# Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2017 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2017, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2017/214db127-3b98-4c81-b137-26f8bbfe5348
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2017/214db127-3b98-4c81-b137-26f8bbfe5348)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · setswana. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2017-memo/3cc0fb3e-b555-4fd8-9df1-db1e35062dd3) — Memo · 2017 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                    NATIONAL
                               SENIOR CERTIFICATE

                                    MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                              PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                               NGWANAITSEELE 2017

MADUO: 80

NAKO: Diura di le 2½

                            Pampiri e, e na le ditsebe di le 25.

Kwalololo e ileditswe                                              Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   2                     DBE/Ngwanaitseele 2017
                                             NSC

DITAELO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le dikarolo di le THARO:

          KAROLO YA A:        Poko                      (30)
          KAROLO YA B:        Padi/Ditlhangwa tsa Setso (25)
          KAROLO YA C:        Terama                    (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI.
          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG – BATLHATLHOJWA botlhe ba
          tshwanetse go araba potso e.

          KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIPOTSO MO KAROLONG YA B (PADI/DITLHANGWA TSA
          SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):

          Araba FELA dipotso tsa padi le terama tse o di ithutileng.
          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
          o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
          Fa o arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse
          go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

6.        BOLEELE JWA DIKARABO

          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa poko di tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi le terama di tshwanetse go nna
          mafoko a a ka nnang 400–450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a
          a neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale mme di nne maleba.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  3                 DBE/Ngwanaitseele 2017
                                            NSC

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya karolo e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse
          di dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Kwala ka mokwalo o o buisegang.

11.       Tiriso ya nako e e tshitshinngwang.

          KAROLO YA A:        Bonnye metsotso e le 40
          KAROLO YA B:        Bonnye metsotso e le 55
          KAROLO YA C:        Bonnye metsotso e le 55

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    4                      DBE/Ngwanaitseele 2017
                                              NSC

LENANEO LA DITENG
Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.
KAROLO YA A: POKO
Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                               MOFUTA WA POTSO           MADUO     TSEBE
1. 'Aforikaborwa yo mošwa'                     Potso ya tlhamo          10        6
2.   'Menomasweu polaya e tshega'         Dipotso tse dikhutshwane      10         7
3.   'Botsofe'                            Dipotso tse dikhutshwane      10         8
4.   'Madubadube a 1939'                  Dipotso tse dikhutshwane      10         9
                                            LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
5. 'Bosiela'                               Dipotso tse dikhutshwane     10         10
ELA TLHOKO:         Araba POTSO e le NNGWE YA TLHAMO le POTSO e le NNGWE YA TSE
                    DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
                    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C. Mo
                    KAROLONG YA B le mo KAROLONG YA C araba potso e le NNGWE fela.
KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
6. Leba Seipone                              Potso ya tlhamo             25        11
7.   Leba Seipone                         Dipotso tse dikhutshwane      25         11
8.   Omphile Umphi Modise                        Potso ya tlhamo        25         13
9.   Omphile Umphi Modise                 Dipotso tse dikhutshwane      25         13
10. Masego                                       Potso ya tlhamo        25         15
11. Masego                                Dipotso tse dikhutshwane      25         15
12. Ntlhomole mmutlwa                            Potso ya tlhamo        25         17
13. Ntlhomole mmutlwa                     Dipotso tse dikhutshwane      25         17
                                          KGOTSA
DITLHANGWA TSA SETSO: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo ditlhangweng tsa setso
tse o di tlhaoletsweng
14. Ditlhangwa tsa Setso                 Potso ya tlhamo           25        19
15. Ditlhangwa tsa Setso                  Dipotso tse dikhutshwane      25         19
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
16. Matsapa di a tsaya kae?                      Potso ya tlhamo        25         22
17. Matsapa di a tsaya kae?               Dipotso tse dikhutshwane      25         22

18. Ga se Lorato                                 Potso ya tlhamo        25         24

19. Ga se Lorato                          Dipotso tse dikhutshwane      25         24

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le
                        NNGWE le potso e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
                        DIKHUTSHWANE. Ga o a tshwanela go araba dipotso tse PEDI
                        tsa tlhamo kgotsa dipotso tse PEDI tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    5                    DBE/Ngwanaitseele 2017
                                              NSC

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

               KAROLO                    PALO YA          PALO YA          TSHWAYA
                                         DIPOTSO        DIPOTSO TSE
                                                       DI ARABIWANG
 A: POKO                                    1–4              2
    (Poko e e tlhaotsweng)
 A: POKO                                     5                1
    (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: PADI/DITLHANGWA                        6–15               1
    TSA SETSO
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: TERAMA                                 16–19              1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
                        NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                6                          DBE/Ngwanaitseele 2017
                                          NSC

KAROLO YA A: POKO

MELODI YA POKO – RM Ramagoshi

Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong MANGWE A LE MANE a a tlhaotsweng
le go tswa go le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE LE DINGWE DI LE PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le e
le NNGWE go tswa mo go le le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di
tlaa tlhagelela pele, mme go latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.

ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.

POKO E E TLHAOTSWENG

Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.

POTSO 1 (POTSO YA TLHAMO)

Sekaseka diteng tsa leboko le le latelang, mme o tlhagise maikutlo a mmoki ka ga
Aforikaborwa yo mošwa. Kwala tlhamo ya mafoko a a ka nnang 250–300.

AFORIKABORWA YO MOŠWA – MO Molamu

1         O tsholeditse maikutlo a batho sešweng,
2         Wena kgarejana e mabonomantle.
3         Bontle jwa gago bo itshupa mekgatšheng le dithabeng,
4         Kana o tshekeditswe ke a magolo mawatle.
5         Melapo ya gago thekana le tsenyang banna letshoromo.
6         Dikgweng tshedi di tshela ka kagiso,
7         Kana mo go wena ga re itse dithoromo,
8         Di tlholwa ke rona batho dipogiso.
9             Aforikaborwa yo mošwa,
10            Tlaya ka kgomotso,
11            Tlaya ka kagiso.

