# Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2017, 20 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2017-memo/3cc0fb3e-b555-4fd8-9df1-db1e35062dd3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 20

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2017-memo/3cc0fb3e-b555-4fd8-9df1-db1e35062dd3)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · setswana. Memorandum, 20 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2017/214db127-3b98-4c81-b137-26f8bbfe5348) — QP · 2017 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                    MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                               PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                NGWANAITSEELE 2017

                                    MEMORANTAMO

MADUO: 80

                          Memorantamo o, o na le ditsebe di le 20.

Kwalololo e ileditswe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                       2                      DBE/Ngwanaitseele 2017
                                          NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: POKO
MELODI YA POKO - RM Ramagoshi
POTSO 1 (POTSO YA TLHAMO)
ELA TLHOKO:             Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
                        tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go
                        tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.
'AFORIKABORWA YO MOŠWA' – MO Molamu
•     Mmoki o tlhagisa maikutlo a lerato le tlotlomatso ya Aforikaborwa yo mošwa.
•     O mo tshwantsha le kgarejana e e mabonomantle.
•     Mmoki o kaya fa bontle jwa Aforikaborwa yo mošwa bo itshupa ka mo a
      bopegileng ka teng ka ntlha ya mekgatsha le dithaba.
•     O kaya fa Aforikaborwa yo mošwa a ntlafadiwa gape ke go dikologiwa ke mawatle
      a magolo.
•     Aforikaborwa yo mošwa o na le melapo e e elelang metsi e e boifisang banna.
•     O kaya fa Aforikaborwa yo mošwa a humile ka dikgwa tse di boitshegang tse mo
      go tsona ditshedi tse di farologaneng di tshelang ka kagiso.
•     Mmoki o kaya fa baagi ba Aforikabowa yo mošwa ba sa itse dithoromo tse di
      itemogelwang mo mafatsheng a mangwe.
•     O kaya fa dithoromo tse di itemogelwang e le mathata a a tlholwang ke batho fela
      ka go dira dilo tse di sa siamang.
•     Mmoki o eletsa fa Aforikaborwa yo mošwa a ka goroga ka kgomotso le kagiso.
•     Keletso ya mmoki ke gore dintwa le dipolaano mo metseng le mo magaeng tse di
      ntse di le teng, di fele mo go Aforikaborwa yo mošwa.
•     Gore botho jo bo nyeletseng mo bathong bo boele bo nne teng.
•     Go tle go bonale fa tota go buisana, mme e seng go lwa, go le botlhokwa thata.
•     Ka e bile dipolaano tse di kanakana di dirile bana dikhutsana, basadi di ba dirile
      batlholagadi.
•     Gore e se ka ya re moeng a goroga a gopolelwa fa a tlisitse dikgang tse di seng
      monate.                                                                                     [10]

POTSO 2 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)
'MENOMASWEU POLAYA E TSHEGA' – FS Khunou
2.1       Kutlobotlhoko ka ntlha ya bolwetse bo bo mo tseetseng ntsalae.                          (2)
2.2       Neeletsano- go tsweletsa kakanyo e e mo moleng wa ntlha mo moleng o o
          latelang, go golaganya mela e mebedi ntle le go dirisa lekopanyi.                       (2)
2.3       Mmoki o ikopela go newa tetla ya go ripitla bolwetse bo a bo bitsang
          tshetlhana ya Bataung ka bo mo tseetse ntsalae.                                         (2)
2.4       Tshwantshanyo- go tshwantshanya bogale jwa meno a bolwetse le digai tsa
          Matebele.                                                                               (2)
2.5       Ke ithutile ka ga bosetlhogo ba bolwetse/kutlobotlhoko e e tlisiwang ke
          bolwetse.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                         (2)
                                                                                                  [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  3                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 3 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

'BOTSOFE' – LD Raditladi

3.1       Maikutlo a go utlwa botlhoko ka a setse a tsofetse, a sa tshwane le pele.            (2)

3.2       Leboko la sonete le bopilwe ka dikarolo di le pedi e leng Okotheifi ya mela e
          le robedi le Sesetete ya mela e merataro.                                            (2)

3.3       Tlogelo- Go somarela mafoko ka go tlisa kelelano ka bonako ga mola ka go
          tlogela tlhogo ya lefoko 'di' mo go kima/ 'di' mo go thobane go tlisa go
          kibakibela ka bonako ga moribo / morethetho mo molathetong.                          (2)

3.4       Tshwantshanyo – gore mmuisi a tlhaloganye bonolo ka se go buiwang ka ga
          sona ka go bapisa mmala o mosweu wa meriri ya batsofe le bosweu jwa
          mašwi.                                                                               (2)

3.5       Ga go na kwa motho a ka tshabelang botsofe gone/Motho ga a nnele mošwa
          ruri/go na le nako ya bošwa le ya botsofe.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                      (2)
                                                                                               [10]

POTSO 4 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

'MADUBEDUBE A 1939' – JM Lekgetho le ba bangwe

4.1       Maikutlo a kutlobotlhoko ka bosetlhogo bo bo tlisiwang ke ntwa e e neng e
          tlhasetse.                                                                           (2)

4.2       Ke tshekaganyo ka go bo bokao jwa karolo ya ntlha ya mola wa ntlha bo
          tsamaelana le bokao jwa karolo ya bobedi ya mola wa bobedi, e leng, go
          dubegile; fa bokao jwa karolo ya bobedi ya mola wa ntlha bo tsamaelana le
          bokao jwa karolo ya ntlha ya mola wa bobedi, e leng, go senyegile.                   (2)

4.3       Go lala go lela/tlhodia modumo wa marumo fela.                                       (2)

4.4       Mothofatso – kgabo ya molelo e filwe maikutlo a setho a go ja kgotsa go
          senya gotlhe fa e lakaila sengwe le sengwe.                                          (2)

4.5       Ke ithutile gore ntwa e na le ditlamorago tse di utlwisang botlhoko/ga go ka
          moo motho a ka tilang ntwa fa e tlhasetse ka teng/gore ntwa ya 1939 e ne e
          le thata tota.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                      (2)
                                                                                               [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  4                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 5 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

'BOSIELA' – LD Raditladi

5.1       Maikutlo a kutlobotlhoko ya gore bosiela ga bo tlhapege, ga bo tswe mo
          mothong.                                                                            (2)

5.2       Bosiela ga bo tlhophe, bo tlhasela batho le diphologolo.                            (2)

5.3       Tlhatlagano ya mafoko – go gatelela bokao jwa botlhoko jo bo tlholwang ke
          bosiela.
          Go          /sale     /bolota
          Go          /sale     /sebodu
          Thuanyi     letiro    leina                                                         (2)

5.4       Tshwantshiso – bosiela ga bo kgone go itshokelwa fela jaaka mosetlho fa o
          rwaletswe le setlhako, o kokonela motho.                                            (2)

