# Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2018, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2018/e62d8be1-d4a9-41ce-8580-041698a57666
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2018/e62d8be1-d4a9-41ce-8580-041698a57666)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · setswana. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2018-final-memo/ab2c53a9-f67e-4859-8bfc-2933f9ca0d7a) — Memo · 2018 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                              PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                               NGWANAITSEELE 2018

MADUO: 80

NAKO: Diura di le 2½

                            Pampiri e, e na le ditsebe di le 25.

Kwalololo e ileditswe                                              Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   2                     DBE/Ngwanaitseele 2018
                                             NSC

DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le DIKAROLO di le THARO:

          KAROLO YA A:        Poko                          (30)
          KAROLO YA B:        Padi/Ditlhangwa tsa setso     (25)
          KAROLO YA C:        Terama                        (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI.
          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG – Araba potso e.

          KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI KGOTSA
          DITLHANGWA TSA SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):

          Araba FELA dipotso tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le terama tse o di
          ithutileng.

          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
          o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
          Fa o arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse
          go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

6.        BOLEELE JWA DIKARABO

          Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le
          terama di tshwanetse go nna mafoko a a ka nnang 400 - 450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a a
          neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale, mme di nne maleba.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    3                 DBE/Ngwanaitseele 2018
                                              NSC

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya KAROLO e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
          dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Tiriso ya nako e e tshikinngwang.

          KAROLO YA A:        Bonnye metsotso e le 40
          KAROLO YA B:        Bonnye metsotso e le 55
          KAROLO YA C:        Bonnye metsotso e le 55

11.       Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    4                           DBE/Ngwanaitseele 2018
                                              NSC

LENANEO LA DITENG
Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.
KAROLO YA A: POKO
Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                               MOFUTA WA POTSO            MADUO         TSEBE
1. 'Sego sa metsi'                              Potso ya tlhamo          10            6
2.   'Thulamotse'                         Dipotso tse dikhutshwane          10          7
3.   'Madubadube a 1939'                  Dipotso tse dikhutshwane          10          8
4.   'Tlhaolele'                          Dipotso tse dikhutshwane          10          9
                                            LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
5. 'Mahutsana a Modiri'                     Dipotso tse dikhutshwane    10              10
ELA TLHOKO:         Araba POTSO e le NNGWE YA TLHAMO le POTSO e le NNGWE YA TSE
                    DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
                    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
                    Mo KAROLONG YA B le mo KAROLONG YA C araba potso e le NNGWE fela.
KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
6. Leba Seipone                               Potso ya tlhamo                25         11
7.   Leba Seipone                          Dipotso tse dikhutshwane          25         11

8.   Omphile Umphi Modise                        Potso ya tlhamo             25         13
9.   Omphile Umphi Modise                  Dipotso tse dikhutshwane          25         13
10. Masego                                       Potso ya tlhamo             25         15
11. Masego                                 Dipotso tse dikhutshwane          25         15
12. Ntlhomole Mmutlwa                            Potso ya tlhamo             25         17
13. Ntlhomole Mmutlwa                      Dipotso tse dikhutshwane          25         17
                                         KGOTSA
DITLHANGWA TSA SETSO: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo ditlhangweng tsa setso
tse o di tlhaoletsweng.
14. Ditlhangwa Tsa Setso                 Potso ya tlhamo           25        19
15. Ditlhangwa Tsa Setso                   Dipotso tse dikhutshwane          25         19
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
16. Matsapa di a tsaya kae?                      Potso ya tlhamo             25         22
17. Matsapa di a tsaya kae?                Dipotso tse dikhutshwane          25         22
18. Ga se Lorato                                 Potso ya tlhamo             25         24
19. Ga se Lorato                           Dipotso tse dikhutshwane          25         24

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le
                        NNGWE le potso e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
                        DIKHUTSHWANE. Ga o a tshwanela go araba dipotso tse PEDI
                        tsa tlhamo kgotsa dipotso tse PEDI tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                        Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     5                   DBE/Ngwanaitseele 2018
                                               NSC

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

             KAROLO                   PALO YA        PALO YA DIPOTSO     TSHWAYA
                                      DIPOTSO             TSE DI            ()
                                                       ARABIWANG
 A: Poko                                1–4                 2
    (Poko e e tlhaotsweng)
 A: Poko                                  5                 1
    (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: Padi/Ditlhangwa tsa                 6–15                1
    Setso
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: Terama                             16–19                1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
                        NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 6                         DBE/Ngwanaitseele 2018
                                           NSC

KAROLO YA A: POKO

MABOKO A SETSWANA – MK Mothoagae

Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le MANE a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE le DINGWE di le PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le le
LENGWE le le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela
pele, mme go latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.

ELA TLHOKO: Araba potso ya leboko le le sa tlhaolwang.

POKO E E TLHAOTSWENG

Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

Buisa leboko le le latelang, mme morago o kwale tlhamo e mo go yona o tlhagisang
diteng tsa leboko le, ka ga sego sa metsi. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka
nnang 250–300.

SEGO SA METSI – G Setlalekgosi

1         Goroga tlhe sentle monyana wa me
2         Bomma tlhe lo se mo gase thata
3         Lekanyetsang 'nawa tsa lona lo a mmolaya
4         O remele kgakajana ka mogoma oo mma
5         Rra tlhe selepe sa gago se ratile go mo rema.

6         Nkele, ke go diladiletse ntlwana ke eo
7         Fa o ka tsoga pele ga me mma ke go kaele
8         Lefeelo le ka fa pulelong ya setswalo sa sesoa
9         Dipitsa le gotlhe di nna kwa motsheo
10        E ne e re o tlhaetse o tsenya tlhogo moruting
11        O se tshabe go ikuela ke mmaago ngwanaka.

12        Heela mosetsanyana ke wena o semenya!
13        Setete ke wena; e keteng o minnwe ka nko
14        Legololegwana! Ka motwane e kete wa eng
15        Kgotsa e kete wa phatsa ya moselesele!
16        Mo ke ga me mma ga se ga mmaago

17        Ke utlwile ga twe Ntshadi o seketletsa dikeledi
18        O mmitsa Nkele boo o raya go ela lemina
19        Ke lwa bofelo letsatsi le go bonega marago
20        Ke se tlhole ke bona sepe se le makgome
21        Wena ke jaaka o kwaletse ngwanake ke sa itse
22        Ditsagana ga ke di batle, ke batla sego sa metsi mma.                                [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   7                  DBE/Ngwanaitseele 2018
                                             NSC

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

THULAMOTSE – JSS Shole

1         Ditshipi ke tsele, di tla di thula mabota,
2         Di raletse, di a kgopha, di a sila!
3         Ngwana wa motho o metlhwa le lerole,
4         Modumo wa tsona o bipa le dilelo:
5         Lesea le bokoletse, mosadi a tlhaba mokgosi;
6         Monna o rile ke a makala, a diga dikgono,
7         Boraro ba itshelatshela dikgaswanyana
8         Ba swe ba etse go sutela Mathulwe.