12        Segajaaja se tlaa khutla leng metseng?
13        'Rumo le tlaa emisa leng go ja nama ya motho?
14        Kgodumodumo e metsang ditšhaba magaeng,
15        Botho bo ile kokomaneng tsa motho,
16        Yo o re tlogeletseng boswa jwa boammaaruri.
17        Mabolelelaruri fa ntwakgolo e le ya molomo.
18        Bana ba fetogile dikhutsana e le ruri,
19        Basadi botlholagadi ba bo abetswe ke lerumo,
20        Moeng go goroga go lelwe sa masetlapelo.
21        Ka o itlhoma a lerile ona matlhotlhapelo.
22           Aforikaborwa yo mošwa,
23           Tlaya ka kgomotso,
24           Tlaya ka kagiso.                                                                  [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7                     DBE/Ngwanaitseele 2017
                                            NSC

POTSO 2 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

MENOMASWEU POLAYA E TSHEGA – FS Khunou

1         Nna tota fa go ka twe ke tseye tšhaka ke bolae,
2         Ke bolae selo se ke se tlhoileng,
3         Nka tsholetsa mogatla ka etsa tshwenyana,
4         Ka fofa ka etsa leebarope,
5         Ka dumaduma ka etsa tau.

6         Dikgosi tsa gaetsho ntetleleleng ke a kopa,
7         Ke fetseng ka tshetlhana e ya Bataung,
8         E nketse ka dinakana metsing,
9         Ke menomasweu o bolaya a tshega,
10        Se forweng ke menomasweu ao.

11        Ga se meno ke marumo,
12        A a tlhaba a a segaka,
13        Bogale jwa ona bo tshwana fela le digai tsa Matebele,
14        Bonnaka se itlhokiseng ditsebe nkutlweng.

15        Bonang matšhwititšhwiti a le a batho,
16        Ga se batho ke tlang lo bone,
17        Ba apere mmala wa nkopane,
18        Ba ya go fitlha ntsalake.

19        O meditswe ke noga ya Bataung,
20        Menomasweu polaya ditšhaba,
21        A ka go tlhaletsa a go etsa lesea,
22        Bagaetsho siyang le siye sera seo.

2.1       Maikutlo a mmoki ke afe tebang le sebokiwa?                                       (2)

2.2       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng 1 le 2 le mosola wa
          yona.                                                                             (2)

2.3       Tlhalosa bokao jwa mela 7 le 8 jaaka bo dirisitswe mo lebokong.                   (2)

2.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 13 o bo o tlhalose mosola
          wa sona.                                                                          (2)

2.5       O ithutile eng mo lebokong le?                                                    (2)
                                                                                            [10]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  8                  DBE/Ngwanaitseele 2017
                                            NSC

POTSO 3 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

BOTSOFE – LD Raditladi

1         Dikatikanyi tsa koko la bannana,
2         Thaka tsa morwakgosikgolo re ile,
3         Re dirile mašeleng fela re tšhipile,
4         Re le bontšhe nkoo re le batubanyana.
5         Nkile ra nna bakgaodisi ba mekgosana.
6         Bakgaodi ba mokgosi ba re tsholele.
7         Re tsholelwa fa motho re mo tlhabile,
8         Ntwa e utlwelwa ka matshwelelenyana
9         Re bannana bagolo, re ole sebarong,
10        Fa re tsoga jaanong re kuakua mekgosi,
11        Thobane kima re di lese mabogong,
12        Mangole a rona a setse a ipaya bosisi
13        Meriri ya rona mesweu mo ditlhogong,
14        E mesweunyana jaaka bosweu jwa mašwi.

3.1       Maikutlo a mmoki ke afe ka ga botsofe?                                         (2)

3.2       Tlhalosa gore leboko la sonete le bopegile jang?                               (2)

3.3       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 11 le mosola wa yona.         (2)

3.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 14 o bo o tlhalose mosola wa
          sona.                                                                          (2)

3.5       O ithutile eng mo lebokong le?                                                 (2)
                                                                                         [10]

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 9                  DBE/Ngwanaitseele 2017
                                           NSC

POTSO 4 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

MADUBADUBE A 1939 – JM Lekgetho le ba bangwe

1         Le epile ja ba ja tlhakana moseja ole.
2         Ga twe go thata, kgomo e tsentse tlhako kgamelong,
3         Thamo ya phala khibidu; ga twe go dubegile,
4         Go a faratlhatlhanngwa, ga go jewe diwelang.

5         Bommabana ba lela mo go botlhokotlhoko,
6         Ba gadima tlase boo ba gadima godimo.
7         Ga twe go a boitshega, ga go itsiwe boroko,
8         Go lala go khidia sefako sa marumo.

9         Bontsintsi ga bo na kwa bo latsang tlhogo gone,
10        Bo fetogile bakgarakgatshegi ba bofelo.
11        Go itatswa kgabo ya molelo magabone,
12        E ja e bo e wetsa motshegare le bosigo.

13        Thaka ya makau e tlogetse magae le metse,
14        E ineetse go lala godimo ga thaba,
15        Ga se bothatanyana, gompieno go sulafetse,
16        Go tshwana fela gare ga mawatle le motlhaba.

17        Ga twe monongwaga phatshwana ga e thuse sepe,
18        Go busa dinonyane tsa loapi, difofane;
19        Mo metsing gone go fete go iphetlhe sekepe,
20        Sa seka-kadimelela, sekepe sa sesapi.

21        E ya gompieno ga se e tlholang e bolelwa.
22        Gompieno go thulanye botlhale le jo bongwe,
23        Ka go rakanye bone tota bana ba go tsalwa
24        Ga ba ga lebagana ditshwantshwang le tse dingwe.

