# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2018, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018/4f59036b-6d98-48cf-a080-2cab3d581700
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018/4f59036b-6d98-48cf-a080-2cab3d581700)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018-memo/5c5a1420-09b4-4943-bffe-61456e784119) — Memo · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                GRAAD 12

                      SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                           LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                      2018

                                                                  EMAMAKI: 80

                                                           SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    2                          DBE/2018
                                                 SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Sivisiso                                    (30)
         SIGABA B:       Sifinyeto                                   (10)
         SIGABA C:       Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi   (40)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Kwehlukaniswa kwesikhatsi:

         SIGABA A: Emaminithi 50
         SIGABA B: Emaminithi 20
         SIGABA C: Emaminithi 50

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    3                            DBE/2018
                                                 SCE

SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
         ITHEKSTHI A

                                       INTFUTFUKO EMAKHAYA
         1    Ngehla etekisini ngibuya ejele lapho ngihleti khona iminyaka
              lengemashumi lamabili. Sengife kucalata ngibuka lokungimangalisako
              solo ngiya ngekusondzela kuleli lakitsi. Ngimangaliswe nguloku
              lengikubona kuyintfutfuko leseyenteke kulendzawo yakitsi yaseNaas.
              Loku lengangikubona kulelilanga lekufika kwami kwakulite. Lokunyenti 5
              ngakubona ngekuhamba kwemalanga, lokunye bangicocela ngako
              bobhuti ekhaya. Ngalelinye lilanga bhuti wangicocela kutsi kadzeni
              bakhule ungekho umtsetfo lovimbela umntfwana loneminyaka lengaphasi
              kwelishumi nesiphohlongo kutsi asebente. Bantfu nobe bangakafundzi
              bebasebenta etimayini lapho kugujwa khona emalahle, ligolide 10
              nedayimane. Emantfombatana wona bekakhulisa bantfwana emakhaya
              ngesikhatsi emadvodza asemsebentini. Namuhla umtsetfo awukuvumi
              loko.
         2    Lendzawo yakitsi seyaba nesiteshi semaphoyisa lokutsiwa sabasita
              ngalelinye lilanga tigebengu tivimbe imoto yemali. Kutsiwa imphi leyasuka 15
              lapho kudutjulwana tigebengu tifuna kutsatsa imali lekulemoto. Kutsiwa
              bantfu babaleka bangena etindlini batiphephisa, kepha bakhona labatfola
              kulimala lokungasho lutfo. Tigebengu tabona kutsi kumatima kutfola
              lemali, tabaleka, lomunye wato wangakhoni ngobe abesadutjulwe
              edvolweni. Amtsatsa emaphoyisa ayomvalela atsemba kutsi nguye 20
              lotawuveta laba lababalekile. Loko kwenta bantfu bemphakatsi bativa
              baphephile njengobe emaphoyisa sekasedvute ngalendlela. Waze washo
              bhuti kutsi sekunciphe nelizinga lekudlwengulwa nekuhlukunyetwa
              kwebantfu labasikati nebantfwana lebekuyinkinga lenkhulu yalapha
              kulendzawo.                                                               25
         3    Kutsiwa emaphoyisa abuka nekugcwala kwebantfwana emathaveni
              njengobe umtsetfo ungabavumeli bantfwana labaneminyaka lengaphasi
              kwalelishumi nesiphohlongo kutsi bangene ethaveni. Banikati
              bemathaveni bayati kutsi abakavunyelwa kutsi bayekele bantfwana
              labancane bangene emathaveni abo. Kwake kwenteka bantfwana 30
              bagcwala kulelinye lemathaveni akhona lapha kitsi. Kutsiwa banatsa
              badzakwa bantfwana kwesuka lenkhulu imphi kuliwa, bagwazana
              ngemabhodlela nangemikhwa, kwaba nababili labadutjulwa bafa.
         4    Lapha     ngasesiteshini    semabhasi      kunemtfolamphilo    lomkhulu,
              kulamalanga kuhlala kunemugca lomudze wabomake labaletse 35
              bantfwana batewujovela umkhuhlane njengobe kutawungena busika nje.
              Ubatfola bacoca bahleka ubone kutsi labantfu bajabulile. Lomtfolamphilo
              usite kakhulu ngobe bantfu bebahamba libanga lelidze nabaya
              emtfolamphilo loselokishini lelisedvute nalendzawo yakitsi. Nawugulelwa
              ngumuntfu bekudzinga kutsi ucashe imoto ukhokhe imali leshisiwe kutsi 40
              ayofika emtfolamphilo.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        4                                   DBE/2018
                                                     SCE

         5    Bekuba matima kakhulu ebusuku kuhamba uvusa bantfu balele ucela
              kutsi bakusite ngemoto, kepha namuhla sekulula konkhe loko, ngisho
              bogogo nabomkhulu nabalandza emaphilisi e-blood pressure, ashukela
              newemadvolo sebawatfola edvute. Kulula ngisho nakulabalandza 45
              emaphilisi e-TB nalabo labanatsa lawa esandvulelangculazi (ema-ARV)
              sebayakhona kuwatfola dvutane. Akusakhokhwa mali kutsi utfole lusito
              lwetemphilo.

