# siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2018 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2018, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018/5c0ccc9d-d086-4efa-a6bb-96fcc2ef0801
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 P1 NSC November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018/5c0ccc9d-d086-4efa-a6bb-96fcc2ef0801)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [SISWATI FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018-final-memo/587c9fdf-7926-472a-b9b0-826cc6c0ae7d) — Memo · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                            NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                            LIBANGA 12

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                      LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                              LWETI 2018

EMAMAKI: 80

SIKHATSI: Ema-awa 2

                       Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    2                      DBE/Lweti 2018
                                                NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A:        Sivisiso                     (30)
         SIGABA B:        Sifinyeto                    (10)
         SIGABA C:        Takhi netimiso telulwimi     (40)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvwebela ekugcineni kwaleso NALESO sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Kwehlukaniswa kwesikhatsi:

         SIGABA A: Emaminithi 50
         SIGABA B: Emaminithi 20
         SIGABA C: Emaminithi 50

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    3                          DBE/Lweti 2018
                                                NSC

SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
1.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
         ITHEKSTHI A
                                            IMALI YALUSHABA
         1    Umsebenti bewungekho, tifiso betitinyenti tingangentsaba, inhlitiyo ihlala
              ibalisa. Ngike ngitisole ngekwala kwami kuya esikolweni, batali bami
              bebangincenga kutsi ngifundze sikolo njengabontsanga yami.
              Esikhundleni sekufundza ngakhetsa kuhlala ekhaya ngindzindze nje.
         2    Banyenti lebebasitakala ngekungafundzi kwami ngobe bebangamsweli 5
              umuntfu lebatamtfuma esitolo. Ngisho nabomakhelwane imbala
              bebatfuma mine uma bantfwana babo basesikolweni. Yinye inkinga
              lebebahlangabetana nayo, kutsi emabhuluko ami onkhe bekadzabuke
              tikhwama. Njalo nangiya esitolo bengingabuyi nentjintji, bengitsi
              ngingayifaka esikhwameni ngifike ekhaya ingasekho. Bese betayele nabo 10
              sebati kutsi mine vele intjintji angibuyi nayo.
         3    Intfo leyabuye yangihlupha bekusitunge, ngobe bese ngikhulile
              bangasangitfumi nasesitolo. Tidzingo tami besetiya ngekwandza.
              Ngatfolana nebangani lebayekela sikolo batsi bona sebakhatsele
              kufundza. Sahlangana saba licembu linye lebelibitwa ngekutsi Lizembe. 15
              Batali betfu bebangasenandzaba natsi futsi bebangajabuli ngetento tetfu.
              Ingani besihamba sibuye sinemali lenyenti lebesingeke sisho kutsi
              siyitfole njani. Indzawo yangakitsi bekuyindzawo lenhle lelihlanze.
              Indvuna     yesigodzi  sakitsi bekunguLushaba.       Phela    Lushaba
              bekayindvodza lecotfo, letsembekile naletsandza bantfu. Bekagweba 20
              umuntfu ngekona kwakhe. Sigwebo bekasikhipha silingane nelicala lakho
              angenandzaba kutsi kone bani.
         4    Lushaba bekaphindze abe yindvodza lefuyile futsi lenemali. Tinkhomo
              takhe betigcwala siganga, bekusengwa lubisi lugcwale imigcoma.
              Bantfwana bakhe bebakhuluphele bangaka ngobe bebadla kusale. Ingani 25
              Lushaba kutsiwa unemali layishiyelwa nguyise. Umkakhe LaMthiya
              bekangakhoni kuthula nalendzaba, bekacocela lamanye emakhosikati
              atsi kakhe imali igcwele lisutukesi. Ekamelweni laLushaba bekungamane
              kungene umuntfu ngisho nalomake labesebenta khona abengangeni.
              Bekummangalisa kutsi yini lelengaka levalelwe kulelikamelo, bekagcina 30
              ngako kumangala angeke abuta muntfu.
         5    Kutsiwa Lushaba nakakhumbule uyise abevula lelisutukesi ahlale
              phasi abale lemali, atsi angacedza ayibuyisele esutukesini ayibeke.
              Bekangafuni kuyifaka ebhange imali yakhe atsi angeke kubonakale kutsi
              unemali nangabe lemali ihlala ebhange. Ngalelinye lilanga kwenteka 35
              simangaliso. Savuka ekuseni kubikwa indzaba yekushona kwaLushaba
              lebekangamange abikwe kugula. Kutsiwa wakhala ngekuphelelwa
              ngumoya kwaba kushona kwakhe njalo. Loko kwavisa bantfu labanyenti
              bakulendzawo buhlungu lobukhulu. Emva kwetinyanga letintsatfu
              Lushaba ashonile, kwalandzela umkakhe LaMthiya. Sasala sodvwa 40
              salukati lesitala Lushaba, LaMtsetfwa. Sasala nemsebenti wekukhulisa
              batukulu.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    4                                DBE/Lweti 2018
                                                NSC