4.1       Mmoki o senola maikutlo afe mo lebokong le?                                   (2)

4.2       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng 2 le 3 le mosola wa
          yona.                                                                         (2)

4.3       Tlhalosa mola 8 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                               (2)

4.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 11 o bo o tlhalose mosola wa
          sona.                                                                         (2)

4.5       O ithutile eng mo lebokong le?                                                (2)
                                                                                        [10]

                                              LE

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 10                   DBE/Ngwanaitseele 2017
                                           NSC

POKO E E SA TLHAOLWANG

POTSO 5 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

BOSIELA – LD Raditladi

1         Bosiela ga bo phimoge sekalobadi,
2         Ga bo na motho a bo tlhapa ka mosidi,
3         A bo phimola a bo tlhapela bodibeng,
4         Go tswa maswe, jone bo salele nameng.

5         Ke ledimo le jang batho le metlhape,
6         Moselesele o sadisang le makape,
7         Go sale bolota go sale botlhoko,
8         Go sale sebodu se tlhokang dipheko.

9         Bosiela ke pula ya kgogolammoko,
10        Ke mosetlho o sa rwalelweng le ditlhako;
11        Bo go kolobetsa bo sa go rapele,
12        Bo go tlhabe dinao, ditlhako o di rwele.

13        Bosiela ruri ke leselamotlhaka,
14        Le utswang dikoko, masogo le dikgaka;
15        Bo tsena fela le fa ntlo e ageletswe,
16        Bo bo bo senye lokgapho lwa ntlo e feetswe.

17        Bosiela ruri bo ka bo bo itlhotlhorwa,
18        Nkoo ke bo tshwara ke bo gasetsa borwa,
19        Ke bo latlha jaaka mokgatha wa kobo,
20        Go garolakwa ke ditau tsa lengobo.

5.1       Maikutlo a mmoki ke afe ka ga bosiela?                                          (2)

5.2       Tlhalosa mola 5 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                                 (2)

5.3       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng 7 le 8 le mosola
          wa yona.                                                                        (2)

5.4       Faa sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 10 o bo o tlhalose mosola
          wa sona.                                                                        (2)

5.5       O ithutile eng mo lebokong le?                                                  (2)
                                                                                          [10]

                                                     PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:           30

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                11                    DBE/Ngwanaitseele 2017
                                          NSC

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
Ditshwaelo ka kakaretso:
• Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading/ditlhangweng tsa setso tse o di tlhaoletsweng monongwaga.
• Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    pading/ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

PADI
Araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e o e buisitseng.
POTSO 6 (POTSO YA TLHAMO)
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
Ka Setswana ga twe, ngwana sejo, o a tlhakanelwa go kaya gore ngwana o godisiwa
ke batho ba ba farologaneng mo botshelong. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka
moanelwamogolo Motswagauteng le ditiragalo tsa padi. Tlhalosa seabe sa batho ba
ba farologaneng mo kgodisong ya ga Motswagauteng.Tlhamo e nne mafoko a a ka
nnang 400–450.                                                                             [25]

POTSO 7 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO A

Matlho a gagwe a ne a le mahibidu, direpodi le dintshi o ka gopola gore di tshasitswe
mosidi kgotsa phori.
E rile e le Lamatlhatso, e ka nna ura ya lesome mo mosong, a ntse a kaname jalo,
a bona Kabo a tsena mo lebating. A tsamaya ka iketlo. A tlola gore a bo a ronkgele
matsadi a batho ba Huhudi.                                                            5
E rile fa a fitlha fa bolaong jwa gagwe, a tsopalala jaaka motlhoboloko. Dikeledi di
thepologa le marama a mantshonyana le go kopanelo mo seledung.
Ba lebana jaaka o ka re ba ja kgobe. Go se yo o bonyang. Matlho a ga
Motswagauteng a phatsima, dikeledi di thepologela mo mosamong wa bookelo.
'Kolotsana ya me e kae tsala?'                                                        10
A botsa jalo a tsitlalala le go leka go robala ka letlhakore la moja. Ga pala.
'Dikolotsana tsa rona di nyeletse.'
Motswagauteng a diga matlho. Kabo a isa seatlanyana kwa kgetsaneng ya borokgwe
jo a bo rekileng ka madi a go kgorometsa kolotsana. A ntsha seipone se Motswauteng
a neng a se bofeletse mo kolotsaneng ya gagwe.                                        15
'Fela seipone sona ke se tsala, gomotsega. Mosimane yo o tlaa mmonang mo go
sona, o tlaa tsoga mo diphateng tse di fisang. O tlaa ipatlela kolotsana e nngwe,
gonne ke a mo tshepa, ke a mo rata, e bile ke a mo tlotla. Mo ikanye, mo rate o bo
o mo tlotle. Modimo o phala baloi.'

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 12                    DBE/Ngwanaitseele 2017
                                           NSC

Motswagauteng a nyenya le go atlarela seipone. A iteba sebaka se seleele ntle le go 20
bonya. A retolola seipone, a se lebisa kwa go Kabo.
'Le fa nka swela mo bolaong jo, o se ka wa felelwa ke tshepo. O ntlhokomelele
mosimane yo o mmonang mo seiponeng yo.'
O ne a buisiwa ke go gopola fa nkokoagwe Ijelele a swetse kwa bookelong jwa
Gelukspan, gonne o ne a isitswe ka dikgoka morago ga go ba tshwarisa bothata.'       25
Monnamogolo Puso o tlhokafaletse kwa bookelong, a isitswe ka dikgoka; Ijelele le ena
fela jalo.
Batsofe ba babedi ba, ba ne ba dumela fa malao a bookelo a poka, gonne batho ba
swela mo go ona ka bontsi.
Moeka o ne a fela pelo gore o fola leng gore a tswe mo bookelong, pele a bolawa 30
ke dipoko.

