# siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2016 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016/d4f85a0a-4ee4-47f0-a802-cdae98cbe94e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016/d4f85a0a-4ee4-47f0-a802-cdae98cbe94e)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016-memo/da3802cf-0621-474e-b418-9d63d6c80329) — Memo · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                              NATIONAL
                         SENIOR CERTIFICATE

                              LIBANGA 12

            SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                       LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                LWETI 2016

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2

                       Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    2                     DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Sivisiso                                      (30)
         SIGABA B:       Sifinyeto                                     (10)
         SIGABA C:       Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi     (40)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

4.       Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO SIGABA.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Kwehlukaniswa kwesikhatsi:

         SIGABA A: Emaminithi 50
         SIGABA B: Emaminithi 30
         SIGABA C: Emaminithi 40

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    3                       DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI A

                      KUBALULEKA KWEKULALELA IMIYALO YEBATALI

         1       Mine naTsembani longudzadzewetfu lomkhulu sikhuliswe batali
                 lebebasinika imiyalo lemihle ngaso sonkhe sikhatsi. Bebaye basitjele
                 kutsi bantfwana bafuna kutiphatsa bente lokufunwa ngibo. Bacabange
                 kutsi batali bayabagcilata nangabe babanika imiyalo futsi bentiwa
                 kungaphucuki. Bakhohlwe kutsi indlela ibutwa kulabayatiko. Babewetfu 5
                 abevele ayibeke ngesihloko kutsi bantfwana basola batali babo
                 nangabe sebahlangene nabontsanga yabo. Kepha nawulandzela
                 letinsolo tabo utawubona kutsi batali benta lokufanele bakwente
                 emntfwaneni wabo kute akhule abe ngumuntfu lokwatiko kumelana
                 nato tonkhe timo temphilo. Tintfo letibatfokotisako bantfwana 10
                 ngalesinye sikhatsi tishayisana naleto letilindzelwe batali kubo. Kuba
                 mnandzi kubatali nangabe bantfwana bakhombisa inhlonipho
                 nekubalalela etintfweni letinhle naletitabaphumelelisa emphilweni.
                 Kutsiwa     umntfwana      longalaleli   ulihlazo    kubatali   ngisho
                 nasemmangweni wonkhana.                                                15

         2       Nembala sengiyabona kutsi bacinisile batali betfu nangabe basinika
                 imiyalo basho nekutsi live liyahlonishwa. Babuye batsi ihlonipha
                 nalapho ingayukwendzela khona. Asubuke nangu dzadzewetfu
                 Tsembani, indlela batali betfu lebebamyala ngayo! Kube walalela
                 ngabe lomuhla akasinje. Bekabonakala angulomuntfu lokhohlwa 20
                 umyalo lotsi: 'Hlonipha uyihlo nenyoko kute tinsuku takho tandze
                 eveni.' Lomuhla sewehluleka nekuvuka. Baphi labangani bakhe
                 labegijima nabo busuku nemini? Abengabambeki, ashayela etulu futsi
                 angahloniphi muntfu. Imoto lenelivili emuva sacala kuyibona ngaye
                 leyafika nemajaha lamatsatfu ilandze yena nebangani bakhe 25
                 kulendzawo. Buphi lotjwala lobabugcwala emabhuthini ubatfole
                 sebavulele umsindvo utsi mpu lapha enkhundleni yetemidlalo ngalapha
                 babe banatsa tjwala. Bebatsi bangamemetela emsakatweni kutsi
                 enkhundleni yetemidlalo kunemcimbi lotsite babe babasitile.
                 Batawuchamuka ibhuthi igcwele ngetjwala ngatsi bavele babutsa nje 30
                 kantsi babutsengile. Leyomoto beyigcina seyiyinkhundla yetibukeli. Ha!
                 Umhlaba uyahlaba! Nje nguye umntfwanamake Tsembani lo?

         3       Lokusuke kube buhlungu kakhulu kutsi Tsembani yena wavele washiya
                 phasi sikolo, wabona sengatsi uyabambeleleka ngekuya esikolweni.
                 Bangani bakhe boSindi naPhelele bachubeka nanobe bebaganga nje 35
                 kodvwa kuyasho kutsi imiyalo yebatali yayingasuki etingcondvweni
                 tabo. Buka nje lomuhla Sindi ungumabhalane lapha emahhovisi
                 akaMasipala, uphila kamnandzi uhamba ngemoto yeluhlobo
                 loluphambili.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1       4                               DBE/Lweti 2016
                                                    NSC

