# siSwati FAL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017/fe327a8e-988a-4276-aa17-7998e439a3a9
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017/fe327a8e-988a-4276-aa17-7998e439a3a9)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                        Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1     2        DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                   NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.        Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

          SIGABA A:       Sivisiso                                        (30)
          SIGABA B:       Sifinyeto                                       (10)
          SIGABA C:       Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi       (40)

2.        Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.        Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

4.        Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO SIGABA.

5.        Tinombolo tetimphendvulo        atihambisane   naleto   letisephepheni   lemibuto
          njengobe tinjalo.

6.        Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.        Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.        Kwehlukaniswa kwesikhatsi:

          SIGABA A: Emaminithi 50
          SIGABA B: Emaminithi 30
          SIGABA C: Emaminithi 40

9.        Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1    3     DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                  NSC

SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1       Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
          ITHEKSTHI A

                             KWEHLUKANA KWABATFOBILE NAMZAMO
        1     'Njalo wena Batfobile uhlalela kukhala ngalokutsandzana kwetfu, kantsi
              umtsetfo wakho ufuna kutsi kube njani?' Kubuta Mzamo, lijaha lakaSukati.
              Phela lendvodzana yakaSukati ayikutsandzi kubangelwa umsindvo
              ngulentfombi lahlala nayo efulethini. Lentfombi yaMzamo nguBatfobile
              ibuya eveni laseSwatini. Yeta lapha eGalini ngekutewusebenta njengobe 5
              ikuso lesibhedlela salendzawo. Ingumhlengikati lonesikhatsi lesidze
              asebenta. Nobe nje ancuma kutihlalela yedvwa Batfobile emva
              kwekushonelwa lijaha labetsembisene nalo umshado eminyakeni lemibili
              leyedlula, kufika kwaMzamo emphilweni yakhe kwenta kutsi agucule
              umcondvo. Watitfola sekahlanyiswa lutsandvo lwaMzamo.                    10
        2     Phela bekangatenti naye Batfobile. Mzamo bekamuhle. Bekutsi nangabe
              agcoke iyunifomu yemaphoyisa, imente abe muhle. Mzamo wekutalwa
              lapha eSilobela. Umsebenti wakhe bekawutsandza. Anjalo nje bekabuye
              atsandze nalabasikati. 'Mine ngibona sengatsi bungani betfu sebucala
              kuba netinkinga singakacedzi nje nesikhatsi lesingakanani yeMzamo. 15
              Angati nobe uyakubona yini loko?' Kubuta Batfobile, kubonakala kutsi
              inhlitiyo yakhe ibuhlungu.
        3     'Hawu, yini lena leyenta kutsi buhlobo betfu bube netinkinga ngobe
              bengitsi mine konkhe kuhamba kahle?' Kubuta Mzamo ngekumangala.
              'Usho     kutsi  nje    wena   awuboni    kutsi awusesuye loMzamo 20
              bekangetsembisa      liZulu  nemhlaba?     Kodvwa    nyalo    sewubuya
              emvakwesikhatsi lengisatiko kutsi ushayisa ngaso. Kantsi nemalanga
              longena ngawo emsebentini mine angisawati,' kubalisa Batfobile. 'Hha,
              ungakhulumi ngemanga wena Batfobile! Ngobe wati kahle kutsi ngingena
              nini emini, ngibuye ngingene nini ebusuku. Futsi wati kahle kutsi mine 25
              nginebangani labanyenti. Bayangimisa njalo endleleni nangita lapha
              efulethini. YeMzamo, ungangenti umntfwana lokhasela etiko. Ngimdzala
              nangingaka! Uyeva kutsi ngitsini?' Kubhavumula Batfobile. Yena Batfobile
              sewuncume ucedzile enhlitiyweni yakhe ngekuma kwalesimo sebungani
              babo.                                                                    30
        4     'Ngobe awuyikholwa inchazelo yami, utawukholwa lena lewuyitjelwa
              ngubani? Asewungitjele Batfobile? Angeke ngiyikholwe lena lengiyitjelwa
              nguwe ngobe vele ingemanga. Nawe uyakwati loko, nembeza wakho
              uyakulahla kulentfo loyishoko.' Ekucaleni inhlalo yabo beyiyinhle. Bonkhe
              bangani babo bebafisa kutsi sengatsi nabo bangaphila lemphilo 35
              lemnandzi lephilwa nguletitsandzani. Bebasibonelo lesihle ebantfwini
              labasacala kutsandzana. Lutsandvo lwabo lwashisa tikhotsa lusacala.
              Lwakhula ngesikhashana lwaba ngange tintsaba teLubombo! Kodvwa
              kutsite emva kwetinyangana nje lwagucuka lutsandvo lwabo lwaba
              netinkinga letinyenti. Tintfo besetenteka ngalenye indlela.               40

