunyega metsi ka mmele.
Batho wee! Batho wee!

Owaii! Maaka a loleme! A ithaya a re tsatsi la gagwe la bofelo le a phirima, mme e re le
ise le phirime, a le bone; gore e tle e re a fitlha kwa o yang gona, a bolele gore o bonye 25
le le jang. Ya re a tsholetsa matlho go bona tsatsi la bofelo le phirima, a apoga losire lo
lo neng lo mo sirile matlho, mme a fitlhela le phirima ka kgalalelo. Jaanong a diga
matlho go bona gore metsi a ntse jang. Bonang!

13.1      Ke mang yo o tsamayang a iketlile a ba a fitlha kwa bodibeng?                       (1)

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 18                                 DBE/2018
                                           SCE

13.2      Mokapelo wa motho yo o tsamayang go fitlha kwa bodibeng yo, ke mang?              (1)

13.3      Ke goreng mogopolo wa motho yo o mo kaileng mo go 13.1 o le
          tennyanateng?                                                                     (2)

13.4      Fa monnamogolo Kefentse a ka bo a sa batla modisa, go ka bo go diragetse
          eng ka ditiragalo tsa padi?                                                       (2)

13.5      Legae la bana le na le seabe sefe mo tsweletsong ya morero wa padi e?             (2)

13.6      Naya dintlha di le THARO ka tshobotsi ya ga Motlalepule.                          (3)

13.7      Ke eng se Motlalepule a ka bong a se dirile kwa Olanti gore a bone morwa wa
          gagwe?                                                                            (2)

13.8      Semelo sa ga Thandi se tsweletsa jang ditiragalo tsa padi e?                      (2)

13.9      Naya dintlha di le PEDI tse di senolang fa Motlalepule e le moipolai yo o sa
          lelelweng morago ga se se mo diragaletseng kwa ga Thandi.                         (4)

13.10     Fa o ne o le MmaMosidi, a o ne o ka hupa sephiri? Tshegetsa karabo ka
          lebaka.                                                                           (2)

13.11     Fa o ne o le Modise, mme o iphitlhela o tshwerwe ke mogokgo a tshwana le
          Madolo ka se o se dirileng, o ne o ka dira eng?                                   (2)

13.12     Mokwadi o re ruta eng ka moanelwa Motlalepule?                                    (2)
                                                                                            [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 19                                   DBE/2018
                                           SCE

POTSO 14: POTSO YA TLHAMO

MASEGO – G Mokae

Poloto ke tatelano ya ditiragalo tsa padi, mme di na le mabaka a a di tlholang. Tlhagisa
poloto ya padi e, o ikaegile ka ditiragalo le mabaka a a di tlholang. Boleele jwa tlhamo
e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                           [25]

DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

POTSO 15: MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

Gangwe le gape fa a bua jalo, pelo ya ga Masego e rothe madi fa a gopola mošwi
rraagwe. 'Fa ba ga van Jaarsveld ba ka bo ba ne ba le jaana, gongwe rre a ka bo a
santse a tshela'.

A mo gakologelwa ka letlhologelelo, rraagwe, bogolo ka pono ya jaanong ya
bogolwane; ya motho wa maitemogelonyana mo botshelong.                    5

Kana ga twe ponelomorago ke pono ya go gaisa tshotlhe.

Masego a gopola rraagwe a khubame fa pele ga saatane yole Schalk van Jaarsveld
gore fela a kgone go ba tlamela. Bofelong jwa beke, fa badiri ba polase ba bangwe ba
ya go itapolosa, a itime monate go ya kwa torotswaneng e e gaufi ya Brits go dira mo
ditshingwaneng tsa maburu go oketsa madinyana a gagwe. A apara makgasa a a 10
rokilweng gantsi fela gore molekane wa gagwe le bana ba apare sentle.