         6    Hulumende wente umsebenti loncomekako ngekusondzeta imfundvo
              etindzaweni letisemakhaya kute nalabo labangenayo imali bakhone 50
              kufundza. Akekho umntfwana lotawuyekela sikolo atsi akakhonanga
              kufundza ngobe angenamali.

         7    Kwakhiwe bobhazabhaza betitolo kulendzawo. Tinyenti uyakhetsa kutsi
              ungena kusiphi, ingani letitolo titsengisa tintfo letehlukene njengefenisha,
              timphahla talabadzala netebantfwana kanye netekudla kwelizinga 55
              lelisetulu. Tibhidvo netitselo takhona ungatsi tikhiwa onkhe emalanga kute
              letisuke tisele ngayitolo ngendlela letibukeka titihle ngayo. Lapha eNaas
              sekukhona lonkhe luhlobo lwemabhange. Kukhona i-FNB, i-ABSA,
              i-Nedbank, Standard bank kanye ne-Capitec. Asisekho sidzingo
              sekugibela ematekisi uye edolobheni uma ufuna libhange.                      60

         8    Lendzawo iphindze ibe nenkhundla lenkhulu yetemidlalo lapho
              kuceceshwa khona bantfwana labanemakhono ekudlala imidlalo
              lenhlobonhlobo. Kutsiwa kukhona lesebaphumelele kulenkhundla
              batfolakala sebadlalela emacembu lamakhulu aseNingizimu Afrika.
              Kutsiwa      kunemantfombatana    lamabili     lasadlalela  licembu 65
              leBanyanabanyana. Emahemuhemu atsi munye walawo mantfombatana
              sewusendleleni ngoba utsengwa licembu lebhola yalabasikati
              leliseMelika. Ngiyo-ke intfutfuko lesasiyikhalela kutsi sibe nayo
              etindzaweni lesihlala kuto.

                                   [Itsetfwe ebhukwini, Bungani Bebangani, SM Magagula, likhasi 4]

         1.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Nguliphi ligama lelinye lelisho,
                      'umhlalaphasi'?

                      A   Sondlo
                      B   Umsebenti
                      C   Impesheni
                      D   Sikhundla                                                                   (1)

         1.1.2        Yini lemangalisa lomnumzane njengobe abuka indzawo yakubo?                      (1)

         1.1.3        Yini leyayentiwa ngemadvodza            ngesikhatsi     emantfombatana
                      akhulisa bantfwana emakhaya?                                                    (1)

         1.1.4        Yini lembi ngekutsi bantfwana bagcwale emathaveni? Bhala
                      liphuzu LINYE.                                                                  (1)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    5                             DBE/2018
                                                 SCE

         1.1.5        Umtfolamphilo wakulendzawo lesetheksthini     ubaluleke    ngani
                      emphakatsini? Bhala emaphuzu LAMABILI.                               (2)

         1.1.6        Bhala kube KUBILI lokwentiwa nguhulumende lokusita bantfwana
                      ngaphandle kwalokubalwe etheksthini.                                 (2)

         1.1.7        Kuliciniso nobe kungumbono kutsi, uma ufundzile angeke uphindze
                      uhlupheke? Sekela lombono ngemaphuzu LAMATSATFU.                     (3)

         1.1.8        Khetsa YINYE imphendvulo. Lenkhulumo letsi, 'ukhokhe imali
                      leshisiwe,' ichaza kutsini? Imali ...