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1      4         DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                    NSC

        5     Emcondvweni waBatfobile kubuya teluleko latinikwa ngumngani wakhe
              lasebenta naye lekunguLungile Mkhonta. Phela Lungile naye wekutalwa
              lapha eSilobela. Bekamati kahle Mzamo kutsi uluhlobo luni lwemuntfu.
              Wakubeka kwacaca kuBatfobile kutsi Mzamo uganwa kakhulu. Intfo
              leyenta kutsi Batfobile abe nekumngabata kakhulu Mzamo kungobe atfole 45
              umlayeto lotsite kumakhalekhikhini wakhe lawukhohlwe endlini nakaya
              emsebentini ekuseni.

        6     Watsi uyawubukisisa watfola kutsi kunemlayeto lotfunyelwe kuMzamo.
              Acabange kutsi mhlawumbe ngumlayeto lotfunyelwe nguMzamo
              ngemabomu. Abone kunesidzingo sekutsi awufundze ngobe mhlawumbe 50
              uyaphutfuma,    futsi  ubhalwe      nguMzamo   njengaloku   akhohlwe
              makhalekhikhinini lapha endlini. Watfola kungumlayeto lomfishane
              wentfombi lekuvakala kahle kutsi itsandzana naMzamo. Batfobile utsi
              lisoka lakhe limenta silima. Watfukutsela kakhulu emva kwekufundza
              lomlayeto. Weva afikelwa siyeti, kwabamnyama emehlweni akhe.         55

        7     Mzamo wefika wamtfola ahleti endlini yekuphumula eceleni kwakhe
              kunalomakhalekhikhini. Wavele wabona kutsi timfihlo takhe setiyatiwa.
              Batfobile wambuta kuMzamo ngalomlayeto kodvwa waphika walala
              ngesisu. Ekugcineni wamtjela Batfobile kutsi lokuncono behlukane ngobe
              phela yena akasiso saliwakati. Loko kwamtfukutselisa kakhulu. 'Wenta 60
              kahle nawuba netintfombi letinyenti. Vele bengiwalindzile emagama
              lanjalo laphuma kuwe. Bangitjela ngawe kwasekucaleni kutsi uhloboluni.
              Ngihleti nawe nje ngiyakwati. Hho, kantsi bakutjela? Pho yini lena
              bewusafuna kuyati?' Kubuta Mzamo.

        8     'Bengifuna kutsi lelo liphume emlonyeni wakho. Ngingeva ngebantfu bese 65
              ngitsatsa tintfo kanjalo. Sewuvile-ke lokuphuma kimi, nobe kusekhona
              lokunye losafuna kukuva? Akusekho, lalela lapha angisiyo intfo
              yekusulela     ludzaka.    Sewutsini   yeBatfobile?   Bewungati   kutsi
              ngineligciwane lengculazi lengalifakelwa yindvodza yami leyashona.
              Utsini? Ngiva kahle nobe ngilele ngiyabhudza?' Mzamo wasala emile, 70
              amangele angayikholwa lentfo latjelwa yona nguBatfobile.
                                                     [Itsetfwe encwadzini, Siswati Setfu, likhasi 1]

