# Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2023-mg/7e898c80-05ee-4d5c-ba6e-2c2440de4005
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2023-mg/7e898c80-05ee-4d5c-ba6e-2c2440de4005)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · setswana. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Setswana HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2023/b7cc390a-8716-4169-9c66-b1e7a53720ed) — QP · 2023 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                PAMPIRI YA BORARO (P3)

                                             2023

                                 KAEDI YA GO TSHWAYA

                                                                           MADUO: 100

                        Kaedi ya go tshwaya e, e na le ditsebe di le 15.

                                               .

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                                                                      2                                                                          DBE/2023
                                                                                    SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE [50 MADUO]
ELA TLHOKO:
   Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3 KAROLO YA A).
   Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.
   Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo
    le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.
   Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase.
    Ditlhokego                                   Phitlhelelo ka dinaledi             Phitlhelelo ka        Phitlhelelo ka tekano           Phitlhelelo e e           Ga a fitlhelela
                                                                                     matsetseleko                                            tlhaelang
 DITENG LE                                                  28–30                        22–24                      16–18                      10–12                         4–6
 IPAAKANYO                                     - Tsibogelo ya maemo a a        - Tsibogelo e e            - Tsibogelo e e            - Tsibogelo e e sa         - Tsibogelo e e seng

                        Maemo a a kwa godimo
                                               kwa godimo go gaisa a a         tlhamilweng ka             itumedisang                tlhomamang                 maleba gotlhelele
 (Tsibogelo le                                 tlwaelegileng                   matsetseleko               - Dikakanyo di lomagane    - Dikakanyo tse di sa      - Dikakanyo tse di
 dikakanyo)                                    - Dikakanyo tse di botlhale,    - Dikakanyo tse di         mo go tlhaloganyegang e    tlhapang e bile di se na   tlhakatlhakaneng, di
 -Thulaganyo ya                                tse di tlhaloganyegang, tse     maleba tota gape di        bile go kgotsofatsa,       boitlhamedi, fela tlhamo   tlhoka tsepamo, di
 dikakanyo tsa                                 di gwetlhang mogopolo le        kgatlhisa e bile di supa   - E rulagane le go         e santse e na le go        gasagane le go
 ipaakanyo                                     dintlha tse di gamogileng       go gamoga, dikakanyo       lomagana mo go             tlhaloganyega go go        boelediwa, tlhamo e
 -Temogo ya                                    - E rulagantswe le go           di lomagane                tlhaloganyegang go         rileng.                    tlhaela go tlhaloganyega.
 maitlhomo,                                    lomagana ka maemo a             - E rulagantswe bontle     tsenyeletsa matseno,       - Bosupi jo bonnye jwa     - Ga e a rulagana e bile
 baamogedi le                                  dinaledi go tsenyeletsa         thata le go lomagana go    mmele le bokhutlo,         thulaganyo le tomagano     ga e a lomagana,
 bokao                                         matseno, mmele le               tsenyeletsa matseno,       ipaakanyo e e lekaneng     e e bokoa ya matseno,      gotlhelele, ipaakanyo e e
                                               bokhutlo, ipaakanyo e e         mmele le bokhutlo,         mme e na le                mmele le bokhutlo,         seng maleba
 30 MADUO                                      manonontlhotlho                 ipaakanyo e e lolameng     diphosonyana               ipaakanyo e e tlhaelang
                                                            25–27                        19–21                      13–15                        7–9                       0–3
                                               - Tsibogelo e e                 -Tsibogelo e e             -Tsibogelo e e             -Bogolo jwa tsibogelo ga   -Ga go na maiteko a go
                                               manontlhotlho, mme e            tlhamilweng ka             itumedisang, mme e         bo maleba                  tsibogela setlhogo

