# Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023/822370e6-e2fb-4dac-8e27-7c4d2aaa6033
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023/822370e6-e2fb-4dac-8e27-7c4d2aaa6033)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · setswana. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023-mg/df8d577e-4b21-4004-88b3-f2daa31ad43a) — Memo · 2023 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                   SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
               NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                           SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                             PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                         2023

                                                                              MADUO: 80

                                                                     NAKO: Diura di le 2½

                              Pampiri e, e na le ditsebe di le 28.

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   2                               DBE/2023
                                           SC/NSC

DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le DIKAROLO di le THARO:

          KAROLO YA A:        Poko                          (30)
          KAROLO YA B:        Padi/Ditlhangwa tsa setso     (25)
          KAROLO YA C:        Terama                        (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI.
          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG – Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI KGOTSA
          DITLHANGWA TSA SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):

          Araba FELA dipotso tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le terama tse o di
          ithutileng.
          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B, o
          tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C. Fa o
          arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse go
          araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

6.        BOLEELE JWA DIKARABO

          Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le
          terama di tshwanetse go nna mafoko a a ka nnang 400–450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a a
          neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale, mme di nne maleba.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   3                              DBE/2023
                                           SC/NSC

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya KAROLO e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
          dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Tiriso ya nako e e tshikinngwang.

          KAROLO YA A:        Bonnye metsotso e le 40
          KAROLO YA B:        Bonnye metsotso e le 55
          KAROLO YA C:        Bonnye metsotso e le 55

11.       Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang le ka mopeleto o o kannweng ke
          Lekgotla la Bosetšhaba la Puo ya Setswana.

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    4                                DBE/2023
                                            SC/NSC

LENANEO LA DITENG
Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.
KAROLO YA A: POKO
Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                               MOFUTA WA POTSO           MADUO    TSEBE
1. 'Sempe a Lešoboro'                          Potso ya tlhamo          10       6
2.   'Lerebana wa Letlaleanya'            Dipotso tse dikhutshwane      10       7
3.   'Sego sa Metsi'                      Dipotso tse dikhutshwane      10       8
4.   'Botsofe'                            Dipotso tse dikhutshwane      10       9

                                             LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
5.   'Morutabana'                         Dipotso tse dikhutshwane      10      10
ELA TLHOKO:         Araba POTSO e le NNGWE YA TLHAMO le POTSO e le NNGWE YA TSE
                    DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
                    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C. Mo
                    KAROLONG YA B le mo KAROLONG YA C araba potso e le NNGWE fela.
KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
6. Leba Seipone                              Potso ya tlhamo             25     11
7.   Leba Seipone                         Dipotso tse dikhutshwane      25      11
8.   Omphile Umphi Modise                     Potso ya tlhamo           25      14
9.   Omphile Umphi Modise                 Dipotso tse dikhutshwane      25      14
10. Masego                                    Potso ya tlhamo           25      16
11. Masego                                Dipotso tse dikhutshwane      25      16
12. Ntlhomole Mmutlwa                         Potso ya tlhamo           25      18
13. Ntlhomole Mmutlwa                      Dipotso tse dikhutshwane  25         18
                                          KGOTSA
DITLHANGWA TSA SETSO: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo ditlhangweng tsa setso
tse o di tlhaoletsweng.
14. 'Tlholego ya morafe wa Batlhaping'         Potso ya tlhamo       25         20
     LE
     'Batlhaping ba kgotla ya oorraMaidi'

15. 'Mmapule' LE 'Kgosi Modisakgomo       Dipotso tse dikhutshwane      25      20
    Molelekwa Mabe'
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
16. Matsapa di a tsaya kae?                   Potso ya tlhamo           25      23
17. Matsapa di a tsaya kae?               Dipotso tse dikhutshwane      25      23

18. Ga se Lorato                              Potso ya tlhamo           25      26

19. Ga se Lorato                          Dipotso tse dikhutshwane      25      26

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le
                        NNGWE le potso e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
                        DIKHUTSHWANE. Ga o a tshwanela go araba dipotso tse PEDI tsa
                        tlhamo kgotsa dipotso tse PEDI tse dikhutshwane.
Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                      5                               DBE/2023
                                              SC/NSC

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

             KAROLO                   PALO YA      PALO YA DIPOTSO       TSHWAYA
                                      DIPOTSO           TSE DI              ()
                                                     ARABIWANG
 A: Poko                                1–4               2
    (Poko e e tlhaotsweng)
 A: Poko                                  5                1
    (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: Padi/Ditlhangwa tsa                 6–15               1
    Setso
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: Terama                             16–19               1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
                        NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 6                                DBE/2023
                                         SC/NSC

KAROLO YA A: POKO

MELODI YA POKO – RM Ramogoshi

Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le MANE a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE le DINGWE di le PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le le
le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela pele, mme go
latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.

ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.

POKO E E TLHAOTSWENG

Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

Buisa leboko le le latelang, mme morago o kwale tlhamo e mo go yona o bapisang se
se neng se diragala mo lebokong, le se re itemogelang sona mo matshelong a rona a
gompieno. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 250–300.

SEMPE A LEŠOBORO – MOM Seboni

1         Legougou la lona dimense,
2         E rile go twe gou-gou ka tshoga,
3         Pelo ya tshoga ya ntika morago
4         Ke itlhoma lo raya nna ka nosi,
5         Ntekwane lo re raya, le lona lo itheye
6         Lo bo lo reye le banyana ba dimense,
7         Ramapotwana o potapota gaisi,
8         O tlhola a tikela mo gaising,
9         Lekobakoba la goora Lešoboro,
10
          Sempe, e kete go bolawa noga,
11
          E bile e kete go bolawa molelemedi,
12
          Le mefinyana ya dilepe e a wa.
13
          Go buile Mmaselemela a re,
14
          'Nnaare Sempe wa ka, o bolawa ke eng?'
15
          A re, 'Mma, ke bolawa ke ditšhentšha banna',
16
17        Nna ke bolawa ke kgomo ya pereko'.
18        Mogolokwane wa lela, wa lela phetelela,
19        Kwa lwapeng lwa ga Mmaselemela;
20        A bona Sempe a tla a e kgweetsa,
21        A re, 'Ngwanaka mme ntlha o humile thata?'
22        A itumelela go tla a thibile moroba.
23        Ngwale boela yoo o mmokile,
24        O boka o sa itse ina la gagwe,
25        Ina la gagwe ke matsodimatsoke.                                                 [10]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7                               DBE/2023
                                          SC/NSC

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

LEREBANA WA LETLALEANYA – FS Khunou

1         Bulang ditsebe ke bula letlole,
2         Ke batla go duma sekgwanyape,
3         Ke batla go duma jaaka pula ya dikgadima,
4         Ke rata go ikotla mafatlha gompieno,
5         Ke batla go lela sekgatla.

