# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2017, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017-memo/843b2b96-07cb-4252-b727-fb89870b45ef
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017-memo/843b2b96-07cb-4252-b727-fb89870b45ef)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017/5ecd19f1-2137-4b1e-bae1-cd155fa8a558) — QP · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 GRAAD 12

                      SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                           LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                       2017

                               IMEMORANDAMU

                                                           EMAMAKI: 80

                            Leliphepha linemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                             Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        2                          DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1

KUMAKWA KWESIVISISO

Imemorandamu yekumaka sivisiso:

•     Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
      lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•     Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
      akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
      nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
      etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•     Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
      ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
      banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•     Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
      akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
      LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
      ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•     Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
      baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
      lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•     Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
      langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•     Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
      imphendvulo ngalokugcwele.

1.1       1.1.1       C/ Kungachubeki.                                                      (1)
.
          1.1.2       Sihlongonyane abengumakhi wetindlu ngembi kwekuya enyuvesi.           (1)

          1.1.3       Bebacasuka     nasekumele       bambhadale   imali     yekwakha/
                      nasekalandza imali.                                                   (1)

          1.1.4       LaMakhusela abengagcobisi emafutsa/ Abengenawo emafutsa
                      ekugcobisa.                                                           (1)

          1.1.5       Umuntfu nakabuka LaMakhusela bekahlengetela tinyembeti
                      afikelwe nalusizi/ bebamhawukela/ lomunye bekatiphutsata atfole
                      langamupha kona.                                                      (2)

          1.1.6       Sihlongonyane     wacela      kutsi  umkakhe         ambeketelele
                      kulenhlupheko/ angatsatfwa ludvumo .                                  (2)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        3                          DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

         1.1.7        Akusinjalo, kuyenteka ngalesinye sikhatsi liphupho libe liciniso
                      njengobe sibona Sihlongonyane aphupha uyise lomkhulu amtjela
                      kutsi kutawulunga vele kwalunga wayitfola imali yekuya enyuvesi.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                           (2)

         1.1.8        Lenkhulumo     ichaza       kutsi   wakhetsa    kukholwa/wahlala
                      emthandazweni.                                                        (2)

         1.1.9        Ngempela imfundvo iyayintjintja imphilo yemuntfu ngobe
                      inhlupheko iyaphela ekhaya nangabe kunalofundzile/umuntfu nobe
                      angahlupheka, nangafundza inhlupheko iyaphela/Imfundvo
                      ivulelana ematfuba emsebenti/ ekuchubeka netifundvo/
                      imfundvo yandzisa lwati.                                              (2)

         1.1.10       Uvetwe angumfati lohlonipha indvodza yakhe/lobeketelako/
                      lotiphatsa kahle/ lokholwako. (Kubili kwaloku).                       (2)

         1.1.11       Labasha balamuhla bayavilapha kufundza/ labanyenti babo
                      batsandza kudlala kunekufundza/ bakubona kungakabaluleki
                      kufundza.
                      Badla tidzakamiva basesebancane.                                      (2)

         1.1.12       Bantfwana labafundza sikolo bafundza kutsi kubeketela
                      kunemphumelelo/ Kutimisela kuphumelelisa emaphupho.                   (2)

         1.1.13       LiTiko leTemfundvo linika bantfwana emabhuku mahhala/ labo
                      labangenalutfo abakhokhi tindleko tesikolo/ badla kudla
                      kwamahhala/ Banikwa imifundzate.                                      (2)

         1.1.14       Yebo    bantfu   bemndeni    bayasitana    sibona   umnakabo
                      Sihlongonyane amnika imali kutsi aye enyuvesi ayofundza ngobe
                      loko bekuliphupho lakhe/ LaMakhusela uyambeketelela umyeni
                      wakhe kulenhlupheko labanayo.                                         (2)

1.2      1.2.1        D/ Ekuhlatjweni ngematje.                                             (1)

         1.2.2        Kungobe emanti abalulekile emtimbeni wemuntfu/uma utivocavoca
                      uyoma kufanele unatse emanti.                                         (1)

         1.2.3        Sifo senhlitiyo/ sekukhuluphala/ sesifuba/ sematsambo/sashukela.
                      (Kubili kwaloku).                                                     (2)

         1.2.4        Buhle utfola umoya lohlobile/ bubi ungashayiswa timoto.               (2)

                                                                  SAMBA SESIGABA A:         30

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        4                         DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto
•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
     o Samba semamaki: 10
•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
• Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
    kunjalo:
     o   6–7 akanganikwa emamaki.
     o   1–5 akanikwe 1 limaki.

CAPHELA:
•    Luhlakasimo
     Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele sihlolwe.
•    Linani lemagama langengci kula-60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe umusho uze uyewufika
         ekugcineni kwalapho kuphelela linani lelimisiwe. Konkhe lokubhalwe
         ngemuva kwalomusho akusafundvwa.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        5                        DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

EMAPHUZU LABALULEKILE NGETINDLELA TEKUGWEMA TINGOTI
TEMGWACO.

