# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2015-memo/bb02bad9-e888-4413-8189-0ee6360833eb
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2015-memo/bb02bad9-e888-4413-8189-0ee6360833eb)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · siswati. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2015/47f1c4f4-23b5-4a3b-9e19-7b912c05a68a) — QP · 2015 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2015

                               IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 80

                           Leliphepha linemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   2           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                       NSC – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO

TICONDZISO TEKUMAKA SIVISISO
•     Njengobe injongongco kuvisisa, bahlolwa abangajeziswa nabanemaphutsa
      elulwimi nesipelingi etimphendvulweni ngaphandle kwekutsi lawo maphutsa
      atsikameta inshokutsi/kuvisisa. (Emaphutsa akakhonjiswe.)
•     Uma umhlolwa asebentise emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati,
      anganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
      nembuto, akangajeziswa. Kodvwa nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
      etheksthini kantsi luyafuneka, loko kwemukelekile.
•     Emibutweni levulekile, bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
      ngetimphendvulo letitsi: CHA/YEBO nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
      banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe basekele.
•     Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO bahlolwa
      abanganikwa emamaki. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele
      nobe basekele.
•     Uma umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
      baphendvula ngemisho legcwele, kufanele banikwe emamaki nangabe leligama
      lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•     Uma umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsafu kodvwa umhlolwa anike
      langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala kuphela.
•     Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•     Emibutweni lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana

UMBUTO 1

1.1        1.1.1      Ngumake waLomavila.                                                        (1)

           1.1.2      Unina waLomavila wadvuka nelive Lomavila asesemncane.                      (1)

           1.1.3      Bekajatjuliswa kubona Lomavila aphumelela kahle esikolweni.
                      Nakabuka Lomavila bekakhumbula umntfwanakhe.
                      Bekatidvudvuta ngaye njengobe washiywa ngumntfwanakhe.
                      (Kunye kwaloku.)                                                           (1)

           1.1.4      Bekamtsengela timphahla, kudla netintfo tekudlala.
                      Bekatsatsa yonkhe imali yakhe yemphesheni anake tidzingo
                      taLomavila.                                                                (2)

           1.1.5      Wajabulela kutsi Lomavila         sewukhulile    sewutaba      lusito
                      emsebentini wasekhaya.                                                     (1)

           1.1.6      Bekamfundzisa kutsi awashe tindishi, atsanyele likamelo lakhe,
                      awashe netimphahla takhe tesikolo. (Kubili kwaloku.)                       (2)
Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   3           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                       NSC – Imemorandamu

         1.1.7        (a) Umtukulu – umntfwana lotalwa ngumntfwanakho.                           (1)
                      (b) Indvodzakati – umntfwanakho wentfombatana.                             (1)

         1.1.8        Kuliciniso ngobe ngalokuvamile bogogo bayabatefisa batukulu
                      babo.
                      Kungumbono ngobe akusibo bonkhe bogogo labaphatsa batukulu
                      babo kwelicandza/Bakhona bantfwana labahlala nabogogo kodvwa
                      abavilaphi. (Imibono itawehluka.)                                          (2)

         1.1.9        Umntfwana akumele aphatsiswe kwelicandza nawumkhulisa ngobe
                      akafundzi kutimela emphilweni.
                      Umntfwana longakhuliswa batali bakhe uvamisa konakala.
                      (Imibono itawehluka.)                                                      (2)

         1.1.10       Cha angivumelani ngobe gogo Matitila bekafuna kutsi umtukulu
                      wakhe afundze umsebenti wasekhaya.
                      Gogo Matitila bekentela kutsi umtukulu wakhe akhone kutimela.
                      Gogo Matitila bekentela kutsi Lomavila angahlupheki nangasekho.
                      (Kubili kwaloku.)                                                          (2)

         1.1.11       Asizange siphumelele ngobe akazange acedze sikolo.
                      Kufa kwagogo wakhe kwamshiyela inhlupheko.                                 (2)

         1.1.12       Cha, Lomavila akazange aphumelele kuhlala nababe wakhe ngoba
                      bekangamati/akakametayeli/babe wakhe bekahlala nalomunye
                      umfati longasiye make wakhe.                                               (2)

1.2      1.2.1        Untjontjile/Untjontje iwayilesi.                                           (1)