         6    Mine nelicembu lami Lizembe besati kutsi kunetizumbulu temali
              kaLushaba. Besati kutsi angeke isheshe iphele lemali legcwele lisutukesi.
              Lemali beyisele ibukwe ngulesalukati sodvwa. Imali ikuphela kwentfo 45
              lesiyidzinga kwengca tonkhe tintfo emhlabeni. Sacala ngekutfumela
              tinhloli letiyobuka simo netindzawo tekungena kaLushaba. Phela
              besiyidzinga lemali layishiyele bantfwabakhe Lushaba. Kwatsi ngalelinye
              lilanga lahloma Lizembe licondze khona kaLushaba, siya nje sesiyati
              kutsi salukati lesinguLaMtsetfwa sisheshe silale kantsi futsi asisaboni 50
              kahle nasemehlweni, bantfwana bebasebancane. Sangena kaLushaba
              phakatsi kwalamabili, sashaya sivalo salukati savakala sesibuta kutsi
              sibobani, sasho emagama ebantfu labangekho kulendzawo siwasusela
              enhloko. Sala saphetsa salukati satsi angeke sisivulele ngobe asisati.
              Sakhahlela sivalo savuleka sasho sitseleka ngekhatsi endlini siphetse 55
              tilimato, sasitjela kutsi asithule singacali sibange umsindvo ngobe
              sitasikhomba lesingakate sikubone. Asimange sicitse sikhatsi savele
              sabuta kutsi sikuphi sikhiya selisutukesi, sisalindzele imphendvulo
              sabona salukati siphendvula emehlo.
         7    Sisamangele kwenteka intfo lebesingakayilindzeli, asibanga naso 60
              nesikhatsi sekucabanga kutsi lamadvodza lamatsatfu achamukaphi.
              Tilimato lebesitiphetse tavele tatiwela phasi, saboshwa sayovalelwa
              ejele. Sigwetjwe iminyaka lelikhulu namitsatfu umuntfu ngamunye.
                                          [Itsetfwe encwadzini, Amanqampunqampu, Likhasi 29–31]

         1.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Kutsiwa yini imali loyishiyelwa batali
                      nasebashonile?
                      A   Lisheke
                      B   Lifa
                      C   Lidola
                      D   Libhizinisi                                                              (1)
         1.1.2        Yini lebeyimenta angabuyi nentjintji nabamtfume esitolo umbhali
                      walendzaba?                                                                  (1)
         1.1.3        Shano kunye lebekwenta kutsi ekamelweni laLushaba kungangeni
                      muntfu.                                                                      (1)
         1.1.4        'Tinkhomo takhe betigcwala siganga' isho kutsini lenkhulumo?                 (1)
         1.1.5        Bhala KUBILI lebekwentiwa nguLushaba nakakhumbule uyise.                     (2)
         1.1.6        Lushaba bekasebenta muphi umsebenti? Usho ngani?                             (2)
         1.1.7        Ligama lelitsi 'Lizembe' likwakhela sitfombe sebantfu labanjani?
                      Sekela imphendvulo yakho.                                                    (2)
         1.1.8        Endzimeni 3 khokha ubhale emaphuzu LAMABILI lasekela kutsi
                      Lushaba bekayindvuna letsembekile.                                           (2)
         1.1.9        Nguliphi liphutsa lelentiwa nguLaMthiya endzimeni 4? Sekela
                      ngeliphuzu LINYE.                                                            (2)
         1.1.10       Utsini ngalesento saLushaba sekungafuni kufaka imali ebhange?
                      Sekela imphendvulo yakho.                                                    (2)