                      A   leyebiwe.
                      B   yetipoko.
                      C   lenyenti.
                      D   lesetjentelwe.                                                   (1)

         1.1.9        Ngaphandle kwebhola yetinyawo, nguyiphi leminye imidlalo
                      labangaceceshwa kuyo bantfwana? Bhala ibe MIBILI.                    (2)

         1.1.10       Ngumiphi imiphumela lengenteka kulabasikati nebantfwana uma
                      badlwenguliwe? Bhala emaphuzu LAMABILI.                              (2)

         1.1.11       Msebenti muni lowentiwa bahlengikati ngaphandle kwekuba
                      setibhedlela nakumitfolamphilo? Bhala ibe MIBILI.                    (2)

         1.1.12       Ngabe abalulekile yini     emaphoyisa   emphakatsini?     Sekela
                      ngemaphuzu LAMABILI.                                                 (2)

         1.1.13       Ucabanga kutsi kubakhona kwemabhange emphakatsini
                      kuyabandzisa yini bugebengu? Bhala emaphuzu LAMABILI.                (2)

         1.1.14       Temidlalo tiyakuntjintja kuphila kwemtimba wemuntfu. Sekela
                      lombono ngemaphuzu LAMABILI.                                         (2)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    6                                 DBE/2018
                                                 SCE

1.2      Bukisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                                                   [Itsetfwe ku-www.shutterstock.com]

         1.2.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Umuntfu nakageza tandla ngensipho
                      usuke ativikela ...

                      A   kumavivane.
                      B   kumagenge.
                      C   kumaphela.
                      D   kumagciwane.                                                           (1)

         1.2.2        Bhala buhle nebubi bekugeza tandla empompini.                              (2)

         1.2.3        Wena bewungenta njani kutsi wonge emanti nawugeza tandla?
                      Bhala LINYE liphuzu.                                                       (1)

         1.2.4        Ngekubona kwakho tandla kufanele tigezwe uma kwente njani?
                      Bhala emaphuzu LAMABILI.                                                   (2)

                                                                SAMBA SESIGABA A:                30

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    7                                   DBE/2018
                                                 SCE

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese uyifinyeta ngemagama langengci kula-60 uvete emaphuzu
lasikhombisa lameyalana nekutivikela ebugebengwini.

CAPHELA

1. Emaphuzu LASIKHOMBISA akabe yimisho legcwele futsi abe ngemagama
   LANGENGCI kula-60.
2. Sebentisa emagama AKHO.
3. Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7.
4. Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye.
5. Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake
   kubakaki.

ITHEKSTHI C

                            KUTIVIKELA EBUGEBENGWINI

Etitaladini taseNingizimu Afrika kwenteka bugebengu lobumangalisako imihla
nemalanga. Bugebengu benteka yonkhe indzawo. Kungako kubalulekile kutsi wonkhe
umuntfu atame ngako konkhe lokusemandleni kutsi akwati kutivikela.

Kuhamba ngekutetsemba kukwenta ubukeke unesibindzi futsi unemandla nobe
kungasinjalo. Hamba uphakamise inhloko, emehlo akho angasuki ebantfwini, babuke
bantfu ungabheki phasi. Tigebengu tifuna bantfu labakhombisa kwesaba. Nangabe
uhamba emkhatsini webantfu uphetse i-bag yakho, yibambe ngekucophelela. Nangabe
i-bag yakho inelibhande lelilengako libambe ulisondzete kuwe ungaliyekeli lilenge,
ne-bag yakho yisondzete kuwe. Tigebengu tiyabalandzela bantfu labalengisa ema-bag.
Tikhiya tendlu ungatifaki ekhatsi kwe-bag loyiphetse ngobe nabangatsatsa le-bag
kulula kutsi bayongena nasendlini yakho.

Kufanele sikwati kutsi tigebengu letinyenti tima ngasemishinini lapho kukhishwa khona
imali. Ngaleso sizathu kufanele ema-ATM asetjentiswe ngekucaphela lokukhulu.
Ungayisebentisi i-ATM letfolakala endzaweni lesitsele, khipha imali lapho kunebantfu
khona. Faka imali yakho endzaweni lephephile ngembi kwekutsi usuke emshinini,
ungahambi ubala imali yakho emkhatsini webantfu, loko kutawenta kutsi bakulandzele
baze bayotfola indzawo lapho batakuvimbetela khona batsatse lemali.

Nawujakile kuyenteka upake imoto ungasanaki kukhiyeka kwayo. Nawupaka imoto
ubocaphela kutsi uyikhiye kahle. Ungaphumi emotweni nangabe kufika bantfu
labakutsengisela tintfo. Inhloso yabo kutsi wena uphume, batewutfola litfuba lekutsatsa
tintfo lebatibona emotweni nobe bagcine batsetse yona lemoto. Nangabe umuntfu
akutfola emotweni akutjele kutsi uliphoyisa ufuna kusesha imoto yakho, mtjele
akukhombe matisi lomgunyata kutsi uliphoyisa.

