# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2016, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016/d20324a1-222a-4a40-b604-3925939a411d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016/d20324a1-222a-4a40-b604-3925939a411d)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · siswati. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016-memo/4774e1c8-b43e-4cb6-855b-8f2f55de21d4) — Memo · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                GRAAD 12

                      SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                           LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                      2016

                                                                 EMAMAKI: 80

                                                           SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-14.

Emalungelo agodliwe                                                    Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1      2                         DBE/2016
                                                  SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:        Sivisiso                             (30)
         SIGABA B:        Sifinyeto                            (10)
         SIGABA C:        Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi   (40)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Kwehlukaniswa kwesikhatsi:

         SIGABA A: Emaminithi 50
         SIGABA B: Emaminithi 30
         SIGABA C: Emaminithi 40

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    3                            DBE/2016
                                                SCE

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1       Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI A

                               KUKLONYELISWA KWAMDZELWA

      1   Umuti wakaMvundla bewakhiwe edvute nemfudlana iNkhololo edvute
          nelibhuloho. Umuntfu lobekadlula kulelibhuloho bekatsi nakaphosa emehlo
          abone lusizi lodvwa nangabe awubuka ngobe bewungatsi yindlu yatsekwane
          kumbe kutalela tinyoni. KaMvundla bekuhlala mkhulu Mvundla
          nemntfwanakhe wemfana, Mdzelwa. Banyenti lebebatsi nabendlula 5
          kulelibhuloho bakhombane ngalomuti, kushe luhleko basho nekutsi mhlazana
          kuyewugcwala      lomfudlana   emanti     atawemuka     nabo.    Labanye
          bebawuhawukela lomuti. Mdzelwa abengumfana lokhutsele. Bekasebenta
          enkampanini lebeyenta tingubo tangalapha eBuhleni, kepha lomsebenti
          abengawutsandzi ngobe abesebenta ahleli phasi sikhatsi lesidze. 10
          Lebekakutsandza kakhulu bekukubukana nemlilo nobe usha uvutsa
          emalangabi langakanani.

      2   NgaLesihlanu sikhungo seticishamlilo Kabhokweni sacecesha bantfu labasha
          labangemashumi lamatsatfu nemfica njengeticishamlilo. Mdzelwa naye
          bekayincenye yalabaceceshiwe esiteshini Kabhokweni. Bandile Khabako 15
          imeya yendzawo wakhuluma emcimbini lohleliwe watsi: 'Namuhla setfula
          licembu lelisha leticishamlilo, loku kutawutfutfukisa kuphepha edolobheni
          nasemakhaya.' Kulelicembu laboMdzelwa bekunesibalo salabasikati
          labasitfupha. 'Bengisolo ngifisa kwenta umsebenti lotanginyakatisa
          ngingahlali phasi sikhatsi lesidze,' kusho Mdzelwa.                       20

      3   Akuphelanga malanga mangaki bacalile kusebenta boMdzelwa, kwatseleka
          indvodza itewubika kwekutsi dzadzewabo uvaleleke ebhilidini lelishako.
          Kulaba labasebenta naboMdzelwa kute namunye lowayinaka lendvodza.
          Lombiko walendvodza wamtsintsa emoyeni Mdzelwa wakhumbula kutsi
          umsebenti wakhe kutsi aphephise timphilo tebantfu. Kwefika kuye kutsi 25
          lincane litfuba lekusindzisa lowo muntfu. Watsatsa imishini yakhe
          yekuphefumula entfutfwini, wagcoka tingubo takhe tekuvikela emalangabi,
          wabamba indlela. Nguye loya angena endlini lenelilangabi lelibovu lemlilo,
          entasi intfutfu itse nkhu akubonakali lutfo. Kumnyama khwishi! Mdzelwa
          uyaphutsata ngetandla wetama kutfola lolomsikati lekutsiwa usekhatsi. 30
          Ngemusa weNkhosi wamtfola alele phasi, wambamba wamdvonsela
          ngaphandle. Kwamangala linyenti lebantfu lebelime khashane litfwele tandla
          enhloko lekhuta umhlolo. Belingasekho litsemba lekutsi kwanaye Mdzelwa
          utawuphuma kulamalangabi. Mdzelwa waphuma angakashi ngisho
          nakancane.                                                                 35

