# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016-memo/4774e1c8-b43e-4cb6-855b-8f2f55de21d4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016-memo/4774e1c8-b43e-4cb6-855b-8f2f55de21d4)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016/d20324a1-222a-4a40-b604-3925939a411d) — QP · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 GRAAD 12

                      SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                           LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                      2016

                                MEMORANDAM

                                                           EMAMAKI: 80

                          Lememorandamu inemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                             Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            2                DBE/2016
                                                SCE – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO

Imemorandamu yekumaka sivisiso:

•   Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
    lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•   Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
    akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
    nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
    etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•   Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
    ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
    banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•   Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
    akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
    LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
    ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•   Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
    baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
    lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•   Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
    langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•   Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•   Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
    akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
    imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            3                      DBE/2016
                                                SCE – Imemorandamu

UMBUTO 1

1.1      1.1.1        A/Bangemashumi lamatsatfu nakutsatfu.                                (1)

         1.1.2        Edvute nemfudlana iNkhololo/edvute nelibhuloho.                      (1)

         1.1.3        Bewungatsi indlu yatsekwane kumbe kutalela tinyoni.                  (1)

         1.1.4        Uvamise kutfolwa bantfu labangemachawe labasuke bente
                      lokungaketayeleki/bantfu labente ngetulu kwaloko labacashelwa
                      kona.                                                                (1)

         1.1.5        Bekutawutfutfukisa tekuphepha edolobheni nasemakhaya/kuvula
                      ematfuba emsebenti.                                                  (2)

         1.1.6        Befika bamtsatsa bamfaka imishini ye-oksijini/bahamba naye/
                      bamphefumulisa/bamphutfumisa esibhedlela.
                      (Kubili kwaloku).                                                    (2)

         1.1.7        Kungobe bekashe kakhulu nentfutfu seyimlimate          ngekhatsi
                      emtimbeni/kunabodokotela labaceceshelwe tifo tonkhe.
                      (Kunye kwaloku).                                                     (2)

         1.1.8        Imedali nesitifiketi.                                                (2)

         1.1.9        Bekenta tingubo e-Buhleni/kucisha umlilo.                            (2)

         1.1.10       Bebaneluvalo/Kwesaba/Kungatetsembi.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                          (2)

         1.1.11       Imishini yakhe yekuphefumula entfutfwini, wagcoka tingubo takhe
                      tekuvikela kutsi angashi.                                            (2)

         1.1.12       Kungumbono ngobe akusibo bonkhe bantfu labakhule bahlupheka
                      labatawuphila kahle nasebakhulile.
                      Labatsi liciniso batawutsi bakhona labatfolakala bahlupheka
                      kodvwa bagcine sebaphila kamnandzi.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                          (2)

         1.1.13       Bakhona labatawutsi yebo ngobe lomsebenti              batawube
                      baceceshelwe wona, banelutsandvo, neluvelo.
                      Labatawutsi cha batawube besabela timphilo tabo.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                          (2)

         1.1.14       Sifundza kutsi kumele ubeketelele simo sasekhaya/kumele
                      utimisele/uwutsandze umsebenti wakho/kuchubeka nekufundza.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                          (2)
                                                                                           [24]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            4                         DBE/2016
                                                SCE – Imemorandamu

1.2      1.2.1        B/Ingoti yekushiswa litiya.                                             (1)

         1.2.2        Langensimbi yesitsatfu.                                                 (1)

         1.2.3        Lomunye ubophe liduku kantsi lomunye uchinile/emaloko abo
                      akafani lelinye linentsamo leyindilinga kantsi lelinye linesiphika/
                      imilente ayibonakali/tandla letibambe litiya lesinye seyeme
                      etafuleni kantsi lesinye usisondzete kuye.                              (2)

         1.2.4        Tipunu letincane/lubisi/emakhambi elitiya/shukela/likhofi.
                      (Kubili kwaloku). (Nalokunye).                                          (2)
                                                                                              [6]

                                                                     SAMBA SESIGABA A:        30

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            5                           DBE/2016
                                                SCE – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto
•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
     o Samba semamaki: 10
•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
CAPHELA:
•    Luhlakasimo
     Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele sihlolwe.
•    Linani lemagama langengci kula-60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe umusho uze uyewufika
         ekugcineni kwawo bese konkhe lokubhaliwe akusafundvwa.

EMAPHUZU LABALULEKILE NGEMASU EKUFUNDZELA KUPHASA

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                               EMAVI EMHLOLWA
1 'Tetayete kutsi ubukane netincwadzi                  1 Fundza ngesikhatsi lesifanako
  ngesikhatsi lesifanako malanga onkhe'.                 malanga onkhe.
2 'Tekhute kusebentisa makhalekhikhini,                2 Ungamsebentisi makhalekhikhini
  ngobe uyaphazamisa nangabe utadisha'.                   ngobe uyatsikameta.
3 'Caphela bangani lababi labetele kutsi               3 Hlukana nebangani lababi
  nitewucoca ngetintfo letinyenti                         labatewuphazamisa.
  letingakaphatselani nekufundza'.
4 'Fundza kakhulu leto tifundvo letikunika             4   Naka kakhulu tifundvo letikunika
  bumatima'.                                               inkinga.
5 'Titfolele indzawo lete umsindvo, lepholile          5   Fundza endzaweni lethulile.
  longete waphazamiseka kuyo'.
6 'Kubalulekile kubhala phasi konkhe                   6   Sebentisa emaphuzu labalulekile
  lokufundzako ngendlela lefinyetiwe'.                     nawufundza.
7 'Cala kufundza kusenesikhatsi'.                      7   Shesha utilungiselele kutadisha
                                                           ungakashiywa sikhatsi.