                        Maemo a a kwa tlase
                                               tlhaela ditlhokego tse di       matsetseleko               latlhegelwa ke go          -Dikakanyo tse di sa       -Dikakanyo tse di seng
                                               tsibosang tsa tlhamo ya         -Dikakanyo tse di          tlhaloganyesega            lomaganeng e bile di       maleba e bile di sa siama
                                               maemo a dinaledi                maleba gape di             -Dikakanyo di lomagane     tlhakatlhakane             gotlhelele
                                               - Dikakanyo tse di botlhale e   kgatlhisa                  le go kgotsofatsa          -Ipaakanyo e e sa          -Ga go na bosupi jwa
                                               bile di supa kgolo              -E rulagantswe bontle le   -Maemo a a rileng a        tsepamang e bile e         thulaganyo le tomagano,
                                               - E rulagantswe ka              go lomagana go             thulaganyo le tomagano     tlhakatlhakane,
                                               matsetseleko le ka              tsenyeletsa matseno,       go tsenyeletsa matseno,
                                               tomagano go tsenyeletsa         mmele le bokhutlo,         mmele le bokhutlo,
                                               matseno, mmele le               ipaakanyo e e lolameng     ipaakanyo e e lekaneng e
                                               bokhutlo, ipaakanyo e e         ka diphosonyana            e nang le diphoso
                                               matsetseleko

Kwalololo e ileditswe                                                                                                                                                            Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                                                                           3                                                                                   DBE/2023
                                                                                         SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

    Ditlhokego                                      Phitlhelelo ka dinaledi              Phitlhelelo ka             Phitlhelelo ka tekano        Phitlhelelo e e tlhaelang           Ga a fitlhelela
                                                                                         matsetseleko
 PUO, SETAELE                                                14–15                           11–12                            8–9                           5–6                            0–3
 LE GO                                           - Segalo, rejisetara le setaele   - Segalo, rejisetara le        - Segalo, rejisetara le        - Segalo, rejisetara le      - Segalo, rejisetara le

                          Maemo a a kwa godimo
 TSELEGANYA/                                     di maleba le maikaelelo,          setaele di maleba thata le     setaele di maleba le           setaele ga di maleba le      setaele bomaleba jwa tsona
 RUNA                                            baamogedi le bokao ka             maikaelelo, baamogedi le       maikaelelo, baamogedi le       maikaelelo, baamogedi le     bo kwa tlase le maikaelelo,
                                                 maemo a a kwa godimo              bokao                          bokao                          bokao                        baamogedi le bokao
 -Segalo, rejisetara                             - Puo e e tlhololo, e e           - Puo e nonofile le            - Puo e e maleba go            - Puo ke ya maemo a          - Puo ga e tlhaloganyesege
 le setaele tse di                               itumedisang ka maemo a a          tlotlofoko e tlhamilwe ka      tlhagisa bokao le tlotlofoko   motheo thata le tlotlofoko   le tlotlofoko e nnye thata,
 maleba go                                       tlhaolegileng le tlotlofoko e e   matsetseleko                   e e tlhotlheletsang tlhagiso   e lekanyeditswe thata (go    mme e dira gore go nne
 maikaelelo/                                     manontlhotlho ya maemo a a        - Bogolo jwa yona ga bo na     ya diteng                      na le tiriso ya dipuo tse    thata go tlhaloganya
 ditlamorago le                                  kwa godimo                        diphoso tsa tiriso ya puo le   - Diphoso tsa tiriso ya puo    dingwe)                      - Diphoso tsa tiriso ya puo le
 bokao                                           - Ga go na diphoso tsa tiriso     melawana                       le melawana ga di              - Diphoso tsa tiriso ya      melawana di thiba letsatsi.
 -Tlhopho ya                                     ya puo le melawana ka                                            kgoreletse bokao.              puo le melawana di eta di
 mafoko le                                       gotlhe                                                                                          kgoreletsa bokao.
 tlotlofoko                                                    13                              10                              7                             4
 -Tiriso ya puo le