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1            4                                    DBE/2016
                                                        SCE

     4   Luphahla lwendlu lwaselunyakata selufuna kuwa. Wakhwesha nalona
         lomsikati lobekangasaphefumuli kahle, wetama kumsita kwekutsi aphefumule
         ngendlela ye-CPR kwate kwefika i-ambulensi. Belusito lwekucala bona
         bamtsatsa bamfaka imishini ye-oksijini bahamba naye bamphefumulisa
         bamphutfumisa esibhedlela.                                               40

     5   Emuva kwemalanga lamabili elashwa esibhedlela saseMbhuleni bodokotela
         babona kuncono adluliselwe esibhedlela lesikhulu saseJozi, iBharagwane
         ngobe bekashe kakhulu nentfutfu seyimlimate ngekhatsi emtimbeni.
         Welashwa khona inyanga yonkhe, elashwa bodokotela labasezingeni
         lelisetulu bakuleli laseNingizimu Afrika wate welulama. Ngendlela abeshe 45
         ngayo, abengasakwati kutihambela ngetinyawo takhe. Kwatsi nakufika lusuku
         lwekubuyela emuva ekhaya, bodokotela bamnika incola yekuhamba.
         Wabuya sekahamba ngayo. Sibindzi saMdzelwa samangalisa bantfu
         bakuleyo ndzawo. Umnakabolomuntfu lomsikati lowasha, wabonga Mdzelwa
         kutsi lokungenani ukwatile kumkhipha emlilweni bakwati nekutibonela yena 50
         asesibhedlela nanobe sekabuyile ekhaya.

     6   Imeya yelidolobha isandza kumklomelisa Mdzelwa ngemedali yekuba
         nesibindzi nekutinikela lokungaka ngekuhlenga imphilo yalomunye umuntfu.
         Lomklomelo lawunikiwe usezingeni lelisetulu. Uvamise kutfolwa bantfu
         labangemachawe labasuke bente lokungaketayeleki, bantfu labente ngetulu 55
         kwaloko labacashelwa kona. Ngetulu kwaloko wanikwa nesitifiketi
         sekumdvumisa ngesento sakhe asandza kuceceshwa. Sento sakhe satiwa
         naticishamlilo taseNgilandi. Phela loko kwabangwa kutsi labodokotela
         basesibhedlela saseBharagwane bafune kwati kutsi ngubani lowahlenga lona
         lomsikati kulelibhilidi. Timfamona letacala naye kusebenta atisambuki 60
         ngemehlo lamahle. Manyenti emagama lesekabitwa ngawo lapha
         emsebentini.

                  [Itsetfwe ephephandzabeni Lilanga laseNatali lamhla ti-23 iNhlaba, Likhasi 30, 2013]

         1.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Bangaki bantfu labadvuna
                      labaceceshwa kulelicembu leticishamlilo? Bhekisa imphendvulo
                      yakho etheksthini lengenhla.

                      A   Bangemashumi lamatsatfu nakutsatfu.
                      B   Bangemashumi lamatsatfu nemfica.
                      C   Bangemashumi lamatsatfu nakubili.
                      D   Bangemashumi lamatsatfu nakunye.                                                (1)

         1.1.2        Bhala indzawo lapho umuti wakaMvundla bewakhiwe khona?                              (1)

         1.1.3        Nika sizatfu lesenta kutsi umuti wakaboMdzelwa bantfu
                      bawuhleke? Bhekisa imphendvulo yakho kuletheksthi lengenhla.                        (1)

         1.1.4        Lomklomelo lowatfolwa nguMdzelwa uvame kutfolwa bantfu
                      labanjani?                                                                          (1)

Emalungelo agodliwe                                                                              Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1      5                                  DBE/2016
                                                  SCE

         1.1.5        Kuceceshwa kwalaba beticishamlilo bekutawuletsa luphi lusito
                      emmangweni?                                                                    (2)