                                                                     SAMBA SESIGABA B:           10

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            6                      DBE/2016
                                                SCE – Imemorandamu

SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

Imemorandamu yekumaka SIGABA C.

•     Sipelingi/Lupelomagama:

       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
        inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
        timphawu letifanele.

•  Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
   ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe
KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE nemphendvulo lebhalwe
ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1       Sitsi, GEZA EMATINYO NGEMIKHICITO YAKA-COLGATE.                                  (1)

3.2       Batfokotile.                                                                     (1)

3.3       D/Imphambosi yekwentisa.                                                         (1)

3.4       Ematinyo akaboli.                                                                (1)

3.5       Ngiyo kuphela leyenta bantfwana bahlale bajabulile. Ikhona leminye imikhicito
          yekugeza ematinyo, akusiyo i-colgate kuphela leyenta bantfwana bajabule.         (2)

3.6       Yenta umlomo unukelele kahle/inekhalisiyamu lecinisa ematinyo/yenta
          ematinyo angaboli.
          (Kubili kwaloku).                                                                (2)

3.7       Tinhlavu letinkhulu tesikhangisi letitsi, GEZA EMATINYO NGEMIKHICITO
          YAKA-COLGATE.                                                                    (2)
                                                                                           [10]

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            7                        DBE/2016
                                                SCE – Imemorandamu

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1      Bahlolwa basebentisa libitomfakela lelitsi 'likhadi'emshweni bese
         bayalidvwebela. Sibonelo: Bafana wanikwa likhadi lelibovu ngekudlala kabi.            (1)

4.2      C/Kuva bantfu baticocela.                                                             (1)

4.3      Lesishipile.                                                                          (1)

4.4      Emicimbini/emicinjini.                                                                (1)

4.5      Bahlolwa bakha umusho ngesabito selucobo 'bona' sibe yinhloko yemusho.
         Sibonelo: Bona balomuhla batibhalela tibalo.                                          (2)

4.6      Asitsenge tipho letidulile.                                                           (2)

4.7      Bahlolwa bakha umusho ngeligama 'sibindzi' livete umcondvo lowehlukile
         losho sitfo semtimba/sibindzi lesidliwako. Sibonelo: Itolo ngidle sibindzi
         senkhomo/Malume uvuvuke sibindzi.
         (Timphendvulo titawehluka).                                                           (2)
                                                                                               [10]

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        Linani lebantfu lisesengemamiliyoni la-43.                               (1)

         5.1.2        Sifaniso.                                                                (1)

         5.1.3        Kabi.                                                                    (1)

         5.1.4        Bantfwana.                                                               (1)

         5.1.5        (a) Sive sakitsi sitsandza/siyakutsandza konga emanti.                   (1)

                      (b) Bantfu    labasebentisa emanti    kabi    batawujeziswa/
                          bangajeziswa Nguhulumende/bajeziswa/abajeziswe.                      (1)

         5.1.6        (a) Indlela lecondzisako                                                 (1)

                      (b) Indlela leyamile.                                                    (1)

         5.1.7        Bahlolwa bakha umusho ngeligama, 'Konkhe'.
                      Sib:-. Dlani konkhe lokudla/konkhe labakufunako kubalulekile.            (2)

         5.1.8        Umuntfu lowatfolakala asebentisa emanti kabi wajeziswa.                  (2)

         5.1.9        Sodolobha utsi akube ngumsebenti wabo kutsi bonge emanti.                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            8                        DBE/2016
                                                SCE – Imemorandamu

5.2      5.2.1        D/Dkt                                                                  (1)

         5.2.2        Takho.                                                                 (1)

         5.2.3        Nebakitsi.                                                             (1)

         5.2.4        Yebo.                                                                  (1)

         5.2.5        Ema-apula/emahhabhula/emagilebisi/emangoza/ema-olintji njll.
                      (Kubili kwaloku).                                                      (2)
                                                                                             [20]

                                                                      SAMBA SESIGABA C:      40
                                                                     SAMBA SAKOKONKHE:       80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2016-memo/abdfff1d-d800-44ff-a832-d5058d346bfe) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016-memo/44f279db-04d1-499b-b5cd-102ee52540b0) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016-memo/da3802cf-0621-474e-b418-9d63d6c80329) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016-memo/201f69ab-9842-4154-8154-423a317ae10e) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2023-mg/186cb310-76a1-4ded-a00a-26d15baf281e) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2021-mg/e8bc1eae-4cc8-43a3-b4b6-21f458c671ec) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
