# siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2017, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017/34bc0c5a-7661-4129-95b3-41aabcdb644c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017/34bc0c5a-7661-4129-95b3-41aabcdb644c)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · siswati. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2017-memo/35252cfd-e58d-48d3-9182-770fdd33842a) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                            LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                       LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                               LWETI 2017

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2

                       Leliphepha linemakhasi la-14.

Emalungelo agodliwe                                      Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1       2                  DBE/Lweti 2017
                                                    NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:       Sivisiso                            (30)
         SIGABA B:       Sifinyeto                           (10)
         SIGABA C:       Takhi netimiso telulwimi            (40)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Kwehlukaniswa kwesikhatsi:

         SIGABA A: Emaminithi 50
         SIGABA B: Emaminithi 20
         SIGABA C: Emaminithi 50

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    3                     DBE/Lweti 2017
                                                 NSC

SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
         ITHEKSTHI A
                                    UMTALI LOCOTFO
       1 Thandi losebentela Litiko Letekulima eMpumalanga, abesahleti tinyanga
         letine ekhaya angakabuyeli emsebentini emva kwekutfola umntfwana
         wentfombatane lewametsa libito watsi nguPhindile ngobe bese kuyintfombi
         yesibili lapha ekhaya. Angakabuyeli emsebentini wacasha make
         lobekatawuba yineni asale anakekele Phindile.                           5
       2 Emva kwetinyanga letilishumi nesiphohlongo Thandi waba nekumangala.
         Wabona luntjintjo labengakalulindzeli, ngekutiphatsa kwendvodzakati yakhe.
         Abebona Phindile ahleka nakadlala nalomake lomnakekelako. Bekubonakala
         vele kutsi uphatseka kahle futsi uyakujabulela kuba naye. Umndeni
         waThandi wake watsatsa liholide leliviki lonkhe waya eBlydespoort Aventura, 10
         bahambe naye Phindile.
       3 Bebajabulile babona tindzawo letinhle naletingakajwayeleki kubo, ngobe
         sikhatsi lesinyenti basicitsa basemsebentini. Kwatsi nakuphela liholide
         babuyela ekhaya, batsi nabafika bangena endlini, Phindile watiphosa
         kuleneni yakhe ahleka kubonakala kutsi ujabulele kumbona. Thandi 15
         watibona angenayo indzawo emntfwaneni wakhe.
       4 Thandi kwamhlupha emoyeni lokwenta kwaPhindile wate wavakashela
         lomunye     umngani        wakhe       longudokotela.   Phela   lodokotela
         bekanguchwepheshe         webantfwana.      Wafika    Thandi  wamchazela
         ngekutiphatsa kwaPhindile nakabona lomake lomnakekelako. Dokotela 20
         wamtjela kutsi yintfo lejwayelekile lena, emva kwekucitsa emahora lalishumi
         ngelilanga ahleli neneni unina asemsebentini, loko kwenta kutsi atayele
         kakhulu ineni kwedlula make wakhe ngobe sincane sikhatsi lahlala sona
         namake wakhe. Loko kukhombisa indzima ledlalwa yineni emphilweni
         yemntfwana.                                                                 25
       5 Nangabe ungumake kuyenteka kutsi uve kwangatsi sikhala sakho sesivalwe
         ngumuntfu lomcashile emntfwaneni wakho. Dokotela uyachubeka umtjela
         kutsi angesabi ngobe sikhala sakhe njengemtali angeke sivalwe ngumuntfu,
         loko kudaliwe. Budlelwane emkhatsini wakhe nemntfwanakhe angeke
         buphele. Umntfwana unamatsela kumuntfu latayele kuba naye futsi ujabulela 30
         lutsandvo lalutfola kuye hhayi kutsi ineni ingakwendlula emntfwaneni wakho.
       6 Umntfwana wetayela indlela letsite yekumdlalisa, yekumphatsa, yekumdlisa
         kanye nekucoca naye. Uma ungumtali losebentako awutati letindlela
         letetayelwe ngulomntfwana, kungako utawubona kwangatsi akajabuli
         nakanawe. Umtali ubaluleke kakhulu emphilweni yonkhe yemntfwana. 35
         Lutsandvo lwemtali ludala tintfo letinyenti emntfwaneni.
       7 Umntfwana ukhula ati kutsi kute umuntfu longetulu kwemtali wakhe, konkhe
         lokutamvelela ugijima ayokubika kumtali wakhe ngobe ametsemba. Loko
         kwenta kutsi naye atetsembe ngobe utiva avikelekile emphakatsini.
         Umntfwana inhlonipho uyifundza ngekutsi acale ahloniphe batali bakhe futsi 40
         abatise. Loko kumenta kutsi nobe aphumela ngaphandle akhone kuhlonipha
         labanye bantfu.
Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1             4                               DBE/Lweti 2017
                                                          NSC