         4       Phelele yena usebentela lapha kadokotela Nhlabatsi, yena wemukela 40
                 tigulane, akufani nekuhlala. Utimele futsi uyakwati kutentela tintfo
                 latitsandzako futsi ugcoka timphahla takanokusho. Tsembani
                 sekumvisa buhlungu nangabe simpheleketela lapha kadokotela
                 kubona lona labengumngani wakhe angasayingeni yakhe. Ute
                 angasafuni nekuya kadokotela waPhelele ngobe nangabe efika khona 45
                 kugula     kumcindzetela   ngemandla     ate   ashaywe    naliphika.
                 Akucondzakali kutsi yini imbangela yaloko. Kungenteka kutsi wentiwa
                 kucabanga kakhulu ngelikusasa lakhe lewatibulalela lona nangabe
                 sekabona bangani bakhe baphumelela. BoSindi naPhelele setamile
                 kubakhulumisa ngalesento sabo sekungamnaki umngani wabo kodvwa 50
                 batsi abanasikhatsi sekumvakashela ngobe bashayisa sekwedlule
                 sikhatsi emsebentini kantsi ngeMigcibelo bayawasha ba-ayine,
                 ngeMasontfo baya etinkonzweni.

         5       Emajaha wona akasabonwa nangemehlo ahambile netimoto tawo.
                 Abete kubo ngenhloso letsite. Sewahlala ayedvwa umntfwanamake 55
                 ngesimanga sekungalaleli. Nangabe tintfo tisakuhambela kahle uba
                 nebangani labanyeti, kodvwa nasetingakuhambeli kahle bangani
                 bayakubalekela.

                                                     [Itsetfwe encwadzini Giya Ngigiye, likhasi 24]

         1.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Ngulonjani umuntfu longuntsanga
                      yakho?

                      A   Ngulolingana naye ngemtimba.
                      B   Ngulolingana naye ngebudze.
                      C   Ngulolingana naye ngeminyaka.
                      D   Ngulolingana naye ngemfundvo.                                                (1)

         1.1.2        Kusho kutsini kutsi indlela ibutwa kulabayatiko?                                 (1)

         1.1.3        Nguliphi litiko lelisetjentelwa nguPhelele?                                      (1)

         1.1.4        Yini leyaba buhlungu kakhulu leyentiwa nguTsembani?                              (1)

         1.1.5        Nguwuphi umyalo lokuletheksthi lengenhla lophatselene nekutsi
                      nawuwugcina utawuphila sikhatsi lesidze?                                         (2)

         1.1.6        Ngukuphi lokumnandzi lokutsandvwa batali ebantfwaneni babo?
                      Bhala KUBILI.                                                                    (2)

         1.1.7        Bhala   tintfo   LETIMBILI       letikhomba           kutsi     Tsembani
                      bekangayinakekeli imphilo yakhe.                                                 (2)

         1.1.8        Bhala KUBILI lokucatjangwa bantfwana nangabe batali babanika
                      imiyalo.                                                                         (2)

         1.1.9        Bekubangwa yini kutsi Tsembani angafuni kuya kadokotela lapho
                      kusebenta khona Phelele? Bhala KUBILI.                                           (2)

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        5                               DBE/Lweti 2016
                                                     NSC

         1.1.10       Chaza kutsi isho kutsini lenkhulumo letsi: 'Lomuhla sewehluleka
                      nekuvuka?' Bhala emaphuzu LAMABILI.                                              (2)

         1.1.11       Bhala tintfo LETIMBILI letenta boSindi naPhelele bangamvakasheli
                      Tsembani.                                                                        (2)

         1.1.12       Bhala saga lesikuletheksthi lengenhla lesinalenchazelo letsi,
                      hlonipha wonkhe umuntfu ngobe awutati kutsi uyophelelaphi, usho
                      kutsi sibhekiswe kubani.                                                         (2)

         1.1.13       Kungumbono nobe kuliciniso kutsi nangabe tintfo tisakuhambela
                      kahle uba nebangani labanyeti, kodvwa tingakuhambela kabi
                      bangani bayakubalekela? Sekela imphendvulo yakho.                                (2)

         1.1.14       Nangabe bewungudzadze waTsembani bewungamcosha yini
                      ngalemphilo lebekayiphila? Sekela imphendvulo yakho.                             (2)

1.2      Fundzisisa lesitfombe bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                            [Itsetfwe ku-Bona, Inhlaba 2013, Likhasi 25]

         1.2.1        Khetsa KUNYE kuloku lokulandzelako. Nangabe ubuka lomndeni
                      kulesibonwa lesingenhla ukhombisani emphilweni?

