# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022-mg/9449a968-ae0f-4052-aa54-48e356ad3efc
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022-mg/9449a968-ae0f-4052-aa54-48e356ad3efc)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022/e3a2a1ad-b070-461b-9155-8aa96df2d7a5) — QP · 2022 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                   LWETI 2022

                           TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 80

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-7.

Emalungelo agodliwe                                             Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        2                DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO

   Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi ngaphandle
    kwekutsi      kutsikamete      inshokutsi/kuvisisa. (Emaphutsa    akakhonjiswe
    ngalokucacile.)
   Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
    akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
    nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
    etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
   Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
    ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA, nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Lokusho
    kutsi alikho limaki lelinikwa: LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO.
    Akunakwe sizatfu/ kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna
   Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
    baphendvula ngemisho legcwele, kufanele kwemukelwe nangabe ligama
    lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
   Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
    langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
   Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
   Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
    akwemukelwe KOKUBILI: luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
    nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        3                         DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 1

1.1      1.1.1        Emakhaya kukhala libhungane.√                                              (1)

         1.1.2        Esikhatsini lesingaphasi    kwenyanga      nje   sekwenteke    tingoti
                      letintsatfu. √√                                                            (2)

         1.1.3        Kushona bantfu labanyenti ngesikhashana lesingangenyanga nje.
                      Kwenteka tingoti letinyenti ngesikhashana.√√                               (2)

         1.1.4        Lokufanako engotini yekucala nayesitsatfu kushona kwalabasikati
                      labakhulelwe, engotini yesibili neyesitsatfu linani lalabo labashonile
                      laba-16. √√                                                                (2)

         1.1.5        Kubangelwa kushayela ngesivinini lesisetulu/kungaseviswa
                      kwetigitjelwa/kungahloniphani emigwacweni/ Bashayela badle
                      emanti lamphonjwane/ Kungabi netincwadzi tekushayela.
                      (Kubili kwaloku) √√                                                        (2)

         1.1.6        Kungasita ngekutsi bantfu batikhute bente lokufanele bahloniphe
                      timphawu       temgwaco/babe       netincwadzi      tekushayela
                      letisemtsetfweni/timoto tibe sesimeni lesifanele/bangashayeli
                      badzakiwe/bangashayela kunombolo lesemotweni babike
                      kushayela kabi.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) √√                             (2)

         1.1.7        Kungetsembeki kwemaphoyisa emgwaco ngobe uwatfola
                      akhiphisa bantfu timali nobe aphule umtsetfo lokumele ajezise
                      ngawo labo labephula umtsetfo/kutsengiswa kwetincwadzi
                      tekushayela/kuvelana nemuntfu nakente liphutsa. (Naleminye
                      imibono lenembako yemukelekile.)
                      (Kubili kwaloku) √√                                                        (2)

         1.1.8        Likhululekile ngobe nguloyo naloyo muntfu ukholelwa enkholweni
                      yakhe. √√                                                                  (2)

         1.1.9        Kungaba yimphumelelo ngobe kute lotawube ashiywe ngaphandle
                      ngobe labaphatselene netemasiko, betenkholo kanye nalabamele
                      hulumende batawube bakhona. √√                                             (2)

         1.1.10       Imibono itawehluka ifake ekhatsi lena lelandzelako:

                      Kungulenye yetinkinga letidala letingoti, ngesintfu umoya wemuntfu
                      uyalandvwa lokuluphawu lolukhombisa inhlonipho, awumane
                      umyekele sengatsi kushone silwane kumele niye lapho ashonele
                      khona kute alale ngekuthula angahluphi. (Naleminye imibono
                      lenembako yemukelekile.) √√                                                (2)

         1.1.11       Isho intfo lehlala yenteka ngasosonkhe sikhatsi. √√                        (2)

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        4                        DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

         1.1.12       Akusukunywe kubanjiswane nahulumende ekuvikeleni tingoti
                      temgwaco/Ematiko akasebente ngekubambisana/kungakhetfwa
                      muntfu/asiyati    imihambo      yetfu    singema-Afrika/beLitiko
                      Letekutfutsa abacinise sandla/kulandzela imitsetfo yemgwaco.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.) (Kutsatfu kwaloku)
                      √√√                                                                       (3)

1.2      1.2.1        Make unakekela umntfwana wakhe asesemncane, kwesibili
                      umntfwana sewunakekela make wakhe. (Naleminye imibono
                      lenembako yemukelekile.) √√                                               (2)

         1.2.2        C/Bantfwana bafuta batali. √√                                             (2)

         1.2.3        Kunemtselela lomuhle kakhulu ngobe uma umntfwana umkhulise
                      kahle naye kusasa utakunakekela. √√                                       (2)

                                                                      SAMBA SESIGABA A:         30

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        5                        DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Kumakwa kwesifinyeto akufake ekhatsi emaphuzu labalulekile lasetheksthini,
akungafakwa lokungakabaluleki.
   Kwabiwa kwemamaki:
    o Emaphuzu la- 7 amumetse emamaki la– 7 (nika limaki linye ephuzwini
        ngalinye)
    o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama- 3.
    o Samba semamaki: 10
    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.
    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise imisho
     njengobe injalo:
     o   6–7 imisho njengobe injalo: akanganikwa limaki lelulwimi.
     o   4-5 imisho njengobe injalo: akanikwe 1 limaki
     o   2–3 imisho njengobe injalo: akanikwe 2 emamaki
CAPHELA:
    Linani lemagama langengci kula- 60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe, nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe, akufundvwe kufikwe ekugcineni
         kwemusho wekugcina bese kuyekelwa incenye lesele.
EMAPHUZU LABALULEKILE LOKUNGENTA UMNTFWANA APHUMELELE.

