# Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2020, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2020/e91edc45-39ad-48ba-b44f-cbd03a523dd7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2020
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 P2 NSC November 2020 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2020/e91edc45-39ad-48ba-b44f-cbd03a523dd7)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2020 · setswana. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P2 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2020-memo/1417cd79-1ba1-4716-a4a3-61b3b31b5229) — Memo · 2020 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                              SENIOR CERTIFICATE/
                          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                              PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                               NGWANAITSEELE 2020

MADUO: 80

NAKO: Diura di le 2½

                            Pampiri e, e na le ditsebe di le 25.

Kwalololo e ileditswe                                              Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  2                      DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo
          tsebeng ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo
          dikwalong tse o di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso
          tse, mme o tlhophe dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le DIKAROLO di le THARO:

          KAROLO YA A: Poko                            (30)
          KAROLO YA B: Padi/Ditlhangwa tsa setso       (25)
          KAROLO YA C: Terama                          (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

          KAROLO YA A: POKO
          MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI.
          LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG – Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
          Araba potso e le NNGWE.

          KAROLO YA C: TERAMA
          Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI KGOTSA
          DITLHANGWA TSA SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):

          Araba FELA dipotso tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le terama tse o di
          ithutileng.
          Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
          DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya B,
          o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya C.
          Fa o arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse
          go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG ya C.
          Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

6.        BOLEELE JWA DIKARABO

          Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a a ka
          nnang 250–300.
          Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le
          terama di tshwanetse go nna mafoko a a ka nnang 400–450.
          Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a a
          neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale, mme di nne maleba.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   3                  DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

7.        Latela ditaelo kwa tshimologong ya KAROLO e NNGWE le e NNGWE.

8.        Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
          dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.        Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.       Tiriso ya nako e e tshikinngwang.

          KAROLO YA A:        Bonnye metsotso e le 40
          KAROLO YA B:        Bonnye metsotso e le 55
          KAROLO YA C:        Bonnye metsotso e le 55

11.       Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     4                      DBE/Ngwanaitseele 2020
                                             SC/NSC
LENANEO LA DITENG
Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.
KAROLO YA A: POKO
Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                             MOFUTA WA POTSO            MADUO      TSEBE
1. 'Thulamotse'                               Potso ya tlhamo          10         6
2.   'Sego sa metsi'                      Dipotso tse dikhutshwane      10         7
3.   'Tlhaolele'                          Dipotso tse dikhutshwane      10         8
4.   'Botsofe'                            Dipotso tse dikhutshwane      10         9
                                            LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
5. 'Ngwanaka o tsetswe'                    Dipotso tse dikhutshwane    10         10
ELA TLHOKO:         Araba POTSO e le NNGWE YA TLHAMO le POTSO e le NNGWE YA TSE
                    DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
                    tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C. Mo
                    KAROLONG YA B le mo KAROLONG YA C araba potso e le NNGWE fela.
KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
6. Leba Seipone                              Potso ya tlhamo             25       11
7.   Leba Seipone                         Dipotso tse dikhutshwane      25        11
8.   Omphile Umphi Modise                     Potso ya tlhamo           25        13
9.   Omphile Umphi Modise                 Dipotso tse dikhutshwane      25        13
10. Masego                                    Potso ya tlhamo           25        15
11. Masego                                Dipotso tse dikhutshwane      25        15
12. Ntlhomole Mmutlwa                         Potso ya tlhamo           25        17
13. Ntlhomole Mmutlwa                     Dipotso tse dikhutshwane      25        17
                                         KGOTSA
DITLHANGWA TSA SETSO: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo ditlhangweng tsa setso
tse o di tlhaoletsweng.
14. 'Kilano ya boPekwa le boKgogo' LE    Potso ya tlhamo           25        19
     'Mogaka Sol Plaatje'
15. 'Kgarubane le Digodi' LE 'Kgosi       Dipotso tse dikhutshwane      25        19
     Molefi K Pilane'
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
16. Matsapa di a tsaya kae?                   Potso ya tlhamo           25        22
17. Matsapa di a tsaya kae?               Dipotso tse dikhutshwane      25        22

18. Ga se Lorato                              Potso ya tlhamo           25        24

19. Ga se Lorato                          Dipotso tse dikhutshwane      25        24

ELA TLHOKO:             Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le
                        NNGWE le potso e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
                        DIKHUTSHWANE. Ga o a tshwanela go araba dipotso tse PEDI
                        tsa tlhamo kgotsa dipotso tse PEDI tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                   Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   5                     DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

             KAROLO               PALO YA       PALO YA DIPOTSO          TSHWAYA
                                  DIPOTSO            TSE DI                 ()
                                                  ARABIWANG
 A: Poko                             1–4               2
    (Poko e e tlhaotsweng)
 A: Poko                               5                  1
    (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: Padi/Ditlhangwa tsa              6–15                 1
    Setso
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: Terama                          16–19                 1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO: Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
            NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                    6                      DBE/Ngwanaitseele 2020
                                            SC/NSC