                        Maemo a a kwa tlase
                                                 - Segalo, rejisetara le setaele   - Segalo, rejisetara le        - Segalo, rejisetara le        - Segalo, rejisetara le
 melawana:                                       di dirisitswe ka manontlhotlho    setaele tse di siameng di      setaele di siame ka            setaele ga di maleba
 thutapuo,                                       - Puo le tlotlofoko e e           nonofile                       kakaretso le tiriso e e        gotlhelele
 matshwao a puiso                                matsetseleko ka tlhotlheletso     - Puo le tlotlofoko tse di     lekanyeditsweng ya             - Puo e e bokoa le
 le mopeleto                                     e e nonofileng mo bokaong         ngokang e bile di nonofile     malepa a tlhotlheletso         tlotlofoko e e
                                                 - Ga e na diphoso tsa tiriso      ka kakaretso                   -Tiriso ya puo le tlotlofoko   lekanyeditsweng tota
 15 MADUO                                        ya puo le melawana ka             - Diphoso tse di mmalwa        tse di mo magareng, ka go      - Diphoso tsa tiriso ya
                                                 gotlhe                            tsa tiriso ya puo le           tlhoka tsepamo                 puo le melawana di dintsi
                                                                                   melawana                       - Diphoso tsa tiriso ya puo    e bile di kgoreletsa
                                                                                                                  le melawana di dintsi.         bokao.
                                                                5                               4                              3                             2                             0–1
 KAGEGO                                          - Kago e e manontlhotlho ya       - Kago e e latelanang ya       - Kago ya dintlhana tse di     - Go na le dintlha dingwe    - Dintlha tse di botlhokwa di
                                                 tatelano ya dintlhana tse di      dintlhana tse di               maleba e bile di na le         tsa kago tse di              a tlhaela e bile e tlhoka
 -Diponagalo tsa                                 tlhaolegileng                     lomaganeng                     tlhaloganyo                    amogelesegang                tlhaloganyo
 setlhangwa                                      - Dipolelo le ditemana di         - Dipolelo le ditemana di a    - Dipolelo, ditemana tse di    - Dipolelo le ditemana di    - Dipolelo le ditemana di
 -Kago ya                                        bopilwe bontlentle                latelana, di a farologana      bopilweng sentle               fosagetse                    fosagetse le go ipoeletsa.
 ditemana le go
 tlhangwa ga
 dipolelo

 5 MADUO

Kwalololo e ileditswe                                                                                                                                                                         Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                                                  4                                                                              DBE/2023
                                                                SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO – PUO YA GAE [25 MADUO]

