# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2023-mg/186cb310-76a1-4ded-a00a-26d15baf281e
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2023-mg/186cb310-76a1-4ded-a00a-26d15baf281e)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                             LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                      2023
                              TICONDZISO TEKUMAKA

                                                                  EMAMAKI: 80

                        Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-7.

Emalungelo agodliwe                                                    Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    2                       DBE/2023
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

Ticondziso tekumaka sivisiso:

   Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
    lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
   Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
    akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
    nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
    etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
   Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
    ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
    banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
   Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
    akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
    LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
    ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
   Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
    baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
    lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
   Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
    langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
   Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
   Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
    akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
    imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    3                            DBE/2023
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 1

1.1      1.1.1        Emahhovisi eTemphilo ahulumende.√                                   (1)

         1.1.2        SaseMpumalanga.√                                                    (1)

         1.1.3        Bekanatsa tjwala/abhema neligwayi/atsi unemalungelo/bekaphila
                      imphilo yekutilawula.
                      (Kubili kwaloku.)√√                                                 (2)

         1.1.4        Bekabona kutsi uhola nconywana kunendvodza yakhe nekufisa
                      kuyibona kutsi itawusala idlani ngobe ingenayo imali.√√             (2)

         1.1.5        Bubi bekufuna kushayela lamadvodza            umtsetfo   bente
                      lebakutsandzako bangasawahloniphi.√√                                (2)

         1.1.6        Basesekhona      bomake     labavuna     emadvodzakati     abo
                      bangawafundzisi umtsetfo lomuhle nekutiphatsa.√√                    (2)

         1.1.7        Kuliphutsa ngobe kubonakala kwangatsi nguye Charity
                      labehlukumeta Manzi ahamba angakamphekeli abuye ayonatsa
                      tjwala ehlisa sitfunti salendvodza.√√                               (2)

         1.1.8        Bomake sebayahlonishwa/ sebanetikhundla letisetulu/lelilanga
                      lamhla ti-9 Ingci selabekwa laba lilanga labomake. Kungaphatsi
                      emapasi ngasosonkhe sikhatsi.
                      (Kubili kwaloku.)√√                                                 (2)

         1.1.9        Kungobe bekabona kutsi unina uyamdvukisa kunekutsi amakhe
                      kulomtukulu wakhe.√√                                                (2)

         1.1.10       Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako:
                      Labavumelana nako batawusekela ngekutsi bomake lapha
                      eNingizimu Afrika nabo banelilungelo lekutsi babe netikhundla
                      letisetulu ngobe labanye bakhulisa imindeni yabo bodvwana
                      ngaphandle kwabobabe.√√

                      Labangavumelani batawusekela ngemaphuzu lafakazela loko.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile)                          (2)

         1.1.11       Kugcugcutela     bobabe     kutsi   nabo     baphumele  ebaleni
                      nabahlukumeteka/bemtsetfo       ababalalele    nabete  kutobika
                      ngetigameko tekuhlukumeteka kwabo/akube nenyanga yabobabe
                      lapho batawuhlangana babodvwa bakhulume ngetindlela
                      tekuvikela kuhlukunyetwa. (Kubili kwaloku.)√√
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile)                          (2)

         1.1.12       Kubalulekile ngobe uma uhlukumetekile emalungelo ayakhona
                      kukumela futsi enta nebantfu bawahloniphe.√√
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile)                          (2)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    4                             DBE/2023
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

         1.1.13       Uyidlale kahle ngobe ukhonile kumela emaciniso nekubona tintfo
                      letingenta kutsi bomake bangahlonipheki nobe balahlekelwe similo
                      emakhaya.√√
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile)                           (2)

1.2      1.2.1        Kukhomba lutsandvo/kunakekela.√                                      (1)

         1.2.2        C/Bobabe batinhloko temakhaya.√                                      (1)

         1.2.3        Kutawuba khona budlelwano lobuhle emkhatsini wemntfwana
                      nababe wakhe ngobe naye utamati kusukela ebuncaneni kube
                      nelutsandvo lolucinile.√ √                                           (2)

         1.2.4        Bobabe babalulekile emakhaya ngobe bafundzisa bantfwana
                      lutsandvo loluphelele/bantfwana bakhula ngaphasi kwesandla
                      lesifutfumele lokungenta kunciphe lizinga lebantfwana lababa
                      tigebengu/kondla imindeni yabo. (Kubili kwaloku.)√√
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile)                           (2)

                                                                    SAMBA SESIGABA A:      30

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
    Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    5                                  DBE/2023
                                         SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

    SIGABA B: SIFINYETO
    UMBUTO 2
    Kumakwa kwesifinyeto akufake          ekhatsi emaphuzu        labalulekile   lasetheksthini,
    akungafakwa lokungakabaluleki.
        Kwabiwa kwemamaki:
         o  Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
            ngalinye)
         o  Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
         o  Samba semamaki: 10
        Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
         akhe:
         o   1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
         o   4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
         o   6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
        Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
         kunjalo:
         o     6–7 akanganikwa emamaki.
         o     4–5 akanikwe 1 limaki.
         o     2–3 imisho njengobe injalo: akanikwe 2 emamaki
    CAPHELA:
        Linani lemagama langengci kula-60.
         o   Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
         o   Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
             lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe
             kabi.
         o   Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe umusho uze uyewufika
             ekugcineni kwalapho kuphelela linani lelimisiwe khona. Konkhe lokubhalwe
             ngemuva kwalomusho akusafundvwa.
    EMAPHUZU LABALULEKILE NGEKUPHEPHA UMA KUDVUMA LITULU

    Sicashunwa                                         Emagama emhlolwa
1   'Ungabambi emanti uloku uwasha                 1   Ungawasebentisi emanti nangabe litulu
    netindishi.'                                       lidvuma.
2   'Ungadlaleli etintsanjeni tagezi nemaplaki.'   2   Ungasondzeli etintsanjeni letihambisa gezi
                                                       nemaplaki.
3   'Hlalela kudze nemafasitelo neminyango'.       3   Ungasondzeli edvute nemafasitelo
                                                       netindzawo letivulekile.
4   'Hlala endlini ungadlaleli ngaphandle.'        4   Ungadlali ngaphandle, hlala ngekhatsi
                                                       endlini.
5   'Ungemi ngaphasi kwetihlahla letinkhulu.'      5   Ungatfolakali ngaphasi kwetihlahla letindze.