Emalungelo agodliwe                                                                       Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1     5                                    DBE/Lweti 2018
                                                 NSC

         1.1.11       Ngekubona kwakho ngusiphi sifo lesabulala Lushaba? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                                (2)
         1.1.12       'Imali ikuphela kwentfo lesiyidzinga kwengca tonkhe                    tintfo
                      emhlabeni.' Fakazela lenkhulumo ngemaphuzu LAMABILI.                              (2)
         1.1.13       Bantfwana besikolo bafundzani kuletheksthi lengenhla? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                                (2)
         1.1.14       Ucabanga kutsi yini leyenta LaMtsetfwa aphendvule emehlo
                      nababuta sikhiya selisutukesi? Sekela ngemaphuzu LAMABILI.                        (2)
1.2      Fundzisisa lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.
         ITHEKSTHI B

                          [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Drum, mhla ti-16 Mabasa 2016]

         1.2.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Bantfu labahamba ngemabhayisikili
                      ebusuku bangativikela njani ekushayisweni timoto?
                      A    Ngekugcoka lijezi lelikhulu
                      B    Ngekugcoka sikipha lesibovu
                      C    Ngekugcoka timphahla letinemariflektha
                      D    Ngekugcoka i-avaloni lendze                                                  (1)
         1.2.2        Yini leyenta lona lokulesibonwa ahambe nelibhodlela?                              (1)
         1.2.3        Nguwuphi umsebenti longentiwa ngelibhayisikili? Nika KUBILI
                      kwaloko.                                                                          (2)
         1.2.4        Bhala KUBILI lokubi ngekusebentisa libhayisikili.                                 (2)
                                                                        SAMBA SESIGABA A:               30

Emalungelo agodliwe                                                                           Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    6                       DBE/Lweti 2018
                                                NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi bese ubhala emaphuzu lasikhombisa lamayelana nekukhetsa
kahle sikhungo semfundvo lephakeme.

CAPHELA

1.       Emaphuzu LASIKHOMBISA akabe yimisho legcwele futsi abe ngemagama
         LANGENGCI kula-60.
2.       Imisho yakho ayibe netinombolo kusuka ku-1 kuya ku-7.
3.       Akube liphuzu LINYE emshweni ngamunye.
4        Sebentisa emagama AKHO.
5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto uwafake
         kubakaki.

ITHEKSTHI C

            KUKHETSA KAHLE SIKHUNGO SEMFUNDVO LEPHAKEME

Emuva kwekuphasa matekuletjeni kuba matima kubafundzi nebatali kukhetsa tikhungo
temfundvo lephakeme. Bosolwati betemfundvo baluleka bafundzi ngekubaluleka
kwekukhetsa inyuvesi lefanele emkhakheni lebafisa kuwenta.

Kuyasita kutsi nawungumfundzi ukhetse inyuvesi lekhicita bafundzi labakahle
etifundvweni lofisa kutenta. Ticu lotentako enyuvesi kumele tikulolongele umsebenti
lotawuphuma uwente. Sikhungo asigcile kakhulu emkhakheni lofisa kuwenta
njengekufundzisa kupheka, buthishela, bunjiniyela njll. Ngaloko inyuvesi itakhela
ligama lelihle futsi ngiko lokwenta bafundzi baheheke.

Kubalulekile kukhetsa tikhungo letitimele nobe tahulumende. Bafundzi bangafundza
etikhungweni letitimele nobe tahulumende. Ngaphambi kwekubhalisa etikhungweni
letitimele cinisekisa kutsi tibhalisiwe emnyangweni weTemfundvo nekuceceshwa.

Kuhle kukhetsa tikhungo lapho utawufundziswa bantfu labanelwati ngobe lwati
lwemfundvo loyitfolako lweyame kakhulu kumuntfu lokufundzisako. Tinsita tekufundza
nato kumele tibe khona. Sikhungo asifake ekhatsi umtapomabhuku, emalabhorathi,
indzawo yemakhomphuyutha kanye netindzawo tekufundzela.