7.1       Tsala ya ga Motswagauteng ke mang?                                               (1)

7.2       Go tlile jang gore kolotsana ya ga Motswagauteng e nyelele?                      (2)

7.3       Motswagauteng o ne a itsege ka leina le sefane dife fa a ne a tumile ka go
          beola meriri?                                                                    (2)

7.4       Tlhagisa ditatofatso di le PEDI tse Lekgotla la Sekolo sa Foreiborogo le
          boneng Motswagauteng molato ka tsona.                                            (2)

7.5       Naya dintlha di le NNE tsa tshobotsi ya ga Sepoko.                               (4)

7.6       Go inaya mapodisi ga ga Motswagauteng gore ba mo tshware ka nako ya
          dikhuduego, go senola semelo sefe sa gagwe? Tshegetsa ka lebaka.                 (2)

7.7       Goreng Gokatweng a ne a tshaba go boela kwa a neng a dira gona?                  (2)

7.8       Mosala o na le seabe sefe mo botshelong jwa ga Motswagauteng?                    (2)

7.9       Fa o ne o le Sarkie, o ne o ka dira eng go tlisa kutlwano le poelano kwa
          Sekolong sa Foreiborogo? Tshegetsa ka lebaka.                                    (2)

7.10      Go ya ka wena, a o bona Motswagauteng a dirile sentle go thusa mme wa
          mosweu yo o neng a phamoletswe sekgwama? Tshegetsa ka lebaka.                    (2)

7.11      O ka dirisa thuto ya seipone jang go rotloetsa batho ba ba ikgogonang le go
          inyatsa mo botshelong? Tshegetsa ka lebaka.                                      (2)

7.12      O ithutile eng ka ga moanelwa Teu?                                               (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                13                   DBE/Ngwanaitseele 2017
                                          NSC

POTSO 8 (POTSO YA TLHAMO)

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Ka Setswana ga twe, ngwana sejo, o a tlhakanelwa go kaya gore ngwana o godisiwa
ke batho ba ba farologaneng mo botshelong. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka
moanelwamogolo Omphile le ditiragalo tsa padi. Tlhalosa seabe sa batho ba ba
farologaneng mo kgodisong ya ga Omphile. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka
nnang 400–450.                                                                           [25]

POTSO 9 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

Fa ba tsena mo segotlong a etelela mogatse pele gore fa mongwe wa baoki a ka
mo itse, a mo kope gore a se ka a rothisa mmutla madi. A nna tshego a se ka a fitlhela
ope yo o ka mo tshwantshang. Ba tsenngwa mo dikamoreng tsa basimanyana gore ba
itlhophele yo ba mmatlang. E re mogatse a ithaya a re o bonye mongwe yo o mo
kgatlhang a mo ganele bontshonyana, bokhutshwanyane, bosesane. Ya re ba ntse ba 5
tsamaya ba fitlha mo kamoreng ya basimanyana ba le bararo; yo mogolwane mo go
bone a ka nna ngwaga tse tlhano. A mo atamela a tshwere pelo ka seatla … Fa a sena
go nna a mo sekaseka, a inamologa a tlhantse. A ema tu!
RraMosidi a garoga pelo. A simolola go ikotlhaela bopelonomi jwa gagwe; gonne o ne
a ithaya a re mogatse o tlhabegile. Kgopolo ya loso ya feta jaaka logadima mo 10
mogopolong wa gagwe.
'Mma, a ga o je monate?'
MmaMosidi a boa kgakala. Fa a utlwa mogatse a bua nae a nyenya a ise a
tlhaloganye potso ya gagwe. A arabela mo maibing, 'Ee, rra.'
'Go botlhoko kae?'                                                                    15
'Botlhoko? …' A nyenya. 'Nnyaya, rra, ga ke botlhoko gope … Ke ne ke utlwile ka tsa
ga Morakile … A re ba bonye botlhe?'
Mooki a tsikinya tlhogo. O ne a lepile MmaMosidi gararo: fa a bona mosimanyana yo
mogolwanyane, o ne a mo šeba fa morago ga ditsebe, a ise a mo šebe mo matlhong.
A ipotsa dipotso di se kae.                                                       20
Ba tsena mo kamoreng ya bofelo, MmaMosidi a setse a diragatsa molao. A utlwa a
tsewa ke sedidi.
Mooki a re 'O mo tlisitse leng? …'
Mooki a boela a re 'Gongwe nka go thusa …'

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   14                      DBE/Ngwanaitseele 2017
                                             NSC

9.1       Ke mang yo bobedi bo bo kaiwang mo temaneng e, bo mmatlang?                          (1)

9.2       Go tlile jang gore motho yo o batliwang a tle fa a leng teng?                        (2)

9.3       Ke mmutla ofe o o sa tshwanelwang ke go rothisiwa madi?                              (2)

9.4       Goreng Motlalepule a ne a inamologa a tlhantse morago ga go sekaseka
          mosimanyana wa dingwaga tse tlhano?                                                  (2)

9.5       Naya dintlha di le NNE tsa tshobotsi ya ga Omphile.                                  (4)

9.6       Motshameko wa lefetlho o na le seabe sefe mo go tsweletseng ditiragalo
          tsa padi e?                                                                          (2)

9.7       Mafoko a mooki a gore 'gongwe nka go thusa' a senola semelo sefe sa
          gagwe? Tshegetsa ka lebaka.                                                          (2)

9.8       Tlhagisa dintlha di le PEDI tsa molaetsa o MmaMosidi a o tlogetseng mo
          lekwalong le a le kwadileng.                                                         (2)

9.9       A MmaMosidi a ka bo a bone thuso fa a ka bo a boleletse mooki gore
          o tlisitse Omphile kwa kgodisetsong leng? Tshegetsa ka lebaka.                       (2)

9.10      Fa o ne o le RraMosidi, o ne o ka dira eng fa o utlwa molekane a re ga a
          botlhoko gope, mme o lemoga gore ga a bue nnete? Tshegetsa ka lebaka.                (2)

9.11      Go ya ka wena, o ne o ka dira eng fa o ne o le mooki go thusa MmaMosidi yo
          o lemogang a le mo mathateng? Tshegetsa ka lebaka.                                   (2)