6   'Ungatfolakali ulele phasi emhlabatsini.'      6   Ungalali phasi emhlabatsini utsi ubalekela
                                                       litulu.
7   'Ungemi emafenisini nakubodalada.'             7   Dlalela ekudzeni nemafenisi nabodalada
                                                       lababiyele.
                                                                        SAMBA SESIGABA B:           10

    Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    6                              DBE/2023
                                     SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

KUMAKWA KWESIGABA C.

     Sipelingi/Lupelomagama:
       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
          lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
          inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
          liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
          timphawu letifanele.
     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1       Sheshisa! Sheshisa! Batsi lifikamuva lidla emajwabu.√                              (1)

3.2       Letinonile.√                                                                       (1)

3.3       B/Kulabatsandza inyama yemvu.√                                                     (1)

3.4       Titfolakala kaMangandulani kuphela.√                                               (1)

3.5       Bahlolwa bakha umusho ngelibitomfutiselo lelitsi, 'sifo' babhala nanobe
          ngusiphi sifo.

          Sib: Make usebente kakhulu itolo wangenwa ngumkhuhlwane.√√                         (2)

3.6       Lenkhulumo iyinkhohliso ngobe ngeke udle inyama uphile inguna phakadze
          litawufika lilanga lekudlula lapha emhlabeni.√√                                    (2)

3.7       Kute ligama lesitaladi lapho titsengiswa khona/ kute tinombolo telucingo
          letingasita kutsi ukhone kubashayela/ kute ne-imeyili lengakusita kutsi ukhone
          kubabhalela ufake li-oda/inombolo yamakhalekhikhini. (Kubili kwaloku)√√            (2)
                                                                                             [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1       Itolo ngibavile bahleba.√                                                          (1)

4.2       Ngulenkhulumomabhamuta/sandla lasibeke esihlatsini/kutjekisa inhloko.
          (Kubili kwaloku)√√                                                                 (2)

4.3       C/Kukhona lokungahambi kahle.√                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1       7                            DBE/2023
                                        SC/NSC – Ticondziso Tekumaka

4.4      Bahlolwa batakhela imisho lemibili ngeligama 'imvu' kuveta umcondvo
         losebaleni nalobhacile.
         Sib:
         Losebaleni: Gogo utsandza inyama yemvu.√
         Lojulile: Lomfana yimvu akacalani futsi uyahlonipha.√                               (2)

4.5      Liciniso ngobe umuntfu losemusha emsebentini uwenta kahle umsebenti
         nangekutimisela.√√                                                                  (2)

4.6      Lenkhulumo ayisilo liciniso ngobe akusibo bonkhe baphatsi labacasha bantfu
         ngobe batsandzana nabo kungumcabango nje walona lomsikati.√√                        (2)
                                                                                             [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

5.1      5.1.1        Liyachasisa/liyaphawula√                                               (1)

         5.1.2        Ngiso lesinika bantfu emandla ekukwahlulela nekukuhlonipha.√√          (2)

         5.1.3        Kungahlonishwa njengemuntfu locotfo.√                                  (1)

         5.1.4        Bahlolwa banciphisa ligama 'umuntfu' lisho 'umntfwana.
                      Sib: Umntfwana wakitsi utsandza kukhala.√√                             (2)

         5.1.5        (a)   Ngumusho locondzile.√                                            (1)

                      (b)   Ngumusho lombici.√                                               (1)

         5.1.6        Bahlolwa basebentisa ligama 'umphatsi' livete inshokutsi yalo.

                      Sib: Umuntfu lonesikhundla lesisetulu kumele ahlonipheke.√√            (2)

         5.1.7        Bahlolwa babhala inkhulumongco
                      Sib: 'Tihloniphe kute uhlonishwe' kusho Mnumzane Ndlovu.√√             (2)

         5.1.8        Bahlolwa bakha umusho ngeligama'sitfunti' kuveta inchazelo
                      yesitfunti lesentiwa lilanga/inyeti.
                      Sib: Ngitse ngiyaphuma ngabona sitfunti semuntfu ngacala
                      kwesaba√√.                                                             (2)

5.2      5.2.1        Ukhuluma nami?√                                                        (1)

         5.2.2        A/Bomahambisana.√                                                      (1)

         5.2.3        Hawu! Waze wabamuhle nkhosatana.√√                                     (2)

         5.2.4        Bahlolwa babhala umusho ngeligama 'wena' libe yinhloko
                      yemusho.                                                               (2)
                      Sib: Wena udlile nje?√√                                                [20]

                                                                SAMBA SESIGABA C:            40
                                                              SAMBA SAKO KONKHE:             80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2023-mg/b5814506-9bbc-4e81-9fba-86345d4e9f80) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023-mg/a618e44c-9c8b-49f4-836d-705224318cb4) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2021-mg/e8bc1eae-4cc8-43a3-b4b6-21f458c671ec) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018-memo/5c5a1420-09b4-4943-bffe-61456e784119) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017-memo/843b2b96-07cb-4252-b727-fb89870b45ef) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016-memo/4774e1c8-b43e-4cb6-855b-8f2f55de21d4) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