6         Nna ke emetswe ke batho ka dinao,
7         Ba mpolelela dilo di gana go fela,
8         Ba re lapeng la bona ga ke batlege,
9         Ka ke sa nkgane madi le bona,
10        Ke a kobiwa ga twe ke lebe gaetsho.

11        Bomalome nthuseng ke a kopa,
12        Leso la ga mme le mpaketse mathata,
13        Le ntsoseditse diletseng,
14        Le nkgotseditse molelogadi,
15        Ga ke sa tlhole ke fitlhelwa sepe.

16        Ke anegelwa fela puophaa,
17        Bokgaitsadia monyalamme ba a nkila,
18        Ba re gaetsho ga se mono Kgatleng,
19        Ke kwa Botswana kwa Kgalagadi,
20        Ba mpitsa ka maina a ditšhaba disele.

21        Fa nka sutlhasutlha ka inaya naga,
22        A ke tlaa bo ke opile kgomo lonaka?
23        Nna e rile fa mme a tsamaya a nthaya a re,
24        Ke mothusi ke tlaa sala ke disa bonnake,
25        Ruri bogolo ke tlaa mpe ke swele dikano.

2.1       Ke kgankgolo efe e mmoki a e toutang mo lebokong le?                             (2)

2.2       Goreng mmoki a dirisitse sekapuo sa kaediso mo go mola 6?                        (2)

2.3       Tlhalosa bokao jwa mela 18 le 19 jaaka e dirisitswe mo lebokong.                 (2)

2.4       Faa ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 21 le mosola wa yona.            (2)

2.5       Leboko le, le nnile le thotloetso efe mo go wena?                                (2)
                                                                                           [10]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  8                               DBE/2023
                                          SC/NSC

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

SEGO SA METSI – G Setlalekgosi

1         Goroga tlhe sentle monyana wa me
2         Bomma tlhe lo se mo gase thata
3         Lekanyetsa 'nawa tsa lona lo a mmolaya
4         O remele kgakajana ka mogoma oo mma
5         Rra tlhe selepe sa gago se ratile go mo rema.

6         Nkele, ke go diladiletse ntlwana ke eo
7         Fa o ka tsoga pele ga me mma ke go kaele
8         Lefeelo le ka fa pulelong ya setswalo sa sesoa
9         Dipitsa le gotlhe di nna kwa motsheo
10        E ne e re o tlhaetse o tsenya tlhogo moriting
11        O se tshabe go ikuela ke mmaago ngwanaka.

12        Heela mosetsanyana ke wena o semenya!
13        Setete ke wena; e keteng o minnwe ka nko
14        Legololegwana! ka motwane e kete wa eng
15        Kgotsa ke ka re wa phatsa ya moselesele!
16        Mo ke ga me mma ga se ga mmaago.

17        Ke utlwile go twe Ntshadi o seketletsa dikeledi
18        O mmitsa Nkele boo o raya go ela lemina
19        Ke lwa bofelo letsatsi le go bonega marago
20        Ke se tlhole ke bona sepe se le makgome
21        Wena wa re ke jaaka o kwaletse ngwanake ke sa itse
22        Ditsagana ga ke di batle ke batla sego sa metsi mma.

3.1       Ke kgankgolo efe e mmoki a e toutang mo lebokong le?                             (2)

3.2       Tlhalosa bokao jwa mola 6 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                        (2)

3.3       Faa ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 16 le mosola wa yona.            (2)

3.4       Goreng mmoki a dirisitse sekapuo sa tshotlo mo moleng 14?                        (2)

3.5       Leboko le, le nnile le thotloetso efe mo go wena?                                (2)
                                                                                           [10]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  9                               DBE/2023
                                          SC/NSC

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

BOTSOFE – LD Raditladi

1         Ditikanyi tsa koko la banna,
2         Thaka tsa morwakgosikgolo re ile,
3         Re dirile mašeleng fela re tšhipile,
4         Re le bontšhe nkoo re le batubanyana.
5         Nkile ra nna bakgaodisi ba mekgosana.
6         Bakgaodi ba mekgosi ba re tsholele.
7         Re tsholelwa fa motho re mo tlhabile,
8         Ntwa e utlwalelwa ka matshwelelenyana
9         Re bannana bagolo, re ole sebarong,
10        Fa re tsoga jaanong re kuakua mekgosi,
11        Thobane kima re di lese mabogong,
12        Mangole a rona a setse a ipaa bosisi
13        Meriri ya rona mesweu mo ditlhogong,
14        E mesweunyana jaaka bosweu jwa mašwi.

4.1       Ke kgankgolo efe e mmoki a e toutang mo lebokong le?                            (2)

4.2       Faa ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 1 le mosola wa yona.            (2)

4.3       Tlhalosa bokao jwa mola 10 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                      (2)

4.4       Goreng mmoki a dirisitse sekapuo sa tshwantshanyo mo moleng 14?                 (2)

4.5       Leboko le, le nnile le thotloetso efe mo go wena?                               (2)
                                                                                          [10]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 10                                DBE/2023
                                          SC/NSC

POKO E E SA TLHAOLWANG

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

MORUTABANA – SS Mokua

1         Lesedi la setšhaba ema ka dinao
2         Tlhaba mogoma o ntshe makote,
3         Tshimo e lengwa go butswe matlho,
4         'Panka ga e batlwe tshimong.

5         Maloba fale ke sa le ngwanyana,
6         Maloba fale ke sa bula matlho,
7         Morutabana e ne e le motlotlegi.
8         Tlhompho a e neelwa ka tsoo-pedi.

9         E ne e re a feta mmileng,
10        Banyana ba tshabele mokgorong.
11        E ne e re a jele nala,
12        'Nyana e itshube tlase ga dilao.

13        Kgetse ya tsie e a tshwaraganelwa,
14        Motsadi mmogo le morutabana,
15        Ba thusane go suga kgetse,
16        Boitumelo bo tlhoke selekanyo.

17        Tlhompho e ile kae?
18        E wetse mosimeng motlhaela-thupa,
19        Mosima o o sa tsenweng ke motho,
20        O tsenwa ke motho a kgotshe botshelo.

21        Gompieno di fetogile,
22        Ngwanyana a emise seatla,
23        A itseele molao diatleng
24        Morutabana bula matlho le ditsebe.

