# siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2017, 17 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2017/fec20888-0d78-402d-94b7-c0b3d54af907
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2017/fec20888-0d78-402d-94b7-c0b3d54af907)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Question paper, 17 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                        LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                   2017

                                                             EMAMAKI: 70

                                                       SIKHATSI: Ema-awa 2

                       Leliphepha linemakhasi la-17.

Emalungelo agodliwe                                                 Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    2                      DBE/2017
                                                 SCE

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundza lelikhasi ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze kulomnyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Leliphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINE.

         SIGABA A:      Inoveli                        (35)
         SIGABA B:      Umdlalo                        (35)
         SIGABA C:      Tindzaba letimfisha            (35)
         SIGABA D:      Tinkondlo                      (35)

4.       Phendvula imibuto LEMIBILI kuphela. MUNYE umbuto kusinye setigaba
         letimbili.

         SIGABA A: INOVELI
         Phendvula MUNYE umbuto wenoveli loyifundzile.

         SIGABA B: UMDLALO
         Phendvula MUNYE umbuto wemdlalo lowufundzile.

         SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA
         Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.

         SIGABA D: TINKONDLO
         Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lekubutwe ngato.

5.       Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale.

6.       Landzela ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.

7.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

8.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi singaba ngemaminithi la-60 kuleso
         naleso sigaba.

10.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                        Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     3                      DBE/2017
                                                  SCE

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa ekukhetseni imibuto       LABAFUNA   kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

SIGABA A: INOVELI

Phendvula umbuto wenoveli loyifundzile.
INOMBOLO YEMBUTO                      EMAMAKI                      LIKHASI

1.   Kwasha Tikhotsa                             35                   5

SIGABA B: UMDLALO

Phendvula umbuto wemdlalo lowufundzile.
2.  Lahloma Ladvuma                     35                            7

SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA

Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.
3.1 'Liviki lelidze'                     18                          10

3.2 'Timbuti!'                                   17                  12

SIGABA D: TINKONDLO

Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lobutwe ngato.
4.1 'Ncamul' emave'                      17                          14

4.2 'Kuhle ketfu'                                18                  16

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    4                          DBE/2017
                                                 SCE

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa ekukhetseni imibuto      LABAFUNA   kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

             SIGABA               TINOMBOLO         LINANI LEMIBUTO      THIKA
                                   TEMIBUTO        LEPHENDVULWAKO         ()
A: Inoveli                             1                   1

B: Umdlalo                               1               1

C: Tindzaba letimfisha                   2               2

D: Tinkondlo                             2               2

CAPHELA: Cikelela kutsi uphendvule imibuto lesetigabeni LETIMBILI kuphela.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    5                          DBE/2017
                                                 SCE

SIGABA A: INOVELI

UMBUTO 1: KWASHA TIKHOTSA – LL Dlamini

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI A

Mswati wesibili wakhombisa kuhlakanipha lokukhulu ngekutsi atsandze kubonisana
netindvuna takhe kuko konkhe lokumphetse kabi noma lokuyingoti esiveni. Imibono
lemihle yekumelana netitsa waphumelela Mswati kuyivetela tindvuna takhe; kodvwa
abehluleka kuveta imibono ngabomnakabo boFokotsi, Ndlela naSomcuba.

Mswati waphumelela kufakana imilomo naSomcuba, wakhombisa kutinikela 5
ekubonisaneni naFokotsi kanye naNdlela. Emavi aMswati abetsi, 'Kumele kulwiwe
nesitsa uma sekwehlulekiwe ekutsini kucociswane. Kulwa kucitsa ingati kukhiphe
imiphefumulo leminyenti nalenganacala.' Imphilo yemuntfu abeyatisa ngendlela
lemangalisako. Loko-ke bekungeke kusamsita ngalutfo ngobe simo besesingetulu
kwemandla akhe; naye abengasati kutsi kumele atsatseni ayihlanganise nani kuze 10
simo silunge.