5.5       Bosiela ga bo tswe mo mothong/bosiela bo utlwisa botlhoko/bosiela ga bo
          tlhophe.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko).                     (2)
                                                                                              [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                 30

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 5                        DBE/Ngwanaitseele 2017
                                    NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI
POTSO 6 (POTSO YA TLHAMO)
ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
•   Kgang e e reng ngwana o godisiwa ke setšhaba ke boammaaruri gonne fa re tla mo
    go Motswagauteng o godisitswe ka go tlhakanelwa ke mabogo a a farologaneng.
•   Go nnile jalo ka kgodiso ya ga Motswagauteng, go kaya gore ga a godisiwa ke batsadi
    ba gagwe fela, o godisitswe ke setšhaba, ditsala le batho fela ba a nnileng le kamano
    le bona, gonne ba mo agile go fitlha e nna monnatia le motho-setšhabeng.
•   Motswagauteng o romelwa kwa Motsitlane ke mmaagwe, Gokatweng, kwa a
    gorogelang mo diatleng tsa monnamogolo Puso le mosadimogolo Ijelele, ba ba mo
    godisang sentle.
•   Monnamogolo Puso o godisa Motswagauteng sentle, a mo ruta botshelo ba leruo, a
    mo apeela kgatsele le motlhaolosa, a mo ruta go lepa dinaledi, le maungo le digwere
    tsa naga, a bo a mo tshwaela leruo.
•   O ne a sala sentle le Motswagauteng fa nkokoagwe, Ijelele a ile makgoeng.
•   Morago ga loso lwa ga Puso, mosadimogolo Ijelele o tlogela tiro go tlhokomela
    Motswagauteng le go mo ruta gore batho ba ba ipolaileng ga ba tsene ka kgoro ya
    legodimo, ka jalo mewa ya bona ke yona e kailakailang jaaka dipoko.
•   Nkokoagwe o mo ruta thuto ya seipone gore fa a ikobonya le go inyatsa a itebe mo
    seiponeng, a bue le motho yo a mmonang mo go sona, a mo rate, a mo tlotle,          a
    mo tshepe gonne go se motho ope yo o mosola go feta ena mo botshelong jwa
    gagwe.
•   Motswagauteng o gola le tsala ya gagwe, Pule yo o mo emang nokeng le go mo thusa
    ka dinako tsotlhe, fa Moleko le Teko ba mo kgoba ka mafoko ka ntlha ya tshobotsi ya
    gagwe.
•   Kabo o nna le seabe mo kgolong ya ga Motswaguteng morago ga go ngwega kwa
    Motsitlane, e nna ditsala gape o mo ruta kgwebo ya go kgorometsa dikolotsana go
    thusa batho ka dithoto tsa bona. Motswagauteng o feleletsa a itheketse kolotsana ya
    gagwe ka thuso le kemonokeng ya ga Kabo.
•   Salamina le Alberto ba nna le seabe mo kgodisong ya ga Motswagauteng fa a sena
    go goroga kwa Gauteng, ba mo fa dijo le boroko le go mo alafa fa a ne a tlhasetswe
    ke mokgotlhwana, a gotlhola thata.
•   Kwa Rodipoto, Motswagauteng o gorogela mo lekokong la Tsapitsapi le le nnang le
    seabe mo go mo direng leloko la lona. Moeteledipele wa Tsapitsapi, Sepoko, o ruta
    Motswagauteng magokonyane otlhe a botshelo jwa mo mmileng.
•   Sepoko o nna le seabe mo go Motswagauteng ka go mo tlhotlheletsa go ikwadisetsa
    go tsena sekolo sa maitseboa, mme fa ngwaga o fela moeka o kgona go falola
    lokwalo lwa borobedi ka dinaledi.
•   Kwa Keriisetoropo, Motswagauteng o kopana le mosadimogolo Kobbie, yo o mo
    lemogang fa e le ngwana wa ga Gokatweng, mme o mo naya kgodiso e e maleba le
    go boela le ena kwa Foreiborogo.
•   Kwa Foreiborogo, Kobbie o tseela Motswagauteng pasa ka sefane sa gagwe le go
    mo kwadisa kwa sekolong se segolo sa Foreiborogo, go senola gore ruri, ngwana
    sejo, o a tlhakanelwa.                                                                    [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  6                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 7 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

7.1       Kabo                                                                                (1)

7.2       E ne e nyeletse ka ntlha ya go utswiwa ke baagi ba Foreiborogo, morago ga
          go teketiwa ga gagwe.                                                               (2)

7.3       Leina la kgwele ya maoto la ga Rooijan, sefane a ipitsa Morolong.                   (2)

7.4       O itigetse mo go Sarkie Pretorious le go mo phophola matsele mo ponong ya
          bana botlhe.
          O digile seriti sa sekolo ka go tshwarisa Koot Labuschagne.
          O tlhasetse Koot Labuschagne fa a leka go mo kgalemela.
          (Di le PEDI fela)                                                                   (2)

7.5       Meriri e le digwapa di tlhokoloditswe.
          E le maudi jaaka e kete motho a ja motsoko o motala.
          A le moleele, a katogile monyo.
          Mosimane wa mmala wa sebilo.
          Dimpanyana e ketse ntswa ya lebente.
          (Di le NNE fela)                                                                    (4)

7.6       Bogatlhamelamasisi, bopelokgale jwa motho yo o emelang mathata a gagwe.             (2)

7.7       O ne a tshaba go tlisa tlhakatlhakano mo botshelong jwa ga Jankie
          le mogatse ka a ne a ratana mo sephiring le ena.                                    (2)

7.8       O mo tlhotlheleditse go tshaba legae, mme a fetoga ngwana wa mebila.                (2)

7.9       Ke ne ke ka buisana le mogokgo le batsadi ba me ka ba tlhalosetsa tsotlhe
          tse di diragetseng le gore Motswagauteng ga a molato/ke ne ke ka bitsa
          kopano e ke ka kopang botlhe ka ba kgala le go ba kopa go lebalelana melato
          le go itshwarelelana.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

7.10      Ee, o ne a bontsha botho le gore ga a na tlhaolele.
          Nnyaya, basweu ba na le tlhaolele.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

7.11      Ke ka ba rotloetsa gore fa ba nna le mathata ba itebe mo seiponeng, mme ba
          rate, ba tlotle le go tshepa motho yo ba mmonang mo seiponeng gonne go se
          ope yo o mo gaisang mo botshelong.                                                  (2)

7.12      Ke mosekaphofu ya gaabo yo o sa tshabeng go swa lentswe/manong a ja
          ka ditshika/seboba re bata sa mokwatla sa mpa re a mpampetsa.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)
                                                                                              [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 7                      DBE/Ngwanaitseele 2017
                                    NSC – Memorantamo