5.1       Leboko le, le bua ka ga eng?                                                    (2)

5.2       Nopola ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo temaneng ya bobedi, o bo o
          bolele gore ke efe.                                                             (2)

5.3       Bolela gore ke sekapuo sefe se se tlhagelelang mo go mola 12, o bo o neele
          mosola wa sona.                                                                 (2)

5.4       Faa tlhaloso ya 'boitumelo bo tlhoke selekanyo' jaaka bo dirisitswe mo go
          mola 16.                                                                        (2)

5.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                          (2)
                                                                                          [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:             30
Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                11                                  DBE/2023
                                         SC/NSC

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:

   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading kgotsa ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading
    kgotsa ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

PADI

Araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e o e buisitseng.

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Go tlhoka go utlwana ga malapa, ditsala, bakapelo, badirammogo le setšhaba, go
tlhola mathata. Tshegetsa tlhagiso e ka go kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang
400–450 o ikaegile ka ditiragalo tsa padi ya Leba Seipone.                                 [25]

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO A

'Mosadi yole o molato, fela wena o nnile molemo mo go wena gonne e le motsadi wa
gago.' Ga sala go le gonnye fela gore pelo ya ga Motswagauteng e eme. A thubega ka
selelo jaaka mosadimogolo Ijelele a mo rutile.

E rile fa a sena go thuba pelo, ba mo fa tšhono ya go itshwaraganya le mosadimogolo
Kobbie ka mogala. Mosadimogolo a wela makgwafo. A itsise moeka fa kgetse e 5
buseditswe morago. A kopa gore moeka a fe mapodisi mogala gore a bue le bona.
Potso ya ntlha a batla go itse gore ba busa leng ngwana wa gagwe. Monna wa molao
a bua fa go tlaa tsaya sebaka, ka go sa ntse go dirwa dipatlisiso tse dingwe go
netefatsa fa lekoko la ga Mokwepa le leletswe ke ditshipi lotlhe.

Mosadimogolo a ba kopa gore ba mo tlhokomelele mosimane wa gagwe. A ba 10
tshepisa fa a tlaa lwela gore a boele sekolong. Motswagauteng a ba itsise fa go le
lepodisi kwa Foreiborogo le a le boneng kwa polaseng ya ga Mokwepa. Puso ya
sireletsa Motswagauteng jaaka mongwe wa dipaki tse dikgolo tsa yona, go fitlha
lekoko la ga Mokwepa le tshwarwa lotlhe.

Motswagauteng a itumelela go bona Kornei a le teng ka bogolwane, mo letsatsing la 15
tsheko, a na le mosadimogolo Mmasepanapodi. A lemoga fa ngwana wa ga mmaago
e le mosidi wa pitsa, le fa tota e le nnete lesika le sa kgaoge jaaka Ijelele a mo rutile.

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                12                                 DBE/2023
                                         SC/NSC

7.1       Motswagauteng le Janie ba amana jang?                                           (1)

7.2       Ke sephiri sefe se se tlhagisitsweng ke mapodisi a a mo temaneng, se se
          dirileng gore Motswagauteng a thubege ka selelo?                                (1)

7.3       Mmuisano o o mo temaneng e, o diragalela kwa kae?                               (1)

7.4       Tlhagisa dintlha di le PEDI tse Kobbie a di buileng le mapodisi mo
          tlhaeletsanong ya gagwe ya mogala go ya ka temana.                              (2)

7.5       Lebaka le le tlhodileng mmuisano o o mo temaneng e ke lefe?                     (2)

7.6       Thuto ya ga mosadimogolo Ijelele ya gore batho ba ba ipolayang ga ba tsene
          ka kgoro ya legodimo e ntse le seabe sefe mo tsweletsong ya ditiragalo?         (2)

7.7       Go ya ka wena, a o bona go ne go siame gore bašwa ba bathobantsho ba
          sekolo se segolo sa Foreiborogo ba tshube ntlo ya ga morutabana Dineo
          Peo? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                        (2)

7.8       Ke tshedimosetso efe e mapodisi kwa seteišeneng, a neng a e batla go tswa
          mo go Motswagauteng?                                                            (1)

                                          LE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

Motswagauteng a ema mo mokolokong wa mophato wa borobongwe. Ga tswa monna
yo o katogileng monyo mo kantorong ya mogokgo. Bana botlhe ba sisibala fa ba
mmona. A apere sutu e tala, hempe e tshweu le setlhako se sentsho. Moriri o pomilwe
bontle thata. Monna yo moleele a amogela barutwana botlhe ba bašwa le go ba
ikitsise. A ba tlhalosetsa fa e le ena mogokgo, leina a re ke Robson. Sejatlhapi sa 5
gagwe se tswa ka dinko ke a go bolelela.

A kopa morutabana Peo go rapela. Ya nna gona go iwang ka magoro. E rile fa
Motswagauteng a feta fa mosimaneng yo o yang go tsena nae mo phaposing e le
nngwe, mosimane wa teng a mo kgoromeletsa mo go Sarkie. Ba wa ba sala ba
tlhatlagane. Mesesenyana ya ga Sarkie ya ya kwa tlhogong. A sala ka pitimaotwana 10
fela kwa tlase.

Ditsala tsa mosimane yo o kgoromeditseng Motswagauteng tsa gana go bona tiragalo
eo. Ba nesetsa Motswagauteng sefako sa mabole. Mpuru a farelwa. Setlhopha sa
basimane ba bantsho sa tla se galefile. Ga jewa lebole go utlwala.

'Koot! Teu! Tlang kwano basimane ke lona, ntshaleng morago.' A bua jalo a leba kwa 15
kantorong ya gagwe morwa Robson. A kgongwa ke diaparo tse a di apereng fela. Koot
a kgalema mathaka a gagwe; Teu le ena a kgalemela ba gaabo. Bobedi jo, jwa
tlhomagana jwa latela mogokgo. Morutabana Peu ena a tshwaragana le namane e
tona ya tiro ya go gomotsa Sarkie. Sarkie wa teng a ikgopola le go tswa ka legora la
sekolo.                                                                              20

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                13                                  DBE/2023
                                         SC/NSC

7.9       Tlhagisa dintlha di le THARO tse di bontshang seemo sa ga Sarkie fa a fetsa
          go wa.                                                                           (3)

7.10      O ithutile eng go tswa mo go moanelwa Motswagauteng?                             (2)

7.11      Seabe sa ga Kobbie mo botshelong jwa ga Motswagauteng ke sefe?                   (2)

7.12      Tlhagisa ntlha e le NNGWE ka semelo sa ga Sarkie o bo o se tshegetse.            (2)

7.13      A go siame gore rraagwe Sarkie a rotloetse sekolo gore baithuti ba bantsho
          ba boele kwa lekeišeneng kwa Huhudi? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.         (2)

7.14      Fa o ne o le Gokatweng mme o bona gore botshelo jwa ngwana wa gago yo
          o nang le metsotso e le mmalwa o mo itse bo mo kotsing, o ne o ka dira eng?      (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   14                               DBE/2023
                                            SC/NSC