         1.1.6        Yini leyafike yentiwa belusito lwekucala? Bhala KUBILI.                        (2)

         1.1.7        Ucabanga kutsi yini leyabangela lona lomsikati kutsi ayiswe
                      esibhedlela saseBharagwane?                                                    (2)

         1.1.8        Bhala tintfo LETIMBILI Mdzelwa lanikwa tona yimeya emva
                      kwekuhlenga lona lomsikati.                                                    (2)

         1.1.9        Bhala MIBILI imisebenti lebeyisetjentwa nguMdzelwa lebalwe
                      kuletheksthi lengenhla.                                                        (2)

         1.1.10       Ngekubona     kwakho       yini leyabangela    kutsi    lendvodza
                      lebeyitewucela lusito inganakwa ngulaba labacisha umlilo?                      (2)

         1.1.11       Bhala tintfo LETIMBILI letasetjentiswa nguMdzelwa kusindzisa
                      lolomsikati letikuletheksthi lengenhla.                                        (2)

         1.1.12       Kungumbono nobe kuliciniso yini kutsi nangabe ukhule uhlupheka
                      ugcina sewuphila kahle? Sekela imphendvulo yakho.                              (2)

         1.1.13       Kube bekunguwe Mdzelwa bewungatinikela yini kulelibhilidi
                      lebelisha ngalendlela, nawufundza letheksthi lengenhla?                        (2)

         1.1.14       Ngusiphi sifundvo lositfola nangabe ufundza letheksthi lengenhla?
                      Sekela imphendvulo yakho.                                                      (2)

1.2      Fundzisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                   [Itsetfwe kuMove, 2 Inkhwekhweti 2012]

Emalungelo agodliwe                                                                         Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1       6                                DBE/2016
                                                   SCE

         1.2.1        Khetsa imphendvulo yakho. Shano            ingoti   lengahle   ivelele
                      lomntfwana losesitfombeni lesingenhla.

                      A   Ingoti yekudvonswa yindvwangu.
                      B   Ingoti yekushiswa litiya.
                      C   Ingoti yekuwiswa litafula.
                      D   Ingoti yekuwiswa liwashi.                                             (1)

         1.2.2        Lelitiya lelinatfwa lapha kulesibonwa langasiphi sikhatsi?                (1)

         1.2.3        Kukhona lokungafani kulabomake lababili? Nika KUBILI kwaloko.             (2)

         1.2.4        Nika KUBILI lokungekho etafuleni kantsi kutidzingo nangabe
                      kunatfwa litiya.                                                          (2)

                                                                  SAMBA SESIGABA A:             30

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    7                            DBE/2016
                                                SCE

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese ubhala tintfo letisikhombisa letimayelana nemasu
ekufundzela kuphasa.

TICONDZISO

1.       Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama
         LANGENGCI kula-60.
2.       Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7.
3.       Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye.
4        Sebentisa emagama AKHO.
5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake
         kubakaki.

ITHEKSTHI C

                           EMASU EKUFUNDZELA KUPHASA

Manyenti emasu lasebentako ekufundza nekutadisha kute umuntfu aphumelele
etifundvweni takhe. Nankha-ke lamanye emasu lesingawasebentisa kute siphumelele
etifundvweni tetfu. Tetayete kutsi ubukane netincwadzi ngesikhatsi lesifanako malanga
onkhe. Nangabe kufanele kutsi ucale kufundza ngensimbi yesitfupha ntsambama,
zama kukwenta loko tinsuku tonkhe.

Kubalulekile kuba ngumuntfu lotekhutako ngaso sonkhe sikhatsi. Nangabe ufundza,
tekhute ekusebentiseni makhalekhikhini, ngobe uyaphazamisa nangabe utadisha.
Kungaba ncono kutsi uwuvale kunekutsi ukhulumisane nebangani bakho ucitse
sikhatsi sakho ngekucoca ngema-WhatsApp kunekutsi ubukane netifundvo takho.