Dikeledi tsa seka mo matlhong a ga Masego fa a gakologela monna wa seriti, yo, mo
nakong eo a neng a tlhoka mafoko a a mofutho a go mo gomotsa go tswa mo go bona,
a feleleditseng e le ena mogomotsi le motshidisi wa bona.

Fa o tsena ka mojako wa kgolegelo ya Tshwane, ditshipi tse dikima; mapodisi a a 15
tlhometseng thata a a motlele, a sasanka gotlhe; le diforomo tse di sa feleng tse o
neng o tshwanelwa go di tlatsa pele o ka letlelelwa go tsena; tsotlhe tse di ne di go
siamisetsa lefatshe le la badisa ba ba dipelo tsa maje, tse di jaaka dipota le bofatshe
jwa kgolegelo eo.

Sethitho se se tsididi sa fologa ka mokotla wa ga Masego fa mojako o o tlhokang palo 20
wa tshipi o bulwa, mme o lotlelwa fa morago ga bona ka senotlolo se se kimakima; fela
jaaka lepodisi le dirile ka e mentsi e ba fetileng mo go yona.

Ba utlwa go opelwa ga difela tsa kereke ke setlhopha sa banna kgakajana, mme
lepodisi la ba bolelela gore ke mantswe a babolai, babeteledi, dirukhutli, magodu ao a
boneng Jesu fa nako ya go bolawa e atamela.                                            25

15.1      Batsadi ba ga Masego ke bomang?                                                    (2)

15.2      Ke bomang ba Masego a kayang gore fa ba ga van Jaarsveld ba ka bo ba le
          jaaka bona, rraagwe a ka bo a santse a tshela?                                     (1)

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 20                                DBE/2018
                                           SCE

15.3      Ba lelapa la ga Lazar ba ne ba tshotse Masego jang?                              (2)

15.4      Naya dintlha di le PEDI tse di supang fa rre Motsepe e ne e le monna yo o
          kgathalelang lelapa la gagwe mo go maswe.                                        (4)

15.5      Mafoko a: 'a feleleditseng e le ena mogomotsi le motshidisi wa bona', a
          senola semelo sefe sa ga Kgabo Motsepe?                                          (2)

15.6      Fa Sannah a ka bo a sa raela Masego go nwa bojalwa mo beseng, go ka bo
          go diragetse eng ka ditiragalo tsa padi e?                                       (2)

15.7      Seabe sa ga MmaSontaga ke sefe mo tsweletsong ya ditiragalo tsa padi e?          (2)

15.8      Naya dintlha di le PEDI ka ga tshobotsi ya ga Goabaone.                          (2)

15.9      Naya ntlha e le NNGWE e e senolang fa base Schalk e le moipolai yo o sa
          lelelweng morago ga se se mo diragaletseng kwa polaseng.                         (2)

15.10     Go ya ka wena, a Tsawe o diragaditse maikarabelo a botsadi mo tiragalong e
          e diragaletseng morwadie?                                                        (2)

15.11     Fa o ne o le Masego, o ne o ka dira eng morago ga go lemoga gore o imile ka
          mokgwa wa petelelo?                                                              (2)

15.12     O ithutile eng ka ga moanelwa Kgabo Motsepe?                                     (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 21                                   DBE/2018
                                           SCE

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Poloto ke tatelano ya ditiragalo tsa padi, mme di na le mabaka a a di tlholang. Tlhagisa
poloto ya padi e, o ikaegile ka ditiragalo le mabaka a a di tlholang. Boleele jwa tlhamo
e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                           [25]

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO D

Mmaagwe Palesa, o ne a bona fa Baagileng e le lekawana le le tlhaga, e bile a itse go
le gontsi ka dithuto tsa ditso le dingwao. Ka jalo, a bona fa e le ena yo ba ka mo
romelang kwa Tshwane go ya go ba emela kwa moletlong wa boPalesa. Kgosi le
Mmakgosi ba ne ba dumelana fela ka bongwe jwa pelo, kgang eo ba e tswala.
Tshetlho o ne a bidiwa, mme a rongwa kwa dikagong tsa batlhatlheledi kwa Kgosi- 5
Kgololo FET College go itsise Baagileng fa Kgosi e batla go mmona mo letsatsing le le
latelang.

