# siSwati FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                                   LWETI 2024

                           TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 80

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-8.

Emalungelo agodliwe                                             Phenya

### Page 2

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        2               DBE/Lweti 2024
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA A: SIVISISO

KUMAKWA KWESIVISISO

•    Bahlolwa abangajeziswa uma banemaphutsa esipelingi nelulwimi ngaphandle
     nakantjintja inshokutsi/kuvisisa. (Emaphutsa akakhonjiswe ngalokucacile.)
•    Nangabe umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati
     akanganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana
     nembuto akangajeziswa. Nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi
     etheksthini kantsi liyafuneka emphendvulweni, loko kwemukelekile.
•    Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
     ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA, nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Lokusho
     kutsi alikho limaki lelinikwa: LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO.
     Akunakwe sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
•    Nangabe umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa
     baphendvula ngemisho legcwele, kufanele kwemukelwe nangabe ligama
     lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
•    Nangabe umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike
     langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
•    Inkhulumosigodzi (lulwimisigodzi) yemukelekile.
•    Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
     akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
     nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 3

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        3                    DBE/Lweti 2024
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

UMBUTO 1

1.1      1.1.1        Kondla emakhasimendi akhe/kuwelapha/kwati kukhulisa bantfwana
                      bakhe.
                      (Kunye kwaloku.)                                                      (1)

         1.1.2        Ishaladi/i-beetroot/i-ginger/ne-moringa.
                      (Kubili kwaloku.)                                                     (2)

         1.1.3        Kuphelelwa ngumsebenti lapho bekasebenta khona.                       (2)

         1.1.4        I-Marladys Jam ne-Ginger Jam.                                         (2)

         1.1.5        Kutitsengela makhalekhikhini ngemali layitfola ngekutsengisa
                      i-lettice esikolweni atsengisele bothishela nebafundzi.               (2)

         1.1.6        Emafutsa enta emakhandlela langasetjentiselwa kukhanyisa
                      nakuhambe gezi/kukhanyisa/kuhlobisa ngawo etindlini/kwenta
                      ngawo ipolishi.                                                       (2)
                      (Kunye kwaloku.)

         1.1.7        Kungobe lenye yemadvodzakati akhe yafundza lomsebenti
                      lawentako kukhomba kutsi itawuchubekisela phambili lelibhizinisi
                      ngobe nayo beyikhombisa lutsandvo nelikhono.                          (2)

         1.1.8        Kulikhangisa kumabonakundze ngobe mabonakudze ubukelwa
                      bantfu labanyenti/kukhangisa emsakatweni ngobe banyenti
                      labawulalelako/kuwufaka kuletinye tinkhundla tekuchumana ngobe
                      banyenti    bantfu   lebatisebentisako/kukhangisa    esitaladini
                      ngemabhodi nome ngemapheshana (pamphlets)                             (2)
                      (Kunye kwaloku.)

         1.1.9        Kuwusita ngekuwuceceshela emakhono ekutiphilisa kuhlanyela
                      titjalo/ kwenta jamu/abuye abafundzise kwenta manyolo/kutsi
                      ummango utfolo kudla lokunemphilo madvute                             (2)
                      (Kubili kwaloku.)

         1.1.10       Kungobe bekakhona konga imali ngalokutsi atentele manyolo
                      wakhe futsi lomanyolo wekutentela bewenta indzawo lahlanyela
                      kuyo ingamosheki ngekutsi bekayivundzisa ngendlela lafuna ngayo
                      kunaloyo lotayelekile.                                                (2)

         1.1.11       Itifundzisa kutsi kudla lokuhlanyelwako kunemphilo/kubalulekile
                      kusebenta ngekutimisela ngobe uyaphumelela/nawunelwati
                      fundzisa labanye ungagodli/ngekuhlanyela titjalo ungatentela
                      imikhicito leminyenti.
                      (Kubili kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)         (2)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 4

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        4                        DBE/Lweti 2024
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

         1.1.12       Umlayeto lotsi labasikati abasukume batisebentele bangagoci
                      tandla/abangatsembeli    kuhulumende    kepha   abasebentise
                      emakhono labanawo kutentela imali/ungatentela yakho imali
                      ngekusebentisa lwati nemakhono lonawo.
                      (Kutsatfu   kwaloku.)    (Naleminye    imibono   lenembako                (3)
                      yemukelekile.)

