# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017-memo/35252cfd-e58d-48d3-9182-770fdd33842a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017-memo/35252cfd-e58d-48d3-9182-770fdd33842a)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017/34bc0c5a-7661-4129-95b3-41aabcdb644c) — QP · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                             LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                       LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                               LWETI 2017

                            IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 80

                      Lememorandamu inemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                      Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        2              DBE/Lweti 2017
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO

Imemorandamu yekumaka sivisiso:

•   Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
    lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•   Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
    akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
    nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
    etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•   Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
    ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
    banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•   Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
    akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
    LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
    ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•   Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
    baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
    lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•   Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
    langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•   Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•   Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
    akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
    imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                         Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        3                     DBE/Lweti 2017
                                             NSC – Imemorandamu

UMBUTO 1

1.1      1.1.1        D/18.                                                                  (1)

         1.1.2        Blydespoort Aventura.                                                  (1)

         1.1.3        Ucitsa sikhatsi lesinyenti naleneni/ uba neneni emahora lalishumi
                      ngelilanga/ sincane sikhatsi lasicitsa namake wakhe.                   (1)

         1.1.4        Watiphosa kuleneni yakhe ahleka kubonakala kutsi ujabulile.            (1)

         1.1.5        Ineni beyicitsa sikhatsi lesinyenti naPhindile kantsi make
                      wakhe bekahlala asemsebentini/ ineni inendlela yekuphatsa
                      umntfwana kantsi make waPhindile akanalo likhono.
                      (Naletinye timphendvulo temukelekile)                                  (2)

         1.1.6        Loko lanako akahlephulelane nalabanye/akakwati kutsi loko lanako
                      nalabanye bayakudzinga/ angamfundzisa ngekutsi nakamupha
                      lokutsite angagcini ngekupha yena kuphela kepha aphindze
                      aphe nalomunye/ angakwenta ngekumkhombisa kutsi
                      kwentiwa njani. (Kubili kwaloku)                                       (2)

         1.1.7        Utayela indlela yekumdlalisa/ yekumphatsa/yekumdlisa kanye
                      nekucoca naye. (Kubili kwaloku)                                        (2)

         1.1.8        Labaphikisako batawutsi: Kufanele kutsi angaphatseki kabi ngobe
                      leneni imphatsela kahle umntfwana/akufanele kutsi aphatseke
                      kabi.
                      Labavumako batawutsi: Kufanele aphatseke kabi ngobe angati
                      kutsi yini lembi layentako lomntfwana.                                 (2)

         1.1.9        Kubalulekile     kuba    nabodokotela      lababochwepheshe
                      bebantfwana ngobe bafundzisa batali ngetindlela tekukhula
                      nekutiphatsa kwebantfwana/ khona batewukwati kwelapha tifo
                      letehlula labanye bodokotela/ banelwati ngebantfwana.                  (2)

         1.1.10       Naye uba nelutsandvo afundze nekutsandza labanye bantfu/
                      ufundza kutsandza bantfu ngobe naye atsandvwa/ akabuki
                      labanye bantfu njengetintfo letingenamsebenti kepha naye
                      ubapha lutsandvo.                                                      (2)

         1.1.11       Kungumbono ngobe akusiwo onkhe emaneni lotawatfola aphatsa
                      kahle bantfwana lamanye ayabahlukubeta.                                (2)

         1.1.12       Akukafaneli ngobe nabobabe njengobe bayincenye yekukhulisa
                      bantfwana nabo kumele babanike lutsandvo.
                      Labavumako batawusekela.                                               (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        4                     DBE/Lweti 2017
                                             NSC – Imemorandamu

         1.1.13       Ungumuntfu lonelutsandvo nemntfwana/ngumuntfu lomnakekelako
                      umntfwana/ungumuntfu lokhona kudlala nemntfwana/ ungumuntfu
                      lowenta umsebenti wakhe ngekwetsembeka. (Kubili kwaloku).
                      (Naletinye timphendvulo letenembako temukelekile)                      (2)

         1.1.14       Yebo usitakele ufundze tintfo letinyenti ngekukhula kwemntfwana.
                      (Naleminye imibono yemukelekile).                                      (2)

1.2      1.2.1        B/ Kujabula.                                                           (1)

         1.2.2        Kubagona nekuhlala nabo/indlela lekabagcokise ngayo/ indlela
                      lebabonakala banamatsele ngayo kumake wabo/ kuba
                      nesikhatsi sekuhlala nabo/ kumoyitela kwakhe nabo.
                      (Kunye kwaloku).                                                       (1)

         1.2.3        Kubanakekela/ kubanika lutsandvo lolwanele/ kucocisana nabo/
                      kubatsengela lebakudzingako/ umtali kumele abasebentele
                      bantfwana bakhe. (Kubili kwaloku).                                     (2)

         1.2.4        Kubalulekile ngobe uyakhona kumbona uma anetinkinga/ agula/
                      ahlukubetiwe. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile)               (2)

                                                                  SAMBA SESIGABA A:          30

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        5                       DBE/Lweti 2017
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto kufaka           ekhatsi   emaphuzu     labalulekile   lasendzabeni,
akungafakwa lokungakabaluleki.

•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
     o Samba semamaki: 10

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa acaphune njengobe
     kunjalo:

     o   6–7 akanganikwa emamaki
     o   1–5 akanikwe 1 limaki.

CAPHELA:

•    Luhlakasimo
     Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele kufanele sihlolwe.

•    Linani lemagama langengci kula-60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe umusho uze uyewufika
         ekugcineni kwawo. Konkhe lokubhalwe ngemuva kwalomusho
         akusafundvwa.