KAROLO YA A: POKO
MELODI YA POKO – RM Ramagoshi
Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le MANE a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE le DINGWE di le PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le le
le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela pele, mme go
latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.
ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.
POKO E E TLHAOTSWENG
Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.
POTSO 1: POTSO YA TLHAMO
Buisa leboko le le latelang, mme morago o kwale tlhamo e mo go yona o tlhagisang
maikutlo a mmoki tebang le ditlamorago tsa go fudusiwa ka 'thulamotse. Boleele jwa
tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 250–300.
THULAMOTSE – JSS Shole
1      Ditshipi ke tsele, di tla di thula mabota,
2      Di raletse, di a kgopha, di a sila!
3      Ngwana wa motho o metlhwa ke lerole,
4      Modumo wa tsona o bipa le dilelo:
5      Lesea le bokoletse, mosadi a tlhaba mokgosi;
6      Monna o rile ke a makala, a diga dikgono,
7      Boraro ba itshelatshela dikgaswanyana
8      Ba swe e etse go sutela Mathulwe.
9      Ke yole, e bile o fetile,
10     'Lapa le setse le ikgonere.
11     Ke yole, o lebile ga molebelebe,
12     Thulamotse, tlhe, o ne o botsa, re a rapela,
13     O nne o kopa bona, o re leofetse.
14     O raletse phuphu tsa borraetsho.
15     Ga twe kwa re go yang letlhafula ke toro
16     Maruo ga a kitla a fula sesolo,
17     A ka senyetsa base mongwe masimo
18     A ka nwa le metsi a letamo
19     A ntlhe re ka fudusiwa le sekgwa sele
20     Re tlaa tla go kgobama mo sekakaneng,
21     Re ikora marapo, re ikapara matlalo
22     Sebi sa kgomo re ka se bona kae,
23     Dikgomo di phela ka motshikiri?
24     Kwa morago matlotleng go tlhomilwe;
25     Botlhatlhaganye ba ba mabone;
26     Ditshipi ke tseo mma, di a ikepela,
27     Di ile go tlhotlhora lefatshe mogodu,
28     Naare majwana ao, e a ja e omang,
29     Le ka bo le re nathetse re ne re tlaa utlwa.                                            [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  7                  DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

SEGO SA METSI – G Setlalekgosi

1      Goroga tlhe sentle monyana wa me
2      Bomma tlhe lo se mo gase thata
3      Lekanyetsang 'nawa tsa lona loa mmolaya
4      O remele kgakajana ka mogoma oo mma
5      Rra tlhe selepe sa gago se ratile go mo rema.

6      Nkele, ke go diladiletse ntlwana ke eo
7      Fa o ka tsoga pele ga me mma ke go kaele
8      Lefeelo le ka fa pulelong ya setswalo sa sesoa
9      Dipitsa le gotlhe di nna kwa motsheo
10     E ne e re o tlhaetse o tsenya tlhogo moruting
11     O se tshabe go ikuela ke mmaago ngwanaka.

12     Heela mosetsanyana ke wena o semenya!
13     Setete ke wena; e keteng o minnwe ka nko
14     Legololegwana! Ka motwane e kete wa eng
15     Kgotsa ke ka re wa phatsa ya moselesele!
16     Mo ke ga me mma ga se ga mmaago

17     Ke utlwile ga twe Ntshadi o seketletsa dikeledi
18     O mmitsa Nkele boo o raya go ela lemina
19     Ke lwa bofelo letsatsi le go bonega marago
20     Ke se tlhole ke bona sepe se le makgome
21     Wena wa re ke jaaka o kwaletse ngwanake ke sa itse
22     Ditsagana ga ke di batle ke batla sego sa metsi mma.

2.1       Morero wa leboko le ke ofe?                                                    (2)

2.2       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 3 le mosola wa yona.                       (2)

2.3       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 13 le mosola wa sona.                 (2)

2.4       Tlhalosa mola 19 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                               (2)

2.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                         (2)
                                                                                         [10]

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   8                 DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

TLHAOLELE – OH Segano

1         Ngwana o kile a bonwa Aforikaborwa
2         A bonwa ka maikaelelo magolo segolo
3         Bammopi ba mo itumeletse segolo
4         Kgolo ya gagwe e tlisitse kutlobotlhoko.

5         Bangwe ba re o tlile ka Maesemane
6         Bangwe ba re o tlile ka Maaferikanere
7         Bantsho bona ba re ga ba na seabe ka ena
8         Ka a tsaletswe go ba kgobola mekwatla.

9         Ngwana o filwe leina – Tlhaolele
10        Leina lebe seromo, 'ina lebe ga twe le a roma.
11        Lorato ga a ka a le amogela fa e se kilo
12        Bangwe ba mo tlhoile tsalong go fitlha losong.

13        Bana ba Aforika ba kgaoganngwa digongwana
14        Batho ba ipona jaaka Basweu, Bantsho le MaIntia
15        Dinaga tsa ntle tsa gana seo lebaibai
16        Sebetsa segolo ya nna ikgatoloso le dikeletso.

17        Bokhutlong batsadi ba ngwana ba mo latlha
18        Ba kopa boitshwarelo ka ntlha ya ditiro
19        Ba re ngwana ga a ka lere boikhutso
20        Tsalo ya gagwe e lerile matlhotlhapelo.

3.1       Morero wa leboko le ke ofe?                                                    (2)

3.2       Naya ponagalo ya poko e e mo meleng 5 le 6 le mosola wa yona.                  (2)

3.3       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 11 le mosola wa sona.                 (2)

3.4       Tlhalosa mola 17 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                               (2)

3.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                         (2)
                                                                                         [10]

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  9                  DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

BOTSOFE – LD Raditladi

1      Dikatikanyi tsa koko la bannana,
2      Thaka tsa morwakgosikgolo re ile,
3      Re dirile mašeleng fela re tšhipile,
4      Re le bontšhe nkoo re le batubanyana.
5      Nkile ra nna bakgaodisi ba mekgosana.
6      Bakgaodi ba mokgosi ba re tsholele.
7      Re tsholelwa fa motho re mo tlhabile,
8      Ntwa e utlwelwa ka matshwelelenyana
9      Re bannana bagolo, re ole sebarong,
10     Fa re tsoga jaanong re kuakua mekgosi,
11     Thobane kima re di lese mabogong,
12     Mangole a rona a setse a ipaya bosisi
13     Meriri ya rona mesweu mo ditlhogong,
14     E mesweunyana jaaka bosweu jwa mašwi.

4.1       Morero wa leboko le ke ofe?                                                    (2)

4.2       Naya ponagalo ya poko e e mo moleng 10 le mosola wa yona.                      (2)

4.3       Tlhalosa mola 12 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                               (2)

4.4       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng 14 le mosola wa sona.                 (2)

4.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                         (2)
                                                                                         [10]

                                              LE

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 10                   DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

POKO E E SA TLHAOLWANG

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NGWANAKA O TSETSWE – GK Setou
1      Ke go tlisisitse mo lefatsheng
2      Ke le tshokolong le tshotlegong,
3      Ke go adimela ka ke se mengatong,
4      Go fitlha o tsena kgagabong,
5      Ka e tshwara bogaleng, ka re ngwana o ntswa mpeng.