POTSO 8 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

OMPHILE UMPHI - DPS Monyaise

•   Kgang e e reng ngwana o godisiwa ke setšhaba ke boammaaruri gonne fa re tla
    mo go Omphile, o godisitswe ka go tlhakanelwa ke mabogo a a farologaneng.
•   Mmaagwe e bong Motlalepule o mmone ka ntlha ya go betelelwa mme ka a ne
    a tlhoka o ne a bona go le matshwanedi gore a mo romele kwa legaeng la bana
    kwa a neng a tlaa bona tlhokomelo gammogo le lerato gona.
•   Kwa kgodisetsong, Omphile o ne a godisiwa ke baoki go fitlha a bo a tia. Ntlha e,
    e tshegetsa kgang e e reng ngwana sejo o a tlhakanelwa gonne baoki ba ba mo
    godisitseng e se batsadi ba gagwe ba madi le nama, mme e le batsadi ba bobedi
    mo go ena ka ngwana mongwe le mongwe e le ngwana go sa kgathalesege gore
    ke yo o mo tshotseng kgotsa jang.
•   Umphile fa a sena go fatlhoga, monnamogolo Ofentse o tlhoka modisa yo o ka mo
    disetsang ka a ne a godile. Bana ba ga monnamogolo ba ya kwa kgodisetsong go
    ya go mmatlela modisa, mme ba mmonnela Omphile.
•   Monnamogolo a ikgodisetsa ena, mme ka a ne a tlhoka modisa o mo naya leina
    la Modise. Go supa fa ngwana e le sejo a tlhakanelwa, Omphile o gola jaana a
    sena batsadi ka mmaagwe a ne a itheetse a re e tlaa re molelo wa mariga o
    gakologa a ye go mo tsaya kwa legaeng ja bana go tla go ora molelo le
    bokgaitsadie.
•   Le fa go ntse jalo, o kgonne go bona kgodiso e e maleba kwa legaeng la bana a se
    ka fa tlase ga kgodiso ya batsadi ba gagwe ba ba mo tshotseng, e bile jaanong
    o ithuelwa ke monnamogolo Ofentse yo le ena a mo godisitseng jaaka e kete ke
    ngwana wa gagwe gonne bana ba tshwana botlhe go sa kgathalesege gore ke wa
    madi kgotsa ga se wa madi.
•   Monnamogolo Ofentse mo go rakaneng le Modise, ga a ka a mo tlhaola a re ga se
    wa gagwe, mme o mo godisitse ka tsela e e esi e a godisitseng bana ba gagwe
    ka yona. Ga a ka a ipolelela gore o mo ruile jaana ka a ne a batla modisa, mme
    tiro ya gagwe ya felela mo go mo disetseng leruo.
•   O ne a mo direla fela jaaka a diretse bana botlhe ba gagwe ka go ba romela
    sekolong go ba naya isago gonne le fa a ne a sa rutega, o ne a na le kitso ya thuto
    ka e ne e le mongwe wa batho ba ba mmalwa ba ba neng ba romela bana kwa
    dikolong mo motseng wa Matile le fa bontsi bo ne bo ise bo tlhabologe le go itse
    mosola wa thuto.
•   Se, se supa fa monnamogolo Ofentse a ne a tsweletsa tiro ya kgodiso ya ga
    Omphile e e neng ya retelela mmaagwe go ka e dira, ya go mo godisa gammogo
    le go mo naya thuto go supa fa seane se, se bua nnete e e sa ka keng ya
    ganediwa ke ope e e reng ngwana o godisiwa ke setšhaba.
•   RraModise le badirikaena kwa Lekgotleng la Baitiredi ba ne ba rotloetsa Modise go
    tsena sekolo, se se supa fa ngwana e le lekuka a sokelwa.
•   Modise ke yo, o ka fa tlase ga tlhokomelo ya ga monnamogolo Ofentse yo e seng
    motsadi wa gagwe wa madi, mme o mo rutile go fitlha e nna morutabana.                   [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  8                      DBE/Ngwanaitseele 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 9 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)
OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
9.1       Omphile.                                                                           (1)
9.2       Mmaagwe o ne a mo isitse gone ka ntlha fa a ne a sa kgone go mo tlamela
          morago ga go mo ima ka mokgwa o o sa tlhaloganyegeng.                              (2)
9.3       Sephiri sa gore Motlalepule o tlisitse ngwana kwa kgodisetsong kwa Olanti.         (2)
9.4       O ne a utlwile botlhoko jwa gore ga a bona se a neng a ithaya a re ke sona.        (2)
9.5       O bopegile.
          Lebadi fa morago ga tsebe ya moja.
          Dipounama tse di sephara.
          Katogile monyo.
          Mmala wa sebilo.                                                                   (4)
          (Di le NNE fela.)
9.6       Motshameko wa lefetlho - o fa Motlalepule tsholofelo le thotloetso ya go
          batlela pele fa a bona mosimane wa ditebego tsa ga Omphile.                        (2)
9.7       Motho yo o nang le kutlwelobotlhoko - go lemoga fa Motlalepule a le mo
          mathateng a go batla, mme a sa kope thuso.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)
9.8       Modimo o intshwarele.
          Batho thusang ngwanake.
          O kwa Olanti.
          Ke mmeile letshwao ka fa morago ga tlhogo.
          Ke Omphile.
          (Di le PEDI fela.)                                                                 (2)
9.9       Ee - gonne mooki a ka bo a lebeletse mo dibukeng tsa kgodisetso gore
          Omphile o abetswe mang.
          Nnyaya - tshedimosetso ya gore Omphile o abetswe mang e ka bo e setse e
          latlhilwe.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)
9.10      Ke ne ke ka tlhapa diatla ka kgaogana nae ka ke lemoga a se mo
          maikaelelong a go tswa ka nnete/ke ne ke ka mo sala morago go fitlha a             (2)
          mpolelela mathata a gagwe.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)
9.11      Ke ne ke ka tla kwa go ena go mo kopa tshedimosetso gore ke kgone go mo
          thusa/ke ne ke ka ikopanya le monna wa gagwe go mo lemosa se se
          diragalang.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)
9.12      Ngwana le fa e se wa gago, o tshwanetse go mo godisa sentle, ka lerato.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                9                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                   NSC – Memorantamo

