# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 6 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016-memo/201f69ab-9842-4154-8154-423a317ae10e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 6

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016-memo/201f69ab-9842-4154-8154-423a317ae10e)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 6 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016/5a6842e4-bd34-49a2-aaf2-9d21916634b2) — QP · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2016

                               IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 80

                           Leliphepha linemakhasi la-6.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   2           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                       NSC – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO

Imemorandamu yekumaka sivisiso:

•     Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
      lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•     Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
      akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
      nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
      etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•     Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
      ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
      banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•     Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
      akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
      LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
      ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•     Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
      baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
      lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•     Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
      langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•     Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
      imphendvulo ngalokugcwele.

UMBUTO 1

1.1       1.1.1       C/Akunamuntfu.                                                             (1)

          1.1.2       Kungenca yekwesaba tigebengu lesetagcwala umhlaba wonkhe.                  (1)

          1.1.3       Bese igabence insimbi yekucala ekuseni.                                    (1)

          1.1.4       Kusaha inkanankana ngelisaha.                                              (1)

          1.1.5       Ufundza kutsi lelijaha lihlala lita lapha ekhabo Tsandzekile/aveta
                      kutsi kudzala bacala kutsandzana boTsandzekile nalelijaha.                 (2)

          1.1.6       Wakhombisa ngekutsi amemete           ngesikhahlo    ngobe    entiwa
                      ngemakhata lamshushudzako.                                                 (2)

          1.1.7       Weva umsinjwana lowentiwa kukhala kweligede/emavi ebantfu
                      labakhulumako.                                                             (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   3           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                       NSC – Imemorandamu

         1.1.8        Kumhlalisa phasi, atsi akayi ndzawo utawulala ngalesikhatsi
                      kubuya lomntfwanakhe/kumshaya ngensilane/kumvusa ebusuku
                      alele. (Imibono itawehluka).                                               (2)

         1.1.9        Kungoba bekunguye umntfwana lapha ekhaya/bekalala sekulele
                      wonkhe umuntfu ngobe bekatadisha/bekungumsebenti wakhe
                      Tsandzekile.
                      (Timphendvulo titawehluka) Kubili kwaloku.                                 (2)

         1.1.10       Lwati lolutfolakalako kutsi uyise wafa/ungcwatjwe          ngaphasi
                      kwentsaba/ufunga ngeyise nakakhuluma liciniso.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                (2)

         1.1.11       Kuhlala bamlindze nemkakhe ekhishini ate abuye/kubhaca emva
                      kwesivalo/kumtfola angekho ekamelweni lakhe.                               (2)

         1.1.12       Ligede ngabe ulivule ngerimothi kunekutsi alindze kuvulelwa
                      ngumndeni wakhe/kuba nesikhiya sakhe latawuvula ngaso nobe
                      efike ngasiphi sikhatsi/kushaya lucingo kutsi bamvulele/angahambi
                      ebusuku.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                (2)

         1.1.13       Kutawutsengwa lenye inkanankana/kutawuntjintjwa              sikhiya/
                      kutawuntjintjwa kusetjentiswe irimothi.
                      (Timphendvulo titawehluka). (Kubili kwaloku).                              (2)

         1.1.14       Sitfola sifundvo sekutsi kute intfo longayenta igcine ingakaphumeli
                      ebaleni/nawungumntfwana ungaboganga ngobe utawubanjwa
                      ushaywe/ungaletsi singani sakho ekhaya singekho emtsetfweni.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                (2)
                                                                                                 [24]

1.2      1.2.1        C/Ngumntfwana wadzadzewetfu.                                               (1)

         1.2.2        Kucitseka kwemanti empompini/kuhamba kwetintsambo tagezi
                      phasi letinamatseliswe ngesalothephu. (Kubili kwaloku).
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                (2)

         1.2.3        Angahlawuliswa/Angaboshwa/Angashaywa ngugezi.
                      (Timphendvulo titawehluka). (kubili kwaloku).                              (2)

         1.2.4        Bangayinyatsela         ibashaye,       ibabulale/bangaboshwa
                      ngetinyokanyoka/kungasha indlu. (Kunye kwaloku).
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                (1)
                                                                                                 [6]

                                                                 SAMBA SESIGABA A:               30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   4           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                       NSC – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto
•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
     o Samba semamaki: 10
•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
CAPHELA:
•    Luhlakasimo
     Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele simakwe.
•    Linani lemagama langengci kula-60.
     o Labamakako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe emagama lasihlanu
         kuphela bese konkhe lokubhaliwe akusafundvwa.

EMAPHUZU LABALULEKILE EKWEHLISA SISINDVO SEMTIMBA.

