# Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2019 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2019, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019/74397c8c-6c0f-4d6b-9521-145b1eaec474
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019/74397c8c-6c0f-4d6b-9521-145b1eaec474)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · setswana. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                              PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                               NGWANAITSEELE 2019

MADUO: 80

NAKO: Diura di le 2½

                            Pampiri e, e na le ditsebe di le 25.

Kwalololo e ileditswe                                              Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   2                     DBE/Ngwanaitseele 2019
                                             NSC

DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le DIKAROLO di le THARO:

          KAROLO YA A:        Poko                         (30)
          KAROLO YA B:        Padi/Ditlhangwa tsa setso    (25)
          KAROLO YA C:        Terama                       (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI.
          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG – Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI KGOTSA
          DITLHANGWA TSA SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):

          Araba FELA dipotso tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le terama tse o di
          ithutileng.
          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
          o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
          Fa o arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse
          go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

6.        BOLEELE JWA DIKARABO

          Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le
          terama di tshwanetse go nna mafoko a a ka nnang 400–450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a a
          neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale, mme di nne maleba.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    3                 DBE/Ngwanaitseele 2019
                                              NSC

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya KAROLO e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
          dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Tiriso ya nako e e tshikinngwang.

          KAROLO YA A:        Metsotso e le 40
          KAROLO YA B:        Metsotso e le 55
          KAROLO YA C:        Metsotso e le 55

11.       Dirisa mokwalo le mopeleto o o kannweng ke Lekgotla la Bosetšhaba la Puo
          ya Setswana. Mokwalo wa gago o nne o o buisegang.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    4                           DBE/Ngwanaitseele 2019
                                              NSC

LENANEO LA DITENG
Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.
KAROLO YA A: POKO
Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                               MOFUTA WA POTSO            MADUO         TSEBE
1. 'Menomasweu polaya e tshega'                 Potso ya tlhamo          10            6
2.   'Lerebana wa letlaleanya'            Dipotso tse dikhutshwane          10          7
3.   'Aforikaborwa yo mošwa'              Dipotso tse dikhutshwane          10          8
4.   'Kgolegelo'                          Dipotso tse dikhutshwane          10          9
                                            LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
5. 'Pelo'                                   Dipotso tse dikhutshwane    10              10
ELA TLHOKO:         Araba POTSO e le NNGWE YA TLHAMO le POTSO e le NNGWE YA TSE
                    DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
                    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
                    Mo KAROLONG YA B le mo KAROLONG YA C araba potso e le NNGWE fela.
KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
6. Leba Seipone                               Potso ya tlhamo                25         11
7.   Leba Seipone                          Dipotso tse dikhutshwane          25         11
8.   Omphile Umphi Modise                        Potso ya tlhamo             25         13
9.   Omphile Umphi Modise                  Dipotso tse dikhutshwane          25         13
10. Masego                                       Potso ya tlhamo             25         15
11. Masego                                 Dipotso tse dikhutshwane          25         15
12. Ntlhomole Mmutlwa                            Potso ya tlhamo             25         17
13. Ntlhomole Mmutlwa                      Dipotso tse dikhutshwane          25         17
                                         KGOTSA
DITLHANGWA TSA SETSO: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo ditlhangweng tsa setso
tse o di tlhaoletsweng.
14. 'Tlholego ya morafe wa Batlhaping' LE Potso ya tlhamo          25        19
     'Batlhaping ba Kgotla ya oorraMaidi'
15. 'Mmutla le Tholo' LE 'Kgosi            Dipotso tse dikhutshwane          25         19
     Modisakgomo Molelekwa Mabe'
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
16. Matsapa di a tsaya kae?                      Potso ya tlhamo             25         22
17. Matsapa di a tsaya kae?                Dipotso tse dikhutshwane          25         22
18. Ga se Lorato                                 Potso ya tlhamo             25         24
19. Ga se Lorato                           Dipotso tse dikhutshwane          25         24

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le
                        NNGWE le potso e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
                        DIKHUTSHWANE. Ga o a tshwanela go araba dipotso tse PEDI
                        tsa tlhamo kgotsa dipotso tse PEDI tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                        Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     5                   DBE/Ngwanaitseele 2019
                                               NSC

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

             KAROLO                   PALO YA        PALO YA DIPOTSO     TSHWAYA
                                      DIPOTSO             TSE DI            ()
                                                       ARABIWANG
 A: Poko                                1–4                 2
    (Poko e e tlhaotsweng)
 A: Poko                                  5                 1
    (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: Padi/Ditlhangwa tsa                 6–15                1
    Setso
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: Terama                             16–19                1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
                        NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     6                     DBE/Ngwanaitseele 2019
                                               NSC

KAROLO YA A: POKO

MELODI YA POKO – RM Ramagoshi

Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le MANE a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE le DINGWE di le PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le le
le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela pele, mme go
latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.

ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.

POKO E E TLHAOTSWENG

Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

Buisa leboko le le latelang, mme morago o kwale tlhamo e mo go yona o tlhagisang
maikutlo a mmoki tebang le bolwetse jo bo bolayang jo. Boleele jwa tlhamo e nne
mafoko a a ka nnang 250–300.

MENOMASWEU POLAYA E TSHEGA – FS Khunou

1         Nna tota fa go ka twe ke tsee tšhaka ke bolae,
2         Ke bolae selo se ke se tlhoileng,
3         Nka tsholetsa mogatla ka etsa tshwenyana,
4         Ka fofa ka etsa leeba-rope,
5         Ka dumaduma ka etsa tau.

6         Dikgosi tsa gaetsho ntetleleleng ke a kopa,
7         Ke fetseng ka tshetlhana e ya Bataung,
8         E nketse ka dinakana metsing,
9         Ke menomasweu o bolaya a tshega,
10        Se forweng ke menomasweu ao.

11        Ga se meno ke marumo,
12        A a tlhaba a a segaka,
13        Bogale ba ona bo tshwana fela le digai tsa Matebele,
14        Bonnaka se itlhokiseng ditsebe nkutlweng.