9         Ke yole, e bile o fetile,
10        'Lapa le setse le ikgonere.
11        Ke yole, o lebile ga molebelebe,
12        Thulamotse, tlhe, o ne o botsa, re a rapela,
13        O nne o kopa bona, o re leofetse.
14        O raletse phuphu tsa borraetsho.

15        Ga twe kwa re go yang letlhafula ke toro
16        Maruo ga a kitla a fula sesolo,
17        A ka senyetsa base mongwe masimo
18        A ka nwa metsi a letamo
19        A ntlha re ka fudusiwa le sekgwa sele
20        Re tlaa tla go kgobama mo sekakaneng,
21        Re ikora marapo, re ikapara matlalo
22        Sebi sa kgomo re ka se bona kae,
23        Dikgomo di phela ka motshikiri?

24        Kwa morago matlotleng go tlhomilwe;
25        Botlhatlhaganye ba ba mabone;
26        Ditshipi ke tseo mma di a ikepela,
27        Di ile go tlhotlhora lefatshe mogodu,
28        Naare majwana ao, e a ja e omang,
29        Le ka bo le re nathetse re ne re tlaa utlwa?

2.1       Maikutlo a mmoki ke afe ka ga Thulamotse? Tshegetsa karabo ka lebaka.            (2)

2.2       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 14 le mosola wa yona.                        (2)

2.3       Naya sekapuo se se mo moleng 15 le mosola wa sona.                               (2)

2.4       Tlhalosa mela 22 le 23 go ya ka diteng tsa leboko.                               (2)

2.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                           (2)
                                                                                           [10]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 8                      DBE/Ngwanaitseele 2018
                                           NSC

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

MADUBADUBE A 1939 – JM Lekgetho le ba bangwe

1         Le epile ja ba ja tlhakana moseja ole.
2         Ga twe go thata, kgomo e tsentse tlhako kgamelong,
3         Thamo ya phala khibidu; ga twe go dubegile,
4         Go a faratlhatlhanngwa, ga go jewe diwelang.

5         Bommabana ba lela mo go botlhokotlhoko,
6         Ba gadima tlase boo ba gadima godimo.
7         Ga twe go a boitshega, ga go itsiwe boroko,
8         Go lala go khidia sefako sa marumo.

9         Bontsintsi ga bo na kwa bo latsang tlhogo gona,
10        Ba fetogile bakgarakgatshegi ba bofelo.
11        Go itatswa kgabo ya molelo mo magabona,
12        E ja e be e wetsa motshegare le bosigo.

13        Thaka ya makau e tlogetse magae le metse,
14        E ineetse go lala godimo ga dithaba,
15        Ga se bothatanyana, gompieno go sulafetse,
16        Go tshwana fela gare ga mawatle le metlhaba.

17        Ga twe monongwaga phatshwana ga e thuse sepe,
18        Go busa dinonyane tsa loapi, difofane;
19        Mo metsing gona go fete go iphetlhe sekepe
20        Sa sekakadimelela, sekepe sa sesapi.

21        E ya gompieno ga se e e tlholang e bolelwa.
22        Gompieno go thulane botlhale le bo bongwe,
23        Ka go rakanye bona tota bana ba go tsalwa
24        Ga ba ga lebagana ditshwangtshwang le tse dingwe.

3.1       Maikutlo a mmoki ke afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ka lebaka.               (2)

3.2       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng 2 le 3 le mosola
          wa yona.                                                                          (2)

3.3       Naya sekapuo se se mo moleng 8 le mosola wa sona.                                 (2)

3.4       Tlhalosa bokao jwa mela 17 le 18 jaaka e dirisitswe mo lebokong.                  (2)

3.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                            (2)
                                                                                            [10]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  9                   DBE/Ngwanaitseele 2018
                                            NSC

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

TLHAOLELE – OH Segano

1         Ngwana o kile a bonwa Aforikaborwa
2         A bonwa ka maikaelelo magolo-segolo
3         Bammopi ba mo itumeletse segolo
4         Kgolo ya gagwe e tlisitse kutlobotlhoko.

5         Bangwe ba re o tlile ka Maesemane
6         Bangwe ba re o tlile ka Maaforikanere
7         Bantsho bona ba re ga ba na seabe ka ena
8         Ka a tsaletswe go ba kgobola mekwatla.

9         Ngwana o filwe leina -Tlhaolele
10        Leina lebe seromo, 'ina lebe ga twe le a roma.
11        Lorato ga a ka a le amogela fa e se kilo
12        Bangwe ba mo tlhoile tsalong go fitlha losong.

13        Bana ba Aforika ba kgaoganngwa digongwana
14        Batho ba ipona jaaka Basweu, Bantsho le Maintia
15        Dinaga tsa ntle tsa gana seo lebaibai
16        Sebetsasegolo ya nna ikgatoloso le dikiletso.

17        Bokhutlong batsadi ba ngwana ba mo latlha
18        Ba kopa boitshwarelo ka ntlha ya ditiro
19        Ba re ngwana ga a ka a lere boikhutso
20        Tsalo ya gagwe e lerile matlhotlhapelo.

21        Basweu ba ne ba iphetotse batlhopiwa ke o mogolo
22        Ba laolela bangwe tulo le botshelo
23        Ga tsoga diletseng ba sa solofela
24        Ba bona fa tshiamo e le polao ya ga tlhaolele.

4.1       Maikutlo a mmoki ke afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ka lebaka.             (2)

4.2       Naya ponagalo ya poko e e mo meleng 1 le 2 le mosola wa yona.                   (2)

4.3       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 10 le mosola wa yona.                       (2)

4.4       Tlhalosa mela 15 -16 jaaka e dirisitswe mo lebokong.                            (2)

4.5       Ke thuto efe e o e ungwang go tswa mo lebokong le?                              (2)
                                                                                          [10]

                                                LE

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   10                  DBE/Ngwanaitseele 2018
                                             NSC

POKO E E SA TLHAOLWANG

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MAHUTSANA A MODIRI – NCD Mogotsi

1         Modiri a golega letsatsi le eme,
2         A latlhela dikgomo thiteng a gaketse,
3         A ngwangwalala le tema a sa itshoge tlala,
4         Mme ba ba kutlwelobotlhoko ba mo naya diatla.