       8    Lutsandvo laniketwa lona ekhaya umntfwana uyakhona kulubonakalisa
            nakulabanye bantfwana ladlala nabo. Ufundza kutsandza bantfu ngobe naye
            atsandvwa kabo. Akabuki labanye bantfu njengetintfo letingenamsebenti 45
            kepha ubapha lutsandvo. Umntfwana ufundziswa ngumtali kutsi loko lanako
            akahlephulelane nalabanye, angakhuli ati kutsi tonkhe tintfo takhe yedvwa.
            Akakwati kutsi loko lanako nalabanye bayakudzinga. Ineni kumele yelekelele
            umtali ekufundziseni umntfwana ngobe phela lugotjwa lusemanti. Ineni ngiyo
            lecitsa sikhatsi lesinyenti nemntfwana ebuncaneni bakhe, kungako kufanele 50
            imlungiselele kuphuma ayobukana nebantfu nasekacala kufundza.
            Umntfwana ufundziseka kahle asemncane.
       9    Esikhatsini sanyalo tiningi tinkinga letibukene nebatali ngobe batali
            labanyenti bayasebenta futsi basebenta ngekutikhandla. Umtali ufuna kuba
            nelikhaya lelibukekako lapho atokhulisa khona bantfwana bakhe. Uhlala 55
            atikhatsata ngekutsi umntfwana wakhe utawukhula njani, utawudlani futsi
            utawugcokani. Batali banyalo batihlupha kakhulu ngemfundvo yebantfwana
            babo. Loyo naloyo mtali ufisa kubona umntfwana wakhe asezingeni lelihle
            emphakatsini. Umtali usebentela likusasa lemntfwana wakhe.
                    [Itsetfwe ephephandzabeni, Lilanga laseNatali lamhla ti-23 iNhlaba, Likhasi 30, 2013]

           1.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala lamagama ngetinombolo
                        'lishumi nesiphohlongo'.
                        A   16
                        B   19
                        C   14
                        D   18                                                                               (1)
           1.1.2        Nika ligama lendzawo leyavakashelwa nguThandi nemndeni
                        wakhe.                                                                               (1)
           1.1.3        Kuletheksthi khipha sizatfu lesenta umntfwana etayele kakhulu
                        ineni kwengca make wakhe.                                                            (1)
           1.1.4        Yini leyentiwa nguPhindile nababuya kumaholide leyavisa make
                        wakhe buhlungu?                                                                      (1)
           1.1.5        Ngumuphi umehluko longawusho phakatsi kwaleneni namake
                        waPhindile?                                                                          (2)
           1.1.6        Chaza kutsi umtali angamfundzisa njani                     umntfwana       kutsi
                        angancishani. Bhala emaphuzu LAMABILI.                                               (2)
           1.1.7        Kuletheksthi khipha TIMBILI tindlela letetayelwa ngumntfwana
                        kuloyo lohlala naye.                                                                 (2)
           1.1.8        Ucabanga kutsi kufanele yini kutsi umtali aphatseke kabi uma
                        umntfwana atsandza ineni kudlula yena?                                               (2)
           1.1.9        Kubalulekile yini kutsi kube nabodokotela lababochwepheshe
                        bebantfwana? Chaza.                                                                  (2)
           1.1.10       Ucabanga kutsi kuba yini umphumela wemntfwana lokhuliswa
                        ngelutsandvo nekunakekelwa?                                                          (2)

Emalungelo agodliwe                                                                                 Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1          5                              DBE/Lweti 2017
                                                       NSC