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO
OMPHILE UMPHI MODISE –DPS Monyaise

Go tlhoka go utlwana ga malapa, ditsala, bakapelo, badirammogo le setšhaba, go
tlhola mathata. Tshegetsa tlhagiso e ka go kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang
400–450 o ikaegile ka ditiragalo tsa padi ya Omphile Umphi Modise.                          [25]

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO C

Kgotla la baitiredi e ne e le borakanelo jwa baitseanape ba motsemogolo wa Gouteng,
kgang ya bona e kgolo e le thuto le bokapi mo botshelong jwa morafe; tirokgolo ya
bona e le go gasa sedi la bokapi jwa moseja, kwa ntle ga go latlha setso.
Ya re go le tsatsi lengwe ba etelwa ke segagapa sa monna ka dinao, a tswa
Lakasanta, Malebo. E re a bua a ba a rage ka tlhako, e kete loleme ga lo buele ka 5
bonako jaaka a batla; ke sa re sepe ka ditete. Ba tšhotlha mekgothi ya dipeipi sebaka
se seleele, Malebo a ise a re 'Se fele pelo, mokaulengwe, re ya kgakala. Bagologolo
ba re poo ga di nne pedi mo sakeng.' A tlhatlhelela peipi a iketlile. Ya re a se na go e
gotetsa, a tswelela pele. 'Di a tle di tlhorisane. Mme mono re bona makapi a mabedi a
tsamaya a bapane. Ga a lekane. Go siame. Jo bo kwa tlase bo a gola, bo a ata, bo a 10
nama; mme fa jo bo kwa godimo bo sa ntse bo gola, go siame. Motlha bo tlholegang
go abela jo bo kwa tlase maungo a maduo a jone, lo itise.'
Ga botsa Keoletile 'Gonne?'
'Gonne Bokapi bo a gola, bo a tsofala, bo a nyelela.'
'Re itisa mo go eng?'                                                           15
Malebo a tshega, gonne mongwe le mongwe o ne a mmotsa potso e, ka mafoko a ga
Keoletile, e bile e kete bana ba sekolo ba bala polelo e kwadilwe mo letlapeng.

9.1       Malebo e ne e le moagi wa kwa kae?                                                (1)
9.2       Tirokgolo ya kgotla ya Baitiredi e ne e le efe?                                   (1)
9.3       Malebo le Keoletile ba amana jang?                                                (1)
9.4       Naya dintlha di le PEDI tse di bontshang gore Malebo o ne a na le bothata fa
          a bua.                                                                            (2)
9.5        Lebaka le le tlhodileng mmuisano o o mo temaneng e ke lefe?                      (2)

9.6       Tiragalo ya kwa foleteng ya ga Thandi e nnile le seabe sefe mo thankgololong
          ya ditiragalo?                                                                    (2)
9.7       Go ya ka wena, a o bona go ne go siame gore Madolo a gagamaletse
          basimane molao kwa sekolong? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                  (2)
9.8       O ithutile eng go tswa mo go monnamogolo Ofentse?                                 (2)
                                             LE

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                15                                 DBE/2023
                                         SC/NSC

NOPOLO D

Ya re tsatsi lengwe ba tswa Tshiping a bona mosimanyana a ka nna 'ngwaga di le
supa a tshameka ka kolotsana mo mmileng, a se ka a itse gore o ka itshoka jang.
'Rra, a re ye Olanti ka Tshipi e e tlang.'
'Mma?'
A se ka a araba; a tshaba go itshwarisa ka mafega. Ba tsamaya ba didimetse e bile e 5
kete mafoko ale a fedile. Fa ba ya ba lebile legae MmaMosidi a tshoganyetsa mogatse
ka go re 'Ke utlwa go twe go na le bana ba bantlenyana kwa Ikageleng. A ga re ithuele
mongwe wa bona?'
'Ao, mma, a motho o tle a ruiwe?'
'Ke ne ke ka re, re mo ikgodisetse.'                                                  10
'Modimo o re file Mosidi. Re sa belaela eng?'
'Ga ke belaele.'
'Ke raya gone. E tlaa ba e le go leka Modimo tumelo.' A nyenya. A ithaya a re o
konoletse mafoko. A gakgamala go utlwa mogatse a re:

'Rramasedi o itumelela go bona bana ba tsewa tsia ka go lekana. Ga twe go tshego ba 15
ba pelonomi, gonne bogosi jwa legodimo ke jwa bona. A ke bopelonomi go godisetsa
bana ba masea mo matlong a kokelo?'
RraMosidi a mo šeba ka lorato, kutlwelobotlhoko le bopelonomi.

'Nnyaya, mokapelo … Go siame, re tlaa ya ka Matlhatso a beke e e tlang.'
MmaMosidi a se ka a itse gore o ka leboga mogatse jang. A mo tshwara ka seatla, ba 20
tsamaya jaaka bakapelo e le gone ba ikutlwisang tswine ya lorato. Ka Matlhatso ka
nako ya 10 mosong, kakapolodi ya dinaga, selemela dithota, thaladi ya mafatshe, ya
itatlhela Olanti.

9.9       Ke eng se se tlhotlheleditseng MmaMosidi go ipeta sebete go kopa RraMosidi
          go ya go ipatlela mosimanyana kwa Olanti?                                        (1)

9.10      Ntsha dintlha di le THARO go tswa mo temaneng tse di bontshang fa
          RraMosidi a ne a kgathalela MmaMosidi.                                           (3)

9.11      Seabe sa ga monnamogolo Ofentse mo botshelong jwa ga Modise ke sefe?             (2)

9.12      Tlhagisa ntlha e le NNGWE ka semelo sa ga Thandi o bo o se tshegetse.            (2)

9.13      A go ne go siame gore mosadimogolo MmaSebolai a tseise Motlalepule tsela
          go isa ngwana kwa kgodisetsong? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.              (2)

9.14      Fa o ne o le RraMosidi mme o bona gore mosadi wa gago o a tlhotlhorega
          letsatsi le letsatsi, o ne o ka dira eng?                                        (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  16                                  DBE/2023
                                           SC/NSC

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

MASEGO – G Mokae

Go tlhoka go utlwana ga malapa, ditsala, bakapelo, badirammogo le setšhaba, go
tlhola mathata. Tshegetsa tlhagiso e ka go kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang
400–450 o ikaegile ka ditiragalo tsa padi ya Masego.                                         [25]

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO E

'Ke simolotse go tsaya karolo le go fatlhoga mo dipolotiking ke sa le mošwa. E le ruri
mmala wa kgakana o tswa kgakeng …'
Batsadi ba me ka bobedi ba na le kgatlhegelo e kgolo mo ntweng ya go lwela
kgololosego ya Bantsho, mme ka bobedi, ba bone boteng ba kgolegelo gantsi pele ba
ka ya badimong. Ke ka foo ke simolotseng go itsane le Sol Lazar, yo o neng e le 5
moemedi wa batho ba ba latofaletswang go tlola melao e mentsi ya kgatelelo mo
nageng e, gape e le leloko la mokgatlho wa makomonisi. Tota ke ena yo o
nthotloeditseng go tswelela pele ka go kwala, a nkema nokeng ka dithuso di le dintsi
pele a ka latlha tiro ka ntlha ya go ilediwa …

'E seng ka ntlha ya bogolo? Ba ntheile ba re ke ka ntlha ya bogolo fa ke simolola go ba 10
direla,' Masego a botsa.