5         A di latlhela motlhong pula e etile,
6         Seme a se latlhetse legetleng ka bokete,
7         Mme a di tsamaya thoko mala a lela,
8         A tlamile borokgwe ka tele le motantanyane.

9         Lekote la re, tsebe, tsebe, tsebe,
10        Tse di mebitlwa ditlhogong di ntse di itshokile.
11        A ya le tsona, monnamogolo, a sa fele pelo.
12        Tlhabolola, tlhaba, se tlhabe thata!

13        Mogomotsi wa ditšhaba le phologolo
14        O le lehufa re ka bo re sule,
15        Mme ra bolawa ke tlala peo re e botegile;
16        Ga re seto, ga re tala, ga bo ga re fiii!

17        Sefako sa hupela tedu pelong,
18        Mme matsapa a modiri a fetoga lefela;
19        Sa fola dijalo mo go botlhoko
20        Mme tshimo ya sala ka dikutwana.

21        A goga dinao motsofe, ka bokete,
22        Keledi e rothela sakeng la bo-selelo;
23        Letshwamina-a-matshaba-mosi a okomela,
24        Mme ga nna maragaraga sefatlhegong sa modiri.

5.1       Maikutlo a mmoki ke afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ka lebaka.              (2)

5.2       Mmoki o kaya eng ka mola 3 wa leboko?                                            (2)

5.3       Naya sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 7 le mosola wa sona.                   (2)

5.4       Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 22 le mosola wa yona.           (2)

5.5       Ke thuto efe e o e ungwang go tswa mo lebokong le?                               (2)
                                                                                           [10]

                                                      PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:           30

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  11                      DBE/Ngwanaitseele 2018
                                            NSC

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
Ditshwaelo ka kakaretso:
• Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading kgotsa ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
• Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading
    kgotsa ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.
PADI
Araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e o e buisitseng.

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
Bapisa thuto e e fitlhelwang mo pading e, le e re itemogelang yona mo dikolong
gompieno. Tshegetsa karabo ya gago ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                       [25]

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO A

E rile nako nngwe a sa ntse a tshwaragane le go beola batho ba gagwe, a bona
mosadi wa motho yo montsho a tsamaya le ngwana wa mosimane yo o tshwanang le
mosimane yo a tlwaetseng go mmona mo seiponeng go tswa bongwaneng.
Mosimane wa teng a eme a makaletse Motswagauteng. Mosadi yole a mmeola.
A fitlha a mo phamola ka seatla le go feta a mo kgokgothisa botlhoko.                       5
'O bogetseng? ... a ga o itse gore dilo tse di ja diritibatsi.' A feta a ntse a mo omanya
jalo go fitlha ba tsena ka lebenkele. Mosimane a tsamaya a gadimile kwa morago.
Motswagauteng a ba bogela go fitlha ba tikela.
E rile thapama eo, a ntse a beola jalo, a bona mosimane yole gape. Le ena a eme
mo moleng.                                                                                  10
A mo gwetla ka seatla le go mo tsaya sekwena.
'O mang monna?'
'Ke nna Janie.'
'O batla eng fa Janie?'
Janie wa teng a ingwayangwaya tlhogo. Morago a re, 'Le nna ke tlile go ipoma, bontsi        15
jwa borangwane mo Hillbrow ba ipomile.'
Motswagauteng a ntsha pelwana ya keetane e a e filweng ke mosadi yole wa kwa
polaseng ya ga Mokwepa. A e bula le go botsa Janie gore a o itse mosadi yo o mo
setshwantshong. Mosimane a tlhoma setshwantsho matlho. Morago a thikitha tlhogo.
Motswagauteng a mo supetsa aterese e e kwadilweng mo letlhakoreng le lengwe la              20
sekhurumelo sa pelwana. Mosimane a se tlhoma matlho.

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   12                   DBE/Ngwanaitseele 2018
                                             NSC

'Ke ntlo ya ga rangwane, nka go isa teng.'
'O kae ena rangwanaago?'
Potso e ya phunya dikeledi mo matlhong a mosimane. A betsega ka lobelo. A fitlha a
phamola baesekele ya gagwe a tsamaya. Motswagauteng a sala a tshwere pelwana 25
ya gauta mo diatleng tsa gagwe. A ipotsa dipotso tse di se nang dikarabo.
E rile go ise go ye kae, Janie a goroga le koloi ya mapodisi. Motswagauteng le lekoko
la gagwe ba gana go bona seo. Ya nna semphete ke go fete. Motšhini wa sala foo le
meriri le yona ya sala e gasane.
Monna wa lepodisi yo o tlileng le Janie, a fitlha a sela sengwe fa fatshe. A tshwara 30
Janie ka seatla, ba tsena mo koloing ya puso.
Motswagauteng a sala a itsholela gore tota o ne a batla eng mo mothong yo o
tshwanang le ena, ka bammala le bantsho ka gale ba mo tlisetsa mathata.
A dula fa fatshe a ithuba mafatlha ka selelo. Mosadimogolo Ijelele o ne a mo rutile gore
a lele fa a utlwile botlhoko go efoga bolwetse jwa pelo.                                 35

7.1       Ngwana wa mosimane yo o tsamayang le mosadi wa montsho ke mang,
          mme o amana jang le Motswagauteng?                                                (2)

7.2       Tiragalo e e tlhalosiwang mo temaneng, e diragalela kwa kae?                      (1)

7.3       Tlhalosa lebaka le mokgwa o Motswagauteng a ngwegileng ka ona kwa ga
          Salamina le Alberto.                                                              (4)

7.4       Ke maikutlo afe a a tlhagisiwang ke Janie mo temaneng? Tshegetsa karabo
          ka lebaka.                                                                        (2)

7.5       Ke eng se se tlhotlheleditseng Gokatweng go nna paki ya mmuso?                    (2)

7.6       Padi e, e tlhagisa Mokwepa e le motho yo o ntseng jang? Tshegetsa karabo
          ka lebaka.                                                                        (2)