          1.1.1       Khetsa YINYE imphendvulo. Kusho kutsini kubangelwa umsindvo?

                      A   Kukhuluma kakhulu.
                      B   Kukhuluma uhlabela.
                      C   Kukhuluma ugijima.
                      D   Kukhuluma uhlafuna.                                                           (1)

          1.1.2       Ngumuntfu lonjani umhlengikati?                                                   (1)

          1.1.3       Nguliphi lelitiko lasebenta kulo Batfobile?                                       (1)

          1.1.4       Ngusiphi sizatfu lesabangela kutsi Batfobile ancume kuhlala
                      iminyaka lemibili angatsandzani nelijaha?                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1     5       DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                   NSC

          1.1.5       Ngumuphi umsebenti lowentiwa ngemaphoyisa njengobe Mzamo
                      angulomunye wawo? Bhala MIBILI.                                            (2)

          1.1.6       Nguliphi leliZulu nemhlaba    lasho   lona   Batfobile   nawufundza
                      letheksthi lengenhla?                                                      (2)

          1.1.7       Chaza lenkhulumo letsi, 'lutsandvo lwakhula ngesikhashana lwaba
                      ngangetintsaba teLubombo.'                                                 (2)

          1.1.8       Yini leyafika emcondvweni waBatfobile ngalesikhatsi sekabona
                      Mzamo angasabuyi ngesikhatsi efulethini?                                   (2)

          1.1.9       Ucabanga kutsi yini leyabangela Batfobile eve buhlungu ngemuva
                      kwekutfola umlayeto kumakhalekhikhini waMzamo?                             (2)

          1.1.10      Bekubangelwa yini kutsi Mzamo atsandzane nalabanye abe
                      akhona Batfobile nawufundza letheksthi?                                    (2)

          1.1.11      Yini Mzamo acabange kutsi uyabhudza? Sekela imphendvulo
                      yakho.                                                                     (2)

          1.1.12      Kwentani kuphika ulale ngesisu?                                            (2)

          1.1.13      Bhala lokwenta Mzamo asheshe abone kutsi sewusenkingeni
                      nakabuya emsebentini.                                                      (2)

          1.1.14      Nangabe bekunguwe bewungenta njani nawuva kutsi lomuntfu
                      lotsandzana naye uneligciwane lengculazi?                                  (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1        6         DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                      NSC

1.2       Fundzisisa lesitfombe bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI B

                                                  [Itsetfwe ku-Bona, Inhlaba 2013, Likhasi 13]

          1.2.1       Nangabe ubuka lesibonwa lesingenhla ubona kutsi nguyiphi
                      lendzawo?                                                                           (1)

          1.2.2       Ngikuphi lokuyingoti nawubuka lesitfombe?
                      Khetsa KUNYE kuloku lokulandzelako.

                      A   Kusebentisa ikhamera.
                      B   Kukhipha umtimba.
                      C   Kutsatsa sitfombe.
                      D   Kumisa imoti.                                                                   (1)

          1.2.3       Bhala BUBILI buhle bekuvakashela kulendzawo lekulesibonwa.                          (2)

          1.2.4       Shano imitsetfo LEMIBILI lekumele uyigcine nawushayela imoti
                      kulendzawo.                                                                         (2)

                                                                       SAMBA SESIGABA A:                  30

Emalungelo agodliwe                                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1    7    DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                  NSC

SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2

Fundza letheksthi lengentasi bese uyayifinyeta ngemagama langengci kula-60 uvete
emaphuzu laphatselene nekulungiselela umcimbi welusuku lwekutalwa.
TICONDZISO
1.        Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama
          LANGENGCI kula-60.
2.        Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7.
3.        Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye.
4.        Sebentisa emagama AKHO.
5.        Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake
          kubakaki.
ITHEKSTHI C