6      Ke ne ke le kobo di magetleng,
7      Ka go isa thutong ya sešwa tlhabologong,
8      Ka go kotlopisetsa ka go go kgobokanyetsa letsogong,
9      Ka ba ka ineela go ratharatha lenaong
10     Go na le gore o boe sekolong.
11     O ne o nkitse ke le monyo o nyang marigeng.

12     Ke ne ka go itshokela, ngwanaka,
13     Ka mephato ka nna ka go tlhatlosa,
14     Ka tshepo ya gore nna kgakakgolo ga ke na mebala,
15     Mebala ke tshepile e le mo go wena,
16     Gona jaanong o khwekhwenta seeng,
17     O lebala fa ke go tsetse ka Setswana.

18     Tsona diatlanyana tse di tsofetseng tse,
19     Ona matsogonyana a a tsutsubaneng a
20     A go godisitse; a go dirile ke-a-thaisa.
21     O lebetse fa rraago a ikhuditse malobeng,
22     A bolaiwa ke serame se mo tsene marapong,
23     Serame ka ntlha ya go bapalela tsetse.

5.1       Leboko le le bua ka ga eng?                                                     (2)

5.2       Tlhalosa mola 13 jaaka o dirisitswe mo lebokong.                                (2)

5.3       Nopola sekao sa tlhatlagano mo temaneng ya 4 o bo o neele mofuta wa
          yona.                                                                           (2)

5.4       Faa sekapuo se se dirisitsweng mo moleng wa 21 o bo o neele tlhaloso gore
          totatota go diragetseng ka ga rraagwe mmoki.                                    (2)

5.5       O ithutile eng go tswa mo lebokong le?                                          (2)
                                                                                          [10]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:             30

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  11                       DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:
 Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    pading kgotsa ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
 Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading
    kgotsa ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
 Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.

PADI

Araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e o e buisitseng.

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Ditiragalo tsa tshotlo le kgatelelo, e ka ne e le ya bana, ditsala, basadi le bathapiwa tse
re itemogelang tsona mo pading ya Leba Seipone, di na le ditlamorago tse di sa
jeseng diwelang mo matshelong a batswasetlhabelo, le fa mo mabakeng mangwe, di
ba ungwela. Tshegetsa tlhagiso e ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa
tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                               [25]

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO A

Motšhotšhisi a mmotsa leina la mongwagwe. A mmolelela fa e ne e le Jankie Smook
lefatlha la ga Jan Smook.
E rile fa a rialo, ga utlwala go bokolela ga monna kwa morago. Kgotla yotlhe ya
retologa. Ya nna gona Motswagauteng a bonang fa Janie a le teng.
Janie o ne a dutse mo diropeng tsa monna yo o gwetlhang yoo. E rile fa motšhotšhisi a 5
botsa Gokatweng gore a o itse monna yo o bokolelang, a dumela fa a mo itse le fa
leina la gagwe e le Jan Smook mogolowe Jankie Smook. A tlhalosa fa Jan le Jankie e
ne e le mawelana.
'A o ka bolelela lekgotla le gore ke eng fa o ne o tshaba go boela kwa o neng o dira
gona le ngwana wa gago?'                                                             10
Potso e, a e araba ka gore o ne a tshaba go tlisa tlhakatlhakano mo botshelong jwa ga
Jankie le mosadi wa gagwe, gonne ena le Jankie ba ne ba ratana mo sephiring.
A simolola go putsa keledi. A bolelela lekgotla fa Jankie e le ena a simolotseng ka go
mo kopa go tla go mo sidila ka gale fa mosadi wa gagwe a se teng. Go tswa foo ba
tlhakanele lepai mmogo. E re fa ba fetsa a fiwe magegeba.                              15

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 12                      DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

Gape, a bolelela lekgotla fa ngwana wa gagwe a ne a tshwana le rraagwe po! Ka jalo
mosadi wa ga Jankie a ne a tlaa bolawa ke pelo go le gale.

Motswagauteng a ema ka dinao le go lebaganya dithaka tsa matlho le Janie le
rraagwe. Fa a leba Janie, a bona setshwantsho sa ga Jan. A iteba, a bona
setshwantsho sa ga Jan.                                                     20

A busetsa seipone sa gagwe mo kgetsaneng ya borokgwe. A tlhatlogela kwa go Janie
le rraagwe.

Moatlhodi a diga diborele go bogela Motswagauteng kwa godimo ga digalase. A ntsha
sakatuku go thiba keledi e e neng e leka go keleketla le lerama.

7.1       Janie ke mang, mme o amana jang le Motswagauteng?                                     (2)

7.2       Ke eng se se neng se tlhola go bokolela ga monna yo o neng a ntse kwa
          morago?                                                                               (2)

7.3       Naya lebaka le le dirileng gore Gokatweng a iphitlhele a le mo kgolegelong.           (2)

7.4       Poloto ya padi e, e senola motlha ofe wa ditiragalo?                                  (1)

7.5       Mosadimogolo Ijelele o thusa jang mo tsweletsong ya ditiragalo tsa padi e?            (2)

7.6       Padi e, e tlhagisa Mokwepa e le motho yo o ntseng jang? Tshegetsa karabo
          ka lebaka.                                                                            (2)

7.7       Go ya Foreiborogo le Kobbie Swanepoel ga ga Motswagauteng go tsweletsa
          jang morero wa padi e?                                                                (2)

7.8       Katlholo ya kgetsi ya ga Motswagauteng kwa sekolong sa Foreiborogo e tlisa
          maikutlo a a ntseng jang mo go wena? Tshegetsa karabo ka lebaka.                      (2)