7.7       Go se utlwane ga ga Motswagauteng le Koot go tlhodilwe ke eng?                    (2)

7.8       Tlhagisa ka moo mogatsa mosadimogolo Kornei a tlhokafetseng ka gona
          kwa polaseng.                                                                     (2)

7.9       Go kopana ga ga Motswagauteng le Mokoko, go tsweletsa jang poloto ya
          padi e?                                                                           (2)

7.10      Semelo sa ga Jan Smook se na le seabe sefe mo botshelong jwa ga
          Motswagauteng?                                                                    (2)

7.11      Fa o ne o le Jankie, mme o utlwa gore o imisitse mosadi wa montsho ka nako
          ya tlhaolele, o ne o ka dira eng?                                                 (2)

7.12      Mopadi o re ruta eng ka padi ya Leba Seipone?                                     (2)
                                                                                            [25]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                13                     DBE/Ngwanaitseele 2018
                                          NSC

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Bapisa thuto e e fitlhelwang mo pading e, le e re itemogelang yona mo dikolong
gompieno. Tshegetsa karabo ya gago ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                  [25]

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

Ga fologa monna a le moleele, a le matsatsarapa, e le Moaforika wa tsopa la maloba.
A tsamaya a gabaletse, gonne o ne a tlhotsa 'oto la molema, mme a sa rate gore
batho ba lemoge; a le lobadi fa godimo ga 'itlho la moja; a ka nna
masomeamanelemotso. A salwa morago ke mosadi a le sekiritlana le mosimane wa
'ngwaga tse di supang.                                                              5
Monnamogolo Ofentse o ne a sa bolo go kua mokgosi gore morwadie a mo thuse ka
modisa. Jaanong o ne a mo leretse mosimane Modise, e le mosimane yo magodimo a
ntshitseng maatlametlo, botswerere, manontlhotlho le matsetseleko a one otlhe fa a
mmopa, gore popo e gomotsege, e itumele, dipounama di le sephara, e le tsa
Moaforika wa tsopa la maloba, tsopa la Aforika le sa dubega mo 'atleng tsa badimo. 10
Metlha eo e ile, re setse re lelela kgama le mogogoro.
Rona re godile re fitlhela go ntse go twe Moaforika o kile a bo a ipela ka mmala wa
sebilo. Ba katogile monyo bana ba mmala o montsho, ba kgoma magodimo ka
diphogwana, batho ba baleele re ba itumelela ntweng. Gompieno re gopa ka mpa fa
fatshe, re lwela thito tsa dirite le dikgatlampane; bogosi bo ile le malata. Mme gangwe 15
le gape, re tshokane re bonye peo e e re gopotsang kgalalelo e e phirimileng jaaka
tsatsi la mariga.
Mosong o ba o tsogang mo Matile a tsamaya le ngwana wa ga mmangwana'gwe go ya
go gama. Ga twe a eme fa pele ga mojako wa saka la dinamane, e re fa go twe 'Fesa!'
a bulele namane e ye go rokotsa. A di bulela bongwe ka bongwe, ga ba ga sala di le 20
pedi; jaanong a ithaya a re o a itse. Ga twe a fese gape. A emela kwa thoko gore
namane e tswe; boemong jwa e le nngwe, ga tswa di le pedi. A imelwa ke ditsebe.
A tlogela kgoro e butswe, a tabogela namane tse di duleng; fa a tla a thiba e nngwe ya
tsone, a bona dipodi di karaganya kwa ntle. A tlogela namane, a tabogela dipodi.
Basimane ba re 'Nnyaya, e seng namane, dipodi.' Bangwe ba re 'Nnyaya namane'. 25
A tsietsega. Ao, jaanong ba mo ja setshego! Matlhogole! A ya gae a betilwe ke pelo.
Ya re go ise go ye kae a tlwaela botshelo jwa Matile; a itse gore fa kgomo e ya kwa
tshimong e tshwanetse go potwa ka ntlha efe. Mme bogolo o ne a tsamaya le
rraagwemogolo Ofentse, ka a na a tsofetse bobe, a sa tlhole a itse go tsamaya a sa
etelelwa pele ke mosimanyana; gongwe le gongwe kwa monnamogolo o yang gona, 30
a sa tlogele 'itlho la gagwe kwa morago.

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 14                    DBE/Ngwanaitseele 2018
                                           NSC

9.1       Monna yo o neng a fologa a le moleele, a le matsatsarapa, e le Moaforika wa
          tsopa la maloba ke mang, mme o tsalana jang le Modise?                           (2)

9.2       Tiragalo e e tlhalosiwang mo temaneng, e diragala kwa kae?                       (1)

9.3       Tlhalosa ka moo RraMosidi a lomeleditseng Motlalepule go bona morwae
          ka gona.                                                                         (2)

9.4       Ke maikutlo afe a a tlhagisiwang ke Modise mo temaneng? Tshegetsa karabo
          ka lebaka.                                                                       (2)

9.5       Ke eng se se tlhotlheleditseng mogokgo Borume go ya kwa Kgosing?
          Tshegetsa karabo ka dintlha di le PEDI.                                          (4)

9.6       Padi e, e tlhagisa Monnamogolo Ofentse e le motho yo o ntseng jang?
          Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                      (2)

9.7       Letlhoo la ga RraModise mo go Modise le tlhodilwe ke eng?                        (2)

9.8       Tlhagisa ka moo monnamogolo Ofentse a tlhokafetseng ka gona.                     (2)

9.9       Seabe sa basetsana ba kwa Doornfontein se tsweletsa jang ditiragalo tsa
          padi e?                                                                          (2)

9.10      A tshwetso e e tserweng ke Motlalepule ya go se lemolole mpa ka a ne a
          beteletswe, e maleba?                                                            (2)

9.11      Fa mosadimogolo MmaSebolai e ne e le nkokoago, a o ne o ka mo itumelela?
          Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                      (2)

9.12      Mopadi o re ruta eng ka padi ya Omphile Umphi Modise?                            (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                15                    DBE/Ngwanaitseele 2018
                                          NSC

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

MASEGO – G Mokae

Bapisa thuto e e fitlhelwang mo pading e, le e re itemogelang yona mo dikolong
gompieno. Tshegetsa karabo ya gago ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400-450.                                                  [25]