15        Bonang matšhwititšhwiti ale a batho,
16        Ga se batho ke tlang lo bone,
17        Ba apere mmala wa nkopane,
18        Ba ya go fitlha ntsalaake.

19        O meditswe ke noga ya Bataung,
20        Menomasweu polaya ditšhaba,
21        A ka go tlhaletsa a go etsa lesea,
22        Bagaetsho siang le sie sera seo.                                                     [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     7                  DBE/Ngwanaitseele 2019
                                               NSC

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

LEREBANA WA LETLALEANYA – FS Khunou

1         Bulang ditsebe ke bula letlole,
2         Ke batla go duma sekgwanyape,
3         Ke batla go duma jaaka pula ya dikgadima,
4         Ke rata go ikotla mafatlha gompieno,
5         Ke batla go lela sekgatla.

6         Nna ke emetswe ke batho ka dinao,
7         Ba mpolelela dilo di gana go fela,
8         Ba re lapeng la bona ga ke batlege,
9         Ka ke sa nkgane le madi a bona,
10        Ke a kobiwa ga twe ke lebe gaetsho.

11        Bomalome nthuseng ke a kopa,
12        Leso la ga mme le mpaketse mathata,
13        Le ntsoseditse diletseng,
14        Le nkgotseditse molelogadi,
15        Ga ke sa tlhole ke fitlhelwa sepe.

16        Ke anegelwa fela puo phaa,
17        Bokgaitsadia monyalamme ba a nkila,
18        Ba re gaetsho ga se mono Kgatleng,
19        Ke kwa Botswana kwa Kgalagadi,
20        Ba mpitsa ka maina a ditšhaba disele.

21        Fa nka sutlhasutlha ka inaya naga,
22        A ke tlaa bo ke opile kgomo lonaka?
23        Nna e rile fa mme a tsamaya a nthaya a re,
24        Ke mothusi ke tlaa sala ke disa bonnake,
25        Ruri bogolo ke tlaa mpe ke swele dikano.

2.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                                   (2)

2.2       Naya sekapuo se se mo moleng 3 le mosola wa sona.                                 (2)

2.3       Faa ponagalo ya poko e e dirisitsweng mo moleng 8 le mosola wa yona.              (2)

2.4       Tlhalosa mela 21 le 22 jaaka e dirisitswe mo lebokong.                            (2)

2.5       O ithutile eng go ya ka leboko le?                                                (2)
                                                                                            [10]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     8                  DBE/Ngwanaitseele 2019
                                               NSC

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

AFORIKABORWA O MOŠWA – MO Molamu

1         Baagi mmala ke maradu a mafatshwana,
2         A mafatshwana a go ka gamelwa dikhutsana.
3         Fa 'rumo le tlhaba bontsho madi a thepologa
4         Fa 'rumo le phunyeletsa bosweu madi a tshologa
5         Bammala, Bantsho, Basweu re bopa bofatshwana
6         A re lweng ntwa ya go batla kagiso mono borwa.
7         Dipapamotse batho ba khutle go putsaputsa dikeledi
8         Ditebelelo 'sigong di tle di tshwarwe,
9          Aforikaborwa yo mošwa,
10         Tlaya ka letsididi
11         Tlaya ka kagiso.

12        Kagiso tshematshema tlhe ke a go batla,
13        Pelo di phophome boitumelo go rene poelano.
14        Tsholetsa mosito, gata sesole ke a go atla.
15        'Topo se boelwe ke tlotlo ka se fetotse setshwano,
16        Lejweleputswa o itsege ka lehumo e seng mahutsana.
17        Mo go wena go tswa dikgantshwane tsa lefatshe.
18        Kana o sentlhaga sa dikitso le madimanaana.
19        Emang ka oomabedi re tle re kgatlheng lefatshe.
20        Re tlholele boitumelo re a bo senka.
21        Re nee kagiso re a e tlhoka,
22          Aforikaborwa yo mošwa,
23          Tlaya ka boitumelo
24          Tlaya ka kagiso.

3.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                                   (2)

3.2       Faa ponagalo ya poko e e dirisitsweng mo meleng 3 le 4 le mosola wa yona.         (2)

3.3       Tlhalosa mela 12 le 13 jaaka e dirisitswe mo lebokong.                            (2)

3.4       Naya sekapuo se se mo moleng 17 le mosola wa sona.                                (2)

3.5       O ithutile eng go ya ka leboko le?                                                (2)
                                                                                            [10]

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     9                  DBE/Ngwanaitseele 2019
                                               NSC

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

KGOLEGELO – MTM Seate

1         Legae la dinokwane mokatisi;
2         Bonno jwa dirukhutli sekatisi.
3         E katisa motho e le sebatana,
4         E fetola motho e le molotsana;
5         E mo kgwele ntle a fetogile,
6         A le montle jaaka bojang jwa naga.

7         Legae la dinokwane mophepafatsi;
8         E phepafatsa tikologo ya baphedi,
9         E tshwana le lenong, e ja dibodu;
10        Dibodu e leng babolai le magodu,
11        Magodu le babolai le baakafadi;
12        Le botlhe ba ba tlolang molao wa Modimo.

13        Legae la dinokwane mmogisi;
14        E bogisa motho le ene a kile a bogisa,
15        E kgona go tlogedisa motho bosula;
16        E pateletsa motho go dira tshiamo,
17        Mme ga e lebe bomangmang jwa motho,
18        Ke mophuthedi wa botlhe ba ba sokameng.

19        Legae la dinokwane mmefedi;
20        E lefifi jaaka 'felo la baswi,
21        E befela botlhe ba ba bosula,
22        E tlhokisa banna boroko.
23        E kile ya bogisa batlhanka ba ga Jehofa,
24        Nako nngwe e bogisa batlhoka – molato.