       Ditlhokego           Phitlhelelo ka dinaledi             Phitlhelelo ka          Phitlhelelo ka tekano            Phitlhelelo e e             Ga a fitlhelela
                                                                 matsetseleko                                               tlhaelang
 DITENG,                               13–15                         10–12                         7–9                         4–6                           0–3
 THULAGANYO LE             - Tsibogelo ya maemo a a       -Tsibogelo e ntle tota e e   - Tsibogelo e e lekaneng    -Tsibogelo e e kwa tlase     - Tsibogelo e senola go
 SEBOPEGO                  kwa godimo go gaisa se         bontshang kitso e ntle ya    e e bontshang kitso ya      e e supang kitso ya          tlhoka kitso ya
                           se lebeletsweng ka gale le     diponagalo tsa mofuta        diponagalo tsa mofuta       diponagalo tsa mofuta        diponagalo tsa mofuta
 -Tsibogelo le dikakanyo   kitso e e tseneletseng ya      wa setlhangwa                wa setlhangwa               wa setlhangwa                wa setlhangwa
 -Kokoanyo ya              diponagalo tsa mofuta wa       - Diteng le dikakanyo di     - Diteng le dikakanyo di    - Diteng le dikakanyo ga     - Ga go na tomagano ya
 dikakanyo gore go         setlhangwa                     lomagane, dintlha tse di     lomagane mo go              di lomagane ka gale. Ke      diteng le dikakanyo e bile
 rulaganngwe               - Diteng le dikakanyo tse di   thadisitsweng sentle         utlwalang, dintlha dingwe   dintlha tse di mmalwa tse    ke dintlha di le mmalwa
 Maitlhomo, baamogedi,     botlhale, tse di               gape di tshegetsa            di tshegetsa setlhogo ka    di tshegetsang setlhogo      fela tse di tshegetsang
 diponagalo/melawana       gamogileng, di lomagane e      setlhogo ka thulaganyo e     thulaganyo e e lekaneng     ka thulaganyo e e            setlhogo ka thulaganyo e
 le tiriso                 bile di tshegetsa setlhogo     e lolameng                   - Go na le tsepamo e e      tlhaelang                    e sa tlhaloganyegeng/e
                           ka thulaganyo e e              - E tsepame – ga e a         rileng mme kwalo e eta e    - Ga e a tsepama ka          seyo
 MADUO 15                  manontlhotlho                  fapoga setlhogo              fapoga mo setlhogong        gotlhe, mme kwalo e          - Bokao jo bo
                           - Tlhaloso ya maemo a a        -Sebopego se se              - Sebopego se se            fapogile setlhogo            kgoreletsegileng ka go
                           kwa godimo e bile dintlha      lolameng ka diphoso tse      maleba ka kakaretso fela    -Tiriso e e phatlhaletseng   fapoga setlhogo go go
                           tsotlhe di maleba thata.       dinnye                       go na le go sa nepagale     ya melawana ya               feteletseng
                           - Sebopego se se maleba                                     go go rileng                sebopego                     - Ga go a dirisiwa
                           gape se nepagetse                                                                                                    melawana ya sebopego
 PUO, SETAELE LE                        9–10                          7–8                          5–6                         3–4                           0–2
 GO                        -Segalo, rejisetara le         - Segalo, rejisetara le      - Segalo, rejisetara le     - Segalo, rejisetara le      - Segalo, rejisetara le
 TSELEGANYA/RUNA           setaele tse di maleba          setaele tse di maleba        setaele di maleba le        setaele di fosagetse go      setaele ga di tsamaisane
                           thatathata le maitlhomo,       thata le maitlhomo,          maitlhomo, baamogedi le     le gonnye go maitlhomo,      le maitlhomo, baamogedi
 -Segalo, rejisetara le    baamogedi le tiriso            baamogedi le tiriso          tiriso                      baamogedi le tiriso          le tiriso
 setaele, maitlhomo,       - Tlotlofoko e maleba thata    - Tlotlofoko e e siameng     - Tlotlofoko e e lekaneng   -Tlotlofoko e e              - Tlotlofoko ga e maleba
 baamogedi le tiriso       e bile e bontsha kgolo         tota                         - Go diphoso dingwe tsa     lekanyeditsweng              le maitlhomo.
 -Tlhopho ya mafoko le     - Tiriso ya puo le             - Tiriso ya puo le           tiriso ya puo le melawana   - Tiriso ya puo le           - E phephetha ka
 tlotlofoko                melawana e nepagetse, e        melawana e nepagetse         fela                        melawana e e sa              diphoso tsa tiriso ya puo
 - Tiriso ya puo le        agegile sentle e bile          ka kakaretso e bile e        -Diphoso ga di              lolamang ka diphoso tse      le melawana, e
 melawana (thutapuo)       -Ga e na diphoso               agegile sentle.              kgoreletse bokao            dintsi                       tlhakatlhakane gape
 -Matshwao a puiso le      gotlhelele                     -Bogolo ga go na                                         - Bokao bo                   -Bokao bo kgoreletsegile
 mopeleto                                                 diphoso                                                  kgoreletsegile.              tota

 MADUO 10

Kwalololo e ileditswe                                                                                                                                           Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                     5                                     DBE/2023
                                  SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

KAROLO YA A: TLHAMO

POTSO 1

Mokgwa wa go tshwaya tiro ya boitlhamedi:

     Tlhamo ga e a tshwanela go tlhoka sesupo sa gore e buisitswe e bile e abetswe
      maduo jaaka go tshwanetse. Maduo a a abetsweng tlhamo a tshwanetse gore a
      nne le sesupo sa gore a fitlheletswe jang.
     Tlhamo ga e tshwane le tshobokanyo ka tekanyetso e e gagametseng ya mafoko,
      yona ke tiro ya boitlhamedi. Fa tlhamo e elela ka boitlhamedi le go ngoka mmuisi,
      ga go a siama go tota mogopolo mo boleeleng jwa yona fela mme go
      itlhokomolosiwa diteng.
     Molawana o o tlhamaletseng ke go re:
      o Go se nne le dikotlhao tsa tlaleletso tse di newang gonne ruboriki e na le
           dikotlhao ka boyona.

1.1       Tlhamo ya kanelo

          Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng.
          Tlhamo ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.