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

Bobedi bo dutse kwa pele mo ntlolehalahaleng e e mabono e, ya mabonebone; gareng
ga borradipolotiki ba ba maatla lefatsheng, baitsegi ba ba tshamekang mo
ditshwantshong, mme madulo a bona a sa ba rone le go le gonnye.
Kwa pelepele, gareng ga bagapi ba bangwe ba difoka tsa Nobel, go dutse lekau le e
seng kgale le fetile dingwaga di le somaamane. Lekau le le lebegang le, le apere 5
hempe ya mosego wa setso sa Maaforika, 'dašiki'; eo le kopileng go e rokelwa tsatsi
le, go le gopotsa rraagwe-thoko wa lona; mongwe wa metheo ya botshelo jwa gagwe.
Sebaka sa gagwe sa go amogela sefoka seo bontsi bo yang badimong bo se eletsa sa
fitlha, mme a gata a gatoga go ya kwa molomong wa go bua. A o tsholeletsa kwa
godimo go fitlhela seemo sa gagwe se se ilang monyo, mme a simolola go bua: 10
'Maloko a komiti ya Nobel a a tlotlegang; ditlhogo tsa dinaga tse di farologaneng tsa
lefatshe tse di tlotlegang; borre le bomme ba ba tlotlegang; ke sitwa go bona mafoko a
go le bolelela ka foo ke ikutlwang motlotlo ka teng go bo ke segofadiwa ka sefoka se.'
'Ke raragana leleme ke tlotlo e ka gonne ke gopola gore go na le banna le basadi ba
ba maboko a a gaisang a me, ba ba ka se ronweng ke go tlotlomatswa jaana.'          15
'Kwa gae re bua gore 'motho ke motho ka batho'. Ka jalo, ke tlhakanela sefoka se le
batho ba ba mmalwa ba ba ntirileng se ke leng sona gompieno'.
'Bangwe, ka go tlhoka lesego, ba setse ba fetile mo lefatsheng leno, fela, kwa ba leng
teng, ke solofela gore ba a nkutlwa.
Bona ke rre le mmemogolo Kgabo le Goabaone Motsepe, kgaitsedie rremogolo 20
MmaSontaga, rre-thoko wa me, yo o nkgodisitseng jaaka ngwana wa gagwe wa madi,
a nthata; Vusi Mgoma, le mongwe wa balwela-kgololosego wa naga ya me yo a sa
tlotlomatswang, Sol Lazar.'
'Ke ne ka segofatswa go nna le bona mo botshelong jwa me le mo lesikeng la me.'
'Borre le bomme ba ba tlotlegang, fa gompieno ke lebega ke na le phitlhelelo e e kwa 25
godimo mo matlhong a lona, ke ka go bo ke eme magetleng a batho ba bagolo ba,
mme ke gogelwa godimo ke letsogo le le boitshepo la Modimo …'
'Ka lesego, ba babedi ba 'magetla a me Modimo o sa ntse a sa ba nkadimile, mme
gompieno ba na le nna fa go tlhakanela motsotso o wa tlotlo le nna …'

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                16                     DBE/Ngwanaitseele 2018
                                          NSC

11.1      Bobedi jo bo neng bo dutse kwa pele mo ntlolehalahaleng e e mabono
          ke bomang?                                                                       (2)

11.2      Tiragalo e e tlhalosiwang mo temaneng, e diragala kwa kae?                       (1)

11.3      Tlhalosa ka botlalo mabaka a a dirileng gore ba ga Lazar ba boele kwa
          Engelane.                                                                        (2)

11.4      Ke maikutlo afe a a tlhagisiwang ke Sello mo temaneng? Tshegetsa karabo
          ka lebaka.                                                                       (2)

11.5      Ke eng se se tlhotlheleditseng Sannah go nosa Masego bojalwa fa ba ne ba
          le mo loetong? Tshegetsa karabo ka dintlha di le PEDI.                           (4)

11.6      Padi e, e re senolela mosadimogolo MmaSontaga e le motho yo o ntseng
          jang? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                (2)

11.7      Go se utlwane ga ga Masego le balelapa la ga Vuzi Mgoma go tlhodilwe
          ke eng?                                                                          (2)

11.8      Tlhagisa ka moo balelapa la ga Base Schalk ba tlhokafetseng ka gona
          kwa polaseng.                                                                    (2)

11.9      Fa o ne o le Goabaone, ngwana wa gago a tla a beleseditswe go tswa kwa
          sekolong, o ne o tlaa dira eng?                                                  (2)

11.10     Go ya ka wena, a tshwetso ya kgotlatshekelo ya go atlholela Rre Motsepe
          loso e ne e le maleba? Tshegetsa karabo ka lebaka.                               (2)

11.11     A fa mosadi wa ga Vuzi Mgoma wa ntlha e ne e le mmaago, o ne o ka mo
          itumelela? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                           (2)

11.12     Mopadi o re ruta eng ka padi ya Masego?                                          (2)
                                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 17                     DBE/Ngwanaitseele 2018
                                           NSC

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Bapisa thuto e e fitlhelwang mo pading e, le e re itemogelang yona mo dikolong
gompieno. Tshegetsa karabo ya gago ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400 - 450.                                                  [25]