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                          EMAVI EMHLOLWA

1   'Kudla kudla lokunemsoco lokutitselo          1   Kudla lokunemphilo kwehlisa umtimba
    netibhidvo.'                                      ngobe akunamafutsa.
2   'Kutivocavoca ngiyona ndlela umuntfu          2   Kutilolonga kuyasehlisa sisindvo
    langayisebentisa kwehlisa sisindvo                semtimba.
    semtimba.'
3   'Kubonana nadokodela nobe kuya                3    Kutfola emaphilisi nemitsi
    emtfolamphilo akunike emaphilisi nemitsi           kulabasebenta ngekwehlisa sisindvo
    ekwehlisa sisindvo semtimba.'                      semtimba.
4   'Kudla inyama lebovu ungengci etikhatsini     4    Ungadli kakhulu inyama lebovu.
    letintsatfu ngeliviki.'
5   'Kunatsa emanti lamanyenti cishe tingilazi    5   Natsa kakhulu emanti onkhe emalanga
    letisiphohlongo ngelusuku.'                       emuva kwekudla.
6   'Kudla ungakutfosi ngemafutsa lamanyenti      6   Nawupheka kudla kwakho
    futsi, ungakubilisi kuze kwece.'                  ungasebentisi emafutsa lamanyenti
                                                      ngobe enyusa sisindvo semtimba.
7   'Dlani kuphela ngetikhatsi letifanele tekudla 7   Dlani ngetikhatsi letifanele kute
    ungadli ngalokwecile.'                            sisindvo semtimba sehle
                                                      ngalokwenele.

                                                                 SAMBA SESIGABA B:               10

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   5           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                       NSC – Imemorandamu

SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

Imemorandamu yekumaka SIGABA C.

•     Sipelingi/Lupelomagama:

       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
        inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
        timphawu letifanele.

•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
•     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse khona,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1        Siphatselene nebuso.                                                                  (1)

3.2        Iponds.                                                                               (1)

3.3        B/Bakhuluma ngayo njalo.                                                              (1)

3.4        Awufomi.                                                                              (1)

3.5        Iponds kuphela lengenta sikhumba sakho sigcame. Itsatsa luhlangotsi ngobe
           kukhona nalamanye emafutsa ebuso langakwenta ube muhle.                               (2)

3.6        Imadlana.                                                                             (1)

3.7        Ikwenta ubukeke umncane ngeminyaka le-10.                                             (1)

3.8        Bekukutsengisa leponds kukhombisa kutsi incono kunalamanye emafutsa
           ekugcobisa longawasebentisa/kuveta bumcoka beponds/lokwentiwa yiponds
           esikhunjeni.
           (Timphendvulo titawehluka).                                                           (2)
                                                                                                 [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1        Mine wena Dumo ngite imikhono yekudlala./Ngite imikhono yekudlala.                    (1)

4.2        C/Sisho kucabanga.                                                                    (1)

4.3        Edladleni.                                                                            (1)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1   6           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                       NSC – Imemorandamu

4.4      Uyati mngani wami Sticks, angimtsandzi Madumane.                                        (2)

4.5      Bakha umusho ngelibito, imikhono' libe ngumentiwa.
         Sib:- Bamshaye bamephula imikhono.                                                      (1)

4.6      Emanti/litiya/Likhofi.
         (Tibonelo tetinatfo titawehluka.)                                                       (2)

4.7      Bahleti phasi bangcebelekile/balalela umsakato.                                         (2)
                                                                                                 [10]

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        D/Lijika.                                                                  (1)

         5.1.2        Sabitonanibhanca.                                                          (1)

         5.1.3        Labangakwenta.                                                             (1)

         5.1.4        Tinkhulungwane letisitfupha.                                               (1)

         5.1.5        Uyabulala, Uyaphilisa.                                                     (2)

         5.1.6        Bakha umusho ngelibitombici 'Sibonakonkhe'
                      Sib:- Sibonakonkhe wabita umhlangano webaculi.                             (2)

         5.1.7        Bahlolwa benta umusho ngelibitogcogca lelitsi 'emacembu' lisho
                      tintfo letigcogcelwe ndzawonye. Sib:-.Emacembu ebhola/emculo/
                      emakwaya/emabandla njll.                                                   (2)

         5.1.8        Sitawufuna kutsi bantfu batfutfukise emakhono abo.                         (2)

         5.1.9        (a) Indlela leyamile.
                      (b) Indlela lesalibito.                                                    (2)

5.2      5.2.1        D/Ngitawusebenta matima.                                                   (1)

         5.2.2        Buniyo.                                                                    (1)

         5.2.3        Bahlolwa bakha umusho lonemcondvo lohlukile ngeligama lelitsi
                      'sibindzi' lelisho sibindzi lesidliwako/sitfo semtimba/umuntfu
                      lobindzile.
                      Sib:- Itolo ngidle sibindzi senkhomo/malume uyagula uvuvuke                (2)
                      sibindzi/make usibindzi akatsandzi kukhuluma.

         5.2.4        Luvelomagama lolukhomba kumangala/kubabata.                                (1)

         5.2.5        Yekwentiwa.                                                                (1)
                                                                                                 [20]

                                                                SAMBA SESIGABA C:                40
                                                               SAMBA SAKOKONKHE:                 80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2016-memo/d2eec8f8-5c2a-450e-992e-3db2437b1544) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2016-memo/9122f40a-940e-472d-89fd-2c28d40066ff) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016-memo/4774e1c8-b43e-4cb6-855b-8f2f55de21d4) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016-memo/da3802cf-0621-474e-b418-9d63d6c80329) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2015-memo/bb02bad9-e888-4413-8189-0ee6360833eb) — siSwati FAL · Memo · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