POTSO 10 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

MASEGO – G Mokae

•   Kgang e e reng ngwana o godisiwa ke setšhaba ke boammaaruri gonne fa re tla
    mo go Sello, o godisitswe ka go tlhakanelwa ke mabogo a a farologaneng.
•   Sello o godisitswe ke mmaagwe, Masego, kwa ntle ga rraagwe ka a ne a mo imile
    ka mokgwa o o sa amogelesegeng.
•   Masego o ne a rata Sello le go dira tsotlhe tse a di kgonang gore a bone thuto e e
    maleba le go eletsa gore a atlege mo botshelong.
•   Masego o ne a ralala masigo ka tlhogo le go tshwara setimela sa ntlha mo
    mosong, maikaelelo a le mangwe fela a go betlela Sello bokamoso.
•   O ne a kgalemela Sello go ikamologanya le dipolotiki le go tsepama mo go
    tswelediseng dithuto tsa gagwe kwa pele.
•   Kgabo Motsepe o ne a bolelela Masego gore a leke ka bojotlhe jwa gagwe go
    bonela Sello ditšhono tsa gore a rutege, go supa gore ngwana sejo o a
    tlhakanelwa.
•   MmaSontaga o nna le seabe mo kgodisong ya ga Sello ka go rulaganya gore
    Masego le Sello ba nne kwa ga gagwe fa Masego le ngwana ba ntse ba tsamaya
    kwa bookelong.
•   Gape MmaSontaga o nna le seabe mo kgodisong ya ga Sello ka go bonela
    Masego tiro kwa ga ba ga Lazar gore a kgone go tlhokomela Sello, morago ga go
    kalediwa ga ga Kgabo Motsepe.
•   Goabaone o nna le seabe mo kgodisong ya ga Sello ka go sala le ena kwa Ga-
    Rankuwa fa Masego a nna kwa ga ba Lazar kwa Gauteng, mme a tla mafelo a
    beke fela.
•   Bo Sol le Cathy Lazar ba nna le kemonokeng mo kgodisong le thuto ya ga Sello,
    gangwe le gape Cathy o ne a botsa ka tswelelopele ya ga Sello kwa sekolong le
    go kopa Masego go ya gae gonne Sello a mo tlhoka.
•   Cathy ka dinako tsotlhe o ne a akanyetsa Masego le go mmatlela se se
    siametseng moratiwa wa gagwe Sello.
•   Ba rotloetsa Masego go beeletsa R15 000 mo bankeng e ba mo e tlogeletseng go
    ruta Sello go fitlha kwa a batlang go fitlha teng ka dithuto.
•   Vusi o nna le seabe mo kgodisong ya ga Sello morago ga go nyalana le Masego,
    ba bonela Sello tulo mo sekolong se se kwa tlase mo Alexandra, mme ngwaga o o
    latelang, a tla go nna le bona mo Gauteng.
•   Sello o anya sejatlhapi mo go Vusi ka ntlha ya go nna a botsa fa a utlwa a bua le
    Masego.
•   Vusi le Masego ba dumelana gore Sello a tswelele ka go dirisa Sefane sa Motsepe
    gore a seke a latlhegelwa ke medi e e mmalwa e a nang le yona go mo isa kwa
    lotsong lwa gagwe.
•   Vusi o nna le seabe mo go thuseng Sello ka mathata a dithuto tsa gagwe tsa kwa
    sekolong, mme se se godisa botsalano ba bona. O tswelela go naya Sello lerato le
    go mo tlhokomela ka sengwe le sengwe go fitlha a bolawa ke mapodisi.                    [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                10                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                    NSC – Memorantamo

POTSO 11 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

MASEGO – G Mokae

11.1      Vusi Mngoma.                                                                       (1)

11.2      Sannah o ne a raela Masego go nwa bojalwa, mme a feleletsa a latlhegetswe
          ke tlhaloganyo le go betelelwa ke Ntsime a sa ipone.                               (2)

11.3      Mo pusong ya Bophuthatswana - barutwana ba ne ba tsholeditse diboroto tse
          di kwadilweng 'fatshe ka Bop'.                                                     (2)

11.4      'A gopola gore tumo ya gagwe ya kgale kwa lepatlelong la kgwele ya dinao e
          tlaa mo sireletsa.'
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwetlhoko.)                     (2)

11.5      Mmele o o agegileng sentle.
          O o katogileng monyo.
          Kodu e e maatla.
          Letshwao la botsalo le lentsho le lennye mo lerameng la moja.                      (4)

11.6      Lelapa la ba ga Lazar le ne le le lerato, e bile le akanyetsa badiri ba lona.
          Lelapa la ba ga van Jaarsveld le ne le se na lerato, e bile le gatelela le go
          sotla badiri ba polase.                                                            (2)

11.7      Base Schalk o ne a itaya Rre Kgabo ka seme mme o ne a itwela.
          Badirimmogo le Rre Kgabo Motsepe e rile fa ba bona di ja maaparankwe ba
          fisa ntlo ya ga Base Schalk, mme ena le mosadi wa gagwe ba swela mo teng.          (2)

11.8      Motho yo o itshepang/seriti/tlotlegang – barutwana ba ne ba mo utlwa ka
          gangwe le go tlogela go betsa Molato.                                              (2)

11.9      Ee – gonne kwa Sedimosang go ka mo ungwela bokamoso jo bo phatsimang
          ka ntlha ya ditšhono tsa diketleetso tsa sekolo se.
          Nnyaya – Masego o ne a ka isa serodumo sa sekolo sa me kwa godimo ka
          dipholo tse di gaisang tsa Materiki.                                               (2)

11.10     Nnyaya – mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng - ke ne ke tlaa mo
          sireletsa kgatlhanong le rraagwe yo o tserweng ke maikutlo.
          Ee – ka moo ke itseng bogale bag a Kgabo ka teng, go ne go se bonolo go ka
          tsereganya.                                                                        (2)

11.11     Ke ne ke ka ikopela boitshwarelo le go mo solofetsa kemonokeng ya me mo
          botshelong jwa gagwe/ke ne ke ka kopa batsadi go re kopanya, bona le
          mmaagwe.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)

11.12     Khutsanyana e e sa sweng e letile monono/boitshoko le go dira ka thata di a
          duela.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                11                      DBE/Ngwanaitseele 2017
                                    NSC – Memorantamo