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO D

Letsatsi le ne le setse le le fa godimo, Matsetseleko a tshwanetse gore a ka bo a sa
bolo go ya tirong. O ne a tsoga a imakaletse thata, a le bokgwabo e kete setsenwa se
sa tswa go entiwa. O ne a tlotlela Segonyamatlho ka toro eo ya gagwe e e makatsang.
O ne a ipaakanya ka lepotlapotla, mme a itatlhela mo mmotokareng wa gagwe a
wela tsela.                                                                          5
Matsetseleko o ne a tlhola a dira ka maikutlo a a hubitseng letsatsi leo, a ipotsa gore
toro eo e ka tswa e raya eng tota. A nagana gore ka gongwe ke badimo, ba galefetse
fa a latlhile legae a ile le naga.
Mogaetsho go a diragala dinako dingwe e bile mongwe le mongwe yo o dumelang mo
setsong, a ka go bolelela ka ditoro tse di ntseng jalo. Bangwe ba re ke badimo, ba a bo 10
ba go etetse, ba go tsibosa ka melato e o e dirileng kgotsa ka dikano tse o sa di
diragatseng. Nnete yona ke gore, toro e maphata. Go lora go bontsha gore tlhaloganyo
ya motho e a dira le fa a robetse, e bile o kgona go dira dilo tse dingwe a ntse a le mo
borokong, jaaka go gotlhola, go ingwaya kgotsa go fetoga fa a sa robala sentle.
Jaanong go ya ka ditumelo tse di farologaneng, bakeresete ba dumela gore Modimo o 15
kgona go go etela mo torong, go go bolelela se a sa se itumeleleng kgotsa go fetisa
thomo ya gagwe.
Go fela jalo ka badimo. Mogaetsho, o itse sentle fa Modimo le badimo, ba ka se go
etele o ntse gongwe le ditsala tsa gago, o le mo mmileng, le fa o le mo kopanong
o bua le batho. Batho bao ba ka nagana fa o tsenwa, e bile le wena o ka nagana fa o 20
bona sepoko. Ke ka moo Modimo kgotsa badimo, ba go etelang mo torong gonne e le
yona tšhono ya bona go ka bua le wena, go se ka moo o ka ganetsanang le bona ka
teng, e bile o tlile go utlwa tsotlhe tse ba batlang go go bolelela tsona.
Matsetseleko o ne a sa itse gore a ka dira jang morago ga toro eo. O ne a nagana ka
go ya go gaola kwa gae, go kwala lekwalo kgotsa go roma mongwe koo. Sebe sa phiri 25
o ne a tshaba rraagwe le banna ba lekgotla. Baeletsi botlhe ba ga Kgosi Kgololo ba ne
ba nyoretswe madi a gagwe, ba ne ba ikana bosigo le motshegare gore fa a ka fitlha,
ba tlile go mo nwa madi a tshela. Tlhotlheletso yotlhe eo, e ne e tswa mo go Kgori,
rraagwe Matsetseleko. O ne a ikutlwa a nyenyefetse thata mo morafeng, e bile a
tsenwe ke matlho ka se se dirilweng ke Matsetseleko. Go ngweega fa gae, le go fetola 30
rraagwe motho yo o maaka fa pele ga Kgosi le lekgotla.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  18                       DBE/Ngwanaitseele 2018
                                            NSC

13.1      Matsetseleko o lora jaana a le kwa kae, kwa ga mang?                                 (2)

13.2      Matsetseleko o ne a dira kwa kae?                                                    (1)

13.3      Naya dintlha di le PEDi tsa toro ya ga Matsetseleko.                                 (4)

13.4      Ke maikutlo afe a a tlhagisiwang ke Matsetseleko mo temaneng? Tshegetsa
          karabo ka lebaka.                                                                    (2)

13.5      Ke eng se se tlhotlheleditseng Rre Segonyamatlho go ya kwa batsading ba
          ga Matsetseleko? Tshegetsa karabo ka dintlha di le PEDI.                             (2)

13.6      Padi e, e re senolela Bra Boots e le motho yo o ntseng jang?                         (2)

13.7      Go utlwana ga ga Matsetseleko le Kukama go tlhodilwe ke eng?                         (2)

13.8      Tlhagisa ka moo Rre Kgori a tlhokafetseng ka gona.                                   (2)

13.9      Seabe sa ga Tilodi Aphane e nnile sefe mo botshelong jwa ga Palesa le
          Mmathapelo?                                                                          (2)

13.10     Go ya ka wena, a tshwetso e Baagileng a e tsereng ya go rola tiro e siame?           (2)

13.11     Fa Kelogile e ne e le mmaago, a o ne o tlaa mo itumelela?                            (2)

13.12     Mopadi o re ruta eng ka padi ya Ntlhomole Mmutlwa?                                   (2)
                                                                                               [25]

                                         KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                19                     DBE/Ngwanaitseele 2018
                                          NSC

DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:
• Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
• Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
• Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    ba tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
• Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, ba tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG
    YA C.

POTSO 14: POTSO YA TLHAMO

DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe

'MONNA WA MOGWEBI' – BP Lekome
'KGOSI MOLEFI K PILANE' – MOM Seboni le EP Lekhela

Sekaseka mathata a a tlhagisiwang ke naane ya 'Monna wa mogwebi' le leboko la
'Kgosi Molefi K Pilane', o totile monna wa mogwebi le Kgosi Molefi K Pilane. Boleele
ba tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400 – 450.

POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NAANE: 'SETLHARE SA METLHOLO LE MOSADI' – CLS Thobega le G Litheko

NOPOLO E

Ga twe e rile bogologolo, ga bo go na le mosadi yo o neng a tsamaya ka loleme jaaka
tlhapi. Motho yo o tsamayang ka loleme (go tewa yo o maaka), sa gagwe e le go
lotlhanya batho ka go ikopela dijo. Leina la mosadi yo e ne e le Keneetsweng. Fa go le
phakela, o ne a etela basadi ba motse, ena a sa apeye dijo ka a ne a itsapa.
Mo motseng ga bo go na le setlhare se se neng se itse go bua. Setlhare se setona se, 5
se ne se tuka molelo fa go le bosigo.

Mo motshegareng se ne se nyelela, mme se tle se bonwe fela ke batho ba ba neng ba
itse fa se gona. Ga diragala gore e re letsatsi lengwe, fa Keneetsweng a tswa go seba
mosadi mongwe kwa lapeng go le bosigo, a fapogela fa setlhareng go leka go ikhutsa.
Ka a ne a lapile ke go tlhola a phepherega, a akela batho go sa tlhokafale ka go 10
ipapaletsa dijo, a rapama fa tlase ga setlhare seo. Mosadi yo Keneetsweng a neng a
tlhotse a mo sebile o ne a bidiwa Dikgakgamatso. Keneetsweng o ne a aketse
Dikgakgamatso mo tsaleng ya gagwe a re o lala a tsamaya masigo a kopa dijo mo
basading, a sa itirele ka diatla tse a di filweng ke Modimo. Keneetsweng o ne a sa bue
nnete, o ne a bua fela jalo gore a tle a bone mogotswana wa bogobe go tlatsa mala.     15

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  20                     DBE/Ngwanaitseele 2018
                                            NSC

Dikgakgamatso e ne e le mongwe wa batho ba ba neng ba nosetsa setlhare se setona
se, mme se ne se mmolelela diphiri tsa dira tsa gagwe.

Fa Keneetsweng a sa ntse a robetse fa tlase ga setlhare se, a tsosiwa ke mogote.
A leba kwa godimo. A bona setlhare se tuka molelo. A tlalelwa. A leba kwa le kwa.
Ka go ne go le lefifi, maru a apoga, ga nna lesedi la ngwedi. Keneetsweng a bona 20
setlhare se sentle mo leseding le le neng le okediwa ke molelo. Setlhare sa tswa
maoto. Sa bua sa re: 'Keneetsweng, o se ka wa nkakela ka o batla go ikopela dijo ka
nna.'