         1.1.11       Kuliciniso nobe kungumbono kutsi onkhe emaneni abaphatsa
                      kahle bantfwana? Sekela imphendvulo yakho.                                          (2)

         1.1.12       Ngekubona kwakho kufanele yini kutsi kube bomake kuphela
                      labanika bantfwana lutsandvo? Sekela imphendvulo yakho.                             (2)

         1.1.13       Tento taPhindile tiveta leneni ingumuntfu lonjani? Bhala emaphuzu
                      LAMABILI.                                                                           (2)

         1.1.14       Ngabe Thandi usitakele yini ngekuyobonana nemngani wakhe
                      longudokotela? Sekela imphendvulo yakho.                                            (2)

1.2      Fundzisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI B

                                [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Drama, lamhla ti-15, Inyoni 2016]

         1.2.1        Khetsa imphendvulo yakho. Buso balaba labavetwe kulesibonwa
                      bukhombani?
                      A   Kutfukutsela
                      B   Kujabula
                      C   Kulibala
                      D   Kuhlakanipha                                                                    (1)

         1.2.2        Yini lekhomba kutsi lomake uyabatsandza bantfwabakhe?                               (1)

         1.2.3        Ngutiphi tintfo letingentiwa batali ebantfwaneni babo kute bahlale
                      bajabulile? Nika KUBILI kwako.                                                      (2)

         1.2.4        Ngekubona kwakho kubalulekile yini kutsi batali bacocisane
                      nebantfwababo?                                                                      (2)

                                                                        SAMBA SESIGABA A:                 30

Emalungelo agodliwe                                                                              Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    6                      DBE/Lweti 2017
                                                 NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese ubhala tintfo letisikhombisa letimayelana nemacebo
lamahle emphilweni.

TICONDZISO
1.       Bhala emaphuzu LASIKHOMBISA ngemisho legcwele ngemagama
         LANGENGCI kula-60.
2.       Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7.
3.       Bhala liphuzu LINYE emshweni ngamunye.
4.       Sebentisa emagama AKHO.
5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake
         kubakaki.

ITHEKSTHI C

                      KWENTA EMACEBO LAMAHLE EMPHILWENI

Licebo, umcabango nobe luhlelo lolufika engcondvweni yemuntfu emva kwekuhlala
acabange lokutsite. Malanga onkhe kunyenti lokufika kwedlulele etingcondvweni
tebantfu. Lokunye kusuke kungasho lutfo kodvwa lokunye kunemandla ekugucula
timphilo tetfu.

Kufundza emabhuku kulicebo lelihle nalelibalulekile lelitawukwenta utati kutsi
ubhekephi emphilweni. Lwati lolunyenti lwetemabhizinisi, imibono yesakhiwo lesihle,
tifundvo tebunjiniyela kutfolakala ngekufundza emabhuku. Kulapho utitsatsela tincumo
letitakuyisa emphumelelweni. Emacebo lamahle achamuka ngekuba nelwati.

Kufundza kuba nesifuba kuyintfo lenhle kakhulu. Imicondvo yetfu ivame kudideka
utfole sibamba singati kutsi ngusiphi sincumo lokufanele sisitsatse. Kuye kube kuhle
kutsi nangabe umuntfu akutjela indzaba lesesifubeni sakhe bese uyayigcina
ungayedluliseli kulabanye bantfu nobe bangani bakho. Kuyasita kutsi utfole indzawo
lethulile kuze ukwati kucabanga kahle. Konkhe lokufika nobe lokugcine emcondvweni
wakho ngaleso sikhatsi uyakwati kukubambisisa.

Kuhlala ulungele kubukana nanobe ngusiphi simo lohlangabetana naso. Onkhe
emacebo lafika engcondvweni yakho wacubungule kahle, emacebo lamahle
longawasebentisa avame kufika uhleti nobe usesimeni lapho ungakalindzeli lutfo
khona. Labanye baye batsi lapho sebabukene netimo letimatima bese bayehluleka
kumelana nato bacolele kuhamba benta tintfo letingakafaneli. Loko kugcine
sekubafaka ejele.