7.9       Semelo sa ga Kabo se na le seabe sefe mo botshelong jwa ga
          Motswagauteng kwa Foreiborogo?                                                        (2)

7.10      A go siame gore Mokwepa a dire letseno ka go bolaya batho? Tshegetsa
          karabo ka lebaka                                                                      (2)

7.11      Go ya ka wena, a go ne go le matshwanedi gore Motswagauteng a
          lomelediwe mmaagwe ka go atlholelwa botshelo jwa gagwe jotlhe kwa
          kgolegelong e le la ntlha a mmona? Tshegetsa karabo ka lebaka.                        (2)

7.12      Fa o ne o le Janie, mme o utlwa gore Motswagauteng ke ntsalao, o ne o ka
          ikutlwa jang? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                             (2)

7.13      O ithutile eng ka ga moanelwa Kobbie Swanepoel?                                       (2)
                                                                                                [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  13                        DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Ditiragalo tsa tshotlo le kgatelelo, e ka ne e le ya bana, ditsala, basadi le bathapiwa tse
di itemogelwang mo pading ya Omphile Umphi Modise, di na le ditlamorago tse di sa
jeseng diwelang mo matshelong a batswasetlhabelo, le fa mo mabakeng a mangwe di
ba ungwela. Tshegetsa tlhagiso e ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa
tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                               [25]

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

Matlhogojane mongwe a naya Modise lofetlho ka go itlhoma e le wa bona. Modiro wa
simologa. Modise a tsena motse ka legare gore ba ba neng ba ise ba bone gore e
tlhasetse, ba tswe mo matlong. Basimane ba ikudupaganya fa morago ga gagwe, ba
gopotse pina e e tla reng maitseboa e be e binwa mo mebileng. Ke bale! Mosimane o
wa a ba a tsoga a sa itlhotlhora. Ya re e setse e le sebaka lo ntse lo amoganwa, e bile 5
e kete lo tlaa lala mo Maikutlwane, Modise a tswa mo gare ga bone a le matsatsarapa,
a lo beile go bapa le tsebe.

Maikutlwane a ema ka dinao. Mogolokwane wa tswa boroko; mosadi a kgadiepetsa
a ba a kgadiepetsa, a sa tswa go kgadiepetsa. Teduputswa ya beta ka kodu, ya gopola
malatsi a maloba. Ke bale! Ba ntse magogagoga jaaka kgomo tsa pula mo tseleng; 10
ba pota tsela ka fa, le ka fa.

Mosadi mongwe wa Ntsweleputswa a rothisa keledi, a gopotse morwae. Mosadi a
tlhaba mogolokwane lwa bofelo go ba etleetsa mo 'etong lwa bone; teduputswa a
bebentsha melomo go ba direla mofago wa matlhogonolo, a bitsa maina a ba ba
ithobaletseng.                                                                15

Ka lotlatlana ba fitlha kwa gae, mosadi a tswa nokeng a ba tlhabela mogolokwane.
Batho ba tswa ka matlo go ba kgatlhantsha ba ise ba tsene ka motse; basadi ba ala
meseme, ba feela ditsela, go ba tlhogonolofatsa.

Ga robalwa loapi lo benya dinaledi, magodimo a ntse a kitlantse meno. Ya re naledi ya
meso e tla e rwele masigo ka tlhogo ga tlhatloga fifi la sentseele-ngwana ntlheng 20
ya Borwa, le tla le sutsa jaaka pitsa ya mosoko. Mekoduwe e e neng e sa ntse e setse
ya wa ka mangole, ya dumaduma; go se dikgadima; go se phefo; go didimetse;
go boifisa.
Fa le ntsha nko, ya simolola, pula ya dikgomo le batho. Mekodue ya emisa ditsebe, ya
ipoka ya ntsi e tala; bana ba karaganya, lesogo la bitsa mokapelo wa lona.            25

9.1       Go tlile jang gore Modise a nne le seabe mo motshamekong o o tlhagelelang
          mo temaneng?                                                                          (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 14                      DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

9.2       Ke ka ntlha ya eng fa mosadi wa Ntsweleputswa a rothisa keledi?                    (2)

9.3       Tlhalosa lebaka le le lerileng mosadi yo wa Ntsweleputswa mo motseng wa
          Matile.                                                                            (2)

9.4       Poloto ya padi e, e senola motlha ofe wa ditiragalo?                               (1)

9.5       Legae la bana la Olanti le thusitse jang mo tsweletsong ya ditiragalo tsa
          padi e?                                                                            (2)

9.6       Padi e, e tlhagisa Motlalepule e le motho yo o ntseng jang? Tshegetsa karabo
          ka lebaka.                                                                         (2)

9.7       Go kopana ga ga Madolo le Modise go tsweletsa jang morero wa padi e?               (2)

9.8       Go ja ditlhare ka meno ga ga MmaMosidi go tlisa maikutlo afe mo go wena?
          Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                        (2)

9.9       Semelo sa ga Thandi se na le seabe sefe mo botshelong jwa ga Motlalepule?          (2)

9.10      A go ne go le matshwanedi gore batsadi ba kwa motseng wa Matile ba iletse
          bana thuto? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                            (2)

9.11      Go ya ka wena, a go ne go siame gore Motlalepule a fuduge kwa
          Doornfontein? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                          (2)

9.12      Fa o ne o le Mosidi, mme o utlwa la ntlha gore Modise ke kgaitsadio o ne o ka
          ikutlwa jang? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                          (2)

9.13      O ithutile eng go tswa mo go RraMosidi?                                            (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  15                       DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

MASEGO – G Mokae

Ditiragalo tsa tshotlo le kgatelelo e ka ne e le ya bana, ditsala, basadi le bathapiwa tse
di itemogelwang mo pading ya Masego di na le ditlamorago tse di sa jeseng diwelang
mo matshelong a batswasetlhabelo, le fa mo mabakeng a mangwe di ba ungwela.
Tshegetsa tlhagiso ya gago ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa tlhamo ya
gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                          [25]