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                           EMAVI EMHLOLWA

1   'Umntfwana nakangakenti kahle                  1 Uma umntfwana ente liphutsa khuluma kahle
    ungamtsetsisi nobe umkhahlamete'                 naye.
2   'Kumesekela ubuye umgcugcutele'                2 Kubalulekile kutsi umtali amesekele abuye
                                                     amnikete sibindzi ngekumkhutsata.
3   'Yekela kukhuluma ngemiphumela                 3 Imiphumela yebantfwana ungayimemeteli
    yebantfwana ebantfwini'                          ebantfwini.
4   'Babakhutsate kutsi abente tintfo              4 Khutsata bantfwana kutsi bente tintfo
    ngendlela yabo'                                  ngendlela lebayikhonako.
5   'Mcashele umuntfu langamsita'                  5 Tfolela umntfwana lusito ngaphandle kungabi
                                                     nguwe lomsitako.
6   'Kulokunye batali abacaphele lulwimi           6 Naka ungakhulumi kabi nemntfwana
    lwabo'                                           nakangakaphumeleli.
7   'Coca ngaletinye tintfo'                       7 Nawuhleti nemndeni coca ngalokunye
                                                     kunekukhuluma ngemiphumela yebantfwana.

                                                                      SAMBA SESIGABA B:         10

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        6                      DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

KUMAKWA KWESIGABA C
  Sipelingi/ Lupelomagama:
       Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi leliphutsa litsikamete
        inshokutsi yalelo gama.
       Timphendvulo letifuna imisho legcwele, kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
       Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
        timphawu letifanele.
     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI
3.1       (a) Sento√                                                                          (1)
          (b) Sabito √                                                                        (1)
3.2       Kungobe abafuni tetsamelilwati tisheshe tibone lelinani kutsi liyabita/
          Kukhona labakufihlako kute kunganakwa/ Kunemlayeto lofihlakele. √                   (1)
3.3       A/Inkhulumo lehhungako. √                                                           (1)
3.4       Tinombolo telucingo/ligama lendzawo/i-imeyili.
          (Kubili kwaloku) √√                                                                 (2)
3.5       Lenkhulumo ayikholweki ngobe ngeke kuhlale kungangcoli kutawuphindze
          kungcole. √√                                                                        (2)
3.6       Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi tikhona letinye tinkapani letingatsengisa imitsi
          lehamba embili.√√                                                                   (2)
                                                                                              [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI
4.1       'Ngaphatsa nasi sibhamu sami'. √                                                    (1)
4.2       Angetfuswa inyoka lefile mine. √√                                                   (2)
4.3       D/Inkhulumo lekhomba emandla ekuphatsa. √                                           (1)
4.4       Ukhomba kutfukutsela futsi          uphetse    nesibhamu    lokukhomba    kutsi
          sewulungele kucitsa ingati.√√                                                       (2)
4.5       Lenkhulumo itsintsa imiva kubomake labakwatiko kusebentisa sibhamu
          ngobe akusibo bonkhe labesabako. √√                                                 (2)
4.6       Lenkhulumo ikhomba kutsatsa tincumo phambilini ngobe utsi ubonile kutsi
          utomdzelela. Lenkhulumo itsatsa luhlangotsi ngobe ibhekiswe
          kulabasikati kuphela.√√                                                             (2)
                                                                                              [10]
Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        7                      DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        Sinciphiso/buncane bentfo. √                                            (1)

         5.1.2        Lofaka. √                                                               (1)

         5.1.3        Umshwalensi wakhe awuzange            umkhokhele    ngobe   ukhala
                      ngekutsi luphahla beluludzala. √√                                       (2)

         5.1.4        (a) Indlela lesalibito. √                                               (1)
                      (b) Indlela lephocako. √                                                (1)

         5.1.5        Cha umuntfu akukafaneli anakekele indlu yakhe. √√                       (2)

         5.1.6        Nkhosatana VH Zwane utsi bacele umshwalensi kutsi ukhokhele
                      lokunye lokulimele endlini. √√                                          (2)

         5.1.7        Bahlolwa bakha umusho ngeligama inkontileka.
                      Sib: Babe usayine inkontileka yemoto angakayifundzi nyalo
                      sekumele abhadale imali lenyenti. √√                                    (2)

         5.1.8        Bahlolwa bakha umusho ngesisho lesichaza kukhohlisa.

                      Sib:Themba wangibambisa ludvonga watsi utongisita ngetibalo
                      angizange ngiphindze ngimbone. √√                                        (2)

5.2      5.2.1        Nkt. √                                                                  (1)

         5.2.2        A/Sifaniso. √                                                           (1)

         5.2.3        Bahlolwa batakhela umusho ngeligama ludziwo.
                      Sib: Zodwa uyesaba kuya ekhaya ngobe ubulele ludziwo
                      lwamake. √√                                                             (2)

         5.2.4        Bahlolwa basebentisa libito umsebenti libe ngumentiwangco.
                      Sib: Malume ufunele babe umsebenti. √√                                  (2)
                                                                                              [20]

                                                                  SAMBA SESIGABA C:           40
                                                                 SAMBA SAKOKONKHE:            80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2022-mg/beeeada3-9142-48f0-8131-dedffad2e47d) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2022-mg/469f7bb9-1597-44d0-afe5-a680d3c05366) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023-mg/a618e44c-9c8b-49f4-836d-705224318cb4) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2021-mg/77f3388f-3bf5-4293-a422-21abd37f082c) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2020-memo/93158c5f-d67a-43ef-bbdc-83e4b8605ae4) — siSwati FAL · Memo · 2020 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2019-memo/cfb6b767-bd9d-425b-b630-9b656e1cda69) — siSwati FAL · Memo · 2019 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