4.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                                   (2)

4.2       Naya sekapuo se se mo moleng 6 le mosola wa sona.                                 (2)

4.3       Faa ponagalo ya poko e e dirisitsweng mo meleng 10 le 11 le mosola
          wa yona.                                                                          (2)

4.4       Tlhalosa mela 17 le 18 jaaka e dirisitswe mo lebokong.                            (2)

4.5       O ithutile eng go ya ka leboko le?                                                (2)
                                                                                            [10]

                                               LE

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     10                 DBE/Ngwanaitseele 2019
                                               NSC

POKO E E SA TLHAOLWANG

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

PELO – SS Mokua

1         Lorato lwa mmele wa me
2         Kgosikgolo matlhola-a-di-bona.
3         O ratwa ke dithwe tsotlhe.
4         O kukelwa godimo jaaka mae.

5         Motlotlegi botshelo ba motho;
6         Tsamao ya gago ke botshelo:
7         Tsamao ya gago ke boitumelo,
8         Ubauba ke tshele.

9         Kemo ya gago ke selelo,
10        Kemo ya gago khuranyo ya meno,
11        Kemo ya gago ke loso,
12        Loso lefifi le lentsho.

13        Ba teng barwarraago!
14        Sebete, makgwafo le philo
15        Kgosi ya mmele e nngwe fela
16        Kgosi ke wena fela.

17        Leoto le a kgaoga motho a tshele;
18        Nko e a kgaoga motho a tshele;
19        Seatla se kgaoge motho a tshele;
20        Pelo e kgaoge motho a tlhokafale.

5.1       Kgankgolo ya leboko le, ke efe?                                                   (2)

5.2       Nopola ponagalo ya poko e e dirisitsweng mo moleng 12 o bo o supe gore o
          e bone jang.                                                                      (2)

5.3       Naya sekapuo se se dirisitsweng mo moleng wa 13. Totatota mmoki o kaya
          eng fa a re, 'Ba teng barwarraago'?                                               (2)

5.4       Tlhalosa mela 17 le 18 jaaka e dirisitswe mo lebokong.                            (2)

5.5       O ithutile eng go ya ka leboko le?                                                (2)
                                                                                            [10]

                                                     PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:             30

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                11                     DBE/Ngwanaitseele 2019
                                          NSC

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:
 Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading kgotsa ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
 Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading
    kgotsa ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

PADI

Araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e o e buisitseng.

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO

LEBA SEIPONE – K Kgatea

Lemorago la ga Motswagauteng la go latlhwa ke mmaagwe gammogo le go mo
tlhokisa lerato la motsadi ga di a ka tsa mo kgoreletsa ka gope mo go tsweleleng pele
mo botshelong. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka go atlega ga ga Motswagauteng go
tswa mo pading e. Boleele jwa tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.            [25]

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

LEBA SEIPONE – K Kgatea

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO A

Matlho a ga Motswagauteng a simolola go putsaputsa dikeledi fa a tsena mo
nneteng. A bolelela basadibagolo fa mmaagwe a komeditswe ke Gauteng. Le ka
matlho a gagwe a mabedi a sa mo itse. Le rraagwe a ba bolelela fa go se ope mo
batsofeng ba ba mo godisitseng yo o mo itseng.
A senya ka go umaka leina la mosadimogolo yo o mo godisitseng. A bona 5
mosadimogolo wa Foreiborogo a thubega ka selelo. Au Kornei a mekamekana le
ena. A kopa Motswagauteng go mo tlisetsa metsi le sukiri. A fuduela sukiri mo
metsing, a mo nosa.
Makgwafonyana a ga Motswagauteng a tswa go wela fa a utlwa Kobbie a re: 'A o
rata go nthaya o re o ngwana wa ga Gokatweng … O Motswagauteng?'                10
'Ee mma, ke nna Motswagauteng.'
Mosadimogolo Kobbie a ba bolelela fa Ijelele a mo diretse ka boikanyego go tswa
bokgarebeng go fitlha botsofeng jwa gagwe, fa a ne a ya go godisa ngwana wa
ngwana wa gagwe morago ga go tlhokafalelwa ke monna.
Tlhogonyana ya moeka e ne e omaoma go bontsha fa a dumela sengwe le sengwe 15
se se buiwang ke Kobbie.

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  12                      DBE/Ngwanaitseele 2019
                                            NSC

'Ke nna Kobbie Swanepoel.'
A opa kgomo lonaka gape. Motswagauteng a gopola tshiamo e Mmasepanapodi a e
diretseng lelapa la ga Puso.

Ijelele o ne a sa kgale mathe ganong fa a tla go bua ka Mmasepanapodi. Seipone 20
se mosadimogolo Ijelele a neng a rata go mo raya a re a se lebe, le sona o ne a se
filwe ke Mmasepanapodi.

Kobbie a bolelela Motswagauteng le mogolowe fa a sa bolo go batlana le
Motswagauteng. A bua fa e bile a setse a tswa go boa kwa Motsitlane.
'A o boela le nna kwa Foreiborogo Motswagauteng ngwanaka?' Moeka a gana go 25
utlwa go umakwa Foreiborogo. A palelwa ke go rema dikeledi.
'Ga ke sale, ke tsamaya le wena mma.'
Basadibagolo ba babedi ba mo tlamparela. A ikutlwa jaaka karolo ya botlhokwa ya
motho yo mosweu. A iphimola dikeledi ka moriri o o matshophe, o le ona a utlwang
fa o mo amanya le Aforika e ntshonyana.                                          30

7.1       Rraagwe Motswagauteng yo batsofe ba ba mo temaneng ba sa mo itseng ke
          mang?                                                                               (1)

7.2       Go ya ka temana, go tlile jang gore Motswagauteng a tswe kwa Foreiborogo?           (2)

7.3       Ke ka ntlha ya eng fa Kobbie a ne a thubega ka selelo?                              (2)

7.4       Tlhalosa seabe sa seipone mo botshelong jwa ga Motswagauteng.                       (2)

7.5       Tlhagisa ditiragalo di le PEDI tse di neng di dirwa ke lekoko la ga Mokwepa.        (2)

7.6       Semelo sa ga Mosala se tlhotlheleditse jang go ngweega ga ga
          Motswagauteng?                                                                      (2)

7.7       Go ya Gauteng ga ga Motswagauteng go tsweletsa jang morero wa padi e?               (2)

7.8       Go kopana ga ga Motswagauteng le Sepoko go tsweletsa jang ditiragalo tsa
          padi e?                                                                             (2)