          Sekao sa setlhogo: Ga ke ise ke tenege jalo mo botshelong …

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya kanelo:

               Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele (go
                dumelege) gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
               Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
               Matseno e nne a a ngokang.
               Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
               Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
                fitlha kwa bofelong.
               Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
               Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
                pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
               Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela.
               Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:

               Setlhogo se a itlhophetseng sona.
               Tlhaloso ya setlhogo.
               A tlhagise se se mo tenneng mo botshelong.
               Tlhagiso ya letlha, lefelo le nako ya ditiragalo.
               Tlhagiso ya dintlha le ditiragalo tse di bakileng maikutlo a tenego eo.
               Tlhagiso ya tsibogo le tharabololo morago ga tenego eo.
               Tshobokanyo ya dintlha le go supa maikutlo a gagwe.                                [50]

Kwalololo e ileditswe                                                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                   6                                 DBE/2023
                                SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

1.2       Tlhamo ya kanelo

          Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo
          ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.

          Sekao sa setlhogo: Bodiba jo bo jeleng ngwana 'a mmaago, o re o bo
          bona o bo sikologe.

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya kanelo:

              Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di
               diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
              Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
              Matseno e nne a a ngokang.
              Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
              Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
               fitlha kwa bofelong.
              Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
              Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
               pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
              Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela.
              Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
           Setlhogo se a itlhophetseng sona.
           Tlhaloso ya setlhogo.
           Tlhagiso ya mathata a mongwe yo a sikanang le ena a kileng a iphitlhela
              a le mo go ona.
           A tlhagise ditiragalo tse di isang kwa bodibeng jo bo jeleng wa gaabo.
           Tlhagiso ya ditsela tsa go efoga bodiba jo.
           Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.                                                  [50]

1.3       Tlhamo ya tlhaloso

          Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka ga mokgwa o mmuisi a tlaa
          itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.

          Sekao sa setlhogo: Ditiragalo tsa malatsi a, di supa gore ruriruri lefatshe
          le senyegile.

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya tlhaloso:

               Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a
                filweng.
               Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
                maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                    7                                   DBE/2023
                                 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

               Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o
                wa tlhamo sentle.
               Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo.
               Go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.
               Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se.

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
           Setlhogo se a itlhophetseng sona.
           Tlhaloso ya setlhogo.
           Tlhagiso ya ditiragalo tse di diragalang mo malatsing ano.
           Tlhagiso ya se se tlholang phetogo mo lefatsheng.
           Tlhagiso ya ditlamorago tsa ditiragalo tse di supang fa ruriruri lefatshe le
              senyegile.
           Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.                                                     [50]

1.4       Tlhamo ya maitlhomo

          Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa
          maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a
          eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a
          gagwe.

          Sekao sa setlhogo: Fa nka ipona ke kgaogane le ditsala tse di bosula …

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya maitlhomo:

              Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore.
              Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa.
              Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go
               bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako
               e fetileng.
              Dikakanyo/megopolo/maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le
               maitemogelo.
              Tlhamo e kwalwe ka maemo a kgonego kgotsa a pakatlang.
              Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:

              Setlhogo se a itlhophetseng sona.
              Tlhaloso ya setlhogo.
              A tlhagise dintlha tse di supang bosula jwa ditsala tsa gagwe.
              A tlhagise mabaka a a mo susumetsang go tswa mo go tsona.
              A tlhagise dikgato tse a tlaa di salang morago go kgaogana le tsona.
              A tlhagise ditlamorago le diphetogo tse di ka nnang teng morago ga go
               kgaogana le tsona.
              Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.                                                  [50]

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                   8                                  DBE/2023
                                SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

1.5       Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore

          Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa
          go nna kgatlhanong le sengwe se setlhogo se buang ka ga sona, ntlhakemo
          ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong.

          Sekao sa setlhogo: A seemo sa ikonomi/itsholelo mo Aforikaborwa se
          fetotse botho jwa rona?

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo e e sa tseyeng letlhakore:

              Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore.
              E tlhagise matlhakore a mabedi a a farologaneng a ngangisano e e rileng.
              E lebelele kemo ya botlhe, fela mokwadi a itebelele ka dinako dingwe.
              Puo e nne e e tsosang maikutlo.
              Ngangisano e dire tlhaloganyo e e utlwalang.
              Bokhutlo bo supe ntlhakemo ya mokwadi.