Lefoko la Kgosi le agelwa mosako. Baagileng o ne a goroga kwa kgotla ka letsatsi le le
latelang, mme Kgosi o ne a mo lopa go ya go mo emela kwa moletlong wa boPalesa
kwa Tshwane. Baagileng o ne a dumela, mme Kgosi a mo neela lekwalotaletso le 10
madi a lookwane, mme a laelwa go tla go tsaya mofago wa serope sa nku ka letsatsi le
le a tsamayang ka lona.

Letsatsi la moletlo wa boPalesa kwa Tshwane le ne la goroga. Baagileng o ne a tsoga
go sa le mo mosong, a letse a ipaakantse sentle go le maabane. Sejanaga sa gagwe
sa khukhwana se ne se tlhatswitswe sentle, e bile se galalela se tshwana le mong wa 15
sona. O ne a lotlela kamotshana ya gagwe, a latlhela kgetsana ya diaparo mo
mannong a a fa morago, mme a simolola go sekaseka sejanaga sa gagwe. O ne
simolola ka go se dikologa, a nnela go raganyana maotwana a teng a tlhola fa a tletse
sentle le dipone di dira sentle. E ne ya re morago a itatlhela mo sejanageng, a ntse a
letsa molotsana o mosesanyane wa pina e e monate, a kgotla sejanaga sa gagwe, 20
mme sa mo dumela. O ne a betsega, a welawela ka tselana e e fologelang kwa tlase
go tswa kwa thabaneng ya Tlhaalatau, a bo a nyelela fa gare ga motse go fitlhela a o
tswa ka kwa. Baagileng o ne a tsaya tsela e e yang e lebile kwa Botlhaba, ya bo e le
gone fa a ile Tshwane.

Mmathapelo o ne a leba kwa dithutong tsa gagwe jaaka gale letsatsi leo. O ne a fetela 25
kwa phaposing ya borutelo, a fitlha a baya kgetsana ya dibuka le didiriswa tse dingwe
tsa thuto, mme a betsega go leba kwa kamotshaneng ya ga Baagileng.

17.1      Morongwa wa ga Kgosi Kgololo ke mang?                                              (1)

17.2      Mogatsa Kgosi Kgololo ke mang?                                                     (1)

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 22                                 DBE/2018
                                           SCE

17.3      Kgosi Kgololo o ne a busa motse ofe?                                              (1)

17.4      Seabe sa ga Segonyamatlho ke sefe mo go tsweletseng ditiragalo tsa padi e?        (2)

17.5      Ke goreng Kgosi a ne a kopa Baagileng gore a ye go mo emela kwa
          moletlong wa boPalesa?                                                            (2)

17.6      Tlhagisa dirai di le PEDI tse di neng di tshosa Bra Boots tse bana ba bantsi
          ba ba ratanang ba a tle ba wele mo go tsona.                                      (4)

17.7      Ke goreng Kgosi Kgololo a ne a tlhoma Matsetseleko go nna kgosi ya
          Phiritshweu?                                                                      (2)

17.8      Fa Kgori a ka bo a sa pateletsa Matsetseleko go nna mogotsamolelo wa kwa
          Kgosing, go ka bo go diragetse eng ka ditiragalo tsa padi e?                      (2)

17.9      Naya dintlha di le PEDI ka ga tshobotsi ya ga Segonyamatlho.                      (2)

17.10     Semelo sa ga Kelogile se tsweletsa jang morero wa padi e?                         (2)

17.11     A Baagileng o na le lerato la nnete? Tshegetsa karabo ka lebaka.                  (2)

17.12     Fa o ne o le Matsetseleko, mme rraago a go ganela go tsweletsa ditoro tsa
          gago, o ne o ka dira eng?                                                         (2)