7.9       Tshwaela ka ga seabe sa ga Jan Smook mo botshelong jwa ga
          Motswagauteng.                                                                      (2)

7.10      A go ne go siame gore bapalami ba tekesi ba kgobe Motswagauteng ka
          ditebego tsa gagwe? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                     (2)

7.11      Go ya ka wena, a Gokatweng ga se ena a itsentseng bomadimabe ka ntlha
          ya go inaya naga le go rwesa mmaagwe morwalo? Tshegetsa karabo ka
          lebaka.                                                                             (2)

7.12      Fa o ne o le Koot, ke eng se o neng o ka se dira go tlisa kutlwano le poelano
          kwa sekolong sa Foreiborogo?                                                        (2)

7.13      O ithutile eng mo go Motswagauteng?                                                 (2)
                                                                                              [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  13                     DBE/Ngwanaitseele 2019
                                            NSC

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
Lemorago la ga Omphile la go latlhwa ke mmaagwe gammogo le go mo tlhokisa lerato
la motsadi ga di a ka tsa mo kgoreletsa ka gope mo go tsweleleng pele mo botshelong.
Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka go atlega ga ga Omphile go tswa mo pading e.
Boleele jwa tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                 [25]

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO B

MmaMosidi o ne a koafetse, go sa fete letsatsi a sa selwe a ole. RraMosidi a leka
dingaka a ba a leba ka matlho, molato o le mo tlhogong. Modise le mogatse ba ya
go mo lekola go le motshegare wa tsatsi la Matlhatso. Modise a fitlha a nna go bapa
le fensetere, e mo potile ka fa tsogong la moja, lesedi le mmetsa mo thamong, go
ya ka fa morago ga tsebe ya moja. E re fa a bua le MmaMosidi, a sokologe jaaka e 5
kete o gadima kwa morago. Mosadimogolo o ne a letse a mo lora go le bosigo jwa
maabane. Jaanong a mo tlhokomela sentle thata; e re a bua nae, a mo šebe mo
matlhong go bona gore o ka ikanngwa.

'Modise, ngwanaka, tsa lefatshe re di bonye … Jaanong re tshwanetse go
ipaakanyetsa tsela re sa gadima kwa morago. Mme bopelotshetlha le bofula bo re 10
ngaparetse.'

'Mma, o bo o tlaa bua thata, o tloge o ithonkge.'

'A ke tlaa bua kwa legodimong ...?'
'Ga ke rialo.'

'Mma ke bue … Ee, Modise oorra-Sehunelo a Nthufa a Mathibela, motho a bona 15
noga e mo thiba pele, a e tlola setoto morwa-Lepile, a sometse tšhaka jaaka phuka
tsa ntšhwe.'
'Mma!'
'Ngwanaka, nkatamela.'
Modise a ya go khubama fa pele ga MmaMosidi.                                      20

Mosadimogolo a mo keleka a ba a fitlha mo tsebeng ya moja. A simolola go roroma
jaaka motho wa letshoroma. Fa Mosidi a tlola a re o a mo tshwara, mosadimogolo a
ngaa jaaka ntšwa e gatile legala. 'Omphile!' Modise a tlola. A ithaya a re MmaMosidi
a re 'Umphi'. Fa a mo leba, a bona MmaMosidi a phaphaletse sefatlhego …
Ngaka ya fitlhela maloba e le maabane …                                                 25
Motho ga a itsiwe e se naga. MmaMosidi o ne a na le letlojana le o neng a le beile
kwa go itseng ene fela. Ya re go ntse go phurutlhololwa, motho a tsholola letlojana e
kete le ka tswa dikgolo. 'Rra, se ke'ng?' RraMosidi a tlhoka karabo, e le sa ntlha a le
bona. Fa ba bula, ba fitlhela pampitshana mo teng e kwadilwe ka letsogo le le
roromang.                                                                               30

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    14                       DBE/Ngwanaitseele 2019
                                              NSC

9.1       Tiragalo e e mo nopolong e diragalela kwa ga mang?                                     (1)

9.2       Go ya ka temana, ke ka ntlha ya eng fa MmaMosidi a ne a le mo diphateng
          tse di bolelo?                                                                         (2)

9.3       MmaMosidi o lemogile jang gore Modise ke morwae?                                       (2)

9.4       Naya dintlha di le PEDI tsa molaetsa o o fitlhetsweng mo lekwalong le
          MmaMosidi a neng a le kwadile.                                                         (2)

9.5       Tlhagisa ditiro di le PEDI tse di neng di dirwa ke Lekgotla la Baitiredi.              (2)

9.6       Semelo sa ga Madolo se tlhotlheleditse go atlega ga ga Modise jang?                    (2)

9.7       Go ya Matile ga ga Modise go tsweletsa jang morero wa padi e?                          (2)

9.8       Go kopana ga ga Motlalepule le MmaMalebela go tsweletsa ditiragalo tsa
          padi e jang?                                                                           (2)

9.9       Tshwaela ka ga seabe sa ga Modise mo botshelong jwa ga Matlakala.                      (2)

9.10      A go ne go siame gore Thandi a rulaganyetse Motlalepule lekau la tedu tsa
          katse? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                     (2)

9.11      Go ya ka wena, a Mosadimogolo MmaSebolai ga a na seabe mo go
          tlholeleng Motlalepule mathata ka go mo felegetsa gore ba ise ngwana kwa
          kgodisetsong? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                              (2)

9.12      Ke eng se o neng o ka se dira, fa o ne o le Modise go tlisa kgolagano ya gago
          le RraModise?                                                                          (2)

9.13      O ithutile eng mo go Motlalepule?                                                      (2)
                                                                                                 [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 15                      DBE/Ngwanaitseele 2019
                                           NSC

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

MASEGO – G Mokae

Lemorago la ga Masego la go golela mo dipolaseng gammogo le go betelelwa ga
gagwe ga di a ka tsa mo kgoreletsa ka gope mo go tsweleleng pele mo botshelong.
Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka go atlega ga ga Masego go tswa mo pading e.
Boleele jwa tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                [25]

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

'Ke a go rata rre …' Masego a mmolelela, e tswa e ne e se tlwaelo mo bantshong go
dira jalo, a gapilwe ke maikutlo a motsotso. A tshotse founu ka la moja, seatla se se
bulegileng sa molema a se beile fa galaseng ka maiteko a go ama rraagwe.