Setlhare sa tuka go feta. Molelo le ona wa oketsega thata. Kgabo ya molelo ya sala e
itladikile le naga yotlhe. Moriri wa ga Keneetsweng wa sosobana. A utlwa e kete 25
mongwe o a mo kgama mo molaleng. A leka go goa. Ga pala. A leka go sia. Ga pala.
Setlhare sa mela mabogo le tlhogo. Ya ne e kete Keneetsweng o ka iphitlha golo
gongwe go itsa go bona dikgakgamatso tse di kanakana tse. A leka go lela.
A kgamega. Fa Keneetsweng a leka go bua, a bona ditlhase mo mmeleng wa gagwe.

15.1      Go ya ka naane e, moanelwamogolo, Keneetsweng, o ne a itsege ka eng?                (1)

15.2      Naya seane se o ka se dirisang go tlhalosa bokao ba leina la ga
          Dikgakgamatso.                                                                      (2)

15.3      Morero wa naane e, ke eng?                                                          (2)

15.4      Fa o ne o le tsala ya ga Keneetsweng, o ne o ka mo thusa jang gore a se ka
          a tsena mo mathateng?                                                               (2)

15.5      Naya lebaka le le neng le dira gore Keneetsweng a se ka a ikapeela dijo?            (2)

15.6      Tlhagisa dintlha di le PEDI tse di gakgamatsang ka setlhare sa metlholo.            (4)

15.7      Mokwadi o batla go re ruta eng ka naane e?                                          (2)

                                          LE

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 21                  DBE/Ngwanaitseele 2018
                                           NSC

NOPOLO F

LEBOKO LA DIKGOMO – MOM Seboni

1         Malenkhu a marumo,
2         Seapaa letoutou,
3         Modimo o o nko e metsi,
4         Mogodungwana o o molelo
5         More o fisang banna ditedu,
6         Dinyamafura di sa a tloleng,
7         Selo sa mosimane wa Mokalaka,
8         Ka nna nayo ka tlhoka boroko,
9         Ka e tlhoka ka tlhoka boroko,
10        Kgomo modimo wa mo gae
11        Modimo o o jeleng rre,
12        Le nna ngwana o tlaa nja!
13        Kgomo totlhanya ditšhaba,
14        Banyana ba re ya re e lela e re mmuu!
15        Bagolo ba re ya be e re marumo!
16        Ka e se dikgomo e le ditsosamodumo.
17        Kgomo e bolaile banna ba le bantsi,
18        Naa lona basadi lo bolawa ke eng?
19        A be rona banna re ipolaya
20        Manong ga a ke a nna mapiping fela,
21        A be a bona dinama tsa batho
22        Tsa banna ba ne ba tlhabanela ngope.

15.8      Tlhalosa mola 6 ka mafoko a gago, mme bokao bo sa fetoge.                      (2)

15.9      Tlhagisa morero wa leboko le.                                                  (2)

15.10     Nopola mola mo lebokong o o senolang gore nko ya kgomo e omelela fela
          fa e sule.                                                                     (2)

15.11     Naya ponagalo ya poko e e mo meleng 8-9 le mosola wa yona.                     (2)

15.12     O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                         (2)
                                                                                         [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:            25

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 22                    DBE/Ngwanaitseele 2018
                                           NSC

KAROLO YA C: TERAMA
Ditshwaelo ka kakaretso:
• Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
• Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng
    e ba e ithutileng.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
• Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua
Teramakhutshwe ya 'Mosadi ke wa me', e tlhagisa matlhabisaditlhong a mo
botshelong a lerweng ke megagaru le go sa kgotsofale. Tshegetsa bonnete jwa
tlhagiso e, o ikaegile ka ditiragalo tsa matlhabisaditlhong tse di senolwang ke
moterama. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                [25]

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO G

(Ke letsatsi la Lamatlhatso. Nnaniki o ntse a anega dikhai mo terateng, Moremi o a mo
thusa.)
MMUI A:        (O a tshegatshega.)
               Go nna le monna yo o go thusang go monate.
               (Moremi o a mo lebelela.)                                                   5
               Ga se gantsi o fitlhela monna a thusa mosadi.
MMUI B:        Thusano e nna teng fa go le kutlwano mo lapeng.
MMUI A:        Ditsala tsa gago fa di ka tsena fa jaanong, o tlaa bo o ntlogela, o ba
               tshaba.
MMUI B:        (O a ikgakatsa) Nna! Ke ba tshaba?                                          10
MMUI A:        Wena! O tshaba gore ba re o apere jase.
               (Ba a tshega.)
MMUI B:        Mosadimogolo ga a tlhole a kgona. O akgilwe ke loso lwa mokgalajwana
               wa gagwe.
MMUI A:        Mm! Ke a go utlwa. A o na le leano?                                         15
MMUI B:        Ee! Re tshwanetse go batla motho yo o tlaa nnang le ena. Ngwana wa ga
               mmangwane o nkutlwisitse botlhoko gore a tlogele mme a le esi.
MMUI A:        Go ntse jalo, batho ba losika ga ba tshepagale.
MMUI B:        E seng ba botlhe, ba bangwe. Mme fela mo lebakeng le, ke bona go le
               botoka gore re batle motho yo o tswang kgakala.                             20
MMUI A:        (O tsholetsa lentswe.)
               Motho wa kwa kgakala? Fa go le jalo, o tshwanetse go itse kwa ga gaabo
               pele o ka mo tsaya.

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  23                     DBE/Ngwanaitseele 2018
                                            NSC

MMUI B:        Lebaka e le la eng?
MMUI A:        O a tshameka wena! E tlaa re o tswa tirong, wa fitlhela ntlo e se na sepe, 25
               a fudugile ka thoto.
MMUI B:        Batho ga ba tshwane. Ka nako nngwe o ka nna le motho yo o
               tshepagalang.