17.13     O ithutile eng ka ga moanelwa Segonyamatlho?                                      (2)
                                                                                            [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                23                                DBE/2018
                                          SCE

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO

DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

O ikaegile ka diane tse: 'Gaaboboi ga go lelwe' le 'Noga ga e latelelwe mosimeng',
tlhagisa diteng le kamano ya Tlholego ya morafe wa Batlhaping le leboko la Kgotla
yooraMaidi. Boleele ba tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                          [25]

POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

NAANE: 'TLHOLEGO YA BAKGATLA BA GA KGAFELA' – CLS Thobega

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO E

Ga twe e rile ka letsatsi lengwe ga bo go na le Bakgatla ba ba neng ba tswa
Botlhabatsatsi, mme ba setse ba busitswe ke marena a le mantsi, le fa bangwe ba
busitse nako e khutshwane fela. Bakgatla e ne e le setšhaba se se thata mo dintweng.

Ga twe ga go yo o itseng gore ba kgaogantswe ke eng, mme o ka re e ne e le ka ntlha
ya go lwela borena. Ba kgaogane fa go ne go busa Kgafela. Pheto o ne a ya go 5
tlhabana le Makgotso yo o neng a romilwe go ya go thusa Bakwena fa ba ne ba lwa le
Bangwaketse. Fa a le kwa Mokwena, o ne a laletsa Legwale Kgosi ya Bakwena go ya
go tlhabana le Pheto morwa mogoloe.

Go ne ga nkga go sa bola, mme kwa bokhutlong Legwale o ne a tshwarwa ke
Bakgatla, mme ba mo rekegela, ba mo neela dikgomo, mme ba mmusetsa kwa 10
Mokwena.

Go tloga foo, ga twe go ne ga busa dikgosi di le dintsinyana, mme di ne di sa emise go
bolaana fa gae. Merafe e ne e lwa ka boyona. Ditsebe o ne a bolawa fa gae. Go ne ga
tlhokafala bana ba le bantsi ba ga Pheto, mme bogosi jwa wela mo baneng ba ga
Pilane. Pilane yo e ne e le ngwana wa gofejane wa ga Pheto, mme tota bogosi bo ne 15
bo sa mmetse mo phatleng. Ga twe Pilane o ne a tshaba Matebele, mme o ne a ya
kwa thabaneng ya Mmamodimakwana. Go tloga foo o ne a ya Bopedi ga Mapela.

Fa a le koo, Moselekase a romela molaetsa gore Pilane a boele gae. Ena o ne a roma
monnawe e leng Kgotlamaswe, mme ena a fitlha kwa gae a itira Kgosi, mme Pilane a
lwa le ena. Kgotlamaswe o ne a emisa go isa lekgetho kwa go mogoloe e leng Pilane. 20
Pilane o ne a bolaya mogoloe e leng Kgotlamaswe, mme Moselekase o ne a re Pilane
o molato ka a bolaile mogoloe. Pilane o ne a ya gape kwa Mapela.

Fa Pilane a tshabetse kwa Bopedi, Bakgatla ba ne ba sena Kgosi, ba faletse le naga.
Molefe morwa Pheto o ne a phutha Bakgatla, mme a ba busa. E rile Pilane a tla, a mo
neela bogosi ka kagiso. Ga twe ka nako ya ga Pilane, Bakgatla ba ne ba ntsifala thata 25
e bile ke ka nako e Maburu a neng a tla mo Rustenburg ka yona. Maburu a ne a bitsa
dithaba tse di gaufi le Rustenburg a re ke Pilanesberg.