Caphela bangani lababi labetele kutsi nitewucoca ngetintfo letinyenti
letingakaphatselani nekufundza, lokufana nekucoca ngetintfombi letinhle, bafana
lababukekako, bantfwana labampofu, labangagcoki kahle nangekucoca ngabothishela
labasebentako kodvwa bangenayo imali.

Fundza kakhulu leto tifundvo letikunika bumatima. Fundza letifundvo onkhe malanga
uphindze wente nemanotsi. Ungasebentisa emaphepha eminyaka leyedlulile.

Titfolele indzawo lete umsindvo, lepholile longete waphazamiseka kuyo. Esikhatsini
lesinyenti akufundzeki endzaweni lenebantfu labanyenti. Loko kwenta kutsi wetayele
kufundza uwedvwa ngobe nasekupheleni kwemnyaka utawubhala uwedvwa.
Nangabe ufundza uwedvwa uba nelitfuba lekufundza uphimisele ungesabi lutfo kutsi
kukhona bantfu labatakuhleka.

Kubalulekile kubhala phasi konkhe lokufundzako ngendlela lefinyetiwe ngobe
nangesikhatsi sekuhlolwa kuyawudzingeka kutsi imibuto yakho uyiphendvule
ngekuyibhala phasi. Ngaso sonkhe sikhatsi hlala unelipeni neliphepha lekubhalela.
Nangabe kukhona imibuto lemayelana naleso sifundvo lobukene naso yibhale phasi
netimphendvulo takhona. Loku kutakusita ubone kutsi ume kuphi ngobe ungachubeka
utsi uyafundza kantsi uyatikhohlisa.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1           8                                    DBE/2016
                                                       SCE

Cala kufundza kusenesikhatsi, loko kutawenta kutsi ungahlali busuku bonkhe ufundza.
Khumbula kutsi umtimba uyakudzinga kuphumula ngembikwekuyewubhala luhlolo.
Kuyakusita kutsi ukhone kubuta bothishela imibuto longayivisisi kahle kusenesikhatsi,
ungatitfoli sewubuta umuntfu longati lutfo lenihamba indlela yinye naye.

Nangabe utawulandzela letindlela letingenhla, tingakusita kutsi uphumelele
ngemalengiso, kodvwa konkhe loku kuya ngekutimisela. Khumbula, kubamba
letingelako.

                              [Itsetfwe ephephandzabeni, iLanga lamhla ti-15 Inyoni Likhasi 12, 2015]

                                                                        SAMBA SESIGABA B:                10

Emalungelo agodliwe                                                                             Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1         9                                  DBE/2016
                                                     SCE

SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

      GEZA EMATINYO
      NGEMIKHICITO YAKA-
      COLGATE

                                                               I-Colgate yenta
                                                               umlomo
                                                               unukelele
                                                               kahle.

                                                               Inekhalisiyamu
                                                               lecinisa
                                                               ematinyo.

                                                               Yenta ematinyo
                                                               angaboli.

                                                               Ngiyo kuphela
                                                               leyenta
                                                               bantfwana
                                                               bahlale
                                                               bajabulile.

                              [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Drum Magazine lamhla ti-24 Mabasa 2013]

3.1      Sitsini sihloko salesikhangisi?                                                             (1)

3.2      Bhala mcondvofana waleligama lelidvwetjelwe kulomusho longentansi.
         Bhala imphendvulo kuphela.

         'I-COLGATE yenta bantfwana bahlale bajabulile.'                                             (1)

Emalungelo agodliwe                                                                         Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1          10                                   DBE/2016
                                                      SCE

3.3      Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi letinhlavu letidvwetjelwe kulomusho
         longentasi tikuyiphi imphambosi yesento?

         'I-COLGATE inekhalisiyamu lecinisa ematinyo:

         A       Imphambosi yekwentela.
         B       Imphambosi yekwenteka.
         C       Imphambosi yekwentisisa.
         D       Imphambosi yekwentisa.                                                                (1)

3.4      Nguyiphi inkhulumo lehhungako kulesikhangisi lesingenhla?                                     (1)

3.5      Nguyiphi inkhulumo letsatsa luhlangotsi kulesikhangisi lesingenhla? Usho
         ngani?                                                                                        (2)

3.6      Bhala KUBILI lokukulesikhangisi lokungenta batsengi batsenge imikhicito
         yaka-COLGATE?                                                                                 (2)

3.7      Lokhangisako usebentise liphi lisu lekudvonsa batsengi labasekudzeni
         nesikhangisi?                                                                                 (2)
                                                                                                       [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI E

                                                    IFREYIMU 1

                                                  Babe, sitfole likhadi, basimema
                                                  emshadweni wakamakhelwane.
                                                  Asingancishi emehlo kudla
                                                  kwawo.