         1.2.2        Kusebusuku ngobe kunenyeti, kukhanya lilambu.                              (2)

         1.2.3        B/Kunemoti yemaphoyisa leseceleni kwendlu.                                 (1)

         1.2.4        Kungahle   kutfolakale  loku       lokuntjontjiwe/lona    lontjontjile
                      angaboshwa. (Kunye kwaloku.)                                               (1)

         1.2.5        Esh ...                                                                    (1)

         1.2.6        Kubikela emaphoyisa ngetento nebugebengu.
                      Kungatsengi tintfo letebiwe.
                      Kufaka umtsangala, i-alamu, kufaka tinsimbi emafasiteleni.
                      (Kubili kwaloku.) (Timphendvulo titawehluka.)                              (2)

         1.2.7        Bugebengu abukhokheli.
                      Hlonipha tintfo talabanye bantfu. (Naleminye imibono yamukelekile.)        (2)
                                                                                                 [30]

                                                                     SAMBA SIGABA A:             30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   4           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                       NSC – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

EMAPHUZU LABALULEKILE

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                                EMAVI EMHLOLWA
1   Tibute kutsi ngabe unalo yini lutsandvo,            1  Kubalulekile kuba
    likhono nemandla ekufinyelela kulesifiso               nelutsandvo laloko lofuna
    sakho salomsebenti lotawufundzela.                     kukufundzela
2   Buta labanye labatifundziswa labenta wona           2  Kukahle kwenta lucwaningo
    lomsebenti kute utfole buhle nebubi bawo.              ngemsebenti lofuna
                                                           kuwufundzela.
3     Kumele wati kutsi ufuna kufundzelani              3  Hlela kusenesikhatsi kutsi
      usesebangeni le-9 bese ukhetsa tifundvo              ufuna kufundzelani.
      letihambisana naloko lofuna kukufundzela.
4     Cabanga ngetidzingo letihambisana naloko          4    Condza kutsi udzinga kwenta
      lofuna kukufundzela. Ciniseka ngetifundvo              tiphi tifundvo.
      lokumele utiphase nangabe ufuna
      kwemukelwa.
5     Veta kutsi uhlose kucala ngani bese               5    Tonkhe tinhloso takho
      ucabanga naloko lokuyinhloso yesikhashana,             aticondze kuloko lofuna
      lotakuzuza ngemuva kwemnyaka munye,                    kukufundzela.
      lemibili kuya kulemitsatfu.
6     Kumele utsatse sincumo sekutimisela               6    Konkhe lokuhlelile kumele
      kusebenta kamatima, utibone sewuphumelela              ukutsatsele tinyatselo.
      ngemuva kweminyaka lemine uba nguloko
      bewufisa kuba ngiko futsi sewukhona
      kutiphilisa.
7     Nasewukwentile konkhe kumele ugcine               7    Tikhutsate ngekutitjela kutsi
      ngekutitjela kutsi sewusesimeni sekufundzela           sewukulungele kufundzela
      lomsebenti.                                            umsebenti.

Sifinyeto kumele sifake loku lokulandzelako:

•    Kwabiwa kwemamaki:

     o   Emamaki lasi-7 amumetse emamaki lasi-7 (nika limaki linye ephuzwini
         ngalinye)
     o   Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
     o   Samba semamaki: 10

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle awanikwe limaki linye.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle awanikwe emamaki lama-2
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle awanikwe emaphuzu lama-3.

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   5           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                       NSC – Imemorandamu

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     esicashunwa njengobe anjalo:

     o   6–7 weticashunwa: akunganikwa limaki lelulwimi.
     o   1–5 weticashunwa: akunikwe limaki linye lelulwimi.

CAPHELA:

•    Linani lemagama:
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lasetjentisiwe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe emagama lasihlanu
         kuphela bese konkhe lokubhaliwe akusafundvwa.

                                                                     SAMBA SIGABA B:             10

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   6           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                       NSC – Imemorandamu

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

TICONDZISO TEKUMAKA SIGABA C

•     Sipelingi:
      o Timphendvulo letiligama linye kumele timakwe tinikwe emamaki nanobe
         lingakapeleki kahle, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi ligucula
         inshokutsi yeligama.
      o Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
         liphutsa lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
      o Nangabe kuhlolwa sifinyeto (Abbreviation), imphendulo kufanele ifakwe
         tiphumuti/timphawu letifanele.