19.1      Go ya ka naane e, Bakgatla ba kgaogane leng?                                    (1)
Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  24                                  DBE/2018
                                            SCE

19.2      Naane e, e tlhalosa semelo sa Bakgatla e le setšhaba se se ntseng jang?             (2)

19.3      Go ya ka setso, ke goreng go twe bogosi ga bo iteye Pilane mo phatleng?             (2)

19.4      Naya seane se se ka kayang go lalediwa ke Bakgatla ga ga Legwale Kgosi ya
          Bakwena, a bo a fenngwa ka go tsena ntwa e e sa mo lebanang.                        (2)

19.5      Tlhagisa dintlha di le PEDI go ya ka naane e, tse di dirileng gore Bakgatla ba
          iphitlhele ba le kwa Mokwena.                                                       (4)

19.6      Go ya ka naane e, kgotlhang e tlholwa ke eng mo morafeng wa Bakgatla?               (2)

19.7      Mokwadi o batla go re lemosa eng ka naane e?                                        (2)

                                           LE

LEBOKO

KGOSI MODISAKGOMO MOLELEKWA MABE–FM Lesele

1         O sa le monnye, ke tlaa mmoka kamoso a godile,
2         O sa le monnye, o kana ka ntsi ya mooka,
3         O kana ka leokotsane,
4         O kana ka boa jwa kgomo garataro,
5         Mme ke mokwepa o a tshabega!
6         Nnakgolo ba mo tshaba lepeepee,
7         Tshadikgolo bomme ba tshaba le go mo seba,
8         Masiela a lela a mo utlwela.
9         Ka mokgwasa o tshwana le tau le nkwe,
10        Re a ne re utlwa go twe, O fetile!
11        Le mokgwasa re sa o utlwa.

19.8      Tlhatlagano e e mo meleng 1–2 e na le seabe sefe mo semelong sa
          sebokiwa?                                                                           (2)

19.9      Maikutlo a mmoki ke afe ka ga sebokiwa sa gagwe? Tshegetsa karabo ya
          gago ka lebaka.                                                                     (2)

19.10     Nopola sekao sa tshwantshanyo mo lebokong se se godisang semelo sa ga
          Kgosi Mabe.                                                                         (2)

19.11     Naya ponagalo ya poko mo go mola 7 le mosola wa yona.                               (2)

19.12     O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                              (2)
                                                                                              [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                 25

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   25                                     DBE/2018
                                             SCE

KAROLO YA C: TERAMA

Ditshwaelo ka kakaretso:
• Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa
    mo terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
• Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng
    e ba e ithutileng.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG ya B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.

POTSO 20: POTSO YA TLHAMO

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Tlhapi ke moipolai yo o sa lelelweng gonne dilo a di itirile. Tshegetsa tlhagiso e, o
ikaegile ka ditiragalo tsa teramakhutswe ya 'Matsapa di a tsaya kae?' Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                        [25]

POTSO 21: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO F

MMUI A:       Ngwanaka, re paletswe.
              Madi a re dule mo dinaleng re a lebile.
MMUI B:       Ga re a palelwa.
              Re tshwanetse go senya madi a inšorense
              Gore Nkele le morwaagwe ba se ka ba sala ka sepe.                              5
MMUI A:       Re ka se ka ra kgona ka gore madi a ya go neelwa Raesebo.
              Raesebo o ya go nna mohumi.
              Beke e e tlang , o tlaa bo a emisitse ntlo ka madi a ngwanake
MMUI B:       O se ka wa tshwenyega mma.
              Batho ba inšorense ba tlile gore re tlhophe lekase.                            10
              Re tlaa tlhopha la madi a a kwa godimo
              Go tlaa bo go setse madinyana a se makae fela.
MMUI A:       Re tshwanetse go boela kwa ga Nkele
              Go mo itsise fa re fetotse mogopolo.
              Motlogolo wa me, o simolotse go dira mo ngwageng o o fetileng,                 15
              Ke gona a simololang botshelo.
              O na le dikgwedi tse di sa feteng tlhano a le kwa setsheng sa gagwe.
              Motho yoo, o ne a na le maikaelelo.
MMUI B:       Ke la me leo.
              A re fodise dinao, re tlaa ya ka letlatlana.                                   20
              (Go letlatlana, ba goroga kwa ga Nkele)