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        6                   DBE/Lweti 2017
                                             NSC – Imemorandamu

EMAPHUZU LABALULEKILE NGEKWENTA EMACEBO LAMAHLE EMPHILWENI.

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                           EMAVI EMHLOLWA
1 Kufundza emabhuku kulicebo lelihle               1 Kubalulekile kufundza.
  lelitawukwenta utati kutsi ubhekephi emphilweni.
2 Kufundza kuba nesifuba kuyintfo lenhle kakhulu. 2 Fundza kuba netimfihlo/ fundza
                                                      kugcina timfihlo.
3 Kuhlala ulungele kubukana nanobe ngusiphi        3 Emphilweni lindzela nobe ngabe yini
  simo lohlangabetana naso.                           lokungakuvelela.
4 Uma ungumuntfu tfokotela kwehluka kulabanye. 4 Ungatifanisi nalabanye bantfu.
5 Gcila kuloku lokutsandzako ngenhlitiyo yakho     5 Yenta intfo loyitsandzako ngemphilo
  yonkhe.                                             yakho.
6 Nakekela loku lokutsandzako ngenhlitiyo yakho 6 Phatsa kahle loku lokutsandzako.
  yonkhe.
7 Ngaso sonkhe sikhatsi kuhle kutsatsa             7 Ungasabi kulinga kwenta tintfo.
  emashansi ngemphilo yakho.
8 Kubeketela kukuletsela lokuhle.                  8 Ungenti tintfo ngekujaha.

CAPHELA: MAKA EMAPHUZU LA-7 EKUCALA ETIMPHENDVULWENI
TEMHLOLWA.

                                                                  SAMBA SESIGABA B:        10

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        7                      DBE/Lweti 2017
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

Imemorandamu yekumaka SIGABA C.

•      Sipelingi/Lupelomagama:
        Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
          lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
          inshokutsi yalelo gama.
        Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
          liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
        Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
          timphawu letifanele.
•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
      Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1        Bahlolwa babhala sihloko lebangakhangisa ngaso.
           Sibonelo: Titsengele i-Xcel brainpower ufundze kubendlula.
           (Naletinye timphendvulo temukelkile)                                               (1)

3.2        Nge.                                                                               (1)

3.3        C/ Kucabanga ujule/ A/ kucabange ufundze.                                          (1)

3.4        Ngulenkhulumo letsi: ingeta umfutfo wekufundza.                                    (1)

3.5        Angivumi ngobe      akhona   lamanye    emaphilisi     langakuncedza   ukhone
           kufundza.                                                                          (2)

3.6        Emaphilisi nesirapu yebrainpower/ nemutsi.                                         (2)

3.7        Usebentise titfombe/ usebentise tinhlavu letigcamile kulesikhangisi/
           usebentise emakhemisi mhlaba wonkhe jikelele.                                      (2)
                                                                                              [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1        Sidziniwe ngulamabhasi akho lafikisa ledi bantfwabetfu esikolweni/ uyangiva
           na?                                                                                (1)

4.2        B/Kulitjatwa.                                                                      (1)

4.3        Mnu.                                                                               (1)

4.4        eNasipoti.                                                                         (1)

4.5        Bahlolwa bakha umusho ngesabito 'konkhe'.
           Sibonelo: Konkhe lokwenteka lamalanga kudzinga imfundvo.                           (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        8                              DBE/Lweti 2017
                                             NSC – Imemorandamu

4.6      Madvodza angisihloniphi sikhalo senu.                                                        (2)

4.7      Bahlolwa bakha umusho ngelibito 'Juni'/ inhlaba.
         Sibonelo: Juni kutawube kuyinyanga yami yekutalwa.
         (Naletinye tinyanga temukelekile)                                                            (2)
                                                                                                      [10]

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        Bantfu.                                                                         (1)

         5.1.2        Kumuntfutisa.                                                                   (1)

         5.1.3        Lencane.                                                                        (1)

         5.1.4        Cha atisitinyenti/ atitinyenti tifo letibanga kulimala kwematsambo.             (1)

         5.1.5        (a) Inhloko/ Umenti.                                                            (1)

                      (b) Mentiwa.                                                                    (1)

         5.1.6        (a) Indzawo/ walapho kwenteka khona intfo letsite.                              (1)

                      (b) Simo.                                                                       (1)

         5.1.7        Kubuhlungu      kukhuphuka     titepisi   futsi   nakufanele     usukume
                      uyadzinwa.                                                                      (2)

         5.1.8        Bahlolwa bakha umusho ngesabito, 'Labo'.
                      Sib: Ngifuna labo badobhe emaphepha.                                            (2)

         5.1.9        Nkhosatana Dlamini watsi banakekele kahle ematsambo abo/
                      Nkhosatana Dlamini watsi sinakekele kahle ematsambo etfu.                       (2)

5.2      5.2.1        D/ Kucatsanisa.                                                                 (1)

         5.2.2        Yena.                                                                           (1)

         5.2.3        Kulomnyaka lophelile ngaluza imali.                                             (1)

         5.2.4        Labadlalako.                                                                    (1)

         5.2.5        (a) Lesalibito / lecondzile.                                                    (1)

                      (b) Yesimo/ lesalibito.                                                         (1)
                                                                                                      [20]

                                                                    SAMBA SESIGABA C:                 40
                                                                   SAMBA SAKOKONKHE:                  80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2017-memo/0b106c68-6efe-42f4-953c-c3222ba92f4e) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2017-memo/a6d94416-af05-4d32-a22c-17cd9f5e8614) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017-memo/843b2b96-07cb-4252-b727-fb89870b45ef) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023-mg/a618e44c-9c8b-49f4-836d-705224318cb4) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022-mg/9449a968-ae0f-4052-aa54-48e356ad3efc) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