Vusi a tshega.
'Gongwe ba ne ba sa batle go go gogela mo moleteng o ba wetseng mo go ona,' a mo
akanyetsa.
'Motho ga a itsiwe e se naga e le ruri. A ke gore ke dutse le bona dingwaga di le 15
thataro ke sa itse tsotlhe tse. Ke ka ntlha eo ba leng dipelo dintle jaana go badiredi ba
bona; ke ka ntlha ya tumelo ya bona mo ntweng kgatlhanong le kgatelelo …'
'O bua nnete,' Vusi a dumelana le ena. 'Mme o se ke wa nyatsa Cathy le ena. Ke
mosadi yo o tlhaga.

11.1      Cathy le Sol ba amana jang?                                                        (1)

11.2      Ke sephiri sefe se ba ga Lazar ba se fitlhetseng Masego ka go tlogela tiro ga
          ga Sol?                                                                            (1)

11.3      Mmuisano o o mo temaneng e, o diragalela kwa kae?                                  (1)

11.4      Tlhagisa dintlha di le PEDI tse Vusi a reng Sol o mo diretse tsona.                (2)

11.5      Lebaka le le tlhodileng mmuisano o o mo temaneng e ke lefe?                        (2)

11.6      Lelapa la ga ba ga Lazar le nnile le seabe sefe mo tsweletsong ya ditiragalo?      (2)

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                17                                   DBE/2023
                                         SC/NSC

11.7      Go ya ka wena, a se Masego a se dirileng sa go se lemolole mpa morago ga
          go ima ngwana wa petelelo se siame? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.            (2)

11.8      O ithutile eng go tswa mo go moanelwa Kgabo Motsepe?                               (2)

                                           LE

NOPOLO F

'Se ferekane mogopolo, ngwanaka,' Goabaone a gomotsa morwadie.
Kgwedi ya boraro morago ga go bolokwa ga molekane wa gagwe. Masego o ne a sa
ntse a lelela go bo a timilwe tšhono ya go dira jaaka batlholagadi ba bangwe, go
boloka molekane wa gagwe, ka go mo roulela ka diaparo tse dintsho.

A 'timilwe' go ya ka tlhaloso ya lefoko leo e e namileng ka, le fa e ne e le ena yo o 5
ithaopileng go se boloke Vusi jaaka motlholagadi wa gagwe, a ne a sa newa tsela e
nngwe e e botoka.

Fa tlhogo ya lelapa e tlhokafala, bolao joo a neng a bo tlhakanela le mosadi wa gagwe
bo ntshiwa mo phaposing ya borobalo, mme materase a bewe fa fatshe gona.

Ka setso, motlholagadi o dula le go robala gona mo matereseng, le go amogela 10
balosika, ditsala, baagisanyi le batho ba bangwe ba ba tlisang matshediso a le teng
foo mo materesang, go fitlhela molekane wa gagwe a bolokwa.

'Go dula mo materaseng, ka jalo, ke tsela nngwe ya tse dintsi ya motlholagadi go tlotla
monna wa gagwe yo a mo tlogetseng.'

Ditshwanelo tsotlhe tsa setso tsa motlholagadi, Masego o ne a ikaeletse go di 15
diragatsa ka pelo e tshweu go supa botebo jwa lerato la gagwe go Vusi, fa a ne a sa
sitiswa ke maemo a a seng ka fa tlase ga taolo ya gagwe.

11.9      Tlhagisa dintlha di le THARO tse di utlwisitseng Masego botlhoko ka loso lwa
          ga Vusi.                                                                           (3)

11.10     Ke eng se se neng se dira gore Masego a batle go boloka monna wa gagwe?            (1)

11.11     Seabe sa ga MmaSontaga mo botshelong jwa ga Masego ke sefe?                        (2)

11.12     Tlhagisa ntlha e le NNGWE ka semelo sa ga Nomhle o bo o se tshegetse.              (2)

11.13     A go siame gore Nomhle a ganetse Vusi go bona bana ba gagwe? Tshegetsa
          karabo ya gago ka lebaka.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)

11.14     Fa o ne o le Ntsime mme o lemoga gore Sello ke ngwana wa gago yo o sa
          mo direlang sepe mo botshelong, o ne o ka dira eng?                                (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                18                                   DBE/2023
                                         SC/NSC

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo
Go tlhoka go utlwana ga malapa, ditsala, bakapelo, badirammogo le setšhaba, go
tlhola mathata. Tshegetsa tlhagiso e ka go kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang
400 – 450 o ikaegile ka ditiragalo tsa padi ya Ntlhomole Mmutlwa.                            [25]

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo
NOPOLO G

Mmathapelo o ne a bo a sedimogelwa, ka a utlwile nnete yotlhe go tswa moding wa
yona. 'Ao Palesa, ke ntse ke sa itse fa wena le Matsetseleko lo le baratani ba nnete
jaana. O se tshwenyege tsala, Matsetseleko o tlaa boela gae. Matsetseleko ke monna,
o na le tlhaloganyo, e bile o botlhale ka tlholego, o lebega a ithutile matlhakore otlhe a
botshelo,' Mmathapelo o ne a gomotsa Palesa jalo ka maikutlo a a edileng, go bonala 5
sentle fa a ne a rata kgolagano eo ya ga Palesa le Matsetseleko.

Botsala jwa ga Palesa le Mmathapelo, bo ne jwa kitlana thata jalo morago ga go
nyelela ga ga Matsetseleko. Ba ne ba tlhola ba tšhotlha kgang eo motshegare otlhe,
ba sa lemoge fa letsatsi le setse le ya le lebile kgala ya bophirima, gore nako e setse e
ile, le baithuti botlhe ba setse ba phatlaletse. Ba ile ba nanoga foo ba neng ba ntse 10
gona ba leba gae, Ba ne ba ntse jalo, motho a ka nagana gore ba tshwaragane le
namane e tona ya tiro ya sekolo, e tswa ba ne ba tshwaragane le kgang ya marato.