              KULUNGISELELA UMCIMBI WELUSUKU LWEKUTALWA
Lusuku lwekutalwa lubalulekile etimphilweni tebantfu labanyenti. Labanye benta
imicimbi bajabulele tinsuku tekutalwa kwabo. Nangabe wenta umcimbi kubalulekile
kutsi utilungiselele kusenesikhatsi kute utewuba yimphumelelo.
Kubalulekile kukhipha timemo kusenesikhatsi lesanele kute bantfu bakhone
kutilungiselela. Simemo sakho asifake indzawo, sikhatsi kanye nelusuku lekutawentiwa
ngalo umcimbi. Akumelanga ubeke sikhatsi bese awusasigcini, njengekutsi umcimbi
nakumele ucale ngensimbi yelishumi bese ucala ngensimbi yelishumi nakunye.
Khumbula kutsi bantfu bayasihlela sikhatsi sabo sekuta emcimbini.
Kumele wati kutsi bangaki bantfu labatawuphumelela kulomcimbi kute kulungiswe
indzawo leyanele yekuhlala kwabo, uphindze uhlele kutsi batawuhlala njani. Tsenga
kudla kusenesikhatsi, wati nendlela lekutawudliwa ngayo. Kuhle kuba netinhlobo
letahlukahlukene tekudla ngobe bantfu abafani.
Kubalulekile kutjela bantfu bakho kutsi kumele bagcoke njani kute bahambisane
nemcimbi. Bantfu abahlali balindzele wena, banetintfo tabo letinyenti labatentako
kantsi labanye bete letimphahla lewutse abatigcoke sekumele bayotitsenga.
Hlela timphahla takho lewutewutigcoka kusenesikhatsi. Akusiko kuhleleka nangabe
kutewufika lusuku lwemcimbi ungakabi netimphahla njengekutfolakala sewutilandza
ngelusuku lwekugcina esitolo nobe kulabatfungako. Kungenteka utfole bangakacedzi
kutitfunga nobe utfole etitolo kuvaliwe.
Bantfu labatawukhuluma kulomcimbini wakho kumele ubatjele kusenesikhatsi kute
bakhone kutilungiselela tinkhulumo kanye netimphahla lebatawutigcoka. Kuye kube
kubi lapho bantfu bangasaphumeleli ngobe ubatjele sikhatsi sesiphelile kutsi
batawukhuluma emcimbini wakho.
Akube khona bantfu labatewunandzisa, lokufaka ekhatsi kucula, kujayiva nekwenta
emahlaya. Kuye kube mnandzi kubona bantfu sebajayiva ngemculo lohlukahlukene
emicimbini. Utfole labanye sebahleka balunywa tisu.
                                                                               [Icanjiwe]

                                                             SAMBA SESIGABA B:               10

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1        8         DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                      NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.
ITHEKSTHI D

                      TSENGA EMATHAFISI KUTE WONGE IMALI!

                                    1. Emathafisi acine njengesikhumba
                                       sendlovu.
                                    2. Bantfwana besikolo batsenga wona.
                                    3. Emathafisi akongela imali ngobe
                                       ahlala sikhatsi lesidze.
                                    4. Emathafisi ngiwo kuphela lacinile
                                       kwengca letinye ticatfulo.
                                    5. Titsengele emathafisi nawe.

                                            [Itsetfwe ku-Bona, Indlovana 2015, Likhasi 17]

3.1       Bobani labangasijabulela kakhulu lesikhangisi?                                              (1)
3.2       Khetsa    YINYE        imphendvulo. Lenkhulumo letsi, 'Emathafisi acine
          njengesikhumba        sendlovu' kulesikhangisi lesingenhla inasiphi sinongo
          senkhulumo?
          A      Sihabiso
          B      Sifaniso
          C      Sicatsaniso
          D      Simuntfutiso                                                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1    9       DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                  NSC

3.3       Yini lekhomba kutsi letheksthi isikhangisi?                                           (1)

3.4       Bhala ligama lelenta lenkhulumo ye-4 kutsiwe itsatsa luhlangotsi.                     (1)

3.5       Bhala KUBILI lokwenta lokhangisako ababate emathafisi.                                (2)

3.6       Kungani lokhangisako afake indlovu kulesikhangisi?                                    (2)

3.7       Faka ligama lelisesikhangisini endzaweni yeligama lelidvwetjelwe:

          Bantfwana besikolo batsenga wona.                                                     (2)
                                                                                                [10]

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1               10        DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                             NSC

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI E

       Haw u! Jona letinw ele                                                         Siyacolisa
                                   Sipho ngim uhle         Ngicela kuhamba nani       siham ba
           takho ngatsi
                                      uhlushw a               ebhayisikobho.
         takadobhaphasi?                                                              naSipho.
                                   ngum ona w ena.