                      A   Ukhombisa kuvelana.
                      B   Ukhombisa kujabula.
                      C   Ukhombisa kwekhutana.
                      D   Ukhombisa kungevani.                                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1     6                      DBE/Lweti 2016
                                                  NSC

         1.2.2        Yini lena leyenteka kulesibonwa lesingenhla?                         (1)

         1.2.3        Nika KUBILI lokukhombisa kutsi labantfu labakulesibonwa baphila
                      kahle.                                                               (2)

         1.2.4        Loku lokwenteka kulesibonwa kuvame kwenteka kuphi nendzawo
                      ngaphandle kwasekhaya? Bhala KUBILI.                                 (2)

                                                                SAMBA SESIGABA A:          30

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    7                       DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese ubhala emaphuzu lasikhombisa laveta kongiwa
kwemanti.

TICONDZISO

1.   Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama LANGENGCI
     kula-60.
2.   Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7.
3.   Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye.
4.   Sebentisa emagama AKHO.
5.   Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake
     kubakaki.

ITHEKSTHI C

                                  KONGIWA KWEMANTI

Kongiwa kwemanti kufanele kube yincenye yemphilo yebantfu baseNingizimu Afrika.
Somiso sibhokile njengobe imifula seyishe kwasala isanti ngenca yenkinga
yekwesweleka kwemanti eveni lakitsi. Tinyenti-ke tintfo letingentiwa bantfu kute babe
ngulabo labonga emanti ngalesikhatsi lesimatima kangaka.

Kuhle kugcina libhodlela lemanti labandzako efrijini kute ubalekele kuvula impompi
sikhatsi lesidze kutsi emanti aze aphole bese uyanatsa. Manyenti emalitha lalahlekako
nangabe uvulela emanti kuze utfole labandzako.

Nangabe umuntfu awasha tindishi, angavuli emanti agelete nakatiyakata. Lokuncono
akagcwalise izinki yinye ngemanti ekuwasha bese lenye ufaka emanti ekutiyakata.
Ungatfolakali uwasha tindishi ngayinye kodvwa ube uvulele emanti ngebunyenti
empompini.

Kumele bantfu batejwayete kuhlola emamitha abo emanti kubona kutsi kute
emaphayiphi emanti lavutako. Emaphayiphi ekutselela emanti kubalulekile kutsi
avalwe tonkhe tikhala letikhipha emanti. Emavelufu nawo kumele acinisekiswe kutsi
akakhiphi emanti ngalokungakafaneli.

Kubalulekile kusebentisa umtsanyelo nangabe uhlanta libala lakho kunekutsi
usebentise liphayiphi lemanti. Libala lelinemathayilisi nobe lelipheyiviwe
alingatsanyelwa ngeliphayiphi lemanti, kuhle kutsi kusetjentiswe umtsanyelo kususa
insila.

Nangabe uwasha imoto yakho, tsela emanti ebhakedeni lelincane uwashe ngawo ite
iphelele. Imoto itsatsa emanti lamanyenti kakhulu nangabe utawucala kususa umhlaba
ngeliphayiphi lemanti uphindze ukhiphe ngalo insipho. Loko kukwenta usebentise
emanti budlabha.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    8                              DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

Nawugezela ebhavini, lawo manti ungaphindze uwasebentise kutselela ingadzi yakho
netjani. Bakhona labacabanga kutsi kusebentisa emanti logeze ngawo kubulala titjalo.

Ungaphindze uwonge emanti ngekuba nelithangi lekukhangetela emanti emvula
longawasebentisa etintfweni letinyenti njengekuwasha timphahla. Nangabe ufake
lithange kumele ube nemitsi loyisebentisako kuhlanta lamanti. Loko kutawunciphisa
emagciwane langadala kugula.

Kwenta tintfo letingenhla kungasisita sive ekunciphiseni lenkinga lesibukene nayo
yekweswelakala kwemanti. Asikhumbule kutsi emanti ayimphilo ngete saphila
ngaphandle kwawo.

                                                  [Itsetfwe ku-Isolezwe, Ingci 2015, Likhasi 5]

                                                                 SAMBA SESIGABA B:                10

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        9                                DBE/Lweti 2016
                                                     NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

        I-TISSUE OIL YENTA SIKHUMBA SISHELELE BUSUKU NEMINI.

                                                     Itsambisa sikhumba lesomile.

                                                     Yenta sikhumba sibe
                                                     busheleleti
                                                     njengesemntfwana.

                                                     Labasebentisa yona bavuka
                                                     babe basha sha.

                                                     Iyasetjentiswa
                                                     nangulabadvuna
                                                     nebantfwana.