Uma ungumuntfu jabulela kwehluka kwakho kulabanye bantfu. Kwenta longasiko kuze
wamukeleke ebantfwini akukalungi. Ungatayeli kutibeka licala ngekwehluka kwakho.
Imphumelelo itfolakala etintfweni takho letikwenta wehluke.

Gcila kuloku lokutsandzako ngenhlitiyo yakho yonkhe. Buka kutsi yini lena longayenta
utsatse emahora lamanyenti kepha ungadzinwa. Ngumuphi umsebenti longachubeka
nekuwenta ngisho nobe sebayekelile labanye.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1         7                               DBE/Lweti 2017
                                                      NSC

Nakekela loku lokutsandzako ngenhlitiyo yakho yonkhe. Loku kubalulekile ngobe uma
ungakwenti kutawuphela lutsandvo Ngaso sonkhe sikhatsi kuhle kutsatsa emashansi
ngemphilo yakho. Ngembi kwekutsi uhlaliseke lapho uhleti khona, khumbula kutsi uma
ungawatsatsi emashansi utinciphisela ematfuba emphumelelo. Hlala wati kutsi indlela
leya emphumelelweni ifuna kutsi ubeketele. Uma ungabuka bantfu labavula
emabhizinisi lamanyenti batsatsa iminyaka lengetulu kwalemibili libhizinisi lingakasimi.
Kubeketela kukuletsela lokuhle.

                             [Itsetfwe ephephandzabeni, Ilanga lamhla ti-15 Inyoni, Likhasi 12, 2015]

                                                                        SAMBA SESIGABA B:                10

Emalungelo agodliwe                                                                             Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        8                              DBE/Lweti 2017
                                                     NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi lesingentasi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

            AWUKHONI KUCABANGA NEKUCABANGISISA TSENGA I-XCEL
                     BRAINPOWER UFUNDZE KANCONO!!!

       Yenta ukhumbule konkhe
        lokufundzile.

       Yenta kuse nge engcondvweni.

       Ingeta umfutfo wekufundza.

       Inciphisa kudzinwa, ibuyise
        umcondvo.

       Ingasetjentiswa kwelapha
        iyodvwa kantsi futsi
        ingahlanganiswa naleminye
        imitsi yabodokotela.

       Yi-Xcel brainpower kuphela
        lengakuncedza etifundvweni
        takho.

       I-Xcel brainpower iyatfolakala
        kuwo onkhe emakhemisi elive
        jikelele, ingemaphilisi nesirapu.

                                      [Itsetfwe ephephabhukwini, iBona yamhla ti-20, Inyoni 2016]

3.1       Bhala sihloko longakhangisa ngaso i-Xcel brainpower.                                        (1)

3.2       Kulomusho longentasi dvwebela lokusentakutsi.
          Bhala imphendvulo kuphela.

          Yenta kuse nge engcondvweni.                                                                (1)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1    9                          DBE/Lweti 2017
                                                 NSC

3.3      Khetsa YINYE imphendvulo. Shano               kutsi   lenkhulumo   ledvwetjelwe
         kulomusho longentasi isho kutsini.

         Inciphisa kudzinwa, ibuyise umcondvo:

         A       Kucabanga ufundze
         B       Kucabanga uphile
         C       Kucabanga ujule
         D       Kucabanga ulale                                                              (1)

3.4      Bhala inkhulumo lekhombisa kutsi loku lokukhangiswako kukunika emandla
         kulesikhangisi lesingenhla.                                                          (1)

3.5      Uyavuma yini kutsi yi-Xcel brainpower kuphela lengakuncedza etifundvweni
         takho? Sekela imphendvulo yakho.                                                     (2)

3.6      Bhala KUBILI lokukulesikhangisi longakutsengisela batsengi.                          (2)

3.7      Lokhangisako usebentise liphi lisu lelingenta batsengi labakhashane
         batsenge lomkhicito wakhe?                                                           (2)
                                                                                              [10]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        10                             DBE/Lweti 2017
                                                     NSC

UMBUTO 4: IKHATHUNI

Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI E

 1. Sidziniwe ngulamabhasi
 akho lafikisa bantfwabetfu      2. Ngiyetsemba uyativela          3. Madvodza ngiyasihlonipha
 ledi esikolweni. Uyangiva       mnumzane. Nami ungibona           sikhalo senu. Ngitawubita
 na? Sikunike tinyanga           nje ngishiye lihhovisi            umhlangano webashayeli.
 letimbili solo                  ngitewukhulumana                  Ngitawunatisa ngelucingo
 akunamphendvulo.                nendzaba yinye.                   ngaJuni.