17.1      Naya leina la mmui A.                                                              (1)

17.2      Ngwana wa ga mmangwanaagwe Moremi o na le seabe sefe mo tsweletsong
          ya ditiragalo tsa teramakhutshwe e?                                                (2)

17.3      A kgang ya ga Nnaniki e e reng Moremi o na le boitshwaro, e ne ya nna
          nnete?                                                                             (2)

17.4      Mmuisano wa ga Moremi le Nnaniki o senola semelo sefe sa ga Moremi?
          Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                        (2)

17.5      Go gana tiro ga ga Nomalanga go na le seabe sefe mo tsweletsong ya
          morero wa teramakhutshwe e?                                                        (2)

17.6      Go nna ga bokgaitsadie Moremi kwa malapeng a bona go tsweletsa jang
          poloto ya teramakhutshwe e?                                                        (2)

17.7      Fa Nobutlhe a ka bo a ganne go batlela boMoremi motho kwa ga gaabo, go
          ka bo go diragetse eng ka ditiragalo tsa teramakhutshwe e?                         (2)

17.8      E kete maitsholo a ga Moremi mo lelapeng la gagwe le la gaabo ga se a a
          tlwaelegileng mo matshelong a rona. Dumelana kgotsa ganetsana le ntlha
          e ka dintlha di le PEDI.                                                           (4)

17.9      A se Nomalanga a se buang ka baoki ke nnete? Tshegetsa karabo ka lebaka.           (2)

17.10     Fa o ne o le Nomalanga, o se na tiro, mme o e batletswe jaaka Moremi
          a dirile, a o ne o ka e gana?                                                      (2)

17.11     Go ya ka wena, fa o ne o le Nnaniki, a o ne o ka dumelela Moremi go batlela
          mosadimogolo mothusi a ntse a na le bokgaitsadie?                                  (2)

17.12     O ithutile eng go tswa mo teramakhutshweng e?                                      (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    24                      DBE/Ngwanaitseele 2018
                                              NSC

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO

GA SE LORATO – MJ Magasa

Terama ya Ga se Lorato e tlhagisa matlhabisaditlhong a mo botshelong a lerweng ke
megagaru le go sa kgotsofale. Tshegetsa bonnete jwa tlhagiso e, o ikaegile ka
ditiragalo tsa matlhabisaditlhong tse di senolwang ke moterama. Boleele jwa tlhamo
e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                                [25]

POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

GA SE LORATO – MJ Magasa

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO H

MMUI A:       (Ka khutsafalo a geletse dikeledi)
              O a itse le a tle le iteye motho lefatshe, e seng jaaka nna jaana. Ke gore
              mosadi yo ga a tlhole a iphitlha, o dira fela ke ntse ke mo lebile? Nna ke ne
              ke le botoka a sa mpone.
              (O bitsa bana)                                                                  5
              Wena Lesego le Emang mmaalona o a ntshotla. Ga a ntseye jaaka rre wa
              lelapa le.
MMUI B:       (Ka pelo ya botlhoka kutlwelobotlhoko)
              A ke re bitse mme a tle fa, ga go thuse re bua ka ena a seyo. A e re o
              ntsha selelo sa gago, a bo a itseela ka tsebe ya gagwe.                         10
MMUI C:       O a itse nna ga ke bone mme molato. Kana le ena o bone golo gongwe
              kwa a ka nneng a etela teng. Motho o dira se a se boneng golo gongwe.
MMUI A:       O a utlwa! O a utlwa Lesego! Ke ona maitseo a ga kgaitsadio a? Le gale
              ngwana o gotsa mmaagwe. O tsoga a na le lelapa la gagwe a dira monna
              jaaka mmaagwe a ntira. Ke eletsa e kete bana bao ba gago ba ka tsoga ba         15
              go tshotse jaaka o ntshotse.
MMUI C:       (Ka makgakga a ntse a sonyasonya, a goga dinko, a petla melomo e kete
              motho a nkgelwa ke sengwe)
              E e anyang e leletse e ruta e e mo maleng. Fa ya pele e gatileng teng, fela
              jalo le ya morago. Fa go ka ntiragalela, e tlaa be e le segotsa.                20
MMUI A:       (Ka go itlhomodisa pelo)
              Wena ngwanaka Lesego le kgaitsadio Emang, lo ke lo bue le Gadifele
              mmaalona. Ditiro tsa gagwe ga se tse di kgatlhisang. Go monna mongwe
              wa koloi o nna fa.

19.1      Bana ba ga Mmui A ke bomang?                                                            (2)

19.2      Naya leina la lefelo la boitapoloso le Mmui A le Angeline ba neng ba ile kwa
          go lona.                                                                                (1)

19.3      Ke goreng Mmui A a lelela mo baneng ba gagwe?                                           (2)

19.4      Mmui C o raya eng fa a re: 'Fa go ka ntiragalela, e tlaa be e le segotsa.'?             (2)

19.5      Seabe sa ga Mantsho ke sefe mo tsweletsong ya ditiragalo tsa terama e?                  (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL) P2                 25                       DBE/Ngwanaitseele 2018
                                           NSC

19.6      Mokgwa o Motsamai a arabileng Selapo ka ona fa a tlile go buisana le ena ka
          mathata a lelapa la gagwe o senola semelo sefe sa gagwe? Tshegetsa
          karabo ka lebaka.                                                                   (2)

19.7      Mmui A le Suzan ba kopane la ntlha kwa kae le gona jang?                            (2)

19.8      Go tlhagelela ga ga Kefentse go tsweletsa jang morero wa terama e?                  (2)

19.9      Ke dilo dife tse PEDI tse Motsamai a di diretseng Suzan?                            (2)

19.10     Fa Motsamai a ka bo a utlwile dikgakololo tsa boSelapo le go tlhokomela
          lelapa la gagwe, go ka bo go diragetse eng ka morero wa terama e?                   (2)

19.11     Go ya ka wena, a go siame gore Kefentse a duedise Motsamai dikete di le
          lesome tsa diranta ka a ntse a nna fa ga gagwe?                                     (2)

19.12     Fa o ne o le ngwana wa ga Gadifele, a ratana fa pele ga gago, o ne o ka
          dira eng?                                                                           (2)

19.13     Moterama o re ruta eng ka terama e, Ga se Lorato?                                   (2)
                                                                                              [25]

                                                  PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                  25
                                                  PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:                   80

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2018/69ebff26-cb07-4600-b11b-c1a4e8d4f4cd) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2018/1bca0ff0-1ea3-4e5e-bc33-761aa09d6864) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2018/aacdbaef-9328-4818-82b0-73c6093344c5) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-feb-march-2018/3c17cb63-7da0-4b46-8c73-b7f13e2c1f58) — Setswana HL · QP · 2018 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2023/c514a5d8-792d-44e0-89ed-c51b470421f6) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2022/d8024034-82ce-4b60-8d9a-d544a7ed647d) — Setswana HL · QP · 2022 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