Mmathapelo le Palesa e ne e le basetsana ba bantle thata ka tlhago. Seo ke sona se
se neng se belaetsa ba bantsi, gore ba kgethile go nna mmogo kwa phaposiborutelong
ya bona ka ba ne ba itemogile fa ba ne ba le bantle ka go tshwana. E ne e le 15
basetsana ba ba neng ba goletse godimo mmogo, ba katogile monyo. Meriri ya bona e
ne e le mekhutshwane mmogo, e tshwanela ditlhogo tsa bona.

13.1      Mmathapelo le Palesa ba amana jang?                                                (1)

13.2      Sephiri se Palesa a ntseng a se hupetse Mmathapelo ke sefe?                        (1)

13.3      Mmuisano o o mo temaneng e, o diragalela kwa kae?                                  (1)

13.4      Tlhagisa dintlha di le PEDI tsa tshobotsi tse di tshwanang magareng ga
          Mmathapelo le Palesa.                                                              (2)
13.5      Lebaka le le tlhodileng mmuisano o o mo temaneng e ke lefe?                        (2)

13.6      Kopano ya ga Matsetseleko le Palesa kwa dikgaisanong tsa mmino tsa kwa
          Dikhudung e nnile le seabe sefe mo tsweletsong ya ditiragalo?                      (2)

13.7      Go ya ka wena, a o bona se se neng se dirwa ke Palesa sa go fetoga semelo
          morago ga go ngwega ga ga Matseleko se siame? Tshegetsa karabo ya gago
          ka lebaka.                                                                         (2)

13.8      O ithutile eng go tswa mo go moanelwa Bra Boots?                                   (2)

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 19                                   DBE/2023
                                          SC/NSC

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO H

Bra Boots o ne a tlhagelela kwa mojakong o o kwa morago wa kgotlatshekelo a patilwe
ke Matsetseleko. 'Monna Matsetseleko, a se e nne bokhutlo. Ke batlile go bolawa ke
batho ka ntlha ya go batlana le wena.' Bra Boots o ne a bua jalo a bontsha fa a wetse
maikutlo tota, loeto la go batlana le Matsetseleko le weditswe. Matsetseleko o ne a
tsamaya a tsentse tlhogo fela, a bonala fa a tsene tsheko e kgolo le pelo ya gagwe. Ba 5
ne ba ya jalo go fitlha ba kopana le ba bangwe botlhe fela, dikeledi tsa boitumelo tsa
kopana le tsa kutlobotlhoko le letlhologelelo.

E ne ya re morago ga tseo tsotlhe, ga tsenwa mo dijanageng ga iwa kwa ga
Segonyamatlho go iketla gone ka dijo tsa motshegare le dino tsa mefutafuta.
Matsetseleko e ne ya re fela fa a fologa sejanaga, a gogela mmaagwe kwa thoko. Ba 10
ne ba nna sebaka se seleele kwa ntle, kwa tshingwaneng ya maungo ya ga
Segonyamatlho ba tsere dikgang.

Mmaagwe o ne a mo tseela dikgang tsotlhe tsa kwa gae le loso lwa ga rraagwe. O ne
a di tsholola sesadi. Ka nako eo, Palesa o ne a ba lebeletse a ntse fale. E rile go bona
moeka a bokolela jaaka podi e tshwerwe ke sengaparile mo letseleng, a nanoga fa a 15
neng a ntse gona. A taboga ka kopi a mo isetsa metsi. Palesa o ne a fela pelo gore
Matsetseleko o fetsa leng go bua le mmaagwe, ka le ena a ne a batla nako le
Matsetseleko. O ne a mo tlhologeletswe go utlwala.

13.9      Tlhagisa dintlha di le THARO tse di bakileng gore Matsetseleko a tsholole
          dikeledi.                                                                           (3)

13.10     Matsetseleko le mmaagwe ba ne ba tsere dikgang ka ga eng?                           (1)

13.11     Seabe sa ga Morongwa mo botshelong jwa ga Segonyamatlho ke sefe?                    (2)

13.12     Tlhagisa ntlha e le NNGWE ka semelo sa ga Kgosi Kgololo o bo o se
          tshegetse.                                                                          (2)

13.13     A go siame gore Sebogodi Tlhapedi a batlane le Matsetseleko dingwaga di le
          dintsi jaana e tswe go na le dikgetsi tsa magodu tse dintsi tse a neng a ka di
          sala morago? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                    (2)

13.14     Fa o ne o le Masedi mogatsa kgosi, mme ngwana wa gago a ratana le
          Matsetseleko yo e leng motlhanka, o ne o tlaa dira eng?                             (2)
                                                                                              [25]

                                         KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                20                                     DBE/2023
                                         SC/NSC

DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:
   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    ba tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, ba tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG
    YA C.
POTSO 14: POTSO YA TLHAMO

DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

Buisa ditlhangwa tse di latelang ka kelotlhoko, mme o kwale tlhamo ka ga tsona.

   'Tlholego ya morafe wa Batlhaping' – CLS Thobega
   'Batlhaping ba kgotla ya oorraMaidi' – PC Mooa

Le fa Batlhaping boobabedi e ne e le diyathoteng di bapile, ba ne ba na le mo ba
farologanang gona. Kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang 400–450 e mo go yona o
tlhagisang dipharologano tse, go tswa mo ditlhangweng tse pedi tse.              [25]

POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NAANE: 'MMAPULE' – BP Lekome
NOPOLO I
Ka letsatsi lengwe Mmapule o ne a bona mesese ya ditlobelelo e mešwa e tsena kwa
ntlong ya gaabo. Mmapule ga a ka a itena go botsa gore wa gagwe o kae gonne o ne
a itse gore ena ga a rekelwa sepe. Bana ba ga mmaagwe Mmapule yo e seng wa
madi ba ne ba ya moletlong kwa kgosing gonne morwa kgosi a ne a tshwanetse go
itlhophela mosadi go tswa mo makgarebeng.                                        5

Mmaagwe Mmapule yo e seng wa madi o ne a raya Mmapule a re: 'Wena o tlaa sala o
tlhatswa dijana, o phepafatse ntlo, mme pele ga moo, o tshwanetse go thusa bana ba
me gore ba nne bantle.'

Fa ba fetsa go tsamaya, ba ne ba tlogela Mmapule mo ntlong a ntse a dira, Mmapule
ka a ne a eleditse go ya moletlong ka le ena a a ne a rata go nyalwa ke ngwana wa 10
kgosi, o ne a sala a lela sa ga Ragele ka ntlha ya kutlobotlhoko.