9.12      O ithutile eng mo go monnamogolo Ofentse?                                            (2)
                                                                                               [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                15                   DBE/Ngwanaitseele 2017
                                          NSC

POTSO 10 (POTSO YA TLHAMO)

MASEGO – G Mokae

Ka Setswana ga twe, ngwana sejo, o a tlhakanelwa go kaya gore ngwana o godisiwa
ke batho ba ba farologaneng mo botshelong. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka
moanelwamogolo Sello le ditiragalo tsa padi. Tlhalosa seabe sa batho ba ba
farologaneng mo kgodisong ya ga Sello. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka
nnang 400–450.                                                                           [25]

POTSO 11 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

'FATSHE KA BOP!' 'BOLAYANG BAREKISI BA YONA!' dingwe tsa diboroto tse ba
neng ba di tsholeditse di ne di kwadilwe jalo, mme setlhopha se segolo sa barutwana
se mo tlhapaolaka.
Molato a lemoga gore o ne a itshepile thata go se kope gore a felegediwe ke mapodisi
fa a ya go bua le bana ba 'Top'; a gopola gore tumo ya gagwe ya kgale kwa 5
lepatlelong la kgwele e tlaa mo sireletsa.
Maiteko a barutabana go ba thibela a folotsa, mme bangwe ba bona ba tsholetsa
Mercedes Benz wa puso go o menola, bangwe ba tabogela kwa tankeng ya petorolo
go e bula go latlhela matlhokwa a molelo mo teng, mme bangwe ba gogaka Molato yo
o neng a lela jaaka lesea go tswa mo sejanageng go mo teketa.                    10
'Nkabo ke ngwana wa morago!' mongwe wa barutwana a mo ruta Setswana fa
a ikopela maitshwarelo, a ba tshepisa go ikgaoganya le lekoko fa ba ka mo lesa
go tshela.
'O ka be o ikgaogantse kgale!'
Fa a wela fa fatshe, ba mo gataka, ba mo betsaka, le go mo rogaka; go se yo o mo 15
utlwelang botlhoko.
Sello a gakgamatswa ke modumo o o utlwalang kwa ntle le mosi o o thunyang mo
botsenong jwa sekolo.
A beela dibuka tsa gagwe kwa thoko, mme a taboga go tswa mo phaposing ya
go buisetsa.                                                             20
Fa a fitlha fa go bona, a kotama go lebisisa gareng ga maoto a bona, mme a bona
rre Molato a rapame fa fatshe, ba ntse ba mo tseneletse le fa e kete o setse a
neela mowa.
'ORDER COMRADES!' Sello a goa ka tsela eo a neng a tle a utlwe bakaulengwe mo
ntweng ya kgololosego ba bolelelana gore 'tsie lala!' kwa dikopanong tse di mmalwa 25
tse o kileng a ya le rraagwe-thoko teng kwa Alexandra, fa kiletso ya gagwe e sena
go tlosiwa.

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   16                  DBE/Ngwanaitseele 2017
                                             NSC

11.1      Rraagwe mosimane yo go buiwang ka ena mo temaneng e, ke mang?                    (1)

11.2      Sannah o nnile le sebe sefe mo go imeng ga ga Masego?                            (2)

11.3      Go ya ka temana, Molato o dira kwa kae? Tshegetsa ka lebaka.                     (2)

11.4      Tlhagisa lebaka go tswa mo temaneng le le netefatsang gore Molato yo,
          ke ena Ntsime wa kwa Sedimosang.                                                 (2)

11.5      Tlhagisa dintlha di le NNE tsa tshobotsi ya ga Sello.                            (4)

11.6      Farologanya lelapa la ba ga Lazar le la ba ga Van Jaarsveld mo badiring ba
          bona.                                                                            (2)

11.7      Tlhalosa se se tlhodileng go kaletswa ka kgole ga ga Rre Kgabo Motsepe.
          Naya dintlha di le PEDI.                                                         (2)

11.8      Mafoko a: 'ORDER COMRADES' a senola semelo sefe sa ga Sello?                     (2)

11.9      A o ne o ka tlogela Masego go ya go tsweletsa dithuto kwa Sedimosang fa o
          ne o le Rre Kgotle? Tshegetsa ka lebaka.                                         (2)

11.10     Go ya ka wena, fa o ne o le Goabaone, o ne o ka tlogela Rre Motsepe a
          teketa ngwana fa pele ga gago? Tshegetsa ka lebaka.                              (2)

11.11     Fa o ne o le Ntsime, o lemoga gore Sello ke ngwana wa gago yo o bolokileng
          botshelo ba gago ka tsela e, o ne o ka dira eng? Tshegetsa ka lebaka.            (2)

11.12     O ithutile eng ka moanelwa Masego?                                               (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  17                      DBE/Ngwanaitseele 2017
                                            NSC

POTSO 12 (POTSO YA TLHAMO)

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Ka Setswana ga twe, ngwana sejo, o a tlhakanelwa go kaya gore ngwana o godisiwa
ke batho ba ba farologaneng mo botshelong. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka
moanelwamogolo Matsetseleko le ditiragalo tsa padi. Tlhalosa seabe sa batho ba ba
farologaneng mo kgodisong ya ga Matsetseleko. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a
ka nnang 400–450.                                                                               [25]