Tinkinga labebukene nato Mswati betitinyenti kakhulu futsi angati kutsi abetaticatulula
njani. Bewungafunga utsi iNgwenyama ifakelwe sicitfo, ngobe bekukubi magumbi
onkhe. Kube sikhundla sebukhosi akusiso seluselwa ngabe utsintsintsa tandla
uyasibonga. Ukhuluma netindvuna takhe nje, titsa tinyatsela emabaleni elive lakhe. 15
Bantfwana labatsatfu bahlanganisa emasu abo; bavete netinhloso tabo labatimisele
kutibona tiphumelela nome kunjani.

Somcuba ukhuluma nabomnakabo boFokotsi naNdlela: 'Mswati uyawulibusa sifile.
Uyatikhohlisa! Siphumelele kumlolela tinciji. Angeke alibuse uyatsandza akatsandzi.
Abukho butfongo latabulala kulomnyaka. Kuphumula angeke akutfole!'                  20
                                                                         [Likhasi 17]

1.1      Khetsa YINYE imphendvulo. Yini lebangela Mswati wesibili atfolakale
         acocisana ngemibono lemihle netindvuna takhe abe ashiya bobhuti bakhe
         ngaphandle?

         A       Kutsi bayamtsandza.
         B       Kutsi abakatsembeki.
         C       Kutsi bayammela.
         D       Kutsi bayamhlonipha.                                                     (1)

1.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Inkhulumo yaSomcuba letsi 'Mswati uyawulibusa
         sifile. Uyatikhohlisa!' Imveta angumlingisi lonjani?

         A       Angumlingisi loneluvelo kakhulu.
         B       Angumlingisi lonemaciniso kakhulu.
         C       Angumlingisi lonelusizi kakhulu.
         D       Angumlingisi lonenhlitiyo lembi.                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    6                            DBE/2017
                                                 SCE

1.3      Ngusiphi sigameko lesentiwa bobhuti baMswati wesibili lesikhomba kutsi
         abamfuni kuletheksthi lengenhla?                                                 (1)

1.4      Emavi aMswati latsi 'Kumele kulwiwe nesitsa uma sekwehlulekiwe ekutsini
         kucociswane' aveta nhloboni yeludvweshu?                                         (1)

1.5      Ngusiphi lesimo lesimatima Mswati wesibili labukene naso kulendzaba?
         Bhala emaphuzu LAMABILI.                                                         (2)

1.6      Yini leyabangela kutsi iNdlovukazi Tsandzile itsatse tintsambo tebukhosi
         ngemuva kwekukhotsama kwaSobhuza wekucala. Bhala emaphuzu
         LAMABILI.                                                                        (2)

1.7      Chaza bunjalo bemlingisi longuSicobolonjwane ubhekise encwadzini yonkhe.
         Bhala emaphuzu LAMABILI.                                                         (2)

1.8      Ngabe seluleko saTsandzile sekutsi Mswati wesibili akeme sibindzi
         samphumelelisa yini? Sekela imphendvulo yakho.                                   (2)

1.9      Sento saFokotsi naNdlela sekubaleka bayobhaca           eDumbe    sibaveta
         babalingisi labanjani? Sekela imphendvulo yakho.                                 (2)

1.10     Lendzaba letsi 'Kwasha Tikhotsa' yenteka ngesikhatsi sakudzala. Nika tintfo
         LETIMBILI letifakazela loko.                                                     (2)

1.11     Kuliciniso nobe kuliphutsa kwekutsi kubulawa kwaSomcuba yiNdlavela
         kwaletsa umphumela lomuhle esiveni. Sekela imphendvulo yakho.                    (2)

1.12     Yini KUBILI lokuyinjongo yembhali ngekusibhalela lendzaba?                       (2)

1.13     Yini inhloso yembhali kulendzaba ngekusebentisa              ligama    lelitsi
         'Dzabulatinkhalo' abe asho kuSicobolonjwane?                                     (2)