POTSO 12 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

•   Kgang e e reng ngwana o godisiwa ke setšhaba ke boammaaruri gonne fa re tla
    mo go Matsetseleko, o godisitswe ka go tlhakanelwa ke mabogo a a farologaneng.
•   Matsetseleko o godisiwa ke Kgori le Kelogile, batsadi ba gagwe ba madi, ba ba mo
    rutang go fitlha a bona dithuto tsa gagwe tsa materiki.
•   Mo kgodisong e, Kgori o mo ruta molao le go tlotla batsadi, le go itse go gotsa
    molelo wa kgotla, mo a feleletsang a tshwarelela rraagwe fa a akgaakgilwe ke
    merero e mengwe ya lelapa.
•   Kelogile o ne a mo rutile go tsoga mo mosong mongwe le mongwe go ya go tlhola
    leruo la bona kwa dikampeng tsa motse.
•   Ka ntlha ya kgodiso le go tsaya gore o rata morwae, Kgori o mo ratela go nna
    mojaboswa wa go gotsa molelo wa kgotla.
•   Matsetseleko o a ngwega a tshaba go nna mogotsamolelo wa kgotla, mme batsadi
    ba gagwe ba bega se kwa mapodising le kwa kgosing, go ba tswa thuso, go supa
    fa ngwana e le sejo, a tlhakanelwa.
•   Mo go ngwegeng ga gagwe, Matsetseleko o pegwa ke monna wa mosweu, mme o
    mo rotloetsa gore a itlhokomele thata kwa a go yang, a tsenye marapo dinameng
    le go itse gore lebitla la ngwana wa monna le fa thoko ga tsela, sesupo sa fa
    ngwana e le sejo, a tlhakanelwa.
•   Matsetseleko o gorogela kwa ga Segonyamatlho yo o mo amogelang le go mo
    tshwara sentle.
•   Kwa ga Segonyamatlho, Matsetseleko o iponela legae la bobedi kgakala le legae.
•   Segonyamatlho o tsaya Matsetseleko jaaka ngwana wa gagwe, a mo emanokeng,
    a mo gakolola, a mo kaela le go mo thusa go fitlha e nna monna yo o ka ikemelang
    ka maoto a gagwe.
•   O mo rotloetsa go ikaga le go mo tsweledisa pele, o mo apolela koloi ya gagwe ya
    pele gore Matsetseleko a itshimololele ka yone.
•    Kgosi Kgololo o bontsha lerato la botsadi la go tshwenyega le go batla go itse ka
    ga Matsetseleko morago ga go utlwela gore Matsetseleko o ne a na le Palesa kwa
    dikgaisanong tsa dikolo.
•   Kgosi o biletsa booraKebapetse kwa kgotla go tla go ba rotloetsa go nna le
    phisego ya go batla morwaabone. O kgalemela banna ba lekgotla ka a lemoga fa
    maemo a tswa mo taolong e bile ba setse ba iphetotse dikgosi, ka a belaela fa e le
    bone ba tshoseditseng Matsetseleko, go supa gore o ngwana o a tlhakanelwa.
•   Segonyamatlho o supa kemonokeng mo go Matsetseleko fa a sena go bona tiro, o
    mo itsise gore a se ka a tsamaya go batla bonno gosele, a nne a ntse fa ga
    gagwe.
•   Kwa meepong, bathapi ba nna le seabe mo go godiseng Matsetseleko ka go mo
    tlhatlhelela ka ga go tsamaisa mafaratlhatlha a motlakase le go baakanya diphoso
    tsa ona. Letsatsi le lengwe le le lengwe o tsenela ditlhatlhelelo le dithuto tsa go
    dira ka motlakase, go dirisa metšhini ya mefutafuta ya meepo le go tlhokomela
    tshireletso e e lolameng ya badiri.                                                     [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                12                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                    NSC – Memorantamo

POTSO 13 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

13.1      Sebogodi Tlhapedi.                                                                 (2)

13.2      Segonyamatlho.                                                                     (1)

13.3      Ka ntlha ya fa ba ne ba latlhegelwa ke bana ba le bararo pele ga ba ba nang
          le bona. Ka jalo, ba kaya gore ba wetse bana bao ba sa solofela.                   (2)

13.4      Ka gore pego ya go nyelela ga ga Matsetseleko e tlile makanyane a setse a
          tsene motse, ba bangwe ba ile go thusa kwa dintshong, go epa didiba le go
          gela batsofe metsi le dikgong.                                                     (2)

13.5      O ne a le montle,
          A katogile monyo,
          Moriri o mokhutshwane o o tshwanelang tlhogo ya gagwe,
          A le moswaana,
          Matlho e kete a namane,
          Nko e le kgolokwane,
          Marama a a borethe.
          (Dintlha di le NNE fela).                                                          (4)

13.6      O ne a tlhola a ya le rraagwe Kgori kwa kgosing, ka jalo, a tlwaelana le
          Palesa, mme ga nna bonolo gore ba feleletse ba ratana.                             (2)

13.7      Go pateletsa Matsetseleko gore e nne mogotsamolelo wa kgotla.                      (2)

13.8      Ditlhaa di ne di sa tlhole di wetse jaaka mo nakong e e fetileng le mo
          setshwantshong.
          O ne a le marama a makima.
          A setse a dule moritshana o o boleta, go iponatsa fa ditetswana di budusetsa.
          Matlho a gagwe a ne a tlhapile a le maswaana a sa tlhole a le mahibitswana.
          (Dintlha di le PEDI fela).                                                         (2)

13.9      Ee- gonne Baagileng ga a mmolelela nnete ka ga kgolagano ya gagwe le
          Mmathapelo.
          Baagileng o mo raetse ka go mo nosa nnotagi.
          (Ntlha e le NNGWE fela).                                                           (2)

13.10     Nnyaya – Baagileng ga a tshwanela go dirisa maemo a gagwe go tsietsa
          Palesa, bogolosegolo ka a ne a setse a ratana le Mmathapelo.                       (2)

13.11     Bagolo/batsadi ba buisane le bana ba bona ka ga ditshweetso tse ba di
          tsayang ka dithuto tsa bona, mme ba gakolole fela e seng go ba pateletsa le
          go ba gobelela/ba neele bana tšhono ya go itlhalosa ka se ba batlang go
          ithutela sona.                                                                     (2)

13.12     Khutsanyana e e sa sweng e letile monono/motho yo o sa letleng setso go
          gatelela maikaelelo a gagwe le go mo lomeletsa/motho yo o emelang
          dikakanyo tsa gagwe ka se a se batlang mo botshelong.                              (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  13                        DBE/Ngwanaitseele 2017
                                      NSC – Memorantamo

DITLHANGWA TSA SETSO

POTSO 14: (POTSO YA TLHAMO)
DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