1.2      1.2.1        Bangakubulala/bangakugebenga/bangakutfumba/Uma iphukile
                      ungalahlekelwa lwati lwemsebenti wakho wonkhe/ungabulawa
                      ngemehlo ngekuhlala utisebentisa/ungatfola ingoti yemoto
                      ikushayise nobe ushayise uma utisebentisa ushayela.
                      (Kunye kwaloku.)                                                          (1)

         1.2.2        A/Tekuchumana.                                                            (1)

         1.2.3        Loku     lokukulesibonwa   kutfwaleka   malula    ungakhona
                      kukusebentisa nobe ngukuphi kantsi ikhomphyutha yona kumele
                      uyisebentisele lapho isuke ibekwe khona. Ungakhona
                      kukusebantisa nanobe gezi angeko kantsi ikhomphyutha yona
                      idzinga gezi ngaso sonkhe sikhatsi.                                       (2)

         1.2.4        Isita bantfu ekutfoleni lwati/ekutfumeleni imilayeto/ekuchumaneni
                      nalabanye/ekutfwebuleni titfombe/ekugcineni lwati/ tikhumbuto
                      /ekutsengeni tintfo malula.
                      (Kubili kwaloku.) (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)             (2)

                                                                      SAMBA SESIGABA A:         30

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        5                          DBE/Lweti 2024
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Kumakwa kwesifinyeto akufake           ekhatsi emaphuzu        labalulekile   lasetheksthini,
akungafakwa lokungakabaluleki.

•    Kwabiwa kwemamaki:
     o Emaphuzu la-7 amumetse emamaki la-7 (nika limaki linye ephuzwini
       ngalinye)
     o Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-3.
     o Samba semamaki: 10

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise emagama
     akhe:
     o 1–3 wemaphuzu labhaleke kahle nika 1 limaki.
     o 4–5 wemaphuzu labhaleke kahle nika 2 emamaki.
     o 6–7 wemaphuzu labhaleke kahle nika 3 emamaki.

•    Kwabiwa kwemamaki elulwimi nangabe umhlolwa asebentise imisho
     njengobe injalo:
     o 6–7 imisho njengobe injalo: akanganikwa limaki lelulwimi.
     o 4–5 imisho njengobe injalo: akanikwe 1 limaki
     o 2–3 imisho njengobe injalo: akanikwe 2 emamaki

CAPHELA:

•    Linani lemagama langengci kula- 60.
     o Labamakhako kufanele bente siciniseko selinani lemagama lasetjentisiwe.
     o Akungakhishwa emamaki nangabe umhlolwa ehlulekile kubhala linani
         lemagama lekumele lisetjentiswe, nobe ngabe linani lemagama libhalwe kabi.
     o Uma linani lemagama lelimisiwe leciwe, akufundvwe kufikwe ekugcineni
         kwemusho wekugcina bese kuyekelwa incenye lesele.

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 6

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        6                        DBE/Lweti 2024
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

EMAPHUZU LABALULEKILE KUTIVIKELA KUMDLAVUTA

LOKUCASHUNWE ETHEKSTHINI                      EMAVI EMHLOLWA
1 'Kumele ugweme kubhema ligwayi nekunatsa 1 Yekela kubhema nekunatsa tjwala
  kakhulu tjwala'                               ngalokwecile.
2 'Kumele utitsandze udle kudla lokunemphilo' 2 Dlani kudla lokunemsoco, tibhidvo
                                                unatse nemanti lamanyenti.
3 'Cinisekisa kutsi sikalo semtimba wakho 3 Umtimba wakho awuhlale unesisindvo
  ngulesemukelekile ngekwetemphilo.'            lesemukelekile.

4   'Sebentise tindlela letehlukile uma utivocavoca'   4 Tilolonge      ngetindlela       letinyenti
                                                         letehlukile.
5   'Kumele    utivikele   ekushisweni         lilanga 5 Balekela lilanga lingakushisi kakhulu.
    ngalokwecile'
6   'Kumele kutsi usigomele lesifo'                     6 Tfola umjovo wekutivikela kulesifo.
7   'Yenta luhlolo      ngemnyaka      nangenyanga 7 Tihlole minyaka yonkhe nangelusuku
    yemdlavuta'                                      lokubungatwa ngalo umdlavuta.

                                                                      SAMBA SESIGABA B:         10

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        7                           DBE/Lweti 2024
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

KUMAKWA KWESIGABA C

•     Sipelingi/Lupelomagama:

      ➢ Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele temukelwe nanobe sipelingi/
        lupelomagama sinemaphutsa, ngaphandle kwekutsi liphutsa lesipelingi lintjintja
        inshokutsi yalelo gama.
      ➢ Timphendvulo letifuna imisho legcwele, kufanele tingemukelwa nangabe
        liphutsa lesipelingi lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
      ➢ Nangabe kuhlolwa sifinyeto seligama, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/
        timphawu letifanele.