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – G Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

Nomhle e le ena yo o tlileng a goga materase go tswa ka fa tlase ga gagwe. Molaetsa
wa gagwe go mmueledi wa ga Masego, rre Jake Ledwaba, o sa komakome.
O tlhamaletse fela, o tlhaloganyega.
A re o ikaelela go ya kgotlatshekelong go bona taelo e e mo thibelang go boloka
'monna wa me,' Vuzi Mgoma. Mosadi yo wa pele wa ga Vuzi a re o ya go botsolotsa              5
taelo ya kgotlatshekelo eo e mo kgaogantshitseng le Vuzi; e tswa e le ena yo o neng a
tsentse kgetsi ya tlhalano!
Masego a se belaele gore go fisegela go nna mo materaseng jaaka mosadi wa ga Vuzi
ga ga Nomhle go ne go tlhotlhelediwa ke go batla go amogela boswa jwa gagwe.
A batla maele mo go rre Ledwaba.                                                             10
'Ga ke ise ke kopane le botsenwa jo bo kana mo nakong ya me e telele ya go nna
mmueledi. Go leka go dira gore kgotlatshekelo e fitlhele tshweetso ya gore lenyalo la
gago le Vuzi ga se la semolao go tshwana le go leka go gelela metsi ka haraka. Go
bonala e kete monna wa Modimo yo o thapilweng ke Nomhle go mmuelela o duba
thankga; o leka go mo itumedisa ka go inanatha,' ga bua rre Jake Ledwaba.                    15
Rre Jake Ledwaba a le ditedutedu le moriri o mogolo, mme a rata go di gata; go apara
diaparo tse di turang.
Fa a bua le Masego ka mo ofising ya gagwe, o ne a ntse a ya kwa tlase le kwa
godimo, a sasanka le yona, matsogo a tshameka ka dikurousepane ka fa tlase ga baki
ya gagwe.                                                                                    20
'O raya gore ga go na kgonagalo ya gore ba ka re tlhola kwa ntlotshekelong?' Masego
a batla go mo tlhaloganya sentle.
'Nka itoma sekgono, mme mmaMgoma; ga go belaetsege!' a araba ka go itshepa.
'Bothata fela ke gore gantsi molao o bonya.'

11.1      Nomhle ke mang, mme o amana jang le Masego?                                            (2)

11.2      Go ya ka temana, ke eng se se neng se tlhola dikgogakgogano?                           (2)

11.3      Naya lebaka le le supang fa dikgogakgogano magareng ga Nomhle le
          Masego di ne di sa tlhokege.                                                           (2)

11.4      Poloto ya padi e, e senola motlha ofe wa ditiragalo?                                   (1)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 16                      DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

11.5      Rre Kgabo Motsepe o thusa jang mo tsweletsong ya ditiragalo tsa padi e?            (2)

11.6      Padi e, e tlhagisa ba ga Lazar e le batho ba ba ntseng jang?                       (2)

11.7      Tshobotsi ya ga Masego e tlhotlheleditse jang tiragalo ya go betelelwa ga
          gagwe?                                                                             (2)

11.8      Polao e e setlhogo ya ga Vuzi Mgoma e tlisa maikutlo afe mo go wena?               (2)

11.9      Semelo sa ga Sannah, se tlhotlheleditse jang go kobiwa ga ga Masego kwa
          sekolong?                                                                          (2)

11.10     A go ne go le matshwanedi gore mogatsa Vuzi Mgoma a mo lomeletse go
          nna le kgolagano le bana e le ba gagwe? Tshegetsa karabo ka lebaka.                (2)

11.11     Go ya ka wena, a tshwetso e e tserweng ke badirimmogo ba ga Rre Kgabo
          Motsepe ya go fisa ntlo ya ga base Schalk e maleba? Tshegetsa karabo ka
          lebaka.                                                                            (2)

11.12      Fa o ne o le Lisbeth o imisitswe ke base Schalk o ne o ka dira eng?
           Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                       (2)

11.13     O ithutile eng go tswa go moanelwa Sello?                                          (2)
                                                                                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  17                       DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Ditiragalo tsa tshotlo le kgatelelo e ka ne e le ya bana, ditsala, basadi le bathapiwa tse
di itemogelwang mo pading ya Ntlhomole Mmutlwa di na le ditlamorago tse di sa
jeseng diwelang mo matshelong a batswasetlhabelo, le fa mo mabakeng a mangwe di
ba ungwela. Tshegetsa tlhagiso e ka ditiragalo go tswa mo pading e. Boleele jwa
tlhamo ya gago e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                [25]

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO D

Segonyamatlho le Morongwa, ba ne ba latlhegelwa ke bana ba le bararo pele ba
tsholwa, ka ntlha ya bothata jwa pelegi. Ke ka moo ba neng ba naya mawelana a bone
maina a tshwana le ao, mme ba reelela lebenkele la bona ka bona botlhe ba re ke
Rebawetse General Dealer gonne ka nnete, ba ne ba wetse bana bao ba sa solofela.
Legapu la makopo ga le na kgodu. Le fa Morongwa a ne a gatile dijo tseo go le kalo,          5
Matsetseleko o ne a ja go le gonnye fela. O ne a tlhalosa fa a kgotse, e tswa go ne go
sa nna jalo. O ne a ntse a ikutlwa tlalanyana. Ke fela gore o ne a itshwere jaaka
moeng tota. E ne ya re ba ntse ba le dilalelong jalo, Matsetseleko a bo a ba tseetse
dikgang tsa kwa a tswang teng motshegare oo. Matsetseleko o ne a ba itsise fa tiro e
se teng kwa meepong, mme bothapi bo mo lopile go tlogela maina a gagwe le                    10
ditlankana tsotlhe tse di maleba, e le fa ba tlaa mo itsise ka lokwalo fa go ka tlhagelela
sengwe. Matsetseleko o ne a tlogela aterese ya ga Segonyamatlho kwa meepong,
gore makwalo otlhe a gagwe a romelwe ka yona go tswa koo.
Segonyamatlho o ne a gomotsa Matsetseleko, a mo tlhomogela pelo. O ne a mo lopa
go phuthologa, mme a mo kopa go nna nae, a mo thuse mo lebenkeleng malatsinyana              15
a se kae fa a ntse a letile tiro kwa meepong.
Segonyamatlho o ne a solofetsa Matsetseleko dijo, marobalo le dithuso tse dingwe tse
di tshesane. Ba boa ba dumelana ka gore Matsetseleko ga a na a bona tuelo epe go
tswa mo go Segonyamatlho ka ntlha ya fa Segonyamatlho a ne a tlaa mo direla
sengwe le sengwe se a se tlhokang.                                                           20