 4. Mine ngiyintsatseli levela
 enasipoti, lelengikuvako
 kuliciniso na? Impela ngibona
 konkhe akutsatsa kancane.

                                     [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Drum, lamhla ti-24, Mabasa 2013]

4.1      Bhala umusho lokhombisa kucasuka kulekhathuni lengenhla.                                     (1)

4.2      Khetsa YINYE imphendvulo.               Shano     kutsi    lenkhulumo     ledvwetjelwe
         enkhulumeni 2 isho kutsini?

         A       Kunukana
         B       Kulitjatwa
         C       Kulekelelana
         D       Kutfwalisana                                                                         (1)

4.3      Bhala sifinyeto saleligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi.

         Ngiyatsemba uyativela Mnumzane.                                                              (1)

4.4      Lungisa ligama lelipeleke kabi kulomusho longentasi.

         Mine ngiyintsatseli levela enasipoti.                                                        (1)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1         11                             DBE/Lweti 2017
                                                      NSC

4.5      Tsatsa sabito kulomusho longentasi usisebentise emshweni lotakhele wona.

         Impela ngibona konkhe akutsatsa kancane.                                                      (2)

4.6      Bhala lomusho longentasi uphikise leligama lelidvwetjelwe.

         Madvodza ngiyasihlonipha sikhalo senu.                                                        (2)

4.7      Tsatsa ligama lelingena ngaphasi kwalelidvwetjelwe kulomusho longentasi
         utakhele ngalo umusho wakho.

         Sikunike tinyanga letimbili solo akunamphendvulo.                                             (2)
                                                                                                       [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

5.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI F

                        TIFO TEMATSAMBO NGEKUHLUKANA KWATO

         Tifo tematsambo tibanga butsakatsaka bematsambo lokuholela ekutseni
         asheshe aphuke. Bantu baye babukane nesimo sekulimala kwematsambo.
         Lena yinkinga lencane lebangwa kushoda kwe-vithamini D lesita kucinisa
         wona ematsambo. Inkinga yesibili ibangwa ligciwane lelichamuka esilondzeni
         lesimila enyameni lengetulu kwelitsambo njengesilondza sashukela. Labanye
         baye bahlaselwe ngumdlavuta welitsambo. Umdlavuta utinhlobo letimbili
         ukhona lochamuka kulo litsambo nobe kube ngumdlavuta lochamuka
         kulelinye lilunga lemtimba, uhambe kancane uyofika khona etsanjeni.
         Tinyenti-ke tifo letibanga kulimala kwematsambo. Uma unetinkinga
         tematsambo kubuhlungu kukhuphuka titepisi. Nakufanele usukume
         uyadzinwa imisipha iyacina. Uva umtimba ubanjwe tinhlungu. Labo
         labanematsambo       labutsakatsaka    kumele     babonane     nadokotela.
         Batawubalaphela esibhedlela. Bayalapha nobe sebadziniwe. 'Bantfwana
         ninakekele kahle ematsambo enu,' kwasho Nkhosatana Dlamini.

                        [Itsetfwe ephephandzabeni Isolezwe lamhla ti-10, Likhasi, 14 Kholwane 2016]

         5.1.1        Lungisa ligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi lamukeleke
                      eSiswatini.