                          IFREYIMU 1                                       IFREYIMU 2

            Nitsini? Tam i tinw ele            Hhayi akusito tinw ele         Yebo sindonsw a
        tiyefana netaSipho, hho tam i         vele, Sipho uyabukeka.         kubukeka kw akhe.
               tite em akhels?

         IFREYIMU 3                                                  IFREYIMU 4

         Hheyi Jona uyakuphi,
        uham ba utfukutsele nje?                                          Ngiyosusa letinw ele
                                                                              tam i letim bi.

                                                     IFREYIMU 5

                                                         [Itsetfwe encwadzini yemaCartoons, Likhasi 6]

4.1       Khetsa YINYE imphendvulo. Lelibito lelidvwetjelwe kulomusho liluhlobo luni?
          Hawu! Jona letinwele takho ngatsi takadobhaphasi.

          A         Libitombici
          B         Litomfakela
          C         Libitomfutiselo
          D         Libitogcogca                                                                              (1)

4.2       Bhala sibabato lesitfolakala efreyimini ye-1.                                                       (1)

4.3       Lungisa sipelingi seligama lelidvwetjelwe efreyimini ye-4.                                          (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                  Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1    11           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                  NSC

4.4       Shano kutsi leligama lelidvwetjelwe          kulomusho      longentasi    lisitfo   sini
          senkhulumo.
          Tami tinwele tiyefana netaSipho.                                                             (1)

4.5       Bhala siphawulo lesisetjentiswe emshweni lolandzelako.
          Ngiyosusa letinwele tami letimbi .                                                           (1)

4.6       Bhala ligama lelikhombisa kuphika kulomusho lolandzelako.
          Hhayi akusito tinwele letisindvonsako.                                                       (1)

4.7       Bhala indlela yesento lekulomusho lolandzelako.
          Uhamba utfukutsele.                                                                          (2)

4.8       Lomnyakato lowentiwa          ngulendvodza    letsi     isayosusa      tinwele      tayo
          ukhombisani?                                                                                 (2)
                                                                                                       [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

5.1       Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI F

                                             TEMGWACO
          Emgwacweni        lokhululekile  akuhambi     tigitjelwa  letitotobako
          njengabogandaganda, emabhayisikili nobe bantfu labahamba ngetinyawo.
          Umgwaco lokhululekile uba nebhodi lekhombisa imigwaco lemibili
          lenelibhuloho ngetulu. Tonkhe timphawu temgwaco lokhululekile tiluhlata
          kwesibhakabhaka.
          Umgwaco lokhululekile uphephile ngobe ute tilwane kumbe imfuyo leyelukako
          futsi ute lapho imoti ima khona ngaphandle-ke uma kunesidzingo lesikhulu.
          Kute imoti levunyelwe kuwela lesiganga lesihlukanisa lemigwaco
          lephambukako. Imoti lengena emgwacweni lokhululekile nalophambukako
          isebentisa tindledlana takhona letivunyelwe letatiwa ngekutsi ngemaremphu.
          Emaremphu lawa ayimigwaco lemincane lephambuka emigwacweni
          lekhululekile. Tingoti tekungcubutana tincane kabi ngobe lemigwaco lebukene
          ihlukaniswa siganga futsi tinyamatane tesiganga atihambi khona. Tindzawo
          lapho imigwaco yehlukana khona atikho ngobe imigwaco lebhukulako ihamba
          ngaphasi nobe ngetulu kwemgwaco lokhululekile. Umshayeli wemoti kumele
          ahambele ngasesandleni sesancele ngaphandle-ke uma afuna kwengca imoti
          lesuke iphambi kwakhe.
                                                        [Itsetfwe ku-Mnotfo Welulwimi, likhasi 34]