1.14     Catsanisa lokwenteka kutembusave endzabeni 'Kwasha Tikhotsa'
         nalokwenteka kutembusave kulesikhatsi lesiphila kuso semphucuko.                 (2)

1.15     Uyavumelana yini nembono wekutsi Somcuba bekalichawe lemachawe
         endzabeni? Sekela imphendvulo yakho.                                             (2)

1.16     Bewutawutsatsa siphi sincumo uma ngabe bekunguwe Mswati lonenkinga
         yekungevani nabobhuti bakhe? Bhala emaphuzu LAMABILI.                            (2)

1.17     Lutfolakala kuphi luvutfondzaba kulendzaba?                                      (2)

1.18     Landza kabanti ngesigameko sekubulawa         kwaSomcuba         yiNdlavela
         esiphetfweni salendzaba. Bhala emaphuzu abe MATSATFU.                            (3)

1.19     Ngusiphi sifundvo lesitfolakala kulendzaba nasibhekisa kuMswati wesibili
         netindvuna takhe?                                                                (2)

                                                             SAMBA SESIGABA A:            35
Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    7                         DBE/2017
                                                 SCE

SIGABA B: UMDLALO

UMBUTO 2: LAHLOMA LADVUMA– Z Motsa

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI B

MADZANDZA:            (Atikhulumele yedvwa) Wu! Yate yanona-bo naleyo ngulube
                      yemantjontjo! Nanyalo sitativa ngifunga labalele! (Abalekise
                      emehlo Ndvukutemphi)

NDVUKUTEMPHI: Utativa nje ungenaphi lapho? Asi tindzaba takho leto, angiva kutsi
              utinakeni. Ase usho, ugijima uta lapha ebusuku nje ubitwephi vele? 5
              Ufunani?

MADZANDZA:            Yehhenini! (Ashaye tandla) Lasibekela ngekushesha bo!
                      Ngitekubona! Selicala yini lelo? 'Temphi, umuntfu abosho
                      nakangasaboniswa, aphangise ehlukanise sengcele ngembili
                      phela kwenile langaphandle kufunwa kusikwa. Awusangitsandzi 10
                      yini? Mine angifuni kuba yimphungane esilondzeni ngibe ngitenta
                      silima kantsi sewunengekile ngami.

NDVUKUTEMPHI: (Asabuya phasi) Kahle bo, waba njani nje wena lokungancengi
              lutfo?

MADZANDZA:            Ngincenge ngitsi ngentelani? Angetfuswa buntfwabenkhosi mine, 15
                      angidlali kanja …

NDVUKUTEMPHI: Kahle bo ngematje Dzandza. Kutsi nje bengingakakubheki,
              nanangu Zulu ungisophe …

MADZANDZA:            Bewungakangibheki?      Kantsi       lomlayeto   lowutfumele
                      ngemntfwanakitsi bewu …                                            20

NDVUKUTEMPHI: Wo-bo! Uyati sengikhohlwe nya-nya! Ngilibele dvu! dvu! Ngentiwa
              ngunangu Zulu … (Asondzele kuye ambambe tandla) Cola
              mntfwanaketfu, ngunang' umuntfu lofuna kungidzina.

MADZANDZA:            Yena vele ukhala ngemantjontjo ani ye'Temphi?

NDVUKUTEMPHI: (Amyekele masinyane amchilitele lapha) Yewena! Kantsi ngitsiteni 25
              lakuwe? Nawungafuni imphama hlukana naleyo ndzaba uphume
              unyamalale khona nyalo uyeva? Nyalo!