                                                        [Itsetfwe ku-Bittenbinder , likhasi 15]

                                                                SAMBA SESIGABA B:                 10

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        8                                   DBE/2018
                                                     SCE

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

               I-LIFEGAIN YETIMANGA!

                                             •   I-LIFEGAIN Advanced
                                                 Nutritional Supplement yentiwe
                                                 ngesoya.

                                             •   Inemaprotheni nemanyutriyentsi.

                                             •   Ikunika emandla.
                                             •   Inemafuleva e-strawberry
                                                 nevanilla.

                                             •   Ilwa netifo.

                                             •   Ibita R500,00.

                                             •   Itfolakala etitolo taka-Shoprite
                                                 kuphela.

                                                                  [Itsetfwe ku-www.lifegain.co.za]

3.1      Kukhangiswani kulesikhangisi lesingenhla?                                                    (1)

3.2      Kungani ligama lelitsi, 'LIFEGAIN' libhalwe ngalokwehlukile?                                 (1)

3.3      Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lenkhulumo lekulomusho longentasi
         iluhlobo luni.
         Itfolakala etitolo taka-Shoprite kuphela. Inkhulumo ...

         A       letsintsa imiva.
         B       lehhungako.
         C       letsatsa luhlangotsi.
         D       lengemaciniso.                                                                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        9                                       DBE/2018
                                                     SCE

3.4         Ngukuphi lokungenta batsengi bangawutsengi lomkhicito nawubuka isayizi
            nelinani lentsengo esikhangisweni?                                                           (1)

3.5         Kuliciniso nobe kungumbono kutsi iLIFEGAIN icedza tonkhe                             tifo
            emtimbeni? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI.                                     (2)

3.6         Ngutiphi tinongo letenta i-LIFEGAIN inambitseke ibe mnandzi? Bhala KUBILI.                   (2)
3.7         Ngekubona kwakho ngabe lomkhicito wentelwe bobani? Sekela imphendvulo
            yakho.                                                                                       (2)
                                                                                                         [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI E

       Nx! Ngiyayekela          Zama, mine ngifuna
      kutivocavoca mine,       kungcwaba emafutsa      Ciniselani,
       kumatima lapha.             emtimbeni.        bodzadze nami
                                                     ngiyachubeka.

                                    IFREYIMI 1                                     IFREYIMI 2

                                                        (Batibindzele bangabe basakhuluma.)
      Inkinga yami kutsi ...     Ntjintja indlela
                                lowenta ngayo.
                               Wena awutimiseli.

                                 IFREYIMI 3                                       IFREYIMI 4

                                                        [Itsetfwe ku-Drum, Lweti 2016, likhasi 60]

4.1         Catsanisa buso balaba labasefreyimini ye-1.                                                  (2)

4.2         Lamadothi lasefreyimini ye-3 achazani?                                                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                             Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1         10                                   DBE/2018
                                                      SCE

4.3      Yini lekhombisa kutsi insimbi lephakanyiswa ngulendvodza lesefreyimini ye-2
         iyasindza? Bhala emaphuzu LAMATSATFU.                                                              (3)

4.4      Catsanisa inkhulumo-mabhamuta lesetjentiswe kufreyimu ye-2 naletinye
         tinkhulumo letikulekhathuni.                                                                       (2)

4.5      Ngekubona kwakho           ngabe     lusetjentiswe      kahle    yini   loluphawu,      '!',
         lolusefreyimini ye-1?                                                                              (2)
                                                                                                            [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

5.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI F

         1       Tindzaba letifundvwa bantfu ngito letenta emaphephandzaba
                 atsengiswa kangaka. Bafundzi bemaphephandzaba akukho lokunye
                 lebakufunako uma bafundza ngaphandle kwato tindzaba, ecinisweni
                 bafuna kwati kutsi kwentekani etindzaweni lebahlala kuto kanye
                 nasetindzaweni letikhashane nabo. Bantfu bomela lwati ngaso sonkhe                     5
                 sikhatsi, kungako uyaye ubone emaphephandzaba atsengwa
                 butsaphutsaphu. Loku bakwenta emalanga onkhe kuhle kwemisebenti
                 yabo. Hhayi-ke tintfo titfutfuka kakhulu ngobe liphephandzaba
                 lebalifundza lonkhe live lakitsi iSunday Times seliyatfolakala yonkhe
                 indzawo.                                                                               10