Katse ya ga Mmapule e ne e ntse e mo lebile ka kutlobotlhoko mme ya tswa lefoko ya
re: 'Se lele, go tlaa siama.' Ka ponyo ya leitlho Mmapule o ne a bona mosadimogolo
mo lefaufaung mme o ne a mo raya a re: 'O se utlwe botlhoko Mmapule gonne le wena
o tlaa ya moletlong gompieno.'                                                     15

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 21                                 DBE/2023
                                          SC/NSC

15.1      Mmuisano o o mo temaneng e, o diragalela kwa kae?                                (1)

15.2      Naya dilo di le PEDI tse Mmapule a neng a tshwanetse go di dira mo ntlong
          ka letsatsi leo?                                                                 (2)

15.3      Ke eng se se tlhodileng mmuisano o o mo temaneng e?                              (1)

15.4      A tsholofetso ya ga Katse ya gore Mmapule o tlile go ya moletlong e ne ya
          nna nnete? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                   (2)

15.5      Ke seane sefe se o ka se dirisang go bontsha gore o ka simolola ka botlhoko
          mme wa feleletsa ka monate?                                                      (1)

15.6      Mosadimogolo yo o neng a le mo lefaufung o na le seabe sefe mo botshelong
          jwa ga Mmapule?                                                                  (2)

15.7      Go ya ka wena, a go ne go siame gore mmaagwe Mmapule yo e seng wa
          madi a mmogise? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                              (2)

15.8      O ithutile eng go tswa mo baneng ba ga mmaagwe Mmapule?                          (2)

                                          LE

Buisa leboko le le latelang, mme morago o arabe dipotso tse di fa tlase.

'KGOSI MODISAKGOMO MOLELEKWA MABE' – FM Lesele

NOPOLO J

KGOSI MODISAKGOMO MOLELEKWA MABE – FM Lesele

1         O sa le monnye, ke tlaa mmoka ka moso a godile,
2         O sa le monnye, o kana ka ntsi ya mooka,
3         O kana ka leokotsane,
4         O kana ka boa jwa kgomo garataro,
5         Mme ke Mokwepa o a tshabega!
6         Nnakgolo ba mo tshaba lepeepee,
7         Tshadikgolo bomme ba tshaba le go mo seba,
8         Masiela a lela a mo utlwela.
9         Ka Mokgwasa o tshwana le tau le nkwe,
10        Re a ne re utlwa go twe, Ofetile!
11        Le mokgwasa re sa o utlwa.

15.9      Maikaelelo a mmoki ke eng ka leboko le?                                          (2)

15.10     Kgosi Molelekwa Mabe o bokelwa eng tota?                                         (2)

15.11     Naya ponagalo ya poko e e mo meleng 1 le 2 le mosola wa yona.                    (2)

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 22                          DBE/2023
                                          SC/NSC

15.12     Naya sekapuo se se mo moleng 4 le mosola wa sona.                         (2)

15.13     Tlhalosa mola 9 go ya ka diteng tsa leboko.                               (2)

15.14     Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo lebokong le?                      (2)
                                                                                    [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:       25

Kwalololo e ileditswe                                                      Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    23                                   DBE/2023
                                             SC/NSC

KAROLO YA C: TERAMA

Ditshwaelo ka kakaretso:

   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng e
    ba e ithutileng.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Kgobokgobo o a ikgobokanyetsa, phatlapatla o a iphatlaletsa. Tshegetsa tlhagiso e ka
go kwala tlhamo ka botshelo jwa lelapa la ga Legae le Tlhapi jaaka bo senoga mo
teramakhutshweng ya Matsapa di a tsaya kae? Tlhamo ya gago e nne boleele jwa
mafoko a a ka nnang 400–450.                                                                    [25]

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO K

SARA:                   (O tla ka dijo, ba a di tlhasela.)
                        O se ka wa ba wa re ga o a kgora.
RAMOOPAMPA:             (O a mo tshega.)
                        Nna mo lefatsheng mo, ke tletse go ja. Ga ke batle gore tsatsi le ke
                        tsamayang, ke gadime kwa morago.                                     5
                        (Ba a ja.)
SARA:                   (O emisa ditsebe.)
                        Ke eng e ka re dintšwa di a bogola?
RAMOOPAMPA:             Go jalo, ke tshwanetse go di bofolola, ke bosigo. Ura ya bosupa e
                        setse e iteile.                                                      10
                        (Ka fa morago ga lobotana, Pule le Seponono ba ithobaletse mo
                        bojannye.)
PULE:                   (O bua a itumetse.)
                        Mmaago o nthusitse a go roma kwa Naledi, ke ne ke tlaa go bona
                        jang?                                                                15
SEPONONO:               Ke ne ke ntse ke rapela mo pelong gore a nthome. Pula e, ke yona
                        fela e re senyeletsang.
PULE:                   Ke mosarasarane, e tlaa feta.
SEPONONO:               E setse e le bosigo, ke tshwanetse go tsamaya.

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     24                                  DBE/2023
                                              SC/NSC

PULE:                   Ema pele. O se ka wa itlhaganela tlhe!                                20
                        (Ramoopampa o okomela ka lobotana, ga a bone ope.)
RAMOOPAMPA:             Ba ile, ke tshwanetse go di bofolola.
                        (O a di bofolola a ba a tsena mo ntlong.)
SARA:                   Di ne di bona eng?
RAMOOPAMPA:             Ga go sepe, ke di bofolotse.                                          25
                        (E rile gore di bofololwe, tsa ja mokaragana, tsa ba fitlhela ka fa
                        morago ga lobotana.)
PULE:                   Ntšwa ke eo!
                        (Ba a tshaba. Ntšwa e loma Seponono mo maragong.)
SEPONONO:               (O a goa.)                                                            30
                        Ijoo! E ntomile …!
                        (Mo ntlong.)
SARA:                   Go na le motho yo o goang.
RAMOOPAMPA:             Mo tlogele, basetsana ba ba sasankang masigo ba, ga ba ithate.
                        (Ba tswelela ka go ja. Metsotswana pele ga ura ya borobedi, ke fa     35
                        mongwe a kokota.)