          5.1.1       Khetsa mentiwa kulomusho lolandzelako:
                      Kute imoti levunyelwe kuwela siganga.

                      A   Imoti
                      B   Bashayeli
                      C   Batotobisa
                      D   Bonkhe                                                                       (1)
Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1       12     DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                     NSC

          5.1.2       Shano kutsi ligama lelidvwetjelwe emshweni longentasi likhombani.

                      'Imoti lengena emgwacweni lokhululekile nalephumako isebentisa
                      tindledlana.'                                                               (1)

          5.1.3       Sebentisa ligama lelitsi 'tingoti' emshweni lotakhele wona.                 (2)

          5.1.4       Bhala lomusho lolandzelako ube sesikhatsini lesitako.

                      'Umshayeli wemoti uhambela ngasesandleni sesancele.'                        (2)

          5.1.5       Bhala emagama LAMABILI lamele sibaluli kulomusho longentasi.

                      'Emgwacweni lokhululekile akuhambi tigitjelwa letitotobako.'                (2)

          5.1.6       Khokha libitomfakela        emshweni   lolandzelako   wakhe     ngalo
                      umusho.

                      'Umgwaco lokhululekile uba nebhodi lekhombisa imigwaco lemibili'            (2)

          5.1.7       Phindza ubhale lomusho longentasi ulungise ligama lelisetibayeni.

                      Tinyamatane tesiganga atiyi (siganga).                                      (2)

          5.1.8       Tsatsa sihlanganiso, 'nobe', utakhele umusho wakho ngaso.                   (2)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P1                13      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                              NSC

5.2       SITFOMBE

          Fundza lesitfombe lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI G

                                1. Sigubhe lusuku lwemasiko mhla
                                ti-24 Inyoni. Kambe niyalwati lona
                                kutsi lushoni?

                                                                       3. Nobe sinemasiko netilwimi
                                                                       letingefani kodvwa simunye.

            2. Live letfu linemasiko lamanyenti                4. Nasigubha
                                                               lolusuku, sigcoka
            lahambisana netilwimi letikhulunywako.
                                                               timphahla temasiko
                                                               letingefani.

                  5. INingizimu Afrika itigcabha
                                                                        6. Desmond Tutu bekacinisile
                  ngekudla lokwehlukahlukene,
                  lesikudla sibuye sishaye                              nakatsi INingizimu Afrika
                  sentfwala.                                            yi-Rainbow Nation.

                                                                       [Itsetfwe ku-Drum, 2012, Likhasi 21]

          5.2.1          Bhala letinombolo letisenkhulumeni ye-1 ngemagama.                                   (1)

          5.2.2          Nika mcondvophika weligama lelidvwetjelwe kulomusho.

                         INingizimu Afrika inemasiko lamanyenti lahambisana netilwimi
                         letikhulunywako.                                                                     (1)

          5.2.3          Tsatsa ligama             lelidvwetjelwe   emshweni     longentasi    utakhele
                         umusho wakho.

                         Sigcoka timphahla temasiko letingafani .                                             (2)

          5.2.4          Nika inchazelo yalesisho lesitsi, 'Sishaye sentfwala.'                               (2)
                                                                                                              [20]

                                                                            SAMBA SESIGABA C:                 40
                                                                          SAMBA SAKO KONKHE:                  80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2017/f998da3e-4cd9-423a-83cb-e0f4ca977ff1) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2017/315216de-a815-474f-a624-f9cecada3889) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017/5ecd19f1-2137-4b1e-bae1-cd155fa8a558) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017/34bc0c5a-7661-4129-95b3-41aabcdb644c) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016/5a6842e4-bd34-49a2-aaf2-9d21916634b2) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2015/47f1c4f4-23b5-4a3b-9e19-7b912c05a68a) — siSwati FAL · QP · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