•     Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe
      ngalokugcwele njengobe kubekwe eticondzisweni.
•     Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse,
      akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo NA/NOBE
      nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.

UMBUTO 3: SIKHANGISI

3.1        Kulabo labanesifo sashukela.                                                            (1)

3.2        D/Kuhlola shukela.                                                                      (1)

3.3        Bahlolwa bakha umusho ngesabito sibe inhloko yemusho. Sib: Wonkhe
           umfundzi ubalulekile esikolweni.                                                        (2)

3.4        Ngulenkhulumo letsi, ngemadlana lencane nje. Tetsamelilwati batihhungela
           kutsi tigijimele kuyotsenga.                                                            (2)

3.5        Ayisiliciniso iyimfundzisolite ngobe angeke uphile ngelilanga linye vo.                 (2)

3.6        Ifonti lencane yentelwa kutsi unganaki kutsi lelinani lalemali lisetulu.                (2)
                                                                                                   [10]

UMBUTO 4: IKHATHUNI

4.1        Ngakutjela kutsi ngitawuba ngumuntfu lonemali lenyenti.                                 (1)

4.2        Omabili    lamafreyimu  bayajayiva/labomake           bafake     tibuko/kunemfati
           nendvodza kuwo omabili.
           (Kubili kwaloku.)                                                                       (2)

4.3        B/Usengakayiboni.                                                                       (1)

4.4        Indlela lajayiva ngayo/laphakamise ngayo tandla takhe/lavule ngayo umlomo.
           (Kubili kwaloku.)                                                                       (2)

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P1        8                          DBE/Lweti 2024
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

4.5      Lenkhulumo yalomake iyitsintsa ngekutsi atsi bobabe abakwati kujayiva kube
         akusibo bonkhe bobabe labangakwati kujayiva, bakhona labakwatiko.                        (2)

4.6      Bahlolwa bakha umusho ngeligama 'inhloko' kuveta umcondvo lowehlukille
         (babe welikhaya) Sib: Kumele sipheke kudla lokumnandzi iyabuya inhloko
         yelikhaya.                                                                               (2)
                                                                                                  [10]

UMBUTO 5

5.1      5.1.1        Linyenti lebantfu alivamisi kuhloma ngekutsenga imitsi/Linyenti             (1)
                      lebantfu livamisa kungahlomi ngekutsenga imitsi.
                                                                                                  (1)
         5.1.2        Bosokhemisi
                                                                                                  (2)
         5.1.3        Imitsi yemkhuhlane longatsengelwa yona ekhemisi.
                                                                                                  (2)
         5.1.4        Sikhashana nemadlana.

         5.1.5        Kusasa bancane       bantfu   labatawukwati     kwekutsi    nguwuphi
                      lobalungele.                                                                (2)

         5.1.6        Bahlolwa bakha imisho lemibili ngeligama 'imbita' kuveta tinchazelo
                      letahlukene. Imbita yekukha emanti/nembita yekwelapha.

                      Sib: Thembeni uphule imbita yamake layitsandzako.
                           Gogo unatse imbita yesisu itolo.                                       (2)

         5.1.7        Bahlolwa batakhela umusho ngesento tsenga ube sendleleni
                      lephocako.

                      Sib:Tsenga lokudla Bafana!                                                  (2)

         5.1.8        Dludlu utsi kuyenteka kutsi umutsi wesintfu ushayisane nalowo
                      lawutsenge ekhemisi.                                                        (2)

5.2      5.2.1        Sifaniso.                                                                   (1)

         5.2.2        D/Lesalibito.                                                               (1)

         5.2.3        Bahlolwa batakhele umusho ngelibitombici 'mabonakudze'

                      Sib: Malume usitsengele mabonakudze ekhaya itolo.                           (2)

         5.2.4        Bahlolwa batakhele umusho ngamcondvophika weligama 'uhleke'

                      Sib: Thembeni uyatsandza kukwenta ukhale ngasosonkhe sikhatsi.              (2)
                                                                                                  [20]

                                                                  SAMBA SESIGABA C:               40
                                                                 SAMBA SAKOKONKHE:                80

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — siSwati FAL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024/d39ee922-7e9b-45a5-9579-63d99120fb20) — siSwati FAL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/d51ceba5-6cd8-4f12-b069-61c05af92dd5) — siSwati FAL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2023-mg/186cb310-76a1-4ded-a00a-26d15baf281e) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2023-mg/a618e44c-9c8b-49f4-836d-705224318cb4) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022-mg/9449a968-ae0f-4052-aa54-48e356ad3efc) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-siswati/fc9ae067-0327-4390-8356-2470510dfddb) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-siswati/e45bfa3c-7895-4b49-8408-3b8447971dd5) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