13.1      Naya maina a mawelana a ga Rre Segonyamatlho le Morongwa.                              (2)

13.2      Ke ka ntlha ya eng fa Rre Segonyamatlho le Morongwa ba teile bana ba bona
          maina a o a kaileng mo go 13.1?                                                        (2)

13.3      Tlhalosa lebaka le le neng le dira gore Morongwa a gate dijo go le kalo
          tsatsing leo.                                                                          (2)

13.4      Poloto ya padi e, e senola motlha ofe wa ditiragalo?                                   (1)

13.5      Segonyamatlho o thusa jang mo tsweletsong ya ditiragalo tsa padi e?                    (2)

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  18                       DBE/Ngwanaitseele 2020
                                           SC/NSC

13.6      Padi e, e tlhagisa bra Boots e le motho yo o ntseng jang?                            (2)

13.7      Tshobotsi ya ga Palesa e tlhotlheleditse jang tiragalo ya go batla go betelelwa
          ke Baagileng?                                                                        (2)

13.8      Kotlhao e banna ba lekgotla ba neng ba otlhaya batho ka yona e tlisa
          maikutlo afe mo go wena?                                                             (2)

13.9      Semelo sa ga Kelogile se na le seabe sefe mo botshelong jwa ga
          Matsetseleko?                                                                        (2)

13.10     A go ne go le matshwanedi gore Ngaka Aphane Tilodi a rotloetse Palesa le
          Mmathapelo go dira lenaanetsiboso la HIV/AIDS? Tshegetsa karabo ka
          lebaka.                                                                              (2)

13.11     Fa o ne o le kgosi, mme o utlwela gore Baagileng o nositse morwadio nnotagi
          gore a fitlhelela maikaelelo a gagwe o ne o ka dira eng? Tshegetsa karabo ka
          lebaka.                                                                              (2)

13.12     Go ya ka wena, a go ne go siame gore Palesa a tlotlele rraagwe ka
          Matsetseleko ntswa a paletswe ke go bulela mmaagwe mafatlha? Tshegetsa
          karabo ka lebaka.                                                                    (2)

13.13     O ithutile eng go tswa go moanelwa Kgori?                                            (2)
                                                                                               [25]

                                         KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               19                     DBE/Ngwanaitseele 2020
                                        SC/NSC

DITLHANGWA TSA SETSO
Ditshwaelo ka kakaretso:
   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    ba tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, ba tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG
    YA C.
POTSO 14: POTSO YA TLHAMO
DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe
   'Kilano ya boPekwa le boKgogo'
   'Mogaka Sol Plaatje'
O ikaegile ka diteng tsa baanelwa ba naane ya Kilano ya boPekwa le boKgogo le
leboko la Mogaka Sol Plaatje, kwala tlhamo go netefatsa seane se se reng
'Mosekaphofu ya gaabo ga a tshabe go swa lentswe'. Boleele ba tlhamo e nne mafoko
a a ka nnang 400–450.                                                                     [25]
POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NAANE: 'KGARUBANE LE DIGODI' – CLS Thobega
NOPOLO E

Ga twe e rile bogologolo, ga bo go na le Kgarubane. Kgarubane o, o ne a tlwaelane le
Digodi tse di neng di nna mo metsing. Kgarubane le ena, o ne a tshela ka go nna mo
metsing. Fa dipula di nele, go ne go nna le boitumelo jo bogolo gareng ga Kgarubane
le Digodi. O ne o ka bona bojang bo talafatse, le lefatshe le apesitswe kobo ya
letlhafula. Gongwe le gongwe diphologolo di bonala fa di nonne, di kgora.            5
E rile letsatsi lengwe ga tla leuba le legolo mo motseng le mo nageng, boDinonyane ba
tsenwa ke popamo. Bophologolo ba bangwe ba pharama, ba bangwe ba swa ka ntlha
ya tlala le lenyora. Metsi a kgala mo dinokeng le mo makadibeng. Ga se ka ga itsiwe
kwa go ka bonwang metsi gone. Kgarubane a simolola go utlwa botlhoko thata ka a ne
a bona fa a tla felelwa ke botshelo.                                                  10
Digodi tsa raya Kgarubane tsa re: 'Re tshwanetse go senka kwa re ka bonang metsi
gona, e seng jalo re tlaa bolawa ke lenyora.' Kgarubane ka kutlobotlhoko a re: 'Mme
nna jaanong ke tlaa fofa jang ka ke se na diphuka?'
Kgarubane a bua a lebile Digodi ka pelo e e rothang madi ka ntlha ya bohutsana le
tlala. Digodi tsa raya Kgarubane tsa re a ye go senka logong. Kgarubane a dira fela 15
jaaka a ne a laetswe. A boa a le hupile mo leganong a siane thata. A re: 'Logong ke lo,
bagaetsho. A ko lo nthuseng!'
Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                20                     DBE/Ngwanaitseele 2020
                                         SC/NSC

15.1      Naya mofuta wa naane e.                                                           (1)

15.2      Ke eng se se neng se dira gore Kgarubane le Digodi ba fudugele kwa
          lefatsheng le sele?                                                               (2)