MADZANDZA:            Abambe        lukhalo ambuke)     Yenabakitsi!    Wangicoshisa
                      kwesigolwane sekwentenjani? Hhayi suka 'Temphi ungayenti
                      lentfo lenje!                                                  30
                      Yini utsandze kubuswa yimiva yakho sonkhe sikhatsi?
                      Ungibiteleni-ke na …

NDVUKUTEMPHI: Angivani nalokube solo ngagwetjwa! Phuma! Angisakhumbuli!
                                                                           [Likhasi 2]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     8                                DBE/2017
                                                  SCE

2.1      Khetsa YINYE imphendvulo. Nika indzawo lapho kwenteka khona
         lenkhulumiswano yaMadzandza naNdvukutemphi kuletheksthi lengenhla.

         A       Kuselawini
         B       Kusesibayeni
         C       Kusentsangeni
         D       Kusedladleni                                                                  (1)

2.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala ligama lelichazwa ngulomusho lotsi
         'yinyama lophiwa yona nakuhlindvwa esangweni'.

         A       Emavutjwa
         B       Emangeleti
         C       Emantjontjo
         D       Emavubela                                                                     (1)

2.3      Shano sizatfu lesiphatsekako lebesiletsa Madzandza kuNdvukutemphi
         kuletheksthi lengenhla.                                                               (1)

2.4      Indlela Ndvukutemphi laphendvula ngayo Madzandza iletsa nhloboni
         yeludvweshu.                                                                          (1)

2.5      Nguyiphi intfo kuletheksthi lengenhla leyenta ube nekudvonseka ngekufundza
         lomdlalo uyofika nawo esiphetfweni?                                                   (2)

2.6      Ucabanga kutsi kutawuba yini umphumela waloku Madzandza lakutjela
         Ndvukutemphi kuletheksthi lengenhla?                                                  (2)

2.7      Ndvukutemphi wabulala ludziwo lapha kulomdlalo. Landzisa ngalesigameko
         kutsi besikhombani.                                                                   (2)

2.8      Ngusiphi sizatfu lesibangela boNdvukutemphi naQedizizwe kutsi batsi
         Vusematfwa uyatsakatsa?                                                               (2)

2.9      Veta emaphuzu LAMABILI lafakazela kutsi lomdlalo 'Lahloma Ladvuma'
         wenteka esikhatsini sakudzala.                                                        (2)

2.10     Ngabe tento taSigwaca           naTfolwane   tibaveta   badlala   yiphi   indzima
         ekutfutfukiseni lomdlalo?                                                             (2)

2.11     Phawula    ngebudlelwano      lobukhona      emkhatsini   waVusematfwa
         naNdvukutemphi kutsi ngulobunjani. Sekela imphendvulo yakho.                          (2)

2.12     Coca ngalokujulile kutsi ngabe nguye yini Vusematfwa lona lobitwa yiMbiba.
         Chaza.                                                                                (2)

2.13     Ngekubona kwakho uphumelele yini umbhali ekwetseni ligama lelitsi
         Ndvukutemphi kulomdlalo? Sekela ngemaphuzu LAMABILI.                                  (2)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    9                         DBE/2017
                                                 SCE

2.14     Kuliciniso nobe kuliphutsa kutsi sento saMadzandza sekukhulelwa siyefana
         naloko lokwentiwa ngemantfombatane alamuhla? Sekela imphendvulo yakho.        (2)

2.15     Chaza lenkhulumo yaMadzandza letsi 'ubolibamba lingashoni'.                   (2)

2.16     Ngekubona kwakho bewungakhetsa bani emkhatsini waVusematfwa
         naNdvukutemphi kutsi abe yinkhosi nawubuka timilo tabo? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                            (2)

2.17     Kube bekunguwe iMbiba bewungatsatsa            siphi   sincumo   ngekufa
         kwendvodzana yayo, Ndvukutemphi?                                              (2)

2.18     Ngusiphi sifundvo lositfola ngekuvela kwaTsembative ebukhosini beBatfwa
         kulomdlalo? Bhala emaphuzu LAMABILI.                                          (2)

2.19     Lesihloko salomdlalo lesitsi 'Lahloma ladvuma' siyahambisana nalokwenteka
         esiphetfweni? Sekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI.                   (3)

                                                            SAMBA SESIGABA B:          35

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     10                         DBE/2017
                                                  SCE

SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA

UMBUTO 3: LITSAMBO - EJ Mhlanga

Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.