POTSO 13 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO D

E rile a sa ntse a ile le dikakanyo jalo, Bra Boots a mmotsa leina la gagwe. 'J. Job.
Nna ke Job Dikgole.' A digela jalo Matsetseleko, a bo a ipoa kgatsu, a tlhalosa go
ya pele. 'Ke tswa kwa Dikhudung, ke tlile mono ka tiro, mme le nna ke kile ka kgaratlha
thata ka batla tiro koo. Ka maswabi ka tlhotlhorelwa fa go se na tiro. Nna le gale, ke ne
ke ikisitse ka namana, ga ke a tlogela sepe sa me koo.' A tswa ka bokhukhuntshwane          5
jalo mo kgannyeng ya gagwe le Bra Boots. 'A go na le tironyana e e tlhagileng kwa
meepong morena?' Ga botsa jalo Matsetseleko. Ntle le go araba potso, Bra Boots a
phara setshwantsho sa pasa fa godimo ga tafole. 'Monna a o itse motho yo?'
Matsetseleko o ne a se tsaya mme a se leba sebakanyana pele a araba potso e e
neng e boditswe. 'E kete ke a mo itse.' A bua jalo Matsetseleko a utswa Bra Boots           10
ka leitlho. 'O mmone kae?' Bra Boots a mo garumela. 'Ke nngwe ya ditsala tsa me,
ke ene Matsetseleko Kebapetse yo o batlanang nae yo.' Matsetseleko a tswala matlho
go se nene, e kete motho a ikgopotsa sengwe. 'Ke mosimane wa kwa Phiritshweu.
O ne a nna mono mabapi le patlo ya tiro. Ke mongwe wa batho ba ba sa bolong go
boaboa kwa meepong mabapi le tiro, mme ka maswabi a itlhoboga. A itsamaela,                 15
a ikela kwa dikgaolong tsa Bojanala go ya go leka gone.' A tlhalosa jalo Matsetseleko,
ka loleme lo lo borethe jo bo tseneletseng.
Bra Boots o ne a tsaya setshwantsho seo gape a se leba, mme morago a leba
Matsetseleko mo matlhong, 'O tota o ntshwanela le mosimane yo ke mmatlang yo'
a bua a busetsa setshwantsho ka fa sekgwameng. Matsetseleko o ne a tshegatshega             20
fela, morago a tlhalosetsa Bra Boots fa e se ene motho wa ntlha go bua jalo. Bra Boots
o ne a kgwa mowa go bontsha fa e le motho a itlhoboga jaanong. A botsa
Matsetseleko gore o itsetse kae mosimane yo o mo setshwantshong. 'Ke mo itsetse
teng mono, o ne a dirisa aterese ya fa lebenkeleng fa.'

13.1      Faa leina la nnete la ga Bra Boots?                                                   (2)

13.2      Bra Boots o buisana le Matsetseleko a le kwa ga mang?                                 (1)

13.3      Tlhalosa gore ke eng motho yo o mo kaileng mo go 13.2 a teile lebenkele la
          gagwe a re ke 'Kebawetse'.                                                            (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  18                    DBE/Ngwanaitseele 2017
                                            NSC

13.4      Goreng letsholo la mophato wa kgosing la go batla Matsetseleko le ne
          la diega? Dintlha di le PEDI.                                                     (2)

13.5      Tlhagisa dintlha di le NNE tsa tshobotsi ya ga Palesa.                            (4)

13.6      Tlhagisa gore go nnile bonolo jang gore Matsetseleko a feleletse a ratana
          le Palesa?                                                                        (2)

13.7      Seabe sa ga Kgori ke sefe mo go thankgololeng ditiragalo tsa padi e?              (2)

13.8      Tlhagisa dintlha di le PEDI tse di dirileng gore Bra Boots a se ka a itse
          Matsetseleko sentle.                                                              (2)

13.9      A o ne o ka itshwarela Palesa fa o ne o le Mmathapelo? Tshegetsa ka lebaka.       (2)

13.10     Go ya ka wena, a se Baagileng a se dirileng Palesa go fitlhelela maikaelelo
          a gagwe a go kopa lerato, se ne se siame?                                         (2)

13.11     Fa o ne o le Kgosi Obakeng Kgololo, o ne o ka lemosa jang batsadi ka ga
          kotsi ya go tlhophela bana se ba batlang go nna sona mo botshelong?
          Tshegetsa ka lebaka.                                                              (2)

13.12     O ithutile eng mo go moanelwa, Matsetseleko?                                      (2)
                                                                                            [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 19                     DBE/Ngwanaitseele 2017
                                           NSC

DITLHANGWA TSA SETSO
Ditshwaelo ka kakaretso:
•   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
•   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
•   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    ba tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
•   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, ba tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG
    YA C.

POTSO 14: (POTSO YA TLHAMO)
DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

O ikaegile ka diteng tsa naane ya 'Mmapule' le 'Leboko la dikgomo' tlhagisa dikgwetlho
tse Mmapule a itemogetseng tsona morago ga loso la ga mmaagwe le tse motho a
itemogelang tsona ka ntlha ya go nna le kgomo kgotsa go sa nne le yona. Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a kana ke 400–450.                                                    [25]

POTSO 15: (DIPOTSO TSE DI KHUTSHWANE)

DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

Buisa nopolo e e latelang, mme morago o arabe dipotso.

NOPOLO E

Ga twe e rile bogologolo, ga bo go na le Kgarubane. Kgarubane o, o ne a tlwaelane le
Digodi tse di neng di nna mo metsing. Kgarubane le ena, o ne a tshela ka go nna mo
metsing. Fa dipula di nele, go ne go nna boitumelo jo bogolo gareng ga Kgarubane le
Digodi. O ne o ka bona bojang bo talafetse, le lefatshe le apesitswe kobo ya letlhafula.
Gongwe le gongwe diphologolo di bonala fa di nonne, di kgora.                            5
E rile letsatsi lengwe ga tla leuba le legolo mo motseng le mo nageng. BoNonyonyane
ba tsenwa ke popamo. BoPhologolo ba bangwe ba pharama, ba bangwe ba swa ka
ntlha ya tlala le lenyora. Metsi a kgala mo dinokeng le mo makadibeng. Ga se ka ga
itsiwe kwa go ka bonwang metsi gone. Kgarubane a simolola go utlwa botlhoko thata
ka a ne a bona fa a tlaa felelwa ke botshelo.                                            10
Digodi tsa raya Kgarubane tsa re: 'Re tshwanetse go senka kwa re ka bonang
metsi gone, e seng jalo re tlaa bolawa ke lenyora.' Kgarubane ka kutlobotlhoko a re:
'Mme nna jaanong ke tlaa fofa jang ka ke se na diphuka?' Kgarubane a bua a lebile
Digodi ka pelo e e rothang madi ka ntlha ya bohutsana le tlala. Digodi tsa raya
Kgarubane tsa re a ye go senka logong. Kgarubane a dira jaaka a laetswe. A boa a lo 15
hupile mo leganong a siane thata. A re: 'Logong ke lo, bagaetsho. A ko lo nthuseng!'