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   26                                      DBE/2018
                                             SCE

MMUI A:       (O bua a phutholotse mowa)
              Mmaetsho re boile mo tseleng jaaka go twe motswagae ga a laele.
              Re bone go tlhokega thata go go latsa ka lefoko.
MMUI C:       Lefoko?                                                                         25
              Tswaya ka tsona.
MMUI A:       Re neela ngwana mo diatleng tsa lelapa le.
MMUI C:       Ke a leboga mma.
              Dikgogakgogano ga di batlege, di senya tiro, e senyege.
              Kutlwano ke maatla.
              (O bitsa morwaagwe)                                                             30
              Ngwanaka.
MMUI D:       Mma!
MMUI C:       Mmaago ke yono.
              A re o go neela taolo ya setopo sa ga mogatso.
MMUI D:       Bagolo ba me, ke a le leboga.                                                   35
              Sa me selelo se tlaa fokotsega.
              Tsa me dikeledi, di tlaa phimoga.
              A me maikutlo a tlaa okobala.
              Mogatsaake, o tlaa tswela mo ntlong e e leng ya gagwe.
              Ntlo ya gagwe e ne e sa mo tlhabise kgala fa a tshela.                          40
              Ga e kitla e mo tlhabisa kgala fa a tswela mo go yona fa a didimetse.
              (Go tsena rre wa inšorense)
              Rra, o amogetswe.

21.1      Naya maina a MMUI A le MMUI C.                                                          (2)
21.2      Naya dintlha di le THARO tse di tlhodileng mmuisano o o fa godimo.                      (3)
21.3      Go fetola mogopolo ga Mmatšhatšhi go senola semelo sefe sa gagwe?                       (2)
21.4      Go dumela kgakololo ya ga Motšhankane ga Mmatšhatšhi go tsweletsa jang
          morero wa teramakhutshwe e?                                                             (2)
21.5      Tlhalosa gore mmuisano wa ga Mmatšhatšhi le Monyana o nnile le
          ditlamorago dife.                                                                       (2)
21.6      Go ka bo go diragetse eng ka morero wa teramakhutshwe e fa Raesebo a ka
          bo a dumetse gore Kgabele a fitlhelwe kwa gaabo?                                        (2)
21.7      Monyana o na le          seabe   sefe    mo   go   tsweletseng   kgotlhang     ya
          teramakhutshwe e?                                                                       (2)
21.8      A Monyana le Mmatšhatšhi ba fitlheletse maikaelelo a bona mo go
          lomeletseng Raesebo go fitlha mogatse?                                                  (2)
21.9      Ke kgakololo efe e o neng o ka e neela Monyana mabapi le go sunyasunya
          nko mo morerong wa ga mogoloe?                                                          (2)
21.10     Fa o ne o le Raesebo, o ne o ka dira eng fa mmatsalaago a rata go go tseela
          tshwetso ya go boloka mosadi wa gago?                                                   (2)
21.11     Fa Nkele e ka bo e le mmaago, a o ne o ka mo itumelela? Tshegetsa karabo
          ya gago ka lebaka.                                                                      (2)
21.12     Moterama o re ruta eng ka modiragatsi a tshwana le Nkele?                               (2)
                                                                                                  [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Setswana HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2018/e4609af3-e341-4b14-8bc1-118ee22f2c0b) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2018/25a4a123-3bff-4e35-b753-e741bd3b9ee7) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2018/e62d8be1-d4a9-41ce-8580-041698a57666) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2018/3c17cb63-7da0-4b46-8c73-b7f13e2c1f58) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-setswana/7d1e848b-597c-47a6-9c32-4eacfae9cc3a) — Setswana HL · QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023/822370e6-e2fb-4dac-8e27-7c4d2aaa6033) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