    Sicashunwa                                   Emagama emhlolwa
1   Kumele ulungise imoto yakho ngembi         1 Imoto yakho kumele ibe sesimeni
    kwekutsatsa luhambo loludze.                 lesikahle.
2   Landzela imitsetfo yemgwaco                2 Kumele uhloniphe timphawu
    ngalokugcwele.                               temigwaco.
3   Kunganatsi tjwala nangabe umshayeli        3 Umshayeli kumele angasebentisi
    ashayela.                                    tidzakamiva uma ashayela.
4   Shayela ngelitubane lelemukelekile.        4 Cikelela kushayela ngelitubane
                                                 lelisemtsetfweni.
5   Kubalulekile kutsi umshayeli wemoto        5 Caphela bantfu labahamba ngetinyawo
    ashayele ngekucophelela lokukhulu,           netilwane nemfuyo.
    avule emehlo kute abone labawela
    umgwaco nobe tilwane.
6   Kumele umshayeli atinike sikhatsi          6 Kuphumula kubalulekile nawushayela.
    sekuphumula ngemuva kwekuhamba
    libanga lelidze.
7   Ungayisebentisi iselulafoni nangabe           Uma kukhona lokushayela lucingo
    ushayela imoto.                               kumele umise imoto uphume
                                                  emgwacweni.

                                                                  SAMBA SESIGABA B:          10

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        6                          DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Imemorandamu yekumaka SIGABA C.

•      Sipelingi/Lupelomagama:
        Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
          lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
          inshokutsi yalelo gama.
        Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
          liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
        Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
          timphawu letifanele.
•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
      Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1        Bahlolwa batakhela sihloko ngesikhangisi. Sib: i-Easy Waves emafutsa
           lahamba embili. (Timphendvulo titawehluka).                                       (1)

3.2        Sifaniso.                                                                         (1)

3.3        B/ Inkhulumo lehhungako.                                                          (1)

3.4        Sikhuliso.                                                                        (1)

3.5        Kuliciniso ngobe iveta bomake bodvwa.                                             (2)

3.6        Ishampu/ irileksa/ ikhondishina. (Kubili kwaloku)                                 (2)

3.7        Uma ungalula tinwele takho ngale-EASY WAVES uyathula ungakhulumi
           bantfu bababate lobuhle betinwele takho/ Kuba yimfihlo yakho kuphela.
           /thula ungakhulumi ngebuhle betinwele takho/ atibabatwe bantfu/ungacoci
           ngale EASY WAVES (Kubili kwaloku).                                                (2)
                                                                                             [10]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        7                            DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1      Titifiketi.                                                                          (1)

4.2      B/ Ubedlula bonkhe.                                                                  (1)

4.3      Umntfwana wakho nguye lobashaya bonkhe.                                              (1)

4.4      Sinciphiso.                                                                          (1)

4.5      Bahlolwa bakha umusho ngesabito selinani 'bonkhe'.
         Sibonelo: Bonkhe badla kudla.                                                        (2)

4.6      Bahlolwa bakha umusho ngesandziso sendzawo 'emsebentini.'
         Sibonelo: Make uye emsebentini.                                                      (2)

4.7      Bahlolwa bakha umusho ngeligama 'imvu' livete umcondvo lowehlukile losho
         silwane lesidliwako. Sibonelo: Imvu yinyama letsandvwa ngubabe.
         (Timphendvulo titawehluka).                                                          (2)
                                                                                              [10]

UMBUTO 5

5.1      5.1.1          Mama -Make.                                                           (1)

         5.1.2          Kwentisa.                                                             (1)

         5.1.3          Wachubeka watsengisa sicatfulo.                                       (1)

         5.1.4          Utawutsandza kwelekelela unina.                                       (1)

         5.1.5         (a) Make upheka kudla lokumnandzi.                                     (1)

                       (b) Licembu lidlala ibhola.                                            (1)

         5.1.6         (a) Indlela lecondzisako                                               (1)

                       (b) Indlela leyamile.                                                  (1)

         5.1.7          Bahlolwa bakha umusho ngesiphawulo, 'labasha.'
                        Sib: Bantfu labasha banemandla.                                       (2)

         5.1.8          Imetsi/Isayensi/Singisi. (Kubili kwaloku).                            (2)

         5.1.9          Sicelo watsi ufisa shengatsi anganiketa lusha inkhundla.              (2)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        8                         DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

5.2      5.2.1        C/ Libitombici.                                                      (1)

         5.2.2        Ngemakhamera.                                                        (1)

         5.2.3        Angikhale.                                                           (1)

         5.2.4        Asiye edladleni.                                                     (1)

         5.2.5        Lichaza kutsi yena ungumuntfu logijimako.                            (2)
                                                                                           [20]

                                                                    SAMBA SESIGABA C:      40
                                                                  SAMBA SAKO KONKHE:       80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2017-memo/1c74ffd6-59f8-4352-b726-bd4178c99acd) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017-memo/35252cfd-e58d-48d3-9182-770fdd33842a) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2023-mg/186cb310-76a1-4ded-a00a-26d15baf281e) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2021-mg/e8bc1eae-4cc8-43a3-b4b6-21f458c671ec) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018-memo/5c5a1420-09b4-4943-bffe-61456e784119) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