3.1      'LIVIKI LELIDZE'– BA Motau

         Fundza letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI C

         'Make Mabo.' Kusho lonesi lomdvuna lengihambisana naye. Aphindze futsi
         achubeke atsi, 'Ngibuhlungu kusho kutsi nangabe Mabaso angekho
         kulaba …' Akamange asayicedzela inkhulumo yakhe. Ngivele ngeva siyeti
         singihlasela. Ngimetfuke sekangibamba. Kusho kutsi besengiwa. Achubeke.
         '… Kusho kutsi ukulaba labane lokulukhuni salitje kufinyelela kubo. 5
         Futsi nanome batakuli bangafika kubo, ematsemba ekutsi babatfole
         basaphila, mancane kakhulu.'
         Ngivele ngeva kutsi angimetfuke kodvwa ngatibamba. Angakusho kanjani
         loko? Utsi uyakwati nje kuhlala lengikuhleti lapha emayini lomuntfu?
         Phela ngifike lapha ngeMsombuluko njengobe lamuhla kunguLesihlanu nje. 10
         Ngihlale kulokwendlu baphatsi bemayini labakuhlelele tihlobo talabo
         labavelelwe ngulenhlekelele. Sefika sibanyenti kepha labanyenti sebatibonile
         tihlobo tabo, sebaphindzele emuva emakhaya. Labanye baphindzele emuva
         emakhaya nebayeni babo sebabheke etulu. Labanye njalo labanetinhlanhla
         tabo, baphindzele emuva emakhaya bantfwababo nebayeni babo 15
         basetibhedlela. Kuncono loko. Ingci nje nawati kutsi kwentekani ngesihlobo
         sakho.
         Mine? Bafike bangishiya lapha. Onkhe emalanga ingcondvo yami ihlala
         ibalisa. Busuku nemini ngihlala ngishaya umthandazo lomncane lofanako.
         'Nkhosi, lomshado ngawuphiwa nguwe, pho ungangemukelani wona 20
         ngingakacedzi ngisho umnyaka munye kuwo? Utsi lamawele labatsi
         bodokotela ngiwatfwele atakondliwa ngubani?' Lokungikhatsata kakhulu
         nyalo kutsi nebaphatsi bemayini lebebakhutsalele kusidvudvuta lapha
         kulendlu lesihlala kuyo abaseti njalo. Sebayashalatela basincishe nemehlo.
                                                                         [Likhasi 63]

         3.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Ngabe semangaki emalanga lahlalwe
                      ngumake Mabo lapha emayini?

                      A   Emalanga lamane
                      B   Emalanga lasihlanu
                      C   Emalanga lasitfupha
                      D   Emalanga lasikhombisa                                           (1)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         11                        DBE/2017
                                                      SCE

         3.1.2        Khetsa YINYE imphendvulo. Lenkhulumo yamake Mabo letsi
                      'Labanye baphindzela emakhaya nebayeni babo sebabheka etulu'
                      ichazani?