'MMAPULE' – BP Lekome le 'LEBOKO LA DIKGOMO' – MOM Seboni

•   Mo naaneng, Mmapule o ne a itemogela dikgwetlho tse di botlhoko morago ga
    loso lwa ga mmaagwe.
•   Rraagwe o ne a nyala mosadi yo mongwe wa motlhologadi a na le bana ba babedi
    ba basetsana, mosadi yo o ne a tlhoile Mmapule thata.
•   Sengwe le sengwe se sentle se ne se sa tshwanela Mmapule, mme se tshwanetse
    bana ba gagwe fela.
•   Dikakanyo tse dintle, lerato, diaparo tse dintle le tse dingwe tse dintle, e ne e le tsa
    bana ba gagwe fela.
•   O ne a sa rekele Mmapule sepe, dilo tsotlhe tse dintle o ne a di rekela bana ba
    gagwe.
•   Mmapule o ne a dira tiro a le esi motshegare otlhe go se motho yo a mo thusang.
•   Ka a ne a sa rekelwe sepe se sentle Mmapule o ne a ikaparela makgasa.
•   Ka letsatsi la moletlo, mmaagwe Mmapule o mmolelela gore ena o tlaa sala a
    tlhatswa dijana, a phepafatsa ntlo, mme pele ga moo, a thuse bana ba gagwe gore
    ba nne bantle.
•   Rraagwe Mmapule le ena o na le seabe mo dikgwetlhong tsotlhe tse ka ntlha ya
    gore o ne a sa kgalemele mosadi le bana ba gagwe ba ba neng ba sotla ngwana
    wa gagwe.
•   Mo lebokong la dikgomo, mmoki o kaya gore fa o sena kgomo o itemogela
    mathata, fela jalo, le fa o na le yona, o ntse o itemogela mathata.
•   O kaya gore kgomo e tsentse banna ba bantsi ka lebitla ka go e lwela fa ba na le
    yona kgatlhanong le batho ba ba batlang go ba e ba amoga.
•   Mmoki o tlotlomatsa kgomo gore ke modimo o o mmolaetseng rraagwe, mme le
    ena o tlile go mo ja.
•   Bangwe banna ba bolailwe ke magodu ba batlana le yona kgomo ya bona e e
    utswilweng kgotsa e e gapilweng ka dikgoka.
•   O kaya gore gantsi fa o bona manong a kala kwa godimo, o itse gore a bo a bona
    dinama tsa banna ba ba neng ba tlhabanela kgomo.
•   Mmoki o kaya fa ditšhaba di itaana ka noga e bonyabonya ka ntlha ya go lwela
    modimo o o nko e metsi.
•   O botsa gore basadi bona ba bolawa ke eng ka gobo bona banna ba ipolaya ka go
    lwela kgomo, ka go tlhabanela kgomo.
•   Mmoki o kaya fa a sa itse gore kwa a bololelang teng o tlaa bowa ka gore lebitla la
    monna le le fa thoko ga tsela ka ntlha ya kgomo.                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 14                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 15: (DIPOTSO TSE DI KHUTSHWANE)

DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

15.1      Lefelo le ba neng ba nna mo go lona le ne le aparetswe ke leuba, ba ne ba
          batla kwa go nang le metsi teng.                                                    (2)

15.2      O ne a wela fa fatshe fa a ne a bula molomo.                                        (2)

15.3      O pelokhutshwane e bile ga a reetse fa a bolelelwa                   sengwe.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

15.4      Ke fa ba ne ba goelela Kgarubane, mme ena a tenega.                                 (2)

15.5      Ke gore ba mmoleletse gore a se ka a bula molomo fela ena a se reetse ke fa
          a wela fa fatshe, mme tsona tsa tswelela pele ka leeto.                             (2)

15.6      Ke ne ke tlaa itidimalela fela gonne ke itse ditlamorago tsa go bula molomo.        (2)

15.7      Ee - gonne Digodi di tsweletse ka leeto la tsona fa Kgarubane ena a bolailwe
          ke go sa reetse.
          Nnyaya - fa Digodi di ka bo di le ditsala tsa nnete di ka bo di sa tlogela
          Kgarubane.                                                                          (2)

15.8      Ee - go botlhokwa bogolo jang o boleletswe ditlamorago tsa kgakololo e o e
          neelwang.                                                                           (2)

15.9      Leboko la Bakwena.                                                                  (1)

15.10     Kolobe.                                                                             (1)

15.11     Dikolobe, Tsie (Boijane), Ditshoswane.                                              (3)

15.12     Mmoki o kaya Bakwena e le dikolobe tsa naga tse di tlhabang ntšwa botlhoko
          fa e di lelekile.
          Gape o kaya Bakwena e le (tsie) boijane jo bo ripitlang sengwe le sengwe se
          setala fa bo fetang gona.
          O ba kaya e le ditshoswane tse di bidiwang lesonya tse di lomang botlhoko.
          (E le NNGWE fela)                                                                   (2)

15.13     Bakwena ga ba tlakatlakelwe/tshamekelwe gonne ba bogale.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)
                                                                                              [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                 25

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               15                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: TERAMA

POTSO 16 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

MOSADI KE WA ME – SS Mokua

•   Kgabele o tlhokafetse, mme ka ntlha ya inšorense e e tshwanetseng go duela,
    Monyana le mmaagwe ba sunya nko mo mererong e e sa ba lebanang ka ba kaya
    fa Kgabele e le ngwana wa mo lapeng, mme a tshwanetse go tswela fa gaabo.
•   O tswela fa gaabo jang ka a setse a tswetswe ke bogadi. Bobedi jo bo kaya fa
    Raesebo a adimile Kgabele, mme bo lebala fa a na le dithata tsotlhe tsa go
    mmoloka ka a mo ntsheditse bogadi botlhe.
•   Bagaabo Kgabele ba sunya nko mo morerong wa ga Kgabele ka ba sa batle gore
    madi a ye kwa go Nkele e bong mmaagwe Raesebo. Monyana le mmaagwe ba
    tlhakatlhakanya dikgang tsa morwadiabona tsa go lwela setopo sa gagwe ntswa
    ba itse sentle gore ngwana le fa ba mmelege, fela ba setse ba mo abile ka lenyalo,
    ka jalo ba tshwanetse go amogela gore ga e sa tlhole e le wa bona.
•   Ba potlakela go ikopanya le Nkele, mme o ba bolelela se ba se itseng gore ga a na
    thata epe mo go Kgabele ka a laolwa ke mogatse e bong Raesebo.
•   Bogadi fa bo dule, seno se kaya fa motho a nyetswe ka jalo go a akabatsa go
    bona mmaagwe Kgabele le mogolowe ba ikgatholosa ntlha e.
•   Nkele o bolelela Mmatšhatšhi nnete e le ena a e itseng ya gore setopo se mo
    diatleng tsa gagwe ka a sa mo kolote.
•   Kgabele a ka tswa a tlhokafetse, mme fela se se salang ke gore ke mogatsa
    Raesebo, ba nyetse ka lesira kgotsa ba sa nyala ka lona. Monyana o kaya fa
    monnawe a ka se tswele mo matikiring gonne kwa gaabo ba na le ntlo e kgolo.
    Kgabele o tswela jang kwa gaabo ntswa a ne a nna kwa ga gagwe dikgwedi di le
    thataro. Se ke maithamako fela a go swatoga dipelo ka ntlha ya madi.
•   Kgabele o fetotse sefane, ka jalo se se kaya gore o ka fa tlase ga taolo ya ga
    mogatse, ka jalo malomaagwe Monyana o lemosa kgaitsadie gore o sunya nko mo
    morerong o o sa mmatleng ka go dira phoso e a e dirileng.
•   Monyana le mmaagwe ba sunya nko jaana mo morerong wa ga Raesebo ba batla
    go bona gore Nkele le morwae ga ba sale ka sepe.
•   Ga ba batle go bona Raesebo a neilwe madi ka gore a ya go mo dira mohumi,
    beke e e tlang o tlaa bo a emisitse ntlo ka madi a ga Kgabele ntswa madi ao a mo
    lebane gonne ba nyetse ka tlhakanelo ya dithoto.
•   Fa lekase le tla go tlhophiwa, go tlhophiwa le le tlhotlhwagodimo gore Raesebo a
    se sale a na le sepe.
•   Go sunya nko mo dilong tsa batho ba bangwe go fatlha Monyana le mmaagwe go
    bona gore ba lomeletsa madi a bona ka ba ithaya ba re ba sola Raesebo, ka jalo
    ba a reng ka bana ba ga Kgabele.
•   Bana ba tlaa godisiwa ka eng. Ba boela kwa go Nkele ka ba re ba ipona phoso
    ntswa go se jalo.
•   O kaya fa a mo laolela setopo sa ga Kgabele ntswa go se jalo, maikaelelo e le go
    senya madi ka go reka lekase le le tlhotlhwagodimo.                                     [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                16                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                    NSC – Memorantamo