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:

              Setlhogo se a itlhophetseng sona.
              Tlhaloso ya setlhogo.
              A tlhagise maemo a ikonomi/itsholelo mo Aforikaborwa.
              A thadise ka moo seemo sa ikonomi/itsholelo se neng se eme ka teng
               pele botho bo fetoga.
              A tlhagise gore seemo sa ikonomi/itsholelo se fetotse botho jang.
              A tlhagise ditlamorago tsa botho jo bo fetogileng.
              Tlhamo e tlhagise se se ka diriwang go fetola seemo sa ikonomi/itsholelo
               go aga botho jo bo fetogileng mo nageng.
              A supe maikutlo le ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong.                         [50]

1.6       Tlhamo ya ngangisano

          Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo mme a nganga
          ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e
          tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong.
          Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe mme
          motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la
          gagwe.

          Sekao sa setlhogo: Go iphataphatela go botoka go na le go direlwa.
          Dumela kgotsa o ganetse.

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya ngangisano:

              Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
               boitshimololedi.

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                    9                                   DBE/2023
                                 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

              A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe
               mme a tlhalose se.
              Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwa ka
               kgatelelo e kgolo.
              Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa
               tiriso ya puo.
              Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
              Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
               tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di
               tlhagisitsweng.
              Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong.
          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
              Setlhogo se a itlhophetseng sona.
              Tlhaloso ya setlhogo.
              Tlhamo e tseye ntlhakemo ya go dumela kgotsa go ganetsa.
              A tlhagise le go dibela ka bosupi jo bo rileng.
              A tlhagise molemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe.
              Tlhagiso ya dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya
               gagwe ka setlhogo.
              Tlhagiso ya tshitshinyo ya se se ka dirwang go rotloetsa ntlhakemo ya
               gagwe.                                                                           [50]

1.7 le    Ela tlhoko:
1.8
          Tshedimosetso e e latelang e dirisiwe go tshwaya potso ya setshwantsho e
          bong, 1.7 le 1.8, e e ka nnang tlhamo ya kanelo, tlhaloso kgotsa ya
          ngangisano.

          Tlhamo ya kanelo

          Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. Tlhamo
          ya mofuta o e ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.

          Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya kanelo:

               Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
                di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
               Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
               Matseno e nne a a ngokang.
               Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
               Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
                fitlha kwa bofelong.
               Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
               Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
                pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
               Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela.

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                   10                                   DBE/2023
                                 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

          Tlhamo ya tlhaloso

          Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa
          itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.

          Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya tlhaloso:

               Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a
                filweng.
               Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
                maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
               Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o
                wa tlhamo sentle.
               Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo.
               Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setshwantshong se.

           Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:
               Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona.
               Tlhaloso ya setlhogo.
               A tlhagise mabaka a a tlholang ditiragalo tse di amanang le se se
                tlhagelelang mo setshwantshong.
               A tlhagise ditlamorago tsa maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong.
               Thotloetso go tila kgotsa go diragatsa se se tlhagelelang mo
                setshwantshong.
               Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe.                                              [50]
          Tlhamo ya ngangisano

          Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga
          ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e
          tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong.
          Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme
          motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la
          gagwe.

          Sekao sa setlhogo: Setshwantsho

          Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          tlhamo ya ngangisano:

               Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
                boitshimololedi.
               A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe,
                mme a tlhalose se.
               Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe
                ka kgatelelo e kgolo.
               Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki
                tsa tirisopuo.

Kwalololo e ileditswe                                                                  Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                  11                                  DBE/2023
                                SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

               Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
               Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
                tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di
                tlhagisitsweng.
               Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong.

          Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:

               A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.
               A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya ntlhakemo ya gagwe, a e dibele ka
                bosupi jo bo rileng.
               A tlhagise dikao tsa ditiro tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe.
               A tlhagise ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe.
               A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya
                gagwe.
               Kwa bokhutlong a tlhagise tshikinyo ya se se ka diriwang go tshegetsa
                ntlhakemo ya gagwe.                                                          [50]

                                                   PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                50

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                   12                                 DBE/2023
                                 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO

POTSO 2

2.1       LEKWALO LA BOTSALANO

          Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng e ka nna
          wa losika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa,
          keleletsomasego jalojalo. Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela.

          Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
          botsalano:

               Lekwalo le, le le leele, ka lona motlhatlhojwa o buisana le balosika,
                ditsala le bangwe fela ba a ka ne a itsane nabo.
               Go se ka ga nna le diphoso tsa mofuta ofe mo lekwalong le.
               Motlhatlhojwa a ka ya lolololo ka dikgang tse a batlang go di tlotla.
               A kwale matseno a a ngokang mmuisi go buisa lekwalo le go supa
                botsalano le motho yo a mo kwalelang.
               Motlhatlhojwa a kwale aterese ya mokwadi fela.
               Motlhatlhojwa a se kwale sefane sa gagwe.

          Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:

               Aterese e le nngwe (ya mokwadi)
               A tlhagise maitlhomo a lekwalo.
               A tlhagise gore madi a a duetsweng ke letlole ke bokae.
               A bontshe tiriso e e siameng ya madi a ikaegile ka maitemogelo a gagwe.
               A lemose malome ka go akaretsa tse a di tlhokang fa a dira
                tekanyetsokabo.
               Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.                            [25]

2.2       LEKWALO LA SEMMUSO

          Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng.
          Mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa
          mongwe: a ka ngongorega, a akgola kgotsa a gomotsa mo maemong a
          mangwe. Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela.

          Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
          semmuso:

              Lekwalo le, le le khutshwane, le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang
               kgotsa se se kopiwang, se go ngongoregwang ka sona, kakgolo kgotsa
               kgomotso.
              Ditlhokego tse di farologaneng tsa lekwalo la semmuso di tlhagisiwe ka
               tlhomamo (popego le setaele).
              Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.
              Puo e tlhamalale, e lebe kgankgolo e e leng maitlhomo a gago.
              Le supe bokhutlo jo bo tlhamaletseng mme bo latelwe ke sefane le
               ditlhakaina tsa mokwadi.

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                   13                                  DBE/2023
                                 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

          Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng:
              Diaterese tse pedi (ya mokwadi le moamogedi).
              Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe.
              A tlhagise letlha, lefelo le leina la setheo sa katiso.
              Thadiso ka boripana ka seabe sa dithuto tsa katiso.
              A leboge le go akgola tlhogo ya setheo sa katiso ka go mo neela tšhono
               ya go ithuta go apaya.
              A tlhagise maitemogelo a a ungwileng ka nako ya katiso.
              Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.
              Tlhagiso ya leina/ditlhakaina le sefane. Dinomoro tsa mogala.                   [25]
2.3       PEGELO
          Pegelo e kwalelwa setheo se se rileng, motlhatlhojwa o neelana ka
          diphitlhelelo le dikatlenegiso tsa se a neng a laetswe go se dira. Palo ya
          mafoko a yona e nne 180–200 diteng fela.
          Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo:
               Leina la lebenkele le moamogedi di tlhagisiwe.
               Setlhogo sa pegelo se bolelwe ka botlalo gore go begwa ka ga eng.
               Taelo ya se a kopilweng go bega ka ga sona.
               E kwalwa ka pakapheti.
               Motlhatlhojwa a tlhagise diphitlhelelo le dikatlenegiso.
               Motlhatlhojwa a kwale leina la gagwe ka botlalo a bo a saene, a supe tiro
                kgotsa maemo a gagwe le letlha le a kwadileng pegelo ka lona.
          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
               Setlhogo se kwalwe.
               Motlhatlhojwa a tlhagise tshedimosetso ya lefelo le letlha la tiragalo.
               A tlhagise taelo ya pegelo e a begang ka ga yona.
               A tlhagise tshedimosetso mabapi le ditlhogo tse di latelang: dintlha tsa
                tebo, tsamaiso, diphitlhelelo, bokhutlo le dikatlenegiso.
               Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng.                                             [25]
2.4       ATHIKELE YA MAKASINE
          Athikele ya makasine ke karolwana ya makasine e batho ba kwalang dikgang
          dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe.
          Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya
          makasine:
               Kgang e neelwa setlhogo se se itlhalosang e bile se gogela.
               Motlhatlhojwa o na le kgololosego ya bobegakgang.
               Palo ya mafoko a lona ke 180–200 diteng fela.
               O patelesega gore kgang ya gagwe e ngokele, mme e sa nyeletse
                bonnete jwa kgang.
               Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e araba dipotso
                Kae? Mang? Leng? Jang? E tlhagisa dilo tse di tlhokegang gore mmele o
                itekanele.
               Leina la mokwadi le tlhagisiwe kwa tshimologong ya athikele.
Kwalololo e ileditswe                                                                 Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                   14                                  DBE/2023
                                 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:

               Setlhogo se se nang le kgogedi.
               A tlhagise leina la mokwadi.
               A tlhagise botlhokwa ba go jala le go somarela dimela mo tikologong ya
                bona.
               A tlhagise maano /ditsela tse di ka salwang morago go somarela tikologo.
               Tlhagiso ka moo batho ba ka ungwelwang ka teng.
               Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng.                                            [25]

2.5       POTSOTHERISANO

          Potsotherisano ke kopano e e rulaganeng e mo go yona go nang le yo o
          bodiwang dipotso go fitlhelela tshedimosetso ka sengwe se se rileng.
          Potsotherisano ke mokgwa o o dirisiwang gantsi go batla tshedimosetso mo
          go mongwe ka ga sengwe se a se dirang. Palo ya mafoko e nne 180–200
          diteng fela.

          Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
          potsotherisano:
           Setlhogo se supe gore potsotherisano ke ka ga eng.
           Kagego e nne ya mmuisano.
           Maina a dibui a tshwanetse go tlhagelela sentle.
           Batlisisa ka ga motsenela-potsotherisano ka go mmotsa dipotso.
           Dipotso di nne dikhutshwane mme dikarabo tsa motsenela-
              potsotherisano di ka nama.

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:

               Setlhogo sa potsotherisano.
               Ditumediso, le kamogelo di tlhagisiwe.
               Ikitsiso ya batsenela-potsotherisano
               A botse dintlha ka botlalo ka go itshimololela kgwebopotlana.
               A tlhagise kgatlhego ya kgwebo e a e akantseng.
               A batlisise ka ditsela tsa go itshimololela kgwebopotlana.
               A kope maele a a ka go thusang go ikgolaganya le ditheo tse di thusang
                ka matlole go bagwebipotlana.
               A tlhagise dikarabo tsa motsenela-potsotherisano morago ga potso
                nngwe le nngwe.
               Go nne le kelelo ya dipotso le dikarabo.
               Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.                            [25]

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3                    15                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya

2.6       PUO

          Puo ke karolo e e botlhokwa ya go fatlhosa. Mo mabakeng a mantsi motho o
          neelana ka puo mo dikopanong kgotsa meletlong. Puo ya go bua le setšhaba
          e farologana le ya go bua le setlhotšhwana sa batho.

          Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo:

              Matseno, mmele le bokhutlo.
              Maikalelo a kopano.
              Mofuta wa kopano e o yang go bua kwa go yona.
              Dintlha di se ke tsa phatlhalala.
              Dipolelo tse dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo.
              Tiriso ya dikao tse di tlwaelegileng.
              Palo ya mafoko a yona ke 180–200 diteng fela.
              Tiriso ya puo e senole kgolo, go se nne le ditlhapa le tshotlo.

          Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:

              Setlhogo sa puo.
              Ditumediso le ikitsiso go bareetsi ba ba tsenetseng tirelomatshidiso.
              Tshimologo e nne maatla, e ngoke theetso. E ka nna motlae kgotsa
               nopolo.
              Tlhagiso ya puo e e thadisang ka kopano ya gago le moswi.
              Thadiso ka botshelo jwa lona kwa setlhopheng.
              Tlhagiso ya dikeletso go ba mekgatlho e megolo ya metshameko.
              Tlhagiso ya mafoko a kgomotso ka boripana.
              Ditebogo go bareetsi le beng ba tiro.
              Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.                           [25]

                                                      PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:            25
                                                                    PALOGOTLHE:             100

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [Setswana HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-may-june-2023-mg/ccea2147-f24f-4909-8005-bc6ba6f8285b) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-may-june-2023-mg/df8d577e-4b21-4004-88b3-f2daa31ad43a) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2023-mg/3550da10-e582-41d5-945c-c9c292023687) — Setswana HL · Memo · 2023 · Setswana
- [Setswana HL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-setswana/b9946f1f-62e1-480b-a31c-ff9155602389) — Setswana HL · Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2021-mg/2468ef45-0676-4b5a-bdb7-6e579c130a5e) — Setswana HL · Memo · 2021 · Setswana
- [Setswana HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-may-june-2018-memo/879f1208-961c-4751-ba5a-3d2ef1d9ffc3) — Setswana HL · Memo · 2018 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