                      A   Lenkhulumo ichaza kutsi sebalele.
                      B   Lenkhulumo ichaza kutsi sebashonile.
                      C   Lenkhulumo ichaza kutsi sebadziniwe.
                      D   Lenkhulumo ichaza kutsi sebalambile.                               (1)

         3.1.3        Nguyiphi lenkinga labukene nayo make Mabo kuletheksthi
                      lengenhla?                                                             (1)

         3.1.4        Nguluphi ludvweshu lolutfolakala kulenkhulumo letsi 'Utsi lamawele
                      labatsi bodokotela ngiwatfwele atakondliwa ngubani?'                   (1)

         3.1.5        Tfola sizatfu lesenta kutsi make Mabo eve buhlungu ngemyeni
                      wakhe. Bhala emaphuzu LAMABILI.                                        (2)

         3.1.6        Chaza lendzawo lapho kwenteka khona lendzatjana.                       (2)

         3.1.7        Ngabe inkinga yacatululeka nangabe ubuka siphetfo? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                     (2)

         3.1.8        Ngusiphi sincumo lebesesitsetfwe ngumake Mabo nangabe
                      angeke atfolakale Musa?                                                (2)

         3.1.9        Ngabe kuyakholweka yini loko lokwenteka kulendzatjana uma
                      ubuka sikhatsi lesiphila kuso? Sekela imphendvulo yakho.               (2)

         3.1.10       Uma ubuka lenkhulumo letsi 'Nawe uyabona kute umuntfu
                      longaphila sikhatsi lesidze kangaka ngaphasi kwesimo lesinje.'
                      Ngabe iyafakazeleka yini nome cha? Sekela imphendvulo yakho.           (2)

         3.1.11       Ngabe sihloko siyahambelana yini naloku lokwenteka kulendzaba
                      lemfisha? Sekela imphendvulo yakho.                                    (2)

                                                 NA

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       12                        DBE/2017
                                                    SCE

3.2      'TIMBUTI' – JJ Thwala

         Fundza letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI D

         Nhloko Mabila naNdlebe Mncina bafana labatayelene ngendlela
         lemangalisako. Bungani babo buhlanganiswe tintfo letinyeti kakhulu. Bahlala
         endzaweni leyatiwa ngekutsi kukaHhohloka. Batalelwa khona kulendzawo.
         Batalwa langa linye. Batali babo bakhelene. Bafundze etikolweni letincane
         ndzawonye baze batawufinyelela eMlilo High, leyakhiwe khona kaHhohloka. 5
         IMlilo High sikolo lesidvume ngemiphumela lemihle minyaka yonkhe.
         'Tinjani tifundvo tamatikuletjeni Ndlebe?' Kubuta Nhloko.
          'Hhayi kuyafiwa wakitsi. Kantsi kufundza kulukhuni kangaka? Kube bengati
         ngabe angitihluphanga ngekufundza ngize ngifinyelele kulelibanga leli?'
         Kuphendvula Ndlebe akhombisa kutisola lokukhulu.                          10
         'Kufanele ubabate kubamatima kwetifundvo ngekutsi awumange ukhombise
         kutimisela kusukela ekucaleni kwemnyaka.'
         'Kutimisela nekungatimiseli kuyefana. Matekuletjeni uphaswa ngenhlanhla.
         Nawungenayo inhlanhla ngeke uphase.'
         'Cha, Ndlebe uyaphosisa. Nawucale kufundza ngekutimisela umnyaka 15
         usacala ngeke utfole tinkinga. Liphutsa lakho kutsi bewungeti esikolweni
         malanga onkhe. Nawufika ekuseni uhamba emini sikolo singakaphumi.'
         'Ungena ngani wena kuloko? Kwentiwa ngimi ngako-ke wena akukutsintsi.
         Mine ngikwenta nje ngobe ngiyati kutsi ngikwentelani.'
         Bakhuluma nje boNhloko naNdlebe nguLwesine. Bayacala kuhlolwa kusasa. 20
         Konkhe loku bebakufundza kusukela ekucaleni kwemnyaka, sebayohlolwa
         ngako     kutsi  bakufundzisisile    yini. Bafundzi   lebebafundza   sibili
         njengaboNhloko     bajabulile.    Bafundzi  labebadlala    njengaboNdlebe
         bayachachatela ngobe abati kutsi bayobhalani. Labanye-ke bafundzi abanaki
         lutfo ngobe kubo konkhe kuyefana.                                           25
                                                                          [Likhasi 109]

         3.2.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Endzabeni lemfisha kumele balingisi
                      babe bangaki?