'Ke a leboga ngwanaka le nna ke a go rata,' a araba fa a baya la moja kgatlhanong
le la gagwe la molema mo galaseng.                                                5

Madi a ngwana le motsadi a kgabaganya searogantshi sa maitirelo sa motho, mme
ba tlhakanela botlhoko jwa gagwe mo dipelong tsa bona tse pedi.

Rraagwe e ne e le setshwano sa ga Jeso mo sefapanong ka tsela eo a neng a
lebile leso le le atamelang mo matlhong; a sa ponye.

'Ga re na nako e ntsi morwadiake, ka jalo o tlaa intshwarela fa ke tabogaka, ke 10
sobolokanya …'

'Go siame rra, ke a tlhaloganya.'

'A ke simolole ka go kopa maitshwarelo gape go bo ke go beditse thata tsatsi
lele …'

A mo tsena ganong. 'Ga go tshwenye rra; ke a itse gore o ne o batla go mpetlela 15
bokamoso jo bontle.'

'Ke a leboga ngwanaka, fela go na le selo se sengwe seo o tshwanelang ke go se
itse, le go se tlhaloganya.' a tswelela pele. 'Ka nako ya rona ya bošwa, re ne re sa
kgone go lora ka go ya sekolong. Batsadi ba rona ba ne ba nna mo polaseng ya ga
base Schoeman kwa Groot Marico fela jaaka re ne re dula kwa go ya ga van 20
Jaarsveld kwa Silkatsnek. Bofelong jwa dikgwedi tse dingwe, o ne a tle a nee lelapa
lengwe le lengwe la badiredi ba gagwe ba bantsho kgetsi ya bopi, mašwi
namanyana jalo jalo …'

'Ke reeditse rre.'

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  16                     DBE/Ngwanaitseele 2019
                                            NSC

'Jaaka ke buile, mo malatsing ao re ne re sa kgone go ya sekolong ka nngwe ya 25
melao ya maburu a dipolase e ne e le gore bana ba badiredi ba bona ba bantsho ba
ne ba tshwanelwa ke go tsenya matsogo mo ditirong tsa mo polaseng, ba sa ye
sekolong. Ka jalo, batsadi ba bantsi ba patelesega go tima bana ba bone thuto gore
fela ba kgone go tshola mowa o le mo nameng, a o a ntlhaloganya Masego?'

11.1      Go tewa mang fa go twe 'rre' mo temaneng?                                           (1)

11.2      Go ya ka temana, go kaiwa eng fa go twe Rre Kgabo o ne a na le setshwano
          sa ga Jeso mo sefapaanong?                                                          (2)

11.3      Go tlile jang gore Rre Kgabo a bo a le mo kgolegelong?                              (2)

11.4      Ke ka ntlha ya eng fa Masego a ne a re o itshwaretse rraagwe?                       (2)

11.5      Tlhagisa ditiro di le PEDI tse Masego a neng a laela Sello go di dira letsatsi
          lengwe le lengwe.                                                                   (2)

11.6      Semelo sa ga Sannah se tlhotlheleditse jang go kobiwa ga ga Masego?                 (2)

11.7      Go golegwa ga ga Vuzi Mgoma go tsweletsa morero wa padi e jang?                     (2)

11.8      Go kopana ga ga Masego le ba ga Lazar go tsweletsa ditiragalo tsa padi e
          jang?                                                                               (2)

11.9      Seabe sa ga Kgotle e nnile sefe mo botshelong jwa ga Masego kwa sekolong
          sa Sedimosang?                                                                      (2)

11.10     A go ne go siame gore Ntsime a betelele Masego fa a mmona a itshietse
          bojalwa go feta selekanyo? Tshegetsa karabo ka lebaka.                              (2)

11.11     Go ya ka wena, a base Schalk ga se ena a itlholetseng mathata a go
          bolaiwa? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                (2)

11.12     Fa o ne o le Goabaone, ngwana wa gago a teketiwa ke rraagwe, o ne o tlaa
          dira eng? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                               (2)

11.13     O ithutile eng mo go Masego?                                                        (2)
                                                                                              [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 17                     DBE/Ngwanaitseele 2019
                                           NSC

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Lemorago la ga Matsetseleko la kgatelelo ya setso gammogo le kutlobotlhoko ya
batsadi ka ntlha ya go ngweega ga gagwe, ga di a ka tsa mo kgoreletsa ka gope mo
go tsweleleng pele mo botshelong. Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka go atlega ga ga
Matsetseleko go tswa mo pading e. Boleele jwa tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka
nnang 400–450.                                                                              [25]

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO D

O ne a itatlhela mo sejanageng sa gagwe, sa ja mokaragana pele se tloga, sa wela
tsela sa leba kwa kgosing. Kelogile o ne a nanoga fa a neng a le gona a leba kwa
ntlong, a tlogela Kgori a ntse a tlhomile tlhogo fa a neng a ntse gone e kete motho a
gogile motekwane phetelela. Mogaetsho, botsofe ke botsofe. Monnamogolo Kgori o
ne a setse a godile, mokwatla wa gagwe o ne o konegile, e kete sekele. Sefatlhego 5
sa gagwe se ne se tsutsubane se le setshwaana, jaaka mogodu wa poo o sa tswa
go gamolwa moswang. Fa o ne o mmona a ntse fa fatshe, wena o santse o tla fale,
o ne o ka nagana fa e le motho a sule ka ditshego. Ditetswana tsa gagwe tse di
neng di le fa godimo ga dipounama, di ne di pomilwe sentle di le ditshweu di re
twaa! e kete meno a lekawana le ile ka ditshego. Maoto a monnamogolo ona, re ne 10
re sa bue, a ne a omeletse a le digoro jaaka a lenong le utlwaletswe ke mariga, e
bile Kgori o ne a setse a tsamaya a babaela.