Tfola kabanti ngemali yekufundza lekhishwa kuleto tikhungo lotikhetsile. Bafundzi
labete imali yekufundza bangafaka ticelo tabo ku-NSFAS leyentelwe bafundzi
labangakwati kutfola imaliseboleko ebhange, umfundzate nobe batikhokhele bona.
Kukhona netinhlangano letifana ne-Eduloan letibolekisa ngemali yekufundza.
Ungayiboleka lemali kukhokhela imadlana lesele esikhungweni lofundza kuso kute
utfole ticu takho nobe utsenge nanobe yini lenye lehlobene nekufundza.

Buka kutsi lesikhungo sisedolobheni lelikhulu nobe lelincane. Kusuka kumfundzi kutsi
ufuna kuyofundza edolobheni lelingakanani. Kuhamba uyofundza edolobheni lelikhulu
kungakhaliphisa    timphilo   tebafundzi,    baphume      sebalungele  kuyosebenta
emadolobheni lamakhulu. Ebantfwini labangatsandzi imphilo lesheshako kungabasita
kuyofundza edolobheni lelincane ngobe batawunaka kakhulu tifundvo tabo.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    7                                    DBE/Lweti 2018
                                                NSC

Kubalulekile kukhetsa tikhungo letinemahhovisi lasita bafundzi. Tikhungo temfundvo
lephakeme kumele tibe nemahhovisi ekweluleka bafundzi ngekwengcondvo kute
basitakale etinkingeni lababukene nato njengetintfo labangasakwati kuphila
ngaphandle kwato, incindzetelo, budlelwano kanye netinkinga tasemndenini. Bafundzi
batfola nelitfuba lekwati kabanti ngetifundvo lebafisa kukhanyiselwa kuto nekutsi
bangaphumelela kanjani.

Kubalulekile kufaka sicelo sakho sekufundza etikhungweni letiphakeme. Bafundzi
labafaka ticelo tabo etikhungweni letiphakeme kusenesikhatsi kubenta bangalindzi
sikhatsi lesidze kuze kuphume imiphumela. Kubasita kutsi nakuphuma imiphumela
babe seluhlwini lwekufika batfole tikhala tekufundza tikhona.

                            [Itsetfwe ephephabhukwini, iBona, yamhla ti-3 Lweti 2016, Likhasi 68–69]

                                                                        SAMBA SESIGABA B:               10

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1     8                                      DBE/Lweti 2018
                                                 NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3: SIKHANGISI

Fundza lesikhangisi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI D

                        HAWU! SEWUNGAZE UHLASELWE SITRESI,
                               I-STRESS AWAY IKHONA.
                                                 •   Icedza kukhatsateka nekucindzeteleka
                                                     lokwedlulele.

                                                 •   Yenta ingcondvo icabange kancono.

                                                 •   Labasebentisa yona abaphindzi
                                                     badzinwe engcondvweni.

                                                 •   Nangabe ingcondvo ibamba iyekele
                                                     i-stress away iyakucedza nya.

                                                 •   Ilungele kusetjentiswa ngumndeni
                                                     wonkhe.

                                                 •   Itfolakala e-ILanga Mall kuphela.

                                       [Itsetfwe ephephabhukwini, iBona yamhla ti-11 Inyoni 2016]

3.1      Bhala lokwenta lona lokulesikhangisi amamatseke.                                                 (1)

3.2      Kulomusho longentasi           khokha       ligama   lelikhomba      kubabata.       Bhala
         imphendvulo kuphela.

         Hawu! sewungaze uhlaselwe sitresi, i-stress away ikhona.                                         (1)

3.3      Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi lenkhulumo lengentasi iluhlobo
         luni lwenkhulumo.

         Itfolakala e-iLanga Mall kuphela.