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 20                     DBE/Ngwanaitseele 2017
                                           NSC

15.1      Goreng go ne go le botlhokwa mo go Kgarubane le digodi go fudugela kwa
          lefatsheng lesele?                                                                (2)

15.2      Ditlamorago tsa go sa reetse ga ga Kgarubane fa go twe a se ka a bula
          molomo e ne ya nna dife?                                                          (2)

15.3      Kgarubane o senola semelo sefe go ya ka nopolo e?                                 (2)

15.4      Ke seabe sefe se bana ba nnileng le sona mo go thuseng go senola semelo
          sa ga Kgarubane?                                                                  (2)

15.5      Ke eng se se dirileng gore digodi di tswelele ka leeto la tsona morago ga se
          se neng sa diragalela Kgarubane?                                                  (2)

15.6      Ke eng se o ka bong o se dirile fa o ne o le Kgarubane fa bana ba
          go goelela?                                                                       (2)

15.7      A o itumedisitswe ke bokhutlo jwa naane e? Tshegetsa karabo ya gago
          ka lebaka.                                                                        (2)

15.8      A go reetsa le go obamela ditaelo le dikgakololo tse re di neelwang go
          botlhokwa, fa o lebile se se diragaletseng Kgarubane? Tshegetsa karabo ya
          gago ka lebaka.                                                                   (2)

                                          LE

LEBOKO

LEBOKO LA BAKWENA – MOM Seboni

1         Dikolobe tsa ga mheta-a-Mogale,
2         Tse di tlhabang ntšwa di hulere,
3         Boijane jwa ga Kwetlakwena selemo bo a bo bo tla jang?
4         A bo tlaa ja theko tsa marumo a bona?
5         Ke maganana mankganama,
6         Mankga'nama di mafura.
7         Tshoswane tsa go loma botlhoko lesonya,
8         Tse di lomileng Kabane a kakabala,
9         Makgakga a mantsho a Mmaseote sa naga,
10        Ba ba suleng ba se na mmolai,
11        Ba bile ba se na tsebe ya go utlwa.
12        Ngwale boela yoo o mmokile,
13        O boka o sa itse ina ja gagwe,
14        Ina ja gagwe ke matsodimatsoke.

15.9      Naya setlhogo sa leboko le.                                                       (1)

15.10     Go ya ka diteng tsa leboko le, Bakwena ba ana eng?                                (1)

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 21                 DBE/Ngwanaitseele 2017
                                           NSC

15.11     Mo lebokong le, naya maina a MARARO a dilo tse Bakwena ba
          tshwantshanngwang le tsona.                                                   (3)

15.12     Tlhalosa ka boripana ka moo mmoki a godisang semelo sa sebokiwa sa
          gagwe ka teng.                                                                (2)

15.13     O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                        (2)
                                                                                        [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:           25

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   22                     DBE/Ngwanaitseele 2017
                                             NSC

KAROLO YA C: TERAMA

Ditshwaelo ka kakaretso:
• Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
• Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng e
    ba e ithutileng.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

POTSO 16 (POTSO YA TLHAMO)

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Dikgang tsa batho ba babedi ba ba nyalaneng ga di a tshwanela go tsenwa ka
gope.Tlhalosa gore a go ne go le matshwanedi gore Mmatṧhatṧhi le Monyana,
mogolowe Kgabele, ba sunyasunye nko mo dikgannyeng tsa ga Kgabele. Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                     [25]

POTSO 17 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO F

MMUI A:       Ke ntse ke mo tsaya jaaka ngwanake, ke mo rata. Ke ntse ke šaba bogobe
              ka moro wa phiri, madi ke a isa kwa dithutong tsa ga Ntshidi. Le gale,
              go itse Ona.
MMUI B:       Modiri ga se moji. Badiri ba le bantsi ba ke ba itseng, ga ba a ka ba roba se
              ba se jetseng. Bangwe ba bone ba bone maungo a bona a jewa ba a 5
              lebile. Bangwe ba a tlogetse a sala a senngwa ke batho fela ba sa a
              utlwele botlhoko. Ke botshelo. Bo jalo.

              (Letsatsi morago ga bogadi, Legae a tsogelela tirong fela a se ka a boa.
              Ka Labobedi mosong, Tlhapi a tsogelela kwa ga Nkitsing.)

MMUI C:       (O a kokota) Kokokoko! Ke ura ya borobedi, o sa ntse a robetse! 10
              Ka gongwe le ena o ngaletse fa rre a tsere bogadi! (O a kokota)
MMUI D:       (O bula setswalo) Ke wena! Ke ntse ke gateletswe ke boroko. Ke lora
              batho ba le bantsi ba le fa gae fa. Fa ke ntse ke lebeletse, ka bona banna
              ba kukile lekase. Ka thanya ka o kokota.
MMUI C:       Toro ya gago ga e monate, e nkutlwisa botlhoko.                            15
MMUI D:       Goreng e go utlwisa botlhoko?
MMUI C:       Ga ke a bona boroko maabane. Ga ke a bo bona.

