# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2016, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016-memo/da3802cf-0621-474e-b418-9d63d6c80329
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016-memo/da3802cf-0621-474e-b418-9d63d6c80329)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016/d4f85a0a-4ee4-47f0-a802-cdae98cbe94e) — QP · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                            LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                       LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                               LWETI 2016

                           IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 80

                       Leliphepha linemakhasi la-9.

Emalungelo agodliwe                                      Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        2              DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO

•   Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
    lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•   Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
    akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
    nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
    etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•   Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
    ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
    banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•   Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
    akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
    LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
    ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•   Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
    baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
    lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•   Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
    langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•   Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•   Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
    akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
    imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        3                     DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

UMBUTO 1

1.1      1.1.1        C/Ngulolingana naye ngeminyaka.                                        (1)

         1.1.2        Kusho kutsi buta kunalabanelwati nangabe intfo ungayati/
                      kulabadzala kuwe.                                                      (1)

         1.1.3        Litiko LeTemphilo.                                                     (1)

         1.1.4        Kushiya phasi sikolo/ bekangalaleli batali bakhe.                      (1)

         1.1.5        Ngumyalo lotsi: Hlonipha uyihlo nenyoko kute tinsuku takho tandze
                      eveni.                                                                 (2)

         1.1.6        Kubahlonipha nekubalalela/ kwenta tintfo letinhle.                     (2)

         1.1.7        Abengabambeki, ashayela etulu futsi angahloniphi muntfu/anatsa
                      tjwala/ahamba     ngetimoto letinemavili  emuva/bekangashodi
                      enkhundleni   yetemidlalo   nakunemicimbi     letsite/abegijima
                      nebafana. (Kubili kwaloku).                                            (2)

         1.1.8        Bantfwana bacabanga kutsi batali abakaphucuki/bayabagcilata/
                      bayabahlukubeta.                                                       (2)

         1.1.9        Lokubanga Tsembani angafuni kuya kudokotela walapho
                      kusebenta khona Phelele kutsi bekeva buhlungu nangabe abona
                      lona labengumngani wakhe angasayingeni yakhe/nangabe efika
                      khona kugula bekumcindzetela ngemandla ate ashaywe naliphika/
                      wesaba kutsi utawuhlekwa kulesimo lakuso.                              (2)

         1.1.10       Lenkhulumo isho kutsi Tsembani abesagula kakhulu/abesahluleka
                      nekutentela lakufunako/abengasakhoni nekutidlisa.
                      (Kubili kwaloku).
                      (Timphendvulo titawehluka).                                            (2)

         1.1.11       BoSindi naPhelele batsi abanasikhatsi/bashayisa sekwedlule
                      sikhatsi    emsebentini/ngeMigcibelo bayawasha    ba-ayine/
                      ngeMasontfo baya etinkonzweni.
                      (Kubili kwaloku).                                                      (2)

         1.1.12       Ngule saga lesitsi: 'Ihlonipha nalapho ingayukwendzela khona',
                      sibhekiswe kuTsembani.                                                 (2)

         1.1.13       Kungumbono ngobe akusibo bonkhe bangani labakubalekelako
                      ngetikhatsi letimatima, bakhona labavelana nawe. Labatawutsi
                      kuliciniso batawesekela.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                            (2)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        4                        DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

         1.1.14       Bengingeke ngimcoshe bengitawuzama ngayo yonkhe indlela kutsi
                      imphilo yakhe intjintje. Umuntfu akalahlwa asaphila.

                      Labaphikisako batawutsi bangamcosha ngobe abengalaleli
                      imiyalo yebatali.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                               (2)
                                                                                                [24]

1.2      1.2.1        B/Ukhombisa kujabula.                                                     (1)

         1.2.2        Umndeni udla ndzawonye/bonkhe               bayahleka/banetsetekile/
                      batsakasile/bayaticocela.
                      (Kunye kwaloku).
                      (Imibono itawehluka).                                                     (1)

         1.2.3        Unekudla lokunyenti/kunabosofa/bagcoke kahle/kunetijolojolo/
                      tinatfo/ indlela indlu lehlotjiswe ngayo/wonkhe umuntfu
                      ukhomba kujabula ebusweni.
                      (Timphendvulo titawehluka).
                      (Kubili kwaloku).                                                         (2)

         1.2.4        Emicinjini/Emahhotela/Emishadweni/emisebentini           nakuphela
                      umnyaka/etindzaweni tekudlela/kumaresturenti.
                      (Kubili kwaloku).
                      (Timphendvulo titawehluka).                                               (2)
                                                                                                [6]

                                                                   SAMBA SESIGABA A:            30

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        5                    DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto

•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la- 7 amumetse emamaki la– 7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama- 3.
     o Samba semamaki: 10

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune ethekhsthini
     njengobe kunjalo:

     o   6–7 ticashunwa: unganiki emamaki elulwimi.
     o   1–5 ticashunwa: nika limaki libe linye.

CAPHELA:

•    Luhlakasimo
     Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele sihlolwe.

•    Linani lemagama langengci kula- 60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe kufikwe ekugcineni
         kwemusho wekugcina bese kuyekelwa incenye lesele.

EMAPHUZU LABALULEKILE NGEKONGIWA KWEMANTI.