E ne ya re go tsena mo ntlong, Kelogile a fitlha a tshwarwa ke dikgofenyana.
Borokonyana jwa gagwe jo bosesane bo ne ba kgoreletswa ke dipotsane tse di
neng di setse di itirela boithatelo ka malomo a gagwe mo ntlong. O ne a ragoga fa a 15
neng a le gona, a leka go di lelekela kwa ntle. Kelogile e ne e le mosadi wa seithati
thata. E ne e le motho yo o neng a rata malomo e bile a itse go kgabisa ntlo ka ona
tota. Ka maswabi, malomo a gagwe a ne a setse a utlwile ka ntlha ya dipotsane le
dipodi. Go ne go bontsha sentle gore mosadimogolo o ne a sa tlhole a kgona go
disa kgotsa go tlhola a kgalemile dipotsane ka ntlha ya kgolo le botsofe.             20
Kelogile o ne a emoga fa a neng a rapame teng, a tswa jalo le dipotsane tseo,
a leka go di gapela kwa lesakaneng la tsona. Tse dingwe di ne di ja mokaragana fa
thoko ga Kgori, mo maruding a ntlo. Di ne di tseneletse matlhaka a ntšhwe e Kgori
le Kelogile ba neng ba e tlogetse foo.

13.1      Ke mang yo o neng a itatlhela mo sejanageng sa gagwe go ya ka temana?             (1)

13.2      Go ya ka temana, go tlile jang gore motho yo o mo kaileng mo go 13.1 a bo a
          le mo lefelong leo?                                                               (2)

13.3      Ke ka ntlha ya eng fa Kgori a ntse a tlhomile tlhogo fa a neng a ntse gone e
          kete motho a gogile motekwane phetelela?                                          (2)

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 18                     DBE/Ngwanaitseele 2019
                                           NSC

13.4      Go tlile jang gore Kelogile a bo a tshwerwe ke dikgofenyana?                      (2)

13.5      Tlhagisa mananeo a MABEDI a a neng a lebisitswe mo kagosešweng le
          tlhabololong ya motse wa Phiritshweu.                                             (2)

13.6      Semelo sa ga Kelogile se tlhotlheleditse go ngweega ga ga Matsetseleko
          jang?                                                                             (2)

13.7      Go kopana ga ga Matsetseleko le Kalatšhane go tsweletsa ditiragalo tsa padi
          e jang?                                                                           (2)

13.8      Go ya ga ga Matsetseleko kwa Kgaladi go tsweletsa morero wa padi e jang?          (2)

13.9      Tshwaela ka ga seabe sa ga Segonyamatlho mo botshelong jwa ga
          Masetseleko.                                                                      (2)

13.10     A go siame gore Baagileng a tsene ka lenga la seloko morago ga kidibalo ya
          ga Mmathapelo? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                        (2)

13.11     Go ya ka wena, a tshweetso e kgosi e e tsereng ya go naya Matsetseleko
          bogosi e ne e siame? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                  (2)

13.12     Ke eng se o neng o ka se dira fa o ne o le Kelogile, monna wa gago a
          pateletsa ngwana go nna se a sa se batleng?                                       (2)

13.13     O ithutile eng mo go Mmathapelo?                                                  (2)
                                                                                            [25]

                                       KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                19                    DBE/Ngwanaitseele 2019
                                          NSC

DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:

   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    ba tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, ba tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG
    YA C.

POTSO 14: POTSO YA TLHAMO

DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe

Merafe e e farologaneng ya Batswana e bidiwa go ya ka se ba se anang, fela jaaka
Batlhaping ba bidiwa jalo, ka ba ana tlhapi. Bapisa Batlhaping ba naane ya 'Tlholego
ya morafe wa Batlhaping' le ba leboko la 'Batlhaping ba kgotla oorraMaidi', mme o
bontshe go tshwana le go farologana ga bona. Boleele ba tlhamo e nne mafoko a a ka
nnang 400–450.                                                                            [25]

POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NAANE: 'MMUTLA LE THOLO' – CLS Thobega le ba bangwe

NOPOLO E

Ga twe e rile bogologolo ga bo go na le Mmutla. Mmutla le Tholo ba ne ba ntshana
se inong, e le ditsala tsa tlhogo ya kgomo. Ga diragala letsatsi lengwe, Mmutla a
raya Tholo a re: 'Tholo ke batla gore re ye go bona kwa logageng lwa ga Dimo, ka e
le sebatana se setonatona sekamotho. Dimo kana o tshajwa ke mongwe le
mongwe. Le nna tota ke a mo tshaba. Fela ke batla gore e re o mmona o mo tlhabe 5
ka lenaka la gago le le bogale, molekane!'

Tholo a itumela thata go utlwa mafoko a mantle a a buiwang ke Mmutla. Tholo o ne
a sa lemoge fa Mmutla a mo logela leano la boferefere. Kana Mmutla ke phologolo
e e tletseng maanonyana a go leka go iphemela. Mo gongwe, Mmutla o a tle
a thuse diphologolo tse dingwe fa di le mo mathateng, di falodisiwe ke botsipa 10
jwa gagwe.

Ga diragala jaaka Mmutla a akantse le Tholo. Letsatsi la tlhaba. Le ne le galefile ka
mogote. Pula e ne e kile ya sarasara bosigo jo bo fetileng. Lefatshe le kolobile go se
nene. Ditlhare di ne di na le maungo, di talafetse. Dinonyane di utlwala di lelalela
fale le fale mo sekgweng, di itumeletse bophadiphadi jwa lefatshe le le apesitsweng 15
ke kobo e talana.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  20                    DBE/Ngwanaitseele 2019
                                            NSC

Nako e e beilweng ya go etela Dimo ya goroga. Mmutla le Tholo ba gata mmogo.
Ka Mmutla a le bofefo, a tla a sianasiana fa pele ga Tholo ka ditsebenyana.
Fa Mmutla le Tholo ba ntse ba tsamaya jaana, ba tshokana ba lemoga fa go na le
sengwe se se robetseng fa tlase ga setlhare se setona sa Modubu, gautshwane le 20
noka e kgolo.