         A       Ingemaciniso
         B       Iyimfundzisolite
         C       Itsatsa luhlangotsi
         D       Iyinkhohliso                                                                             (1)

Emalungelo agodliwe                                                                             Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    9                                  DBE/Lweti 2018
                                                NSC

3.4      Bhala inkhulumo lechaza kungati lekufanele ukwente lekulesikhangisi.                        (1)

3.5      Nguyiphi inkhulumo lengasilo liciniso kulesikhangisi lesingenhla? Usho ngani?               (2)

3.6      Bhala kube KUBILI lokwenta lokhangisako abhale sihloko ngefonti lenkhulu.                   (2)

3.7      Ucabanga kutsi yini lokwenta lokhangisako abhale leligama lelitsi, 'i-stress
         away' ngemagama latjekile.                                                                  (2)
                                                                                                     [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI
Fundza lekhathuni bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI E

         1. Libito lami nginguFezeka Mdluli.                               2. Nalu luhlelo lwa
            Ngatalelwa eMagudu edolobheni                                     Asibonisane.
            laseMalalane. Ngitewunetfulela
            luhlelo lwa Asibonisane kuSABC            19:00

       3. Ngifuna bantfu labasha batitsandze futsi batfutfukise nemakhono abo. Bangetsembeli
          kubatali. Bona abafundze futsi bente umsebenti wetandla njengekubata nekubumba,
          bativulele emabhizinisi. Umfundzi akatetsembe.

                              [Itsetfwe ephephabhukwini, i-Drum Magazine lamhla ti-24 Mabasa 2013]

4.1      Bhala mcondvophika waleligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi:
         'Ngifuna bantfu labasha batitsandze' futsi batfutfukise emakhono abo.                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                         Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1     10                                   DBE/Lweti 2018
                                                 NSC

4.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Shano kutsi loluhlelo lolwetfulwa kulekhathuni
         lengenhla lwangasiphi sikhatsi:

         A       Lwangensimbi yekucala
         B       Lwangensimbi yesikhombisa
         C       Lwangensimbi yelishumi
         D       Lwangensimbi yemfica                                                                   (1)

4.3      Kulomusho longentasi dvwebela sandziso sendzawo:

         Ngatalelwa eMagudu                                                                             (1)

4.4      Shano kutsi sinongo sini lesidvwetjelwe enkhulumeni 3.                                         (1)

4.5      Bhala libito lelingumenti nalelingumentiwa kulomusho lolandzelako.

         Bantfwana bayawutsandza umsebenti.                                                             (2)

4.6      Bhala lomusho longentasi uvete bunyenti:

         'Umfundzi akatetsembe.'                                                                        (2)

4.7      Tsatsa sabito selucobo kulomusho longentasi bese usisebentisa emshweni
         lotakhele wona:

         'Bangetsembeli kubatali. Bona abafundze' futsi bente umsebenti wetandla.                       (2)
                                                                                                        [10]

UMBUTO 5: IPHROZI

5.1      Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI F

                                   TSANDZA UMTIMBA WAKHO

         Bantfu nangabe ubatjela ngekutsi uyajima bayakuhleka batsi utihluphelani
         ngobe abawuboni umehluko. Ngako ke ungalandzela tinkhulumo tabo
         ungaphelelwa ngemandla ungasachubeki. Ebantfwini labasebentako
         sikhatsi sekujima siyimvelakancane. Kumele uzame kutsi kanye nobe kabili
         ngeliviki utinike sikhashana.                                            5

         Likhaya lingaba netindzawo tekujima letimbalwa. Kuye kube kuhle kutsi
         welule tinyawo ngekuhamba libangakati. Kuvuka udle, uhlale, ulale
         kuyingoti kakhulu. Kumele ucaphele kudla lokudlako kutsi kunemphilo yini
         ngobe sekunetifo letahlukahlukene. Uma ufuna kuncoba letifo kumele ujime
         ngaso sonkhe sikhatsi. Dlani tibhidvo netitselo unatse emanti lamanyenti. 10
         Tisite ngekungadli emakhekhe nenyama lefakwe emafutseni. Lala sikhatsi
         lesidze uphumule.
                      [Itsetfwe ephephandzabeni, Isolezwe, lamhla ti-10 Kholwane 2016, Likhasi 14]

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    11                                 DBE/Lweti 2018
                                                NSC

         5.1.1        Bhala luphawu lolufanele kulomusho longentasi.

                      Ngako ke ungalandzela tinkhulumo tabo ungaphelelwa ngemandla.                  (1)