                                                     Lilanga alidlaleli
                                                     kulosebentisa i-Tissue Oil.

                                                     Awekho emafutsa lengca
                                                     i-Tissue Oil.

                                                 [Itsetfwe ku-True Love, Ingci 2013, Likhasi 11]

3.1      Sitsini sihloko salesikhangisi?                                                                (1)

3.2      Khetsa YINYE imphendvulo.               Lenkhulumo         letsi,   'Lilanga     alidlaleli
         kulosebentisa i-Tissue Oil' ishoni?

         A       Lilanga alikushisi.
         B       Lilanga alikulandzeli.
         C       Lilanga alikukhanyisi.
         D       Lilanga alikuvali.                                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        10                            DBE/Lweti 2016
                                                     NSC

3.3      Khipha umusho lonenkhulumo leyimfundzisolite uwubhale phasi.                                   (1)

3.4      Bhala ligama lenkapani leyenta iTissue Oil.                                                    (1)

3.5      Shano kutsi kungani kusetjentiswe ligama lelitsi, 'kushelela' kulesikhangisi.
         Bhala KUBILI.                                                                                  (2)

3.6      Kungani lokhangisako asebentise sicatsaniso imini nebusuku? Bhala KUBILI.                      (2)

3.7      Khipha sinongo lesisifaniso lesisetjentiswe             kulesikhangisi     lesingenhla
         utakhele wakho umusho ngaso.                                                                   (2)
                                                                                                        [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI E

                      1                                                2

            Dlamini, nje uyabacasha yini         Yebo, ngiyabacasha Mntungwa lomuhle.
             bantfwana labahluphekako              Bangisebentela kahle kakhulu njalo
          nalabatintsandzane kulelibhizinisi        ngemaholide aDisemba nanobe
                       lakho?                      sengitawutsatsa umhlalaphasi nje.
                                                    Bona bachuba kahle esikolweni.

                                                 [Itsetfwe ku-www.educationalcartoons.co.za]

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1          11                            DBE/Lweti 2016
                                                       NSC

4.1      Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi leligama lelidvwetjelwe enkhulumeni
         1 lichazani?
         A       Bantfwana labangenaluvelo.
         B       Bantfwana labangenamandla.
         C       Bantfwana labangenabatali.
         D       Bantfwana labangenabasiti.                                                             (1)
4.2      Khokha ligama lelisibaluli kulomusho longentasi.
         'Dlamini, nje uyabacasha yini bantfwana labahluphekako?'                                       (1)
4.3      Tsatsa lelibito lelidvwetjelwe enkhulumeni 2 ulibhale ngeSiswati mbamba.                       (1)
4.4      Bhala kutsi lamagama ladvwetjelwe kulomusho longentasi akhombani.
         'Yebo, ngiyabacasha Mntungwa lomuhle.'                                                         (1)
4.5      Mehluko muni lokhona kulamadvodza lamabili ekubambeni tingilazi?                               (2)
4.6      Tsatsa libitombici lelisetjentiswe enkhulumeni 2 wakhe ngalo umusho.                           (2)

4.7      Khokha selulo sesento lesisetjentiswe kuleligama lelidvwetjelwe ngentasi
         bese usho kutsi sisho kwentani.
         'Bangisebentela kahle kakhulu njalo ngemaholide'                                               (2)
                                                                                                        [10]
UMBUTO 5: IPHROZI
5.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.
         ITHEKSTHI F

                                  INHLUPHEKO YAKAKHUMALO
         'Ibhasi yaMgubane isendleleni seyigudla intsaba iJambila legcwele tihlahla.'
         Kukhuluma Sipho emele uyise esiteshini. Emakhata ayababa. Phela Sipho
         abetfunywe ngunina kuyomela uyise njengobe inyanga iphelile. Khumalo
         bekasebenta eBhabutini. Ngalesikhatsi Sipho alindzele uyise wabasa umlilo
         kutewucedza emakhata.
         Wakhipha umetjiso walayitha wavutsa umlilo. Chamu ibhasi, kwehla uyise
         wamhlangabeta. Wambona alengisa tandla angakaphatsi lutfo. Lusizi lwakhe
         lwase lubhalwe ebuntini. Batsi basabukene beva umsindo ebhasini. 'Sasha
         siganga semlumbi.' Bagucuka bonkhe bahlahla emehlo. Sipho wagijima
         wayewetama kucima umlilo kepha kwangalungi. Kwachamuka umninipulasi
         wabuta kutsi usukaphi lomlilo. 'Ubaswe ngimi Mnumzane, bengitsi ngiyotsa
         ngobe ngiva emakhata.' Kuphendvula Sipho ashaywa luvalo. 'Kulungile,
         bakini batawubhadala kamatima ngalomonakalo. Ngifuna R900,00.
         Nakungasinjalo utawuhlala ejele.' Kusho umlumbi.
         Khumalo wasibona siganga sisha, emehlo akhe agcwala tinyembeti
         acabanga inhlupheko labukene nayo. Wagcina ngekutsi, 'wangenta Sipho,
         ngilahlekelwe ngumsebenti, anginamali, angati kutsi sitawuphila ngani'.
                                                 [Itsetfwe encwadzini Umnotfo Welulwimi, Likhasi 41]

