# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2019-memo/cfb6b767-bd9d-425b-b630-9b656e1cda69
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2019-memo/cfb6b767-bd9d-425b-b630-9b656e1cda69)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · siswati. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2019/e00b7e38-a096-4586-abfe-e91a5aae7e6e) — QP · 2019 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                   LWETI 2019

                           TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 80

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                             Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        2               DBE/Lweti 2019
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO.

Ticondziso tekumaka sivisiso.

•   Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi emibutweni
    lemidze ngobe injongongco kuvisisa.
•   Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
    akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
    nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
    etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•   Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
    ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele
    banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
•   Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
    akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
    LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
    ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•   Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
    baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama
    lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•   Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
    langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•   Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•   Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
    akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale
    imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        3                         DBE/Lweti 2019
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 1
1.1      1.1.1        Lusha kumele lufundzele imisebenti lebukelwa phasi kute lukwati
                      kutisungulela emabhizinisi alo.                                            (1)
         1.1.2        Kusebenta ngemaphayiphi, nekusebenta ngekushisela, kushayela,
                      kusebenta ngemapulango, kusebenta ngagezi, kutfunga
                      nekulima, kupheka nekufaka emathayilisi. (Kubili kwaloku)
                                                                                                 (2)

         1.1.3        Inkinga yekweswelakala kwemisebenti eNingizimu Afrika
                      ingasonjululwa ngekutsi lusha lube nemakhono langakavami
                      nalamanye labukelwa phasi.                                                 (1)
         1.1.4        Lucwaningo    lolutsi   bantfu   labanyenti     baseNingizimu   Afrika
                      abasebenti.                                                                (2)
         1.1.5        Labo labasebenta ngetandla bangafundziswa ngemakhono
                      ekuphatsa libhizinisi, kuhlela umsebenti kanye nekuphatsa imali.           (2)
         1.1.6        Kushisela/Kushayela/Kusebenta ngemapulango/ kusebenta
                      ngagezi/Kufaka emathayilisi/Kwelula timoto/Kupheka/Kutfunga
                      nekulima.
                      (KUBILI kwaloku.)                                                          (2)
         1.1.7        Leligama lelitsi kugcugcutela lisho kukhutsata umuntfu lowenta
                      intfo letsite.                                                             (2)
         1.1.8        Usitakala ngematfuba emsebenti/Ngekutfutfuka             kwendzawo.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                (2)
         1.1.9        Bayantjontja/Badla tidzakamiva/Babamba inkunzi.
                      (KUBILI kwaloku.)                                                          (2)
         1.1.10       Cha angeke, libhizinisi lifuna umuntfu lotawubeketela ngobe
                      ebhizinisini tintfo atisheshi tilunge.                                     (2)
         1.1.11       Bantfu baseNingizimu Afrika bangawasekela ngekusebenta kubo/
                      ngekutsenga tintfo lebatitsengisako/ngekubeluleka uma kukhona
                      lokungahambi kahle ebhizinisini.
                      (KUBILI kwaloku.)                                                          (2)
         1.1.12       Kuliciniso ngoba lusha lufuna imisebenti yasemahhovisi,
                      bunjiniyela nalokunye/Lufuna imisebenti leholela kakhulu/Lufuna
                      kusheshe lube nemali lusacala kusebenta/Luyayivilaphela leminye
                      imisebenti.
                      Labatawutsi kungumbono batawusekela ngalokuhambisana
                      nako.                                                                      (2)
         1.1.13       Angakhona ngobe i-Angel Investors ne-Crowd Funding
                      bayabasekela bantfu labasha labafuna kucala emabhizinisi/
                      Hulumende unalo lusito lwetimali.                                          (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        4                        DBE/Lweti 2019
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

1.2      1.2.1        Kukala kudla.                                                             (1)
         1.2.2        B/ Kudla akusikahle.                                                      (1)
         1.2.3        Kudla lokuku-B ngobe kunemphilo/Akunamafutsa.                             (2)
         1.2.4        Kutivocavoca/Kuhlala njalo uhlantekile/Kulala ema-awa lekenele/
                      Kuba     nesikhatsi  sekuphumula/Kuvakashela      umtfolamphilo
                      kuyohlola simo semphilo yakho.
                      (KUBILI kwaloku.)
                                                                                                (2)
                                                                      SAMBA SESIGABA A:         30

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        5                          DBE/Lweti 2019
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto akufake ekhatsi emaphuzu                  labalulekile   lasetheksthini,
akungafakwa lokungakabaluleki.
Sifinyeto kumele simiswe ngandlela:
•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama- 3.
     o Samba semamaki: 10
•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi               nangabe umhlolwa asebentise imisho
     njengobe injalo:

     o    6–7 imisho njengobe injalo: akunikwa limaki lelulwimi.
     o    1–5 imisho njengobe injalo: akunalimaki lelulwimi nika 1 limali.
CAPHELA:
•    Linani lemagama langengci kula- 60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe akufundvwe kufikwe ekugcineni
         kwalapho kuphelela linani lelimisiwe khona. Konkhe lokubhalwe ngemuva
         kwalomusho akusafundvwa.

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        6                        DBE/Lweti 2019
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

EMAPHUZU LABALULEKILE NGETINDLELA TEKWEHLISA KUTFUKUTSELA.