Mmutla a raya Tholo a re: 'O se ka wa atamela. Selo sele se lebega e kete ke Dimo.
Fa a ka thanya mo borokong, o ka re gaila rotlhe ka nakonyana e khutshwane.'
Tholo a se ka a ganana le kgopolo ya ga Mmutla.

15.1      Naane e, ke ya mofuta ofe? Tshegetsa karabo ka lebaka.                            (2)

15.2      Ditiragalo tsa naane e ke tsa motlha ofe?                                         (1)

15.3      Morero wa naane e ke eng? Tshegetsa karabo ka lebaka.                             (2)

15.4      Tlhagisa ntlha e le NNGWE ka ga semelo sa ga Mmutla o bo o se tshegetse
          ka lebaka.                                                                        (2)

15.5      Naane e, e farafarilwe ke kwelano le ditiragalo tse di sa dumelesegeng. Naya
          dikao di le PEDI fela go tswa mo naaneng e go tshegetsa tlhagiso e.               (2)

15.6      Mmutla o opetse dipina tse di farologaneng mo naaneng e, mosola wa tsona
          e ne e le ofe?                                                                    (2)

15.7      Ke seane sefe se o ka se dirisang go tsibosa Tholo mo ditsaleng tse di
          tshwanang le boMmutla?                                                            (2)

15.8      O ithutile eng go tswa mo naaneng e?                                              (2)

                                            LE

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 21                   DBE/Ngwanaitseele 2019
                                           NSC

LEBOKO

NOPOLO F

KGOSI MODISAKGOMO MOLELEKWA MABE – FM Lesele

1         Malenku a marumo,
2         O sa le monnye ke tlaa mmoka ka moso a godile,
3         O sa le monnye o kana ka ntsi ya mooka,
4         O kana ka leokotsana,
5         O kana ka boa jwa kgomo garataro,
6         Mme ke mokwepa o a tshabega!
7         Nnakgolo ba mo tshaba lepeepee,
8         Tshadikgolo bomme ba tshaba le go mo seba,
9         Masiela a lela a mo utlwela.
10        Ka mokgwasa o tshwana le tau le nkwe,
11        Re a ne re utlwa go twe, o fetile!
12        Le mokgwasa re sa o utlwa

15.9      Naya ntlha e le NNGWE ka semelo sa sebokiwa o bo o se tshegetse ka
          lebaka.                                                                         (2)

15.10     Naya ponagalo ya poko e e dirisitsweng mo meleng ya 2 le 3 o bo o neele le
          mosola wa yona.                                                                 (2)

15.11     Sebokiwa se bokelwa eng tota?                                                   (2)

15.12     Ke bokao bofe bo bo tlisiwang ke mola 10?                                       (2)

15.13     O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                          (2)
                                                                                          [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:             25

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 22                    DBE/Ngwanaitseele 2019
                                           NSC

KAROLO YA C: TERAMA

Ditshwaelo ka kakaretso:

   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng e
    ba e ithutileng.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Ka dinako dingwe fa dilo tsa bana di sa tsamaye ka tsela e e matshwanedi, jaaka
lenyalo la ga Raesebo, batsadi le bana ba a amega, ba utlwe botlhoko ba ntho.
Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka modiragatsi Nkele le bana ba ga Raesebo mo
ditiragalong tsa teramakhutswe ya 'Mosadi ke wa me'. Boleele jwa tlhamo e nne
mafoko a a ka nnang 400–450.                                                               [25]

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO G

(Mo sekolong sengwe mo Mafikeng)

MMUI A:       (O bua a tshwenyegile)
              Monna Dikobe, ke mo mathateng.
MMUI B:       (O thikitha tlhogo)
              Morwarra, mathata?                                                      5
              O bua ka mathata a eng e le ngwaga wa ntlha o simolola go dira?
MMUI A:       Fa ke ntse ke batlisisa ke lemoga o le yo mongwe wa ba ba ka nthusang
              go rarabolola mathata a me.
MMUI B:       (O emelela mo setilong, o tloletsa leoto mo godimo ga sona)
              Ga ke go tlhaloganye.                                                   10
              Ke ka kgona jang go go thusa mathata a gago ke simolola go go bona
              monongwaga?
MMUI A:       Mogolole, re badirammogo.
              Tlogela tsa gore re simolola go bonana.
MMUI B:       (O mo tshwara ka seatla)                                                15
              Ke ipuela fela.
              O se ka wa di isa tlhogong.
              Fa re le mo tirong mo, re bana ba motho.
              Re tshwanetse go thusana.
              Bothata ba gago ke bofe?                                                20

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   23                    DBE/Ngwanaitseele 2019
                                             NSC

MMUI A:       (O ingwaya tlhogo)
              Ga ke na boroko.
              Fa o mpona ke riana, ke rata mosetsana
              a le kana ka Nkefi.
              Sebe sa phiri ke gore o a nkgana.                                           25
              O gana nnang wa banyana.
MMUI B:       O mo lekile makgetlo a le makae?
MMUI A:       (O emisa menwana e le meraro)
              Ga kana!
MMUI B:       Ke lela le wena.                                                            30
              A o na le leano le nka go thusang ka lona?