17.1      Naya maina a mmui A le B.                                                           (2)

17.2      Leina la motho yo o ntseng a tsewa jaaka ngwana, ke mang?                           (1)
Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   23                       DBE/Ngwanaitseele 2017
                                             NSC

17.3      Rraagwe Tlhapi o na le seabe sefe mo go tsweletseng kgotlhang ya
          terama e?                                                                             (2)

17.4      Tlhagisa matsapa a le MABEDI a a diragetseng go ya ka diteng tsa
          teramakhutshwe e.                                                                     (2)

17.5      Naya dintlha di le PEDI tsa semelo sa ga Selapo.Tshegetsa ntlha nngwe
          le nngwe ka lebaka.                                                                   (4)

17.6      Go siama ga ga Legae go tsweletsa jang morero wa teramakhutshwe e?                    (2)

17.7      Tlhagisa dintlha di le PEDI tse di tlhodileng leso la ga Legae.                       (2)

17.8      Maikutlo a gago ke afe morago ga go buisa teramakhutshwe ya Matsapa di
          a tsaya kae? Tshegetsa ka lebaka.                                                     (2)

17.9      A mokwadi o atlegile go senola kgotlhang ya teramakhutshwe ya Matsapa
          di a tsaya kae? Tshegetsa ka lebaka.                                                  (2)

17.10     Go ya ka wena, o ne o ka gakolola jang batho go efoga se se diragaletseng
          Tlhapi? Tshegetsa ka lebaka.                                                          (2)

17.11     Fa o ne o le Malebye, o ne o ka dira eng go thusa mogoloo? Tshegetsa
          ka lebaka.                                                                            (2)

17.12     O ithutile eng go tswa mo go modiragatsi Tlhapi?                                      (2)
                                                                                                [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   24                     DBE/Ngwanaitseele 2017
                                             NSC

POTSO 18 (POTSO YA TLHAMO)

GA SE LORATO – MJ Magasa

Dikgang tsa batho ba babedi ba ba nyalaneng ga di a tshwanela go tsenwa ka gope.
Tlhalosa gore a go ne go le matshwanedi gore Lesego le Emang ba sunyasunye nko
mo dikgannyeng tsa batsadi ba bona ntswa e le bana. Boleele jwa tlhamo e nne
mafoko a a ka nnang 400–450.                                                                  [25]

POTSO 19 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE)

GA SE LORATO – MJ Magasa

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO G

MMUI A:      (Ka bogale) Go siame rra, itsamaele! Ke foo go itshupa sentle gore go
             ingwaya e e sekgwakgwa.
MMUI B:      (Kwa ntle, o bua a le esi) O a itse mosadi yo o lenyatso; o batla go ntaola
             ke le kana! O tshwanetse a bo a sa laega kwa gaabo. Ga a itse gore
             monna ke selepe o a adimisanwa. Le fa a ka leka go nkgaoganya le Angy 5
             gone a ka se ke a kgona. Le jaanong fa ke rata maitseboa nNka ikela kwa
             go ena gore ene fa a phanya a phanye. Nxa! Re tlaa be re fetoge ditsenwa
             re balabala re le esi.
MMUI A:      (Ka kutlobotlhoko) Kooteng monna yo ga a thaega o ithaya a re ke lesea fa
             a ntebile! Ga a itse gore ke setse ke lemogile Sa me fela ke go batla motho 10
             yoo Fa ke kabo ke mo itse, ke mo leletsa tladi. Kampo ke ba tlose mmogo
             E nne kgama le mogogoro
MMUI C:      (Ka menyebo) Kana sefela se boletse sa re, 'Lefu la gagwe le a mphedisa.'
             Kana e tla re monna yole a sule madi a diinšorense le diphenšene a ntle
             seatleng. Ba bone ke akga lerago bao ba itiile fela. O a itse le pelong ga le 15
             tshetse ke gore kgang e ke e begelele Selapo gongwe ena a ka nthusa.

19.1      Naya maina a mmui A le B.                                                           (2)

19.2      Lefelo le Motsamai a neng a dira mo go lona le ne le ntsha kuno efe?                (1)

19.3      Tlhagisa matsapa a le MABEDI a a diragetseng go ya ka diteng tsa temana e.          (2)

19.4      Boitshoko ba ga Gadifele bo na le seabe sefe mo go fitlheleleng maitlhomo
          a mokwadi?                                                                          (2)

19.5      Naya dintlha di le PEDI tsa semelo sa ga Selapo.Tshegetsa ntlha e nngwe
          le nngwe ka lebaka.                                                                 (4)

19.6      Ngangisano ya ga Morake le Motsamai e senola maitsholo a a ntseng jang
          a ga Morake?                                                                        (2)

19.7      Tlhagisa dikgato di le PEDI tse Gadifele a di tshotseng go leka go rarabolola
          mathata a lelapa la gagwe.                                                          (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  25                   DBE/Ngwanaitseele 2017
                                            NSC

19.8      Maikutlo a gago ke afe morago ga go buisa terama ya Ga se lorato?
          Tshegetsa ka lebaka.                                                             (2)

19.9      A batho ba ba tshwanang le Motsamai ba teng mo botshelong? Tshegetsa
          ka lebaka.                                                                       (2)

19.10     A o dumelana le ntlha e e reng Motsamai ke moipolai yo o sa lelelweng?
          Tshegetsa ka lebaka.                                                             (2)

19.11     Fa o ne o le Gadifele, o utlwa go twe monna wa gago o a ratana, o ne o tlaa
          dira eng? Tshegetsa ka lebaka.                                                   (2)

19.12     O ithutile eng ka ga modiragatsi Gadifele?                                       (2)
                                                                                           [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:              25
                                                                 PALOGOTLHE:               80

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2017/ca3f95c8-0dc6-46b5-8e27-d0fb0f9cd895) — Setswana HL · QP · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2017/26e2cb8c-5e86-4c5b-9fc8-1e36b36588be) — Setswana HL · QP · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2017/25fce730-28b9-434b-8359-43c2a194a8c9) — Setswana HL · QP · 2017 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2023/c514a5d8-792d-44e0-89ed-c51b470421f6) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2022/d8024034-82ce-4b60-8d9a-d544a7ed647d) — Setswana HL · QP · 2022 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2021/21c6fae3-1948-4fc8-a3fe-1457d1ef99c9) — Setswana HL · QP · 2021 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