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                  EMAVI EMHLOLWA

1   'Atfole lotameluleka                  1    Vakashela beluleki bengcondvo bakweluleke
    ngekwengcondvo.'                           ngaloko lokukutfukutselisile.
2   'Cabanga ngaphambi                    2    Ungamane ukhulume nawutfukutsele tinike
    kwekukhuluma.'                             sikhatsi sekucabanga ngaphambi
                                               kwekukhuluma.
3   'Balekela kukhuluma.'                 3     Kubalulekile kusuka ngaphasi kwesimo
                                                lesitakutfukutselisa kute umoya wehle.
4   'Tfola lenye intfo longayenta.'       4     Tsatsa ingcondvo yakho uyifake ekwenteni
                                                lokunye njengekutivocavoca nobe wente
                                                umsebenti kwentela kusheshe ukhohlwe
                                                ngaloko lokukutfukutselisile.
5   'Kubalulekile kushaywa                5    Tinike sikhatsi ushaywe ngumoya ube wedvwa
    ngumoya.'                                  upholise inhloko.
6   'Kuhleka kakhulu.'                    6    Kuhleka kuyimphilo ngako-ke buka emafilimi
                                               latakuhlekisa kute ususe kutfukutsela.
7   'Kukhala nako kuyasita kakhulu.'      7     Cedza buhlungu ngekutsi ukhale.

                                                                      SAMBA SESIGABA B:         10

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        7                     DBE/Lweti 2019
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

Ticondziso tekumaka SIGABA C.

•     Sipelingi/Lupelomagama:
       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
          lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
          inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe
          liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
          timphawu letifanele.
•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
      Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI, luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1       Kuheha bantfu nekugcamisa lesikhangisi.                                            (1)

3.2       A/Libitombici.                                                                     (1)

3.3       Sinabothishela labaceceshwe kwedlula bonkhe bothishela mhlaba wonkhe.              (2)

3.4       Shayelani kuletinombolo 084 755 6542.                                              (2)

3.5       Lokudvonsa labakhangiselwako kutsi nawubhalisile kulesikolo utawuba
          senhlanhleni yekuwina i-laptop. Lokwenta kutsi badvonseke kutsi batawutfola
          i-laptop ngaphandle kwekuyikhokhela.                                               (2)

3.6       Utfola kunakekelwa/Sinendzawo levikelekile/Sidvute netintfo tekuhamba.             (2)
          (Kubili kwaloku)                                                                   [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1       B/ Lilanga lishisa kakhulu.                                                        (1)

4.2       Liyashisa.                                                                         (1)

4.3       Emasofa/Lilambu lesimanje/Nesitfombe lesiselubondzeni/Timbali.
          (KUBILI kwaloku.)                                                                  (2)

4.4       Bahlolwa batakhela umusho ngeligama lelichazako 'Lencane'.
          Sib: Gogo uhole imali lencane.                                                     (2)

4.5       Bafundzi bakha umusho ngeligama lelisemshweni 'itolo'.
          Sib: Babe usiphatsele kudla lokumnandzi itolo.                                     (2)

4.6       Yinkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe intsintsa imiva ngobe akusibo
          bonkhe bomake labakhaliswa tintfo letincane.                                       (2)
                                                                                             [10]
Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        8                     DBE/Lweti 2019
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        Lebulala.                                                              (1)

         5.1.2        Longushevu lonemandla lamakhulu/Wemandla.                              (1)

         5.1.3        (a) Umntfwana.                                                         (1)

                      (b) Lomkhutjana/Lomkhubana.                                            (1)

         5.1.4        Wonkhe umuntfu kufanele ati kutsi akekho lokhona kumelana
                      netidzakamiva ngobe tiyabulala. /kantsi/futsi                          (2)

         5.1.5        INingizimu Afrika itawuba nesidzingo sekutsi ilwe nanalu
                      lubhubhane./INingizimu Afrika inesidzingo sekutsi itawulwa             (2)
                      nanalu lubhubhane.

         5.1.6        Ubatfola bantjontjela labo lababatsandzako/ Bentela kutsi bakhone
                      kutsenga lenyawupe.                                                    (2)

         5.1.7        Bahlolwa bakha umusho basebentisa ligama ‘yona’.
                      Sib: Babe utsandza yona inyama.                                        (2)

         5.1.8        Bahlolwa bakha umusho ngeligama lelitsi 'umuti' livete umcondvo
                      losho libala emtimbeni. Sibonelo: Zodwa unemuti eceleni
                      kwelidvolo lakhe langesencele.                                         (2)

5.2      5.2.1        D/ Simuntfutiso.                                                       (1)

         5.2.2        Uyati ngidziniwe ngihamba ngibhala.                                    (1)

         5.2.3        Bakha umusho ngesentakutsi 'shice'.
                      Sib: Ungene watsi shice etindzabeni letingamfuni.                      (2)

         5.2.4        Emantfombatana ayabedlula bafana.
                      Inkhulumo letsatsa luhlangotsi ngobe ivuna emantfombatane kantsi
                      bakhona bafana labawadlulako emantfombatane.                           (2)
                                                                                             [20]

                                                                  SAMBA SESIGABA C:          40
                                                                SAMBA SAKO KONKHE:           80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2019-memo/dc15fcc1-6e98-4c81-bb4e-b170436364f8) — siSwati FAL · Memo · 2019 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023-mg/a618e44c-9c8b-49f4-836d-705224318cb4) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022-mg/9449a968-ae0f-4052-aa54-48e356ad3efc) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2021-mg/77f3388f-3bf5-4293-a422-21abd37f082c) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2020-memo/93158c5f-d67a-43ef-bbdc-83e4b8605ae4) — siSwati FAL · Memo · 2020 · siSwati
- [SISWATI FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018-final-memo/587c9fdf-7926-472a-b9b0-826cc6c0ae7d) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