17.1      Naya maina a Mmui 'A' le Mmui 'B'.                                                    (2)

17.2      Mmuisano o o mo temaneng o diragalela kwa kae?                                        (1)

17.3      Ke eng fa Mmui 'A' a ne a na le tsholofelo ya gore Mmui 'B' a ka mo thusa?            (2)

17.4      Ke ka ntlha ya eng fa Nkefi a gana go ratana le Mmui 'A'? Naya dintlha di le
          PEDI.                                                                                 (2)

17.5      Tlhagisa magatwe a a neng a umakwa mo tekising. Naya dintlha di le PEDI.              (2)

17.6      Loso lwa ga Ntope lo rarabolola jang kgotlhang ya teramakhutshwe e?                   (2)

17.7      Ke kgakololo efe e o neng o ka e naya Matlhodi fa e ne e le tsala ya gago?            (2)

17.8       Tshwaela ka ga seabe sa ga Mafenya mo go thankgololeng kgotlhang ya
           teramakhutshwe e?                                                                    (2)

17.9      Ke eng se Nkefi a neng a ka se dira go tlisa kagiso magareng ga gagwe le
          Motlagomang?                                                                          (2)

17.10     Semelo sa ga Dikobe se thusitse jang mo tsweletsong ya morero wa
          teramakhutshwe e? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                         (2)

17.11     Fa o ne o le Motlagomang o ne o ka dira eng fa monna wa gago a nna kwa
          mosading yo mongwe? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                       (2)

17.12      Fa o bona, a Nkefi ga se ena yo o itlholetseng bofetwa? Tshegetsa karabo ka
           lebaka.                                                                              (2)

17.13      O ithutile eng mo go modiragatsi Mafenya?                                            (2)
                                                                                                [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   24                      DBE/Ngwanaitseele 2019
                                             NSC

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO

GA SE LORATO – MJ Magasa
Ka dinako dingwe fa dilo tsa lelapa di sa tsamaye ka tsela e e matshwanedi jaaka
lenyalo la ga Motsamai, mosadi le bana ba a amega mme ba utlwe botlhoko ba ntho.
Tshegetsa tlhagiso e, o ikaegile ka modiragatsi Motsamai mo ditiragalong tsa terama
ya Ga se Lorato. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                         [25]
POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

GA SE LORATO – MJ Magasa
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO H

(Morago ga ngwaga, kgwebo e tswelela pele.)
MMUI A:       O a itse gore re setse re huma!
              Le madi a ba neng ba a nkadimile kwa tirong
              Ba setse ba fetsa go a goga.
MMUI B:       Fela go phoso e le nngwe ka wena.                                           5
MMUI A:       (Ka makalo.)
              Wa re phoso! Ya eng jaanong?
              Ke raya ka ke tsamaisa kgwebo sentle.
MMUI B:       (Ka maikgakatso.)
              O itebatsa tsholofetso ya gago.                                             10
              Re dumelane gore fa kgwebo e gola
              O tshwanetse go tlogela tiro.
MMUI A:       (Ka go inanatha.)
              Ee, re dumelelane mme …
MMUI B:       (Ka bogale.)                                                                15
              Mme ke eng jaanong?
              Go pala fa kae?
              A nna ke go kgobokanyetse madi?
MMUI A:       Ke raya gore kwa gae le kwa tirong
              Ba ka se dumele ka pele.                                                    20
              Nte ke wetse ngwaga o fela.
MMUI B:       O dire o fetse.
              (Mo phirimaneng, Mmui B o bua le morwae e leng Mmui C. O buela kwa
              tlase ka go seba. O bua jaaka motho e kete ga a itse sepe ka lelapa la ga
              Motsamai.)                                                                  25
              Ngwanaka, o bule matlho,
              Kana botshelo bo bokete.
              O a bona bomonnao ba bannye,
              Jaanong ke lo leketse botshelo,
              Ka go lo agela lebenkele,                                                   30
              Gore fa ke ka swa lo ise lo dire
              Lo sale lo bona sa go le ruta.
              Kana rre yo lo mmonang yo
              Ga se gore a ka lo siamela go le kalo,
              Motho ga a itsiwe e se naga.                                                35

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   25                    DBE/Ngwanaitseele 2019
                                             NSC

MMUI C:       (Ka boitumelo.)
              Ke a go utlwa mma.
              Go raya gore ke se ke ka itebala.
              Naare ene rre yo ke wa kwa kae?
              A le gone ga a na motse?                                                    40

19.1      Naya maina a Mmui 'B' le Mmui 'C'.                                                   (2)

19.2      Mmui 'B' le 'C' ba amana jang?                                                       (1)

19.3      Ke eng se se dirang gore go nne thata gore Mmui 'A' a tlogele tiro?                  (2)

19.4      Mmui 'A' o diretse Mmui 'B' eng ka madi a a neng a a adimile? Naya dintlha di
          le PEDI.                                                                             (2)

19.5      Tlhagisa dikgobo di le PEDI tse bana ba ga Motsamai ba neng ba sotlwa ka
          tsona kwa sekolong?                                                                  (2)

19.6      Go kobiwa ga ga Motsamai ke Suzan go tsweleditse morero wa terama e
          jang?                                                                                (2)

19.7      Ke kgakololo efe e o neng o ka e naya Gladys mo go letleleleng Motsamai go
          nna fa ga gagwe?                                                                     (2)

19.8       Tshwaela ka seabe sa ga Angeline mo thankgololong ya kgotlhang ya
           terama e.                                                                           (2)

19.9      Ke eng se Motsamai a ka se dirang go busa botsalano jwa gagwe le Rre
          Selapo?                                                                              (2)

19.10     Semelo sa ga Mantsho se thusitse jang mo tsweletsong ya kgotlhang ya
          terama e? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                (2)

19.11     Go ya ka wena, a go siame gore Kefentse a duedise Motsamai madi a gore o
          ntse a nna fa ga gagwe? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                  (2)

19.12      Fa o bona, a Motsamai ga se ena a itlholetseng mathata a gore ba lelapa ba
           mo tlogele a idibetse? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                  (2)

19.13      O ithutile eng mo go modiragatsi Gadifele?                                          (2)
                                                                                               [25]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:                  25
                                                   PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:                   80

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P2 Nov 2019 Memp](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019-memp/ae06148e-8862-4f58-955f-d3a49182ba2b) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019/6207cacc-fd52-4240-8e1b-16a8d373c1a1) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2019/f0a9e6ce-33de-423d-94c2-8372d35a8c9a) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [NW SETSWANA HL P2 SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-september-2019/e82be2f2-b5c1-4e3d-95ab-74f8bb8d31f9) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2023/c514a5d8-792d-44e0-89ed-c51b470421f6) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2022/d8024034-82ce-4b60-8d9a-d544a7ed647d) — Setswana HL · QP · 2022 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
