# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017/fe327a8e-988a-4276-aa17-7998e439a3a9) — QP · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017

                               IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 80

                           Leliphepha linemakhasi la-7.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    2           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                        NSC – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO

Imemorandamu yekumaka sivisiso:

     Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
      lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
     Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
      akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
      nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
      etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
     Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
      ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
      banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
     Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
      akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
      LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
      ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
     Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
      baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
      lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
     Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
      langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
     Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
      imphendvulo ngalokugcwele.

UMBUTO 1

1.1       1.1.1       A/Kukhuluma kakhulu.                                                        (1)

          1.1.2       Umhlengikati ngumuntfu losebenta ngetemphilo/ngunesi.                       (1)

          1.1.3       Litiko Letemphilo.                                                          (1)

          1.1.4       Kushonelwa lijaha lebekatsandzana nalo/abesaba kubendlulisela
                      ingculazi.                                                                  (1)

          1.1.5       Abamba tigebengu/angcivita titembu emakhophini etitifiketi/asesha
                      tigitjelwa emigwacweni njll.
                      (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                (2)

          1.1.6       Nguleli lekutsi amtsandze, amentele konkhe lakufunako.                      (2)

          1.1.7       Kusho kutsi lutsandvo lwakhula ngemandla lwaba lukhulu kakhulu/
                      batsandzana kakhulu.                                                        (2)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    3           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                        NSC – Imemorandamu

         1.1.8        Kwafika umcabango weteluleko lewatinikwa nguLungile tekutsi
                      abomcaphela Mzamo utsandza tintfombi/kuba nalenye intfombi.                 (2)

         1.1.9        Wabangelwa kuba nesiciniseko sekutsi Mzamo akatsandzani naye
                      yedvwa/kutsi Mzamo uyamyenga akaketsembeki, utsandzana
                      nalabanye.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                 (2)

         1.1.10       Imbangela ngukutsi bekatiwa ngekutsi muhle/abefanelwa nangabe
                      agcoke iyunifomu yemaphoyisa.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                 (2)

         1.1.11       Abengakholwa nguloko lakuva ngaBatfobile kutsi unengculaza
                      ngobe abebukeka amuhle ngatsi akaguli.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                 (2)

         1.1.12       Kuphika kakhulu/Kuphika intfo loyatiko.                                     (2)

         1.1.13       Kutfola Batfobile ahleti eceleni namakhalekhikhini wakhe.                   (2)

         1.1.14       Bengingahamba ngiyowenta luhlolo lwengati kute ngitsi nangitfola
                      imiphumela ngitekwati indlela lekumele ngitiphatse ngayo.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                                 (2)
                                                                                                  [24]

1.2      1.2.1        Kusesiciwini setinyamatane.                                                 (1)

         1.2.2        B/Kukhipha umtimba.                                                         (1)

         1.2.3        Kubona uphindze ufundze ngemvelo/Kufundza nekubona tinhlobo
                      tetilwane/Kucitsa situnge ngemaholide.
                      (KUBILI kwaloku).                                                           (2)

         1.2.4        Kungehli etimotweni ngobe kuyingoti/kungagijimisi imoti yakho/
                      kunganiki tinyamatane kudla/kungashayisi tinyamatane.
                      (Kubili kwaloku).                                                           (2)
                                                                                                  [6]

                                                                  SAMBA SESIGABA A:               30

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    4           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                        NSC – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto

    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
     o Samba semamaki: 10

    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.

    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     esicashunwa njengobe anjalo:

     o   6–7 weticashunwa: akunganikwa limaki lelulwimi.
     o   1–5 weticashunwa: akunikwe limaki linye lelulwimi.

CAPHELA:

    Luhlakasimo
     Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele sihlolwe.

    Linani lemagama langengci kula-60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
        lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe kufikwe ekugcineni
        kwemusho wekugcina.

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    5           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                        NSC – Imemorandamu

EMAPHUZU LABALULEKILE                NGEKULUNGISELELA UMCIMBI WELUSUKU
LWEKUTALWA.

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                            EMAVI EMHLOLWA

1   'Kubalulekile kukhipha timemo                   1   Nika bantfu lobamemile timemo
    kusenesikhatsi lesanele kute bantfu                 kusenesikhasi.
    bakhone kutilungiselela.'
2   'Kumele wati kutsi bangaki bantfu               2   Lati linani lebantfu labetako.
    labatawuphumelela kulomcimbi.'
3   'Tsenga kudla kusenesikhatsi,nekwati            3   Kudla akube kunyenti kwenele
    indlela lekutawudliwa ngayo.'                       tivakashi.
4   'Kubalulekile kutjela bantfu bakho kutsi        4   Bantfu abati labafanele bakugcoke.
    kumele bagcoke njani kute bahambisane
    nemcimbi.'
5   'Hlela timphahla takho lewutewutigcoka          5   Timphahla lotawutigcoka atilungiswe
    kusenesikhatsi.'                                    ngesikhatsi.
6   'Bantfu labatawukhuluma emcimbini wakho         6   Labatawukhuluma batise
    kumele ubatjele kusenesikhatsi.'                    kusenesikhatsi.
7   'Akube khona bantfu lebatewunandzisa            7   Akube khona bantfu labatawunandzisa
    lokufaka ekhatsi kucula, kujayiva nekwenta          ngetingoma, ngekudansa nobe
    emahlaya.'                                          ngekuhlekisa bantfu.