         2       Emaphephandzaba atsandvwa kangaka nje ngoba angulenye indlela
                 yekuchumana lebhalwe phasi. Liphepha lekucala lapha eNingizimu
                 Afrika lashicilelwa ngemnyaka we-1 800 eKapa. Lidolobha nelidolobha
                 lelikhulu lineliphephandzaba lalo lelatiwako. Bantfu labafundza
                 emaphephandzaba banelwati futsi ubeva nobe bakhuluma kutsi                             15
                 umcondvo wabo usabalele futsi uhlutekile.
                                                 [Itsetfwe encwadzini, Sivula Emasango, likhasi 228]

         5.1.1        Phindza ubhale lomusho ulungise ligama lelikubakaki.

                      Bantfu (bafundvwa) tindzaba.                                                          (1)

         5.1.2        Bhala leligama lelidvwetjelwe likhombise buncane.

                      Lidolobha lelatiwako.                                                                 (1)

         5.1.3        Kulomusho lolandzelako kuneligama lelibuniyo libhale phasi.

                      Umcondvo wabo usabalele.                                                              (1)

         5.1.4        Bhala lomusho uwente uphike.

                      Emaphephandzaba atsengwa butsaphutsaphu.                                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        11                            DBE/2018
                                                     SCE

         5.1.5        Phindza ubhale lomusho lolandzelako ukhombise bunye.

                      Emaphephandzaba atsandvwa kakhulu.                                       (2)

         5.1.6        Bhala emagama          laphikisa     lawo   ladvwetjelwe   emishweni
                      lengentasi.

                      (a)   Emaphephandzaba atsandvwa kakhulu.                                 (1)

                      (b)   Etindzaweni letikhashane nabo.                                     (1)

         5.1.7        Phindza ubhale lomusho ucale ngekutsi, 'kusasa'.

                      Itolo bantfu bebomele lwati.                                             (2)

         5.1.8        Phindza ubhale lomusho ucale ngeligama, 'kudla'.

                      Make utsenga kudla.                                                      (2)

         5.1.9        Endzimeni ye-1 bhala ligama lelisinongo senkhulumo uphindze
                      usho kutsi siluhlobo luni.                                               (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1            12                                  DBE/2018
                                                         SCE

5.2         Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

            ITHEKSTHI G

      thembi, bewukuphi ngobe          IFREYIMI 1           Buka lapha boSipho         IFREYIMI 2
          umncintiswano                                      kumele sibadlule.
          sewutawucala?
                                    Ngiyacolisa Sipho                                 Tsine ngete
                                   bengiye edolobheni.                                 sahluleka.

        Bantfu labadzala            IFREYIMI 3           Uyati ngikhuluma            IFREYIMI 4
          abayingeni                                     ngihleka, angeke
        yemncintiswano.                                      silibone.
                                        Bangakwehlula                                      Eish!
                                          bantfwana.                                    kukhohlwa
                                                                                          kwami!

                                                           [Itsetfwe ku-Bona, Mabasa 2017, likhasi 55]

            5.2.1          Khetsa YINYE imphendvulo. Sebentisa sabito selucobo lesifanele
                           lesingamela libito lelidwetjelwe emshweni longentasi.

                           Bangakwehlula bantfwana.
                           A    Tona
                           B    Bona
                           C    Sona
                           D    Kona                                                                      (1)
            5.2.2          Kulomusho lolandzelako kuneligama lelingakapeleki kahle, libhale
                           ulilungise.

                           thembi, bewukuphi?                                                             (1)
            5.2.3          Phindza ubhale lomusho bese ulungisa ligama lelikubakaki.

                           Ngiyacolisa Sipho bengiye (lidolobha).                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                                              Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1      13                              DBE/2018
                                                   SCE

         5.2.4        Bhala ligama lelichazako emshweni longentasi.

                      Bantfu labadzala abayingeni yemncintiswano.                              (1)

         5.2.5        Shano kutsi lemisho lelandzelako ikutiphi tindlela tesento:

                      (a)   Uyati ngikhuluma ngihleka.                                         (1)

                      (b)   Eish! kukhohlwa kwami!                                             (1)
                                                                                               [20]

                                                                 SAMBA SESIGABA C:             40
                                                               SAMBA SAKO KONKHE:              80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018/5c0ccc9d-d086-4efa-a6bb-96fcc2ef0801) — siSwati FAL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2021/f549a34c-45c5-480c-98e1-1710c824b88e) — siSwati FAL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017/5ecd19f1-2137-4b1e-bae1-cd155fa8a558) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016/d20324a1-222a-4a40-b604-3925939a411d) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-june-july-2015/a171171e-b36d-40a3-a702-4ac6bc3161c1) — siSwati FAL · QP · 2015 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2018-memo/5c05faf3-72d5-4e5b-8cca-733255ab1194) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