POTSO 17 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

17.1      Mmui A - Legae                                                                     (1)
          Mmui B - Malebye.                                                                  (1)

17.2      Ntshidi                                                                            (1)

17.3      Rraagwe Tlhapi ga a rerise Legae ka ga tsa bogadi jwa ga Ntshidi e bile o
          dumelana le gore bogadi bo tswele kwa ga gagwe mme se, se tsweletsa
          kgotlhang ya terama.                                                               (2)

17.4      Loso lwa ga Ntshidi lwa thipa. Loso lwa ga Legae.                                  (2)

17.5      Tlhapi ga a na nnete, ke lenweenwee, ke nkgate-ke-tlhaname, o rera dikgang
          tsa lelapa la gagwe le rraagwe a sa itsise monna.
          Ga a na ditebogo – Legae o mo godiseditse ngwana a bo a mo tsenya
          sekolo, fa a nyalwa bogadi ga bo mo tshwanele.                                     (4)

17.6      Go dira gore Tlhapi le rraagwe ba diragatse maikaelelo a bona, mme se, se
          tlhola dintsho tsa batho ba babedi, go senola morero wa gore tota matsapa di
          a tsaya kae.                                                                       (2)

17.7      Legae o lomeleditswe ngwana yo a mo godisitseng a sa le monnye.
          Boemong jwa go amogela bogadi, bo amogetswe ke rraagwe Tlhapi.                     (2)

17.8      Ke maikutlo a kutlobotlhoko gore Legae le Ntshidi ba sule loso lwa ka bomo lo
          lo ka bong lo efogilwe bonolo.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)

17.9       Ee, mokwadi o atlegile ka gore go lwelwa gore ke mang yo o tshwanetseng
           go amogela bogadi jwa ga Ntshidi, se se tlhola kgotlhang magareng ga
           badiragatsi.                                                                      (2)

17.10      Ke ka gakolola batho go tlogela lenyatso le bogagapa mo mererong ya
           lenyalo, mme ba tseye ditshweetso tse di maleba.                                  (2)

17.11      Ke ne ke ka mo gakolola go di tlogela di gola mmogo, go tla re di bona
           motsing wa thobo/ ke ne ke ka mo gakolola go kopa thuso kwa kgosing.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                   (2)

17.12      Batho ga ba na ditebogo le fa o ba tshedisitse noka e tletse/bogagapa le
           megagaru ga di duele/moipolai ga a lelelwe.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                   (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     17                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                         NSC – Memorantamo

POTSO 18 (POTSO YA TLHAMO)

ELA TLHOKO:             Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
                        tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
                        tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

GA SE LORATO – MJ Magasa

•   Dikgang tsa dikomano tsa batsadi ga di ame bana ka gope. Bana ga ba a
    tshwanela go atlhola, go gobelela kgotsa go tsaya letlhakore la yo mongwe wa
    batsadi ba bona.
•   Se ba tshwanelwang ke go se dira ke go ithuta mo diphosong tse batsadi ba di
    dirang, maikaelelo e le go tokafatsa matshelo a bona a isago.
•   Rre Motsamai o dirile diphoso go tlala seatla, ka a ne a sa tlamele lelapa la gagwe,
    mme bana ba ne ba lala le ramatheka. Kwa sekolong bana ba bidiwa boarme
    skepsel e bile ba kgobotlediwa ka mafoko jaaka a ne a ba bitsa difelekwane.
    Bogolo go dilo tsotlhe, o ne a sa ikaelela go duela makgolo a mararo a diranta a
    kgodiso ya bana ntswa a tlamela bana ba banna ba bangwe.
•   Le fa go ntse jalo, seno ga se reye gore Lesego le Emang ba tshwanetse go ema
    le mmaabona fa di feletse Motsamai morutsheng.
•   Motsamai o tla gae a bo a ikgalefisa go thiba mmitlwa ka madi gonne a ntse a se
    teng mo gae. Gadifele o araba Motsamai ka mabifi, Lesego o raya mmaagwe a re
    a bolelele rraagwe gonne o senngwa ke gore ga a bolelelwe ntswa a sa bolo go ba
    tlogela.
•   Lesego ga a tshwanela go tsena kgang ya ga mmaagwe le rraagwe ka e le
    ngwana. O tshwanetse go ba tlogela ba kgakgauthane boobabedi, mme a se ka a
    tsaya letlhakore la ga ope gonne kgang eo e sa mo ame ka gope ka e le ngwana.
•   Se a tshwanetseng go se dira ke go ithuta mo diphosong tsa ga rraagwe gore
    motsing a nang le lelapa le e leng la gagwe a tshele botshelo jo bo botoka go na le
    jwa kwa gaabo ka a bone se se neng se tlhola dintwa tse di neng di tlhagelela mo
    lapeng la gaabo.
•   Motsamai fa a boela gae ka ntlha ya fa di mo feletse morutsheng, Lesego le
    Emang ba biletsa mmaabo Bra Dan ka ba kaya gore rraabo o ntse a ba latlhile,
    mme botshelo jwa ga mmaabona bo ne bo tshwanetse go tswelela.
•   Ga go kgathalesege gore Motsamai o ntse a latlhile bana ba gagwe, se se salang
    ke gore ke rraabo. Ka jalo ba tshwanetse go mo naya tlotlo e e mo tshwanetseng
    jaaka tlhogo ya lelapa, mme ba tlogele mmaabona go itwela ntwa ya gagwe le
    mogatse.
•   Ga go matshwanedi gore ba biletse mmaabona nyatsi ka e le bana. Ntwa e e
    fagileng ke ya ga Gadifele le Motsamai, bona ba tshwanetse go leka go ipetlela
    isago e e phatsimang gore ba se ka ba gata fa batsadi ba bona ba gatileng teng.
•   Ba a gobelela e bile ba tsaya letlhakore ka ba ya le mmabona gonne ba re
    Gadifele a fe rraabona dijo, mme ga ba ka ke ba mo pega koloi ya bona. A ba
    lebetse seane se se reng gaabo motho go thebe phatshwa!
•   E kete ba ka bo ba dule mo kgannyeng e, mme ba e tlogelela Gadifele gonne ba
    itlhokisa masego le matlhogonolo a rraabona a ba timileng ona. Se ba neng ba
    tshwanetse go se dira e ne e le go tlhokomela rraabona le fa a ne a ba sotlile.
•   Mmaabona fa a tlogela rraabona a wetse fa fatshe ke kotlhao e mo fang yona
    jaaka e le mogatse e bile a mo sotlile. Jaanong bona ba di tsena ka ntlha ya eng
    bogolosegolo e le bana e bile motho yo o weleng yo e le madi a bona!                          [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                    Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 18                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                     NSC – Memorantamo