                                                                  SAMBA SESIGABA B:               10

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    6           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                        NSC – Imemorandamu

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

Imemorandamu yekumaka SIGABA C.

     Sipelingi/Lupelomagama:

         Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
          lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
          inshokutsi yalelo gama.
         Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
          liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
         Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
          timphawu letifanele.

     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1        Bantfwana besikolo/batali bebantfwana.                                                 (1)

3.2        B/Sifaniso.                                                                            (1)

3.3        Sihloko sibhalwe ngemagama lamakhulu/umfanekiso wemathafisi.                           (1)

3.4        Kuphela.                                                                               (1)

3.5        Acinile/Onga imali/Ahlala sikhatsi lesidze.
           (Kubili kwaloku)                                                                       (2)

3.6        Kugcizelela lokucina kwemathafisi njengesikhumba sendlovu/ticatfulo tentiwe
           ngesikhumba sendlovu.
           (Timphendvulo titawehluka).                                                            (2)

3.7        Bantfwana batsenga emathafisi.                                                         (2)
                                                                                                  [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1        A/Libitombici.                                                                         (1)

4.2        Hawu!                                                                                  (1)

4.3        Sidvonswa.                                                                             (1)

4.4        Buniyo/Sabito sebuniyo/Sikhombabito sebuniyo.                                          (1)

4.5        Letimbi.                                                                               (1)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    7           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                        NSC – Imemorandamu

4.6      Hhayi/Akusito.                                                                           (1)

4.7      Indlela yesimo.                                                                          (2)

4.8      Kubaleka/Kugijima/Kuhlahla emehlo/Kutfukutsela.                                          (2)
                                                                                                  [10]

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        A/Imoti.                                                                    (1)

         5.1.2        Kunciphisa/Sinciphiso/Buncane/Tindlela letincane/Mentiwa.                   (1)

         5.1.3        Bahlolwa bakha umusho ngelibito lelitsi, 'tingoti'. Sibonelo tingoti
                      temigwaco tinyenti ngakhisimusi.                                            (2)

         5.1.4        Bahlolwa babhala umusho ube sesikhatsini lesitako.
                      Sibonelo: Umshayeli wemoti utawuhambela ngasesandleni
                      sesancele.                                                                  (2)

         5.1.5        Letitotobako/Lokhululekile.                                                 (2)

         5.1.6        Nguleli lelitsi 'nebhodi'. Sibonelo: Yonkhe indlela igcwele
                      emabhodi/kube bengingalandzeli ibhodi ngabe ngalahleka.                     (2)

         5.1.7        Tinyamatane tesiganga atiyi esigangeni.                                     (2)

         5.1.8        Bahlolwa bakha umusho ngesihlanganiso 'nobe'.
                      Sibonelo: Bafundzi batsandza kunatsa ijuzi nobe inamunedi
                      ehlobo.                                                                     (2)
                                                                                                  (14)

5.2      5.2.1        Emashumi lamabili nakune.                                                   (1)

         5.2.2        Lamancane/Lambalwa                                                          (1)

         5.2.3        Bahlolwa bakha umusho ngeligama 'timphahla'.
                      Sibonelo: Babe ungitsengele timphahla temcimbi wekuvalelisa
                      bafundzi/babe ungitsengele timphahla letinsha.                              (2)

         5.2.4        Lesisho sisho kutsi sesutsi kakhulu.                                        (2)
                                                                                                  (6)
                                                                                                  [20]

                                                                  SAMBA SESIGABA C:               40
                                                                SAMBA SAKO KONKHE:                80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2017-memo/15c8d2cb-f000-4a25-bf38-d48597ddd256) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2017-memo/27c780b0-e348-43aa-9158-54b4efea11c0) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017-memo/843b2b96-07cb-4252-b727-fb89870b45ef) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017-memo/35252cfd-e58d-48d3-9182-770fdd33842a) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016-memo/201f69ab-9842-4154-8154-423a317ae10e) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2015-memo/bb02bad9-e888-4413-8189-0ee6360833eb) — siSwati FAL · Memo · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