             IFREYIMU 2

             Eyi! Asiye Nkhosikati, kodvwa bomakhelwane bona abayihambeli imicimbi
             yalapha ekhaya, sibindzi sabo ngiyasesaba. Ungangitjeli kutsi sitsenge
             sipho lesidulile. Sesiyela kutsi singeva ngemahemuhemu.
                                                         [Itsetfwe kuwww.cartoons.org.za]

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1        11                            DBE/2016
                                                    SCE

4.1      Sebentisa libitomfakela lelikulekhathuni emshweni. Lidvwebele.                       (1)

4.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lesisho lesidvwetjelwe EFREYIMINI
         YE-2 sisho kutsini.

         A       Kuva bantfu batihhemela.
         B       Kuva bantfu batihlekela.
         C       Kuva bantfu baticocela.
         D       Kuva bantfu bamemeta.                                                        (1)

4.3      Bhala mcondvophika waleligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi.

         'Ungangitjeli kutsi sitsenge sipho lesidulile.'                                      (1)

4.4      Lungisa leligama lelikubakaki libe Siswati lesemukelekile.

         'Bomakhelwane bona abayi (emicimbi) yalapha ekhaya.'                                 (1)

4.5      Tsatsa lesabito selucobo lesidvwetjelwe kulomusho            longentasi    bese
         usisebentisa emshweni sibe yinhloko yemusho.

         'Bomakhelwane bona abayihambeli imicimbi.'                                           (2)

4.6      Bhala lomusho longentasi uvete bunyenti.

         'Asitsenge sipho lesidulile.'                                                        (2)

4.7      Tsatsa leligama lelidvwetjelwe kulomusho longetasi uvete umcondvo
         lowehlukile kunalowo lokuletheksthi.

         sibindzi sabo ngiyasesaba.                                                           (2)
                                                                                              [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

5.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI F

                                         EMANTI AYIMPHILO

         Live laseNingizimu Afrika alinawo emanti ngalokwanele. Linani lebantfu
         lisesengemamiliyoni la 43 kantsi linyenti labo aliwatfoli emanti ngalokwanele.
         Tidzingo temanti tihlala tikhule njalo kantsi lamanye emanti aphephuka
         nemoya.

         Konkhe loku kubanga tinkinga temanti eveni lakitsi. Umuntfu angatibuta kutsi
         ngabe bantfu bayabona yini kutsi inkinga yemanti ingakanani eveni lakitsi.
         Bayatihlupha yini ngekutsatsa tinyatselo tekonga emanti? Bayawayekela
         emanti aphume agelete agcwale umgwaco.

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1       12                                  DBE/2016
                                                   SCE

         Ngumsebenti wetfu sonkhe kutsi sitsatse sincumo sekunakekela emanti
         etimeni lesititfola sikuto njengasemakhaya, emisebentini nasemimangweni
         lesihlala kuwo. Kungumsebenti wetfu kutsi sinakekele emanti kute sibalekele
         inkinga yawo esikhatsini lesitako. Umuntfu lotawutfolakala asebentisa emanti
         kabi akajeziswe.

         Akube ngumsebenti wenu nonkhe kutsi nitfole tindlela tekonga emanti
         njengobe ayintfo lebalulekile'. Kusho sodolobha. Kumele sinakekele simo
         lesinjengasemakhaya sekuswelalakala kwemanti.

                                                 [Itsetfwe kuVulemehlo Libanga-8 Likhasi 97–98.]