                      Bantu baye babukene nesimo sekulimala kwematsambo.                               (1)

         5.1.2        Sinongo sini senkhulumo lesidvwetjelwe kulomusho longentasi?

                      Umtimba ubanjwe tinhlungu.                                                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1     12                       DBE/Lweti 2017
                                                  NSC

         5.1.3        Khokha siphawulo kulomusho longentasi.

                      Lena yinkinga lencane lebangwa kushoda kwe-vithamini D.                (1)

         5.1.4        Cala lomusho longentasi ngekutsi: Cha …

                      Tinyenti-ke tifo letibanga kulimala kwematsambo.                       (1)

         5.1.5        Shano kutsi lamagama ladvwetjelwe kulemisho asebente njani.

                      (a) Umdlavuta ukabili ukhona lochamuka kulo litsambo.                  (1)

                      (b) Bodokotela banakekela bantfu labagulako.                           (1)

         5.1.6        Shano kutsi lamagama ladvwetjelwe kulemisho lengentasi aletsa
                      muphi umcondvo.

                      Sibonelo: Thishela ufundzela bantfwana libhuku.
                      Imphendvulo: kwentela.

                      (a) Batawubalaphela esibhedlela.                                       (1)

                      (b) Bayalapha nobe sebadziniwe.                                        (1)

         5.1.7        Bhala lomusho lengentasi ngekusebentisa sihlanganiso lesifanele.
                      (Kepha/Futsi)

                      Kubuhlungu kukhuphuka titepisi. Nakufanele usukume uyadzinwa.          (2)

         5.1.8        Kulomusho longentasi tsatsa sabito sekukhomba wakhe ngaso
                      umusho.

                      Labo labanematsambo        labutsakatsaka    kumele     babonane
                      nadokotela.                                                            (2)

         5.1.9        Cala lomusho lolandzelako ngekutsi: Nkhosatana Dlamini watsi …

                      'Ninakekele kahle ematsambo enu,' kwasho Nkhosatana Dlamini.           (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1           13                         DBE/Lweti 2017
                                                        NSC

5.2      SITFOMBE

         Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI G

               IFREYIMI 1                      Yena singamnaki, ngiyindvodza
                                            lecinile. Sengijake lusuku lwemdlalo.

                               Hheyi! Solly naJuke
                              anilali niphupha ibhola
                                  busuku nemini.

                                                  Ngivumelana
                                                   nawe Juke.

                 IFREYIMI 2
                                         Ngifundzise nami kudlala
                                      ibhola. Kulomnyaka lophelile
                                          ngaluza imali. Bafundzi
                                       labadlalako bawina bonkhe.

                                              Wendy, ngifundzisa Solly tindlela
                                                tekudlala. Kutsintsa ibhola
                                                ngesandla nobe umkhono
                                               akufuneki. Kudlala ukhuluma
                                                    enkhundleni kubi.

                                             [Itsetfwe ku-www.movemag.co.za, Inyoni 12, 2016, Likhasi 64]

         5.2.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Nguwuphi                 umcondvo       lovetwe
                      ngulamagama ladvwetjelwe efreyimini 1?

                      A   Kuhlobanisa
                      B   Kuyamanisa
                      C   Kuhlanganisa
                      D   Kucatsanisa                                                                 (1)

         5.2.2        Khokha ubhale sabito selucobo lesisetjentiswe efreyimini 1.                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                         Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1       14                         DBE/Lweti 2017
                                                   NSC

         5.2.3        Khipha ubhale umusho lokhomba sandziso sesikhatsi lotfolakala
                      efreyimini 2.                                                             (1)

         5.2.4        Bhala ligama lelikhomba sibaluli kulomusho longentasi.

                      Bafundzi labadlalako bawina bonkhe.                                       (1)

         5.2.5        Shano kutsi lemisho lelandzelako ikutiphi tindlela tesento.

                      (a) Kutsintsa ibhola ngesandla nobe umkhono akufuneki.                    (1)

                      (b) Kudlala ukhuluma enkhundleni kubi.                                    (1)
                                                                                                [20]

                                                                 SAMBA SESIGABA C:              40
                                                               SAMBA SAKO KONKHE:               80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2017/62202c15-a4c4-4566-8101-556b598ebe13) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2017/3209b618-ae61-4d4d-9ea2-e66634dc1999) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017/5ecd19f1-2137-4b1e-bae1-cd155fa8a558) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017/fe327a8e-988a-4276-aa17-7998e439a3a9) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023/27061e8c-0537-403d-8a46-8b2baed2fafa) — siSwati FAL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022/e3a2a1ad-b070-461b-9155-8aa96df2d7a5) — siSwati FAL · QP · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