17.1      Naya leina la lefelo le Pule le Seponono ba leng mo go lona.                           (1)

17.2      Ramoopampa o raya jang fa a re ga a batle gore letsatsi le a tsamayang a
          gadime morago?                                                                         (2)

17.3      Ramoopampa o amana jang le Sara?                                                       (1)

17.4      Tiragalo ya kopano ya ga Seponono le Pule e senola semelo sefe sa ga
          Seponono? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                          (2)

17.5      Tlhagisa lebaka le le dirang gore Mokhonto a kope diaparo go tswa mo go
          Ramoopampa.                                                                            (2)

17.6      Ke dilo dife di le PEDI tse Sara a neng a sa di itumelele tebang le ntlo e e mo
          sekhutlhwaneng?                                                                        (2)

17.7      Go robala ga ga Morwadi mo segotlong sa ga Ramoopampa go mmaketse
          ditlamorago dife tse di sa itumediseng?                                                (2)

17.8      Go ya ka wena a go siame go ratana le mosadi wa motho yo mongwe jaaka
          Mokhonto a dirile, etswa o na le mosadi? Tshegetsa karabo ya gago ka
          lebaka.                                                                                (2)

                                               LE

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                25                                 DBE/2023
                                         SC/NSC

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO L

            (Fa morago ga beke, Nobutlhe o goroga le moeng kwa ga Moremi.)
NOBUTLHE:   Bagaetsho, yono ke Nomalanga. Ke ena yo ke neng ka le tshepisa
            gore ke tlaa leka go ka mmona.
MOREMI:     (Ba a tshegatshega.)
LE NNANIKI: Re itumetse.                                                               5
            (Ba a mo dumedisa.)
NOMALANGA: Ga ke itse Setswana sentle gonne ke se Motswana, fela ke a leka go
            se bua. Ke kopane le Batswana kwa Komatipoort.
MOREMI:     Nomalanga kgaitsadiaka, o amogetswe ka tsoopedi mo lelapeng le.
            Ke go bitsa kgaitsadi ka gore ga ke batle gore o itseye jaaka modiredi     10
            kgotsa mmelegi.
            Ke batla o itseye jaaka o le mothusi le ngwana wa lelapa.
            Phutologa, wela makgwafo, o fa gae.
            Fa o na le selelo, re itsise. Nna le mosadi yo wa me, Nnaniki re
            tshwanetse go nna batho ba ntlha ba go itse mathata a gago.                15
            Mathata a gago ga re a tshwanela go a utlwa kwa mmileng kgotsa
            kwa ntlong e e bapileng le ya kwa gae.
NOBUTLHE:   Rra, o buile go ka tlala seatla. Nomalanga ke solofela fa a utlwile.
            Nna ke fano ke le motsadi wa gagwe.
NNANIKI:    Ga ke na dikgang, lo ntseetse mafoko. Nomalanga, o amogetswe.              20
MOREMI:     Kwa ntle ga go senya nako, a re mo iseng kwa gae.
            (Ba tsena mo sejanageng. Ba fetile mebila e le merataro gona mo
            Diepkloof Extension ba bo ba tsene.)
MMAMOREMI: Ke itumela fa le ntliseditse tsala e e tlaa ntshang bodutu.
            (Go fetile dikgwedi di le thataro Nomalanga a le mo Diepkloof Ext.)        25

17.9      Moremi le Nnaniki ba itumeletse eng?                                             (1)

17.10     Tlhalosa gore ke goreng Moremi a bitsa Nomalanga kgaitsadiagwe.                  (2)

17.11     Seabe sa ga Nomalanga mo go balelapa la ga Moremi ke sefe?                       (2)

17.12     Ke dilo dife tse PEDI tse bathusi ba mo malapeng ba neng ba di
          ngongoregela?                                                                    (2)

17.13     Fa o ne o le tsala ya ga Matlhare modiri a gana go go direla, o ne o ka mo
          gakolola jang?                                                                   (2)

17.14     O ithutile eng ka modiragatsi Nomalanga?                                         (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    26                                   DBE/2023
                                             SC/NSC

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO

GA SE LORATO – MJ Magasa

Kgobokgobo o a ikgobokanyetsa, phatlapatla o a iphatlaletsa. Tshegetsa tlhagiso e ka
go kwala tlhamo ka botshelo jwa ga Motsamai jaaka bo senoga mo terameng ya Ga se
lorato. Tlhamo ya gago e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 400–450.                             [25]

POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

GA SE LORATO – MJ Magasa

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO M

MOTSAMAI:          (Ka boitumelo.)
                   Felo fa ga gago go pila o ka re motho a ka nnela ruri. Kgotsa re … re
                   iphitlhe mmogo?
SUZAN:             (O a makala.)
                   Re iphitlhe mmogo? Re iphitlhele mang jaanong?                             5
MOTSAMAI:          Ke … ke raya gore re ratane.
SUZAN:             (Ka menyenyo le metsikitlego.)
                   Ee … ee … foo go siame. (O itumetse mo gogolo.)
MOTSAMAI:          A o raya gore go siame re ka ratana? Ka rialo, kgotsa?
                   (Ba a atamelana …)                                                         10
SUZAN:             Ga ke re ga o tshwenyege go italela fa moratiwa?
MOTSAMAI:          Ke tlaa be ke ya kae? Gore ke ne ke letse kae?
                   (Ba ya go robala.)
                   (Morago ga dikgwedi di le tharo Motsamai a ntse a nna fela foo, o
                   rebolelwa tiriso ya sejanaga.)                                             15
SUZAN:             (Ka ditshegwana.)
                   O a itse moratiwa, ke setse ke lapisiwa ke koloi. O ka re nka nna le
                   mothusi, mme e seng Sentebaleng. Kana bana ba, ga ba na ditsebe.
                   Fa motho o ka mo ruta go kgweetsa o tlaa bo o batla matshwenyego. A
                   ka tlhola a siane ka koloi a tloga a re senyetsa koloi. Kgotsa o itse go   20
                   kgweetsa?
MOTSAMAI:          (O bua a tshegatshega.)
                   Ke a itse ratu. Le kwa tirong go kgweetsa nna. Ke setse ke bile ke
                   rutile ba le bantsi.
SUZAN:             Mme fa go le jalo ga go na mathata, o tlaa nne o nkgweeletsa basadi        25
                   ba bone.
MOTSAMAI:          Mme mosadi wa ka … go kgweetsa ke raya wena, ke tlaa nne ke …
SUZAN:             (Ka menyebo.)
                   O a itse o motho yo o metlae.

19.1      Naya leina la lefelo le badiragatsi ba ba mo nopolong ba neng ba le kwa go
          lona?                                                                                   (1)

19.2      Motsamai o tshwana jang le Kefentse?                                                    (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Setswana HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2023/e7280f4b-9046-4c76-b087-0a4a4d755b74) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2023/b7cc390a-8716-4169-9c66-b1e7a53720ed) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2023/c514a5d8-792d-44e0-89ed-c51b470421f6) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-setswana/7d1e848b-597c-47a6-9c32-4eacfae9cc3a) — Setswana HL · QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2021/cd8411af-1cef-4266-823f-4c2bdcedea48) — Setswana HL · QP · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2018/aacdbaef-9328-4818-82b0-73c6093344c5) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