15.3      Ke seabe sefe se bana ba nnileng le sona mo go thuseng go senola semelo
          sa ga Kgarubane?                                                                  (2)

15.4      A go siame gore Digodi di tswelele pele ka leeto morago ga se se neng sa
          diragalela Kgarubane? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                 (2)

15.5      Naya leele go tlhalosa se se diragaletseng Kgarubane ka go tlhoka go utlwa
          dikgakololo tsa Digodi ga gagwe.                                                  (2)

15.6      Ke eng se se dirileng gore Kgarubane a nne le molala o o sokameng?                (2)

15.7      Go ya ka wena, a naane e e khutlile sentle? Tshegetsa karabo ka lebaka            (2)

15.8      O ithutile eng go tswa mo naaneng e?                                              (2)

                                         LE

LEBOKO

NOPOLO F

KGOSI MOLEFI K PILANE – MOM Seboni

1      O tlogeletswe motse ke mogolowe,
2      Ke mogolowe ke Pilane-a-Pheto,
3      O disitse sope la ga mmaagwe
4      Lesope la ga Seingwaeng –a-Lekanyane.
5      Molefi feela motse matlakala
6      O kate mesima o e hupelele,
7      Le matlapa a thujwe a a re kgopa
8      A lala a re ribolola menwana,
9      Fa re ya go botšhela ka kwa Kgosing,
10     Batla matimela Morena Molefi,

11     Matimela a batho o a gorose.
12     O etse dikgomo o tswa go di batla,
13     O ba fophole ka ditelekerafa.
14     Ba bangwe ba utlwala ka kwa Dikapa,
15     Ba bangwe ba utlwala ka kwa Natala,
16     Ba na le Dikobe ngwana wa ga Nthite,
17     Bontsi jwa bone ke boJohannes,
18     Bangwe banna ba tlogetse basadi,
19     Basadi le bana ba keta botsofe,
20     Ba letsa borraabo mogolwane,
21     Ga ba apara ba itshopere fela.
22     Makau a paletse kwa Makgoeng.

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                21                       DBE/Ngwanaitseele 2020
                                         SC/NSC

15.9      Leboko le le bua ka ga eng? Tshegetsa karabo ka lebaka.                            (2)

15.10     Naya ponagalo ya poko mo go mola 3 le mosola wa yona.                              (2)

15.11     Tlhalosa mela ya 21 le 22.                                                         (2)

15.12     Selelosegolo sa mmoki ke sefe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ka lebaka.          (2)

15.13     Ke seane sefe se o ka se dirisang go bontsha gore kgosi e tshwanetse go
          emela mathata a morafe?                                                            (2)

                                                  PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:                 25

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               22                      DBE/Ngwanaitseele 2020
                                        SC/NSC

KAROLO YA C: TERAMA
Ditshwaelo ka kakaretso:
   Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
   Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng e
    ba e ithutileng.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
   Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.
POTSO 16: POTSO YA TLHAMO
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua
Go palelwa ga ga Nkefi go tsaya ditshwetso tse di maleba ka ga botshelo, go nnile le
ditlamorago tse di sa jeseng di welang mo botshelong jwa gagwe. Tshegetsa tlhagiso
e, o ikaegile ka ditiragalo tsa teramakhutswe ya Sekoropolapa. Boleele jwa tlhamo
e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                             [25]
POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO G
(Mongwe o a kokota.)
LEGAE:           Ke mang?
MALEBYE:         Monnao le mogatse!
LEGAE:           Emang pele, ke e tla!
                 (O a apara, o ya go bula)                                                 5
MALEBYE:         Motlhalerwa, letsatsi ke bogologolo le tlhatlogile. Dikereke le tsona
                 di gaufi le go tswa. O a reng o sa le mo mapaing?
LEGAE:           Ke kgarakgatswa ke mogopolo, Ke sotlwa ke botshelo. Nyalo e a
                 ntwatsa. Ke gopotse lefatsheng le ke sa le itseng.
NKITSENG:        Abuti, o se ka wa isa mogopolo le naga. O tlaa fela, o iphitlhele o       10
                 lekana le letlhakanoka.
LEGAE:           Kgaitsadiaka. Botshelo ke tsela e e motsopodia. Tsela e, e tsamaya
                 e tswapatswapela mo dikgweng le mo dikakeng. E tsamaya e
                 tlhatlhoga e ba e fologa mekonyana.
NKITSENG:        Nna le mogatsaka, re utlwile botlhoko thata ka ntlha ya tiragalo e.       15
                 Re bone go re tshwanela gore re se ka ra ya kwa bogading ka ntlha
                 ya fa le wena o tlaa bo o se teng kwa teng. Re ne re ya ka wena
                 kwa teng. Abuti!
LEGAE:           Iye!
NKITSENG:        Dikgang ke tsa batho ba le babedi. Wa boraro ke mosenyi. Dikgang          20
                 tsa lona, ga re itse gore re ka di simolola fa kae. Rotlhe re ipotsa
                 gore fa ausi a sala a tlaa dumelelana le rraagwe ka bogadi ba
                 ngwana e le wa gago, go ne go diregileng. Rotlhe re dipaki tsa gore
                 ngwana o mo godisitse, o mo tsentse sekolo. Tota re itumetse thata
                 ka gore e bile Ntshidi o a fetsa monongwaga.                              25

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 23                         DBE/Ngwanaitseele 2020
                                          SC/NSC

17.1      Go tlile jang gore Nkitseng le Malebye ba bo ba le mo lefelong le?                    (2)

17.2      Naya mabaka a le MARARO a a neng a dira gore Legae a bo a santse a le
          mo dikobong ntswa dikereke di le gaufi le go tswa.                                    (3)

17.3      Go ya ka temana, ke ka ntlha ya eng fa Legae a ne a kaya fa nyalo e mo
          lwatsa?                                                                               (2)