•     Takhiwo temisho kumele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
•     Emibutweni lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo KANYE/NOBE
      imphendvulo ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1      COSHA KOMA NENDLALA!
         GUCUKELA EMAHEWINI NUMBER (1).                                                          (1)

3.2      •   Entiwe ngemphuphu mbamba.
         •   AneVithamini B12 leyenta umtimba ungadzinwa.
         •   Ayacabula kubobabe labasebenta matima.
         •   Asutsisa sikhatsi lesidze.
         •   Acuketse iFayibha leyenta kutsi kudla kugayeke malula.
         •   Avela ngemafleyiva lamatsatfu – bhanana, shokolethi nesitrobheri.
             (Kubili kuphela)                                                                    (2)

3.3      Liciniso ngobe entiwe ngetintfo letinemsoco.
         Ngumbono ngobe kusutsa kuya ngekutsi utsetse umtsamo longanani.
         (Imibono itawehluka)                                                                    (2)

3.4      Kuheha, nekugcamisa kwaloko lokutsengiswako.                                            (2)

3.5      Kudlana.                                                                                (1)

3.6      Kubomake.                                                                               (1)

3.7      Wona                                                                                    (1)
                                                                                                 [10]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   7           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1      Iphatselene neliklasi ngobe kunebantfwana besikolo nathishela/nemfundvo.                (2)

4.2      Nangimkhulu angifuni kuba ngunesi.                                                      (1)

4.3      Thandi.                                                                                 (1)

4.4      Kufundzana.                                                                             (1)

4.5      Ngitawufuna kuba ngunesi.                                                               (1)

4.6      A/Indlela lesalibito.                                                                   (1)

4.7      Kakhulu.                                                                                (1)

4.8      Thishela nakabuka bafundzi ubabukela phasi/Thishela ubambelele etafuleni/
         Bafundzi nababuka thishela bambukela etulu.
         Bafundzi babonakala basekele ngemihlane emadeskini.                                     (2)
                                                                                                 [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

5.1      5.1.1        Lekujabulise.                                                              (1)

         5.1.2        Nangabe kunemcimbi wekugutjwa kwelusuku lekutalwa.
                      Nangabe kushadwa.
                      Nangabe kunemcimbi lotsite.
                      (Kubili kwaloku)                                                           (2)

         5.1.3        Sifaniso.                                                                  (1)

         5.1.4        Lokukhulu – lokuncane.
                      Sewucedzile – sewucalile.                                                  (2)

         5.1.5        Ligama kumele livete imicondvo lemibili lengafani.
                      Inkhomo yababe ilahlekile.
                      Vusi yinkhomo ngobe akakwati kudlala ibhola.                               (2)

         5.1.6        Esilaheni/Ebhusha.                                                         (1)

         5.1.7        D/Angeke baphumelele.                                                      (1)

         5.1.8        Sitsandvwa.                                                                (1)

         5.1.9        Bahlolwa babhala umusho nencazelo yeligama lelitsi, 'bosidlani.'
                      Sibonelo: Bosidlani bangene bantjontja imali endlini.                      (1)

         5.1.10       Dan watsi uyetsemba uyenetiseka ngalamalungiselelo lakawentile.            (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   8           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                       NSC – Imemorandamu

5.2      5.2.1        Imphambosi yekwentela.                                                     (1)

         5.2.2        Imindeni.                                                                  (1)

         5.2.3        Imenenja.                                                                  (1)

         5.2.4        Salukatana.                                                                (1)

         5.2.5        Gogo                                                                       (1)

         5.2.6        Ngiye/Ngiyile/Bengiye/Bengiyile edolobheni.                                (1)
                                                                                                 [20]

                                                                  SAMBA SIGABA C:                40
                                                              SAMBA SAKO KONKHE:                 80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2015-memo/b1bfdcb0-9dd4-4468-afd3-b7b8703150ca) — siSwati FAL · Memo · 2015 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2013-memo/dae048e4-d450-4920-96ae-35fa0397fcba) — siSwati FAL · Memo · 2015 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016-memo/201f69ab-9842-4154-8154-423a317ae10e) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2015/8cb0768d-0055-4b2d-846e-f88abcc34e0f) — siSwati FAL · QP · 2015 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2015/b3299b99-70d7-4f3b-ab7e-0c47a5a4ddcd) — siSwati FAL · QP · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