         5.1.1        Lungisa lomusho lolandzelako ngekufaka luphawu lolufanele.

                      Linani lebantfu lisesengemamiliyoni la 43.                                    (1)

         5.1.2        Sinongo sini senkhulumo lesidvwetjelwe kulomusho longentasi?

                      Kumele sinakekele simo lesinjengasemakhaya.                                   (1)

         5.1.3        Khokha sandziso sesimo kulomusho longentasi.

                      'Umuntfu lotawutfolakala asebentisa emanti kabi akajeziswe.'                  (1)

         5.1.4        Nciphisa leligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi.

                      'Bantfu bayabona yini kutsi inkinga yemanti ingakanani eveni
                      lakubo?'                                                                      (1)

         5.1.5        Bhala lemisho lelandzelako ulungise emagama lafakwe kubakaki.

                      (a) Sive sakitsi (-tsandza) konga emanti.                                     (1)

                      (b) Bantfu labasebentisa emanti kabi (-jeziswa) nguhulumende.                 (1)

         5.1.6        Shano kutsi lemisho lelandzelako icuketse tiphi tindlela tesento.

                      (a) Tidzingo temanti tikhula njalo.                                           (1)

                      (b) Bayawayekela emanti aphume, agelete agcwale umgwaco.                      (1)

         5.1.7        Kulomusho longentasi kusetjentiswe ligama lelidvwetjelwe, takhele
                      umusho wakho ngalo.

                      'Konkhe loku kubanga tinkinga temanti eveni lakitsi.'                         (2)

         5.1.8        Bhala lomusho lolandzelako ube               sesikhatsini     lesengca,
                      ngekulandzela emagama ladvwetjelwe.

                      'Umuntfu lotawutfolakala asebentisa emanti kabi utawujeziswa.'                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1           13                                  DBE/2016
                                                       SCE

         5.1.9        Cala lomusho lolandzelako ngekutsi, Sodolobha utsi ...

                      'Akube ngumsebenti wenu kutsi nonge emanti.'                                       (2)

5.2      SITFOMBE

         Fundza lesibonwa lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI G

                   IFREYIMU 1                                       IFREYIMU 2

                                      Sipho,
                                     lamuhla
                                     uyagula
                                    nebakitsi.
                                                                                   Ngiyile
                                                                                 kadokotela
                                                                                 banginike
                                                                                  umutsi.

           IFREYIMU 3                           IFREYIMU 4                     IFREYIMU 5

                                                    Ubodla
                                                  titselo kute
                                                  ungaguli.

             Kulungile                    Yebo Sipho, Duma                      Geza tandla
               Sipho                          ucinisile.                        takho ngaso
            utawuphila.                                                       sonkhe sikhatsi.

                                                          [Itsetfwe kuBona Indlovana 2015, Likhasi 12]

         5.2.1        Khetsa YINYE indlela yekufinyeta leligama lelitsi: 'dokotela'
                      lelisetjentiswe EFREYIMINI YE-2.

                      A   dkt.
                      B   dKt.
                      C   DKT.
                      D   Dkt.                                                                           (1)

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1      14                            DBE/2016
                                                  SCE

         5.2.2        Khokha buniyo lobusetjentiswe EFREYIMINI YE-5.                        (1)

         5.2.3        Khipha ligama lelikhombisa luvelo lelitfolakala EFREYIMINI YE-1.      (1)

         5.2.4        Bhala ligama lelikhomba kuvuma EFREYIMINI YE-4.                       (1)

         5.2.5        Bhala MABILI emagama latibonelo tetitselo.                            (2)
                                                                                            [20]

                                                               SAMBA SESIGABA C:            40
                                                             SAMBA SAKO KONKHE:             80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2016/ab3cd486-3243-4c32-9f4d-a706fa529ceb) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016/acef1588-0d73-460c-82d5-bed3fbf23551) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016/d4f85a0a-4ee4-47f0-a802-cdae98cbe94e) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016/5a6842e4-bd34-49a2-aaf2-9d21916634b2) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2021/f549a34c-45c5-480c-98e1-1710c824b88e) — siSwati FAL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018/4f59036b-6d98-48cf-a080-2cab3d581700) — siSwati FAL · QP · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