17.4      Tlhalosa gore Nkitseng le Tlhapi ba ne ba farologana jang.                            (2)

17.5      Tshwaela ka seabe sa ga Tlhapi mo thankgololong ya kgotlhang ya terama e.             (2)

17.6      Semelo sa ga Ntshidi se thusitse jang mo tsweletsong ya kgotlhang ya
          terama? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                   (2)

17.7      Loso lwa ga Legae le rarabolola jang kgotlhang ya teramakhutshwe e?                   (2)

17.8      Ke eng se modiragatsi Tlhapi a neng a ka se dira go busa poelano magareng
          ga gagwe le lesika la ga Malebye?                                                     (2)

17.9      A go siame gore mapodisi a De Aar a itsise Tlhapi ka loso lwa ngwana wa
          gagwe mo mogaleng? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                        (2)

17.10     Fa mosetsana wa morwa e ne e le tsala ya gago, ke kgakololo efe e o neng o
          ka mo naya yona? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                          (2)

17.11     Go ya ka wena, a thuto ya ga Tlhapi mo go Ntshidi e a dumelesega?
          Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                           (2)

17.12     Moterama o re ruta eng ka ga modiragatsi Legae?                                       (2)
                                                                                                [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                24                    DBE/Ngwanaitseele 2020
                                         SC/NSC

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO
GA SE LORATO – MJ Magasa
Go palelwa ga ga Motsamai go tsaya ditshwetso tse di maleba ka ga botshelo, go nnile
le ditlamorago tse di sa jeseng diwelang mo botshelong jwa gagwe. Tshegetsa tlhagiso
e, o ikaegile ka ditiragalo tsa terama. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang
400–450.                                                                                  [25]
POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
GA SE LORATO – MJ Magasa
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
NOPOLO H
SENTEBALENG: (O tlolela fale, o bua ka lenyatso.)
             O roba mang? O itiile. Sa gago fela ke go roba boLesego
             Ba duele dikgodiso tsa gago E bile o tle o re tswele ka ntlo Ke
             ise ke go fise ka petorolo.
MOTSAMAI:    (O a ba tlhapaola.)                                                   5
             Lo sentswe ke mmaalona wa letlakala! A lo godisa ka madi a
             malapa a batho. Mo go nna lo wetse Lelapa le le tlaa tswalwa ka
             mfiko.
SUZAN:       (O mo latlhelela dikatana tsa gagwe.)
             Selo towe sa motlhokatlhaloganyo! O tlogetse lelapa la gago.          10
             Ke ne ke rile ke go dira motho Jaanong o belwa ke mafura. Bana
             ba gago kwa ba ja dintlhwa O ka re ga ba na rraabo. Tsaya
             dikatana tsa gago o ntswele ka ntlo! Fa nka tlhola ke go bona fa,
             O tlaa tswa ka mokwatla. Balekane ba gago ba agetse bana
             matlo Wena o ikintshitse noga E e etang e tlhotlhoma le mesima.       15
             O tlhotlhoma le matlo a batho. Fa o le modidi jaana Ke eng se o
             ka se jelwang? (O bua a mo kgarametsa.)
             Tswaya o tsamae lekgalagadi towe!
MOTSAMAI:    (O bua a sunetsa fa a tswa.)
             Ke a lo bona lo tlhotswe ke boferefere Re tlaa kopana kwa             20
             kgotlatshekelo. (O a tswa, o ya go bona Morena Meteor.)
             Ke gore ke ba tlhatlhelele kgetse, Ba ka tloga ba topegela.
             (O lelela mo go Morena Meteor pele a ya kgotlatshekelo.)
             Ke tseetswe ke batho lebenkele rra.

19.1      Kgogakgogano e e mo temaneng e tlholwa ke eng?                                  (2)

19.2      Naya dikgobo di le THARO tse Susan a sotlileng Motsamai ka tsona o
          ikaegile ka temana.                                                             (3)

19.3      Ke ka ntlha ya eng fa Motsamai a ne a ya kwa ga Rre Meteor?                     (2)

19.4      Tlhalosa gore Angeline le Suzan ba tshwana ka eng.                              (2)

19.5      Tshwaela ka seabe sa ga Motsamai mo thankgololong ya kgotlhang ya
          terama e.                                                                       (2)

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                25                     DBE/Ngwanaitseele 2020
                                         SC/NSC

19.6      Kgorogo ya ga Kefentse e rarabolola jang kgotlhang ya terama e?                  (2)

19.7      Semelo sa ga Gadifele se thusitse jang mo tsweletsong ya kgotlhang ya
          terama? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                              (2)

19.8      Ke eng se modiragatsi Gladys a neng a ka se dira go busa poelano
          magareng ga gagwe le mogatse?                                                    (2)

19.9      A go siame gore Bra Dan a ye go tsaya Gadifele kwa ga gagwe fa pele ga
          monna? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                               (2)

19.10     Fa Lesego e ne e le tsala ya gago, ke kgakololo efe e o neng o ka mo naya
          yona? Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                (2)

19.11      Go ya ka wena a thuto ya ga Angeline mo go Morake e a dumelesega?
           Tshegetsa karabo ka lebaka.                                                     (2)

19.12     Moterama o re ruta eng ka Rre Selapo?                                            (2)
                                                                                           [25]

                                                  PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:               25
                                                  PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO:                80

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2020/4a6a4895-db46-4d20-b065-394e081add25) — Setswana HL · QP · 2020 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2020/b717859c-ee0e-4950-8166-3979e0bb8335) — Setswana HL · QP · 2020 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2023/c514a5d8-792d-44e0-89ed-c51b470421f6) — Setswana HL · QP · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2022/d8024034-82ce-4b60-8d9a-d544a7ed647d) — Setswana HL · QP · 2022 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2021/21c6fae3-1948-4fc8-a3fe-1457d1ef99c9) — Setswana HL · QP · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019/74397c8c-6c0f-4d6b-9521-145b1eaec474) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