         5.1.2        Khipha ubhale libitomfakela kulomusho lolandzelako.

                      Tisite ngekungadli emakhekhe.                                                  (1)

         5.1.3        Bhala mcondvofana            waleligama     lelidvwetjelwe    kulomusho
                      longentasi.

                      Ebantfwini labasebentako sikhatsi sekujima siyimvelakancane.                   (1)

         5.1.4        Khetsa ubhale ligama lelingamela lokudvwetjelwe kulomusho
                      longentasi kulawa lalandzelako. (inyama lebilisiwe/inyama
                      letfosiwe)

                      Tisite ngekungadli emakhekhe nenyama lefakwe emafutseni.                       (1)

         5.1.5        Shano kutsi letakhi letidvwetjelwe kulemisho timeleni.

                      (a) Kumele uzame kutsi kanye nobe kabili ngeliviki utinike
                          sikhashana.                                                                (1)

                      (b) Kuye kube        kuhle      kutsi   welule   tinyawo     ngekuhamba
                          libangakati.                                                               (1)

         5.1.6        Shano kutsi lemisho lelandzelako ikutiphi tindlela tesento.

                      (a) Kuvuka udle, uhlale, ulale kuyingoti kakhulu.                              (1)

                      (b) Dlani tibhidvo netitselo.                                                  (1)

         5.1.7        Tsatsa sibaluli kulomusho longentasi usisebentise emshweni
                      lotakhele wona.

                      Ebantfwini labasebentako sikhatsi sekujima siyimvelakancane.                   (2)

         5.1.8        Endzimeni yekucala khipha umusho lonelibitombici uwubhale phasi
                      bese uyalidvwebela.                                                            (2)

         5.1.9        Gucula lomusho longentasi usho kuphika.

                      Lala sikhatsi lesidze uphumule.                                                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1     12                                   DBE/Lweti 2018
                                                 NSC

5.2      SITFOMBE

         Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI G

             IFREYIMI 1              Make sengibuyile                                 Ngicabanga
                                    ngiyibukisisile lemali                         ngalemali. Ngiphe
                                         angiyitfoli.                               kudla ngihambe.

            IFREYIMI 2     Thembi, ngitfole imali ekamelweni       Unesibindzi Musa. Utawucondza utsi
                             lamake, ngifuna kuyotsenga           tfwi make angakubamba ngobe kweba
                                  iselulafoni lensha.                       loko lokwentako.

                                                     [Itsetfwe kuSunday Times, Inhlaba 2015, Likhasi 17]]

         5.2.1        Khetsa YINYE imphendvulo kuletilandzelako. Liletsa                     muphi
                      umcondvo leligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi?

                      Unesibindzi Musa.

                      A   Kungati
                      B   Kungesabi
                      C   Kungebi
                      D   Kungahambi                                                                        (1)

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lekwengeta (FAL)/P1    13                          DBE/Lweti 2018
                                                NSC

         5.2.2        Kulomusho longentasi khipha ubhale ligama lelisho kwentisisa
                      intfo.

                      Make sengibuyile ngiyibukisisile lemali angiyitfoli.                    (1)

         5.2.3        Khipha ubhale sentakutsi lesitfolakala efreyimini 2.                    (1)

         5.2.4        Bhala umusho loneligama letheknikhi ulidvwebele.                        (1)

         5.2.5        Gucula lomusho lolandzelako ube sesikhatsini lesengcile.

                      Ngicabanga ngalemali.                                                   (2)
                                                                                              [20]

                                                                   SAMBA SESIGABA C:          40
                                                                 SAMBA SAKO KONKHE:           80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2018/8d712f3b-c025-4230-b4c0-7bbe15d646e1) — siSwati FAL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018/3fbb8b93-9531-4619-998f-758ebd5e5272) — siSwati FAL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018/4f59036b-6d98-48cf-a080-2cab3d581700) — siSwati FAL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023/27061e8c-0537-403d-8a46-8b2baed2fafa) — siSwati FAL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022/e3a2a1ad-b070-461b-9155-8aa96df2d7a5) — siSwati FAL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2021/3a4c8726-4210-4f8c-8015-183517969873) — siSwati FAL · QP · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