POTSO 19 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

GA SE LORATO – MJ Magasa

19.1      Mmui A - Gadifele                                                                   (1)
          Mmui B - Motsamai                                                                   (1)

19.2      Motsoko.                                                                            (1)

19.3      Motsamai o lala digoba
          Ga a tlamele bana ba gagwe ka tshwanelo.                                            (2)

19.4       Ka ntlha ya bona Motsamai o ne a dira fela jaaka a rata ka go nna le dinyatsi
           go senola maitlhomo a mokwadi gore ruri, se se neng se diragala magareng
           ga ga Motsamai le dinyatsi tsa gagwe, e ne e se lorato.
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    (2)

19.5      O kutwelobothihoko – o ne a uttlwela botlhoko Gadifele le bana.
          O dikgakolo – o ne a neela Gadifele maele a go isa Motsamai kwa
          badirediloagong fa a ne a re a boela gae.
                     (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

19.6      Maitsholo a motho yo o bakang ntwa/ motho yo lenyatso le makgakga/ motho
          yo o batlang go tena yo mongwe gore a bo a tsamaye/ a a bodileng a ngwana
          a bua le mogolo.                                                                    (2)

19.7      O lekile go bua Motamai.
          O ne a ya go batla tiro.
          O ne kopa thuso kwa Selapo gore a bue le Motsamai.
          O ne a ya kwa badirediloagong go pateletsa Motsamai go thihokomela bana.            (2)

19.8      Maikutlo a kutlobotlhoko ya go bona rre a sa rekegele bana le mosadi wa
          gagwe.                                                                              (2)
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

19.9      Ee - o fitlhela rre a ikgatholositse lelapa la gagwe a taboga le dipitse tsa
          tlhogo.                                                                             (2)
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

19.10     Ee-ga a ka a tsaya dikgakololo tsa ga Lenkapere le Gosekwang.
          Fa Selapo a ne a re o a mo gakolola, o ne a gana.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

19.11     Ke ne ke ka kopa thuso go tswa mo go balosika lwa ga Motsamai./ke ne ke
          ka phuthaphutha se e leng sa me, ka boela gae.
          (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                     (2)

19.12      Boitshoko bo a duela/monna ga ediwe e bile ga a wediwe.                            (2)
           (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                    [25]

                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                25
                                                                  PALOGOTLHE:                 80

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 19

Setswana Puo ya Gae (HL)/P2
                                Downloaded from hlayiso.com              19                                                        DBE/Ngwanaitseele 2017
                                                                 NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA DIKWALO: POKO [10 MADUO]
       Ditlhokego          Phitlhelelo ka dinaledi          Phitlhelelo ka         Phitlhelelo ka tekano          Phitlhelelo e e             Ga a fitlhelela
                                                            matsetseleko                                              tlhaelang
DITENG                                5–6                          4                           3                          2                         0–1
                           -Thanolo e e               -O bontsha go               -Thanolo e e               -Thanolo ya setlhogo e e    -Setlhogo ga se a
Thanolo ya setlhogo        tseneletseng ya setlhogo   tlhaloganya, gape o         lekalekanang ya            sa kgotsofatseng            tlhaloganngwa
Ngangisano e e             -Motseletsele o o          ranotse setlhogo sentle     setlhogo                   -Ga go na dintlha dipe      -Ga go na bosupi jwa go
tseneletseng katlholo le   itumedisang wa dintlha     -Tsibogelo e e              -Go na le dintlha dingwe   tse di tshegetsang          dirisa leboko
go tlhaloganya             tsa ngangisano, di         lekalekanang ya dintlha     tse dintle tse di          setlhogo                    -Morutwana ga a kgona
setlhangwa                 tshegediwa ka botlalo go   -Dintlha tse di utlwalang   tshegetsang setlhogo       -Tlhaloganyo e e            go tlhaloganya
                           tswa mo lebokong           tsa ngangisano, fela ga     -Dintlha dingwe tsa        tlhaelang ya                mofutakwalo le leboko
6 MADUO                    -Go tlhaloganya            se tsotlhe tse di           dingangisano di            mofutakwalo le leboko
                           setlhangwa le leboko go    tshegeditsweng jaaka go     tshegeditswe, mme fela
                           go manontlhotlho           ne go tshwanetse            bosupi ga bo
                                                      -Go tlhaloganngwa ga        dumelesege ka metlha
                                                      mofutakwalo le leboko       -Tlhaloganyo e e kwa
                                                                                  tlase ya mofutakwalo le
                                                                                  leboko
                                      4                          3                             2                         1                         0–1
KAGEGO LE PUO              -Popego e e                -Kagego e e                 -Go na le bosupi jwa       -Popego e supa              -E agegile bokoa
                           lomaganeng                 tlhamaletseng le kelelo e   kagego                     thulaganyo e e              -Diphoso tse di masisi
Popego, kelelo e e         -Dintlha tsa ngangisano    e utlwalang ya              -Tlhamo e tlhoka kelelo    fosagetseng                 tsa puo le setaele se se
tlhaloganyegang le         di agegile sentle          ngangisano                  e e bopegileng sentle ya   -Dintlha tsa ngangisano     fosagetseng
tlhagiso                   -Puo, segalo le setaele    -Kelelo ya ntlha ya         tlhaloganyo le tomagano    ga di a rulaganngwa
Puo, segalo le setaele     di supa kgolo, di a        ngangisano e kgona go       -Diphoso tse dinnye tsa    sentle
tse di dirisitsweng mo     kgatlhisa, di nepagetse    salwa morago                puo, segalo le setaele     -Diphoso tsa puo di a
tlhamong                   -Gotlhelele ga e na        -Bogolo puo, segalo le      tse di nepagetseng go le   bonagala
                           diphoso tsa puo,           setaele di nepagetse        go ntsi                    -Segalo le setaele tse di
4 MADUO                    mopeleto le matshwao a                                                            sa nepagalang
                           puiso

Kwalololo e ileditswe                                                                                                                                Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Setswana HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2017-memo/00b2bd3e-ab15-4b6a-bd7e-7e9e9ba58f4c) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2017-memo/dc24617c-67e5-42f1-beaf-a6ff858f9af1) — Setswana HL · Memo · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2023-mg/ab672dde-74c8-40cf-a760-cccafc4f5e60) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2022-mg/59c64b0c-e80f-446a-b8cf-f24e6aa49a6f) — Setswana HL · Memo · 2022 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2021-mg/052652b3-4741-45fc-902a-55b499241721) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2020-memo/1417cd79-1ba1-4716-a4a3-61b3b31b5229) — Setswana HL · Memo · 2020 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