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1       12                         DBE/Lweti 2016
                                                    NSC

         5.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Nika               umfutiselo    walelibito
                      lelidvwetjelwe kulomusho longentasi.

                      '… seyigudla intsaba iJambila legcwele tihlahla.'

                      A   Umganu
                      B   Umcombotsi
                      C   Umbhidvo
                      D   Umkhuhlane                                                             (1)

         5.1.2        Bhala mcondvofana          waleligama   lelidvwetjelwe    kulomusho
                      longentasi.

                      'Khumalo wasibona siganga sisha.'
                      (Bhala imphendvulo kuphela.)                                               (1)

         5.1.3        Lungisa leligama lelidvwetjelwe kulomusho lolandzelako.

                      Batsi basabukene beva umsindo ebhasini.                                    (1)

         5.1.4        Kuletheksthi lengehla khokha libitomfakela endzimeni yekucala
                      ulibhale phasi.                                                            (1)

         5.1.5        Endzimeni yesibili khokha umusho lonesentakutsi uwubhale phasi
                      bese uyasidvwebela.                                                        (2)

         5.1.6        Bhala lomusho longentasi ukhombe kuphika.

                      Khumalo bekasebenta eModise.                                               (2)

         5.1.7        Sebentisa lesabito lesidvwetjelwe kulomusho longentasi emshweni
                      lotakhele wona.

                      'Bagucuka bonkhe bahlahla emehlo.'                                         (2)

         5.1.8        Lungisa ligama lelikubakaki libhaleke kahle kulomusho longentasi.

                      (Emehlo) akhe kwagcwala tinyembeti.                                        (2)

         5.1.9        Nika luhlobo      lwendlela   yesento    lolucuketfwe     ngulemisho
                      lelandzelako:

                      (a) Wakhipha umetjiso walayitha.
                      (b) Kusho umlumbi.                                                         (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1           13                            DBE/Lweti 2016
                                                       NSC

5.2      SITFOMBE

         Fundza lesitfombe lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI G

                 IFREYIMU 1                     IFREYIMU 2                    IFREYIMU 3

                   Kusile babe,            Ngivukile ndvodzana              Kumele uyofuna
              ngiyabonga kukubona         yami alisishisi likhipha        umsebenti ngobe mine
              uvukile ekuseni, uphile       inhlanti emantini.             sengibutsakatsaka.
                  ungusheleni.

                                                      [Itsetfwe ku-Move, Ingongoni 2011, Likhasi 18]

         5.2.1        Khetsa YINYE         imphendvulo.         Bhala    sinongo      lesitfolakala
                      efreyimini 1:

                      A    Sifanisongco
                      B    Sihabiso
                      C    Sifaniso
                      D    Simuntfutiso                                                                (1)

         5.2.2        Tsatsa sihlanganiso efreyimini 3 uhlanganise lemisho lelandzelako.

                      Bengipheke liphalishi. Ngifuna kudla lona.                                       (1)

         5.2.3        Nika inchazelo yalesisho lesitsi, 'Alishisi likhipha inhlanti emantini.'         (2)

         5.2.4        Efreyimini 1 tsatsa sandziso sesikhatsi, 'ekuseni', usisebentise
                      emshweni lotakhele wona.                                                         (2)
                                                                                                       [20]

                                                                       SAMBA SESIGABA C:               40
                                                                     SAMBA SAKO KONKHE:                80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2016/c249961d-24fb-40d8-b6fc-765e910a58a7) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016/93a4c7ad-8779-4ca6-a112-c1d93fb87b66) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016/d20324a1-222a-4a40-b604-3925939a411d) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016/5a6842e4-bd34-49a2-aaf2-9d21916634b2) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023/27061e8c-0537-403d-8a46-8b2baed2fafa) — siSwati FAL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022/e3a2a1ad-b070-461b-9155-8aa96df2d7a5) — siSwati FAL · QP · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