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                           EMAVI EMHLOLWA

1    Manyenti emalitha lalahlekako nangabe         1   Ungavuleli emanti sikhatsi lesidze,
      uvulela emanti kuze utfole labandzako.           tibekele emanti efrijini.
2   Nangabe umuntfu awasha tindishi angavuli       2   Tsela emanti ezinkini ekuwasha
    emanti agelete nakatiyakata.                       nekuyakata.
3   Kumele bantfu batijwayete kuhlola              3    Fundza emamitha akho ngaso sonkhe
    emamitha abo emanti.                                sikhatsi/ bona kutsi onkhe
                                                        emavelufu avaleke kahle akavuti.
4   Kubalulekile kusebentisa umtsanyelo            4    Sebentisa umtsanyelo nangabe
    nangabe uhlanta libala lakho.                       uhlobisa ligceke (lijalidi) lakho.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        6                    DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

5   Nangabe uwasha imoto yakho, tsela              5   Sebentisa emanti lamancane kuwasha
    emanti ebhakedeni lelincane.                       imoto.
6   Nawugezela ebhavini, lawomanti                 6   Phindza usebentise emanti logeze
    ungaphindze uwasebentise kutselela                 ngawo kunisela titjalo.
    ingadzi yakho netjani.
7   Ungaphindze uwonge emanti ngekuba              7   Khangetela emanti ngekusebentisa
    nelithangi lekukhangetela emanti emvula            lithange nakuna imvula.
    longawasebentisa etintfweni.

                                                                  SAMBA SESIGABA B:         10

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        7                  DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

KUMAKWA KWESIGABA C

•      Sipelingi/Lupelomagama:

          Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
           lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi
           lintjintja inshokutsi yalelo gama.
          Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
           liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
          Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe
           tiphumuti/timphawu letifanele.

•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
      Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1        Sitsi, 'I-TISSUE OIL YENTA SIKHUMBA SISHELELE BUSUKU NEMINI.                   (1)

3.2        A/ Lilanga alikushisi.                                                         (1)

3.3        Labasebentisa yona bavuka babe basha sha.                                      (1)

3.4        Inkapani yakaJustine.                                                          (1)

3.5        Leligama, kushelela lisetjentiselwa kuchaza kutsi i-Tissue Oil nangabe
           ugcobise yona yenta sikhumba sakho sishelele ngalokwendlulele/siba sihle/
           sitsandzeke/kuheha batsengi kutsi sikhumba sabo sitawushelela.
           (Kubili kwaloku).                                                              (2)

3.6        Kungobe ufuna kugcizelela lokukhangiswako kutsi kutakwenta uhlale umuhle
           sonkhe sikhatsi/kugcanyiswa loko lokusuke kukhangiswa/kudvonsa emehlo
           ebatsengi/kungangabati kusebenta kwayo/kucinisekisa kusebenta
           kwayo. (Kubili kwaloku).                                                       (2)

3.7        Bahlolwa bakha umusho ngesinongo sesifaniso lesitsi: njengesemntfwana.
           Sibonelo: Lomusa unesikhumba lesihle njengesemntfwana.                         (2)
                                                                                          [10]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        8                      DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1      C/Bantfwana labangenabatali.                                                         (1)

4.2      Labahluphekako.                                                                      (1)

4.3      INgongoni.                                                                           (1)

4.4      Akhomba inhlonipho/kunanatela          umuntfu/kujabula/lutsandvo/kubongelela/
         kwehlisa lulaka.
         (Kunye kwaloku).                                                                     (1)

4.5      Lenye indvodza ibambe ingilazi ngetandla letimbili kantsi lenye iyibambe
         ngesandla sinye sesancele.                                                           (2)

4.6      Bahlolwa bakha umusho ngelibitombici: umhlalaphasi.
         Sibonelo: Make Lukhele akasasebenti ngobe utsetse umhlalaphasi.                      (2)

4.7      -el- selulo sesento lesisho kwentela/kwentela lomunye lokutsite/intfo.               (2)
                                                                                              [10]

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        A/Umganu.                                                               (1)

         5.1.2        Sivutsa/singcongca.                                                     (1)

         5.1.3        Umsindvo.                                                               (1)

         5.1.4        Ibhasi/eBhabutini/esiteshini.                                           (1)

         5.1.5        Chamu ibhasi.
                      (Akumakwe nobe angakasidvwebeli).                                       (2)

         5.1.6        Khumalo bekangasebenti eModise.                                         (2)

         5.1.7        Bahlolwa benta umusho ngesabito 'bonkhe.'
                      Sib:- Bonkhe bafundzi kumele basebente.                                 (2)

         5.1.8        Bahlolwa balungisa ligama emehlo liba ngundzaweni emshweni.
                      Emehlweni akhe kwagcwala tinyembeti.                                    (2)

         5.1.9        (a) Indlela lecondzile.
                      (b) Indlela lesalibito.                                                 (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        9                     DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

5.2      5.2.1        A/Sifanisongco.                                                        (1)

         5.2.2        Bengipheke liphalishi ngobe ngifuna kudla lona.                        (1)

         5.2.3        Lesisho sichaza kutsi lilanga lishisa kakhulu/lilanga lishisa
                      ngalokwecile/kuyashisa.                                                (2)

         5.2.4        Bakha umusho ngesandziso 'ekuseni'
                      Sibonelo: Zodwa uvuka ekuseni awashe tindishi.                         (2)
                                                                                             [20]

                                                                   SAMBA SESIGABA C:         40
                                                                  SAMBA SAKOKONKHE:          80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2016-memo/e4ba5cdb-3c82-457b-a7d3-683bf4d01a6d) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016-memo/9a8842ed-4d46-45cb-8de3-a53848ba1fc1) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016-memo/4774e1c8-b43e-4cb6-855b-8f2f55de21d4) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016-memo/201f69ab-9842-4154-8154-423a317ae10e) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023-mg/a618e44c-9c8b-49f4-836d-705224318cb4) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022-mg/9449a968-ae0f-4052-aa54-48e356ad3efc) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