                      A   Bangengci kulababili.
                      B   Bangengci kulabane.
                      C   Bangengci kulabalishumi.
                      D   Bangengci kulabasihlanu.                                         (1)

         3.2.2        Khetsa YINYE imphendvulo. Lenkhulumo letsi 'Hhayi kuyafiwa
                      wakitsi' isho kutsini?

                      A   Isho kutsi kuyashonwa.
                      B   Isho kutsi kuyabandza.
                      C   Isho kutsi kulukhuni.
                      D   Isho kutsi kuyabhaleka.                                          (1)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     13                             DBE/2017
                                                  SCE

         3.2.3        Ngusiphi sigameko lesenta iMlilo High itfolakale idvume kakhulu?       (1)

         3.2.4        Shano     lokufananako     etimphilweni taboNhloko      naNdlebe
                      etheksthini lengenhla. Bhala emaphuzu LAMABILI.                        (2)

         3.2.5        Lamavi latsi 'Matekuletjeni uphaswa ngenhlanhla' ngabe aliciniso
                      nobe angemanga? Sekela imphendvulo yakho.                              (2)

         3.2.6        Uyavumelana yini nembono waNdlebe wekutsi naye ufuna
                      kuyewufundzela buthishela enyuvesi? Sekela imphendvulo yakho.          (2)

         3.2.7        Ngusiphi sincumo lesatsatfwa nguNdlebe ngeluhlolo lwakhe
                      lwakamatekuletjeni?                                                    (2)

         3.2.8        Ngabe tento taNdlebe tekungafundzi atsembe emaphepha
                      langasiwo tiyenteka yini etikolweni kulesikhatsi lesiphila kuso?
                      Sekela imphendvulo yakho.                                              (2)

         3.2.9        Ngusiphi sifundvo lesitfolakala    kulendzaba   lemfisha?   Bhala
                      emaphuzu LAMABILI.                                                     (2)

         3.2.10       Landza ngemphumela walokwenteka esiphetfweni salendzaba
                      lemfisha.                                                              (2)

                                                                SAMBA SESIGABA C:            35

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    14                            DBE/2017
                                                 SCE

SIGABA D: TINKONDLO

UMBUTO 4: LETFWESE – PT Jele, JJ Thwala

Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lekubutwe ngato.

4.1      Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         Ncamul' emave – SR Mdluli

         1            Inhlitiyo lengalali namuntfu
         2            Ibubula ingacedzi namuhla
         3            Ngitiva tehla nesibibitfwane singasiti
         4            Idzabuka ingeke iletse mehluko
         5            Timsitsile tintsaba letikudze Ncamul'emave
         6            Namuhla ngikudla kwemizindlo nemicabango
         7            Ingabe uyawubuya aphila nje nebakitsi?

         8            Ngubani longakhohlwa ngulesa simomondiya
         9            Sikhikhikhi Lomagadvula sishingishane selucobo
         10           Uma sekajika ekhoneni kudzela sibukeli
         11           Abelesela asho ngaleliphasi livi
         12           Ngimoyitele kancane ngisho ngekutichenya
         13           Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!

         14           Uma agezile wapolishwa kudzela botsotsi
         15           Umkhandza asakhukhumukise emahlombe acunusile
         16           Ubone ngemehlo kutsi simele kutsintfwa silwane
         17           Uyalalela akasuye sonkhanise Ncamula
         18           Ubhukula imincele aye kuleSwatini ngekwetsembeka
         19           Akakhononi ngisho akhonjwa leya eKZN indlela
         20           Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisecinile
         21           Sinini sami lesihambe naye namuhla
         22           Sibika baphetsene kahle eluhambeni.

         23           Nangu achamuka egedeni sebamletsile
         24           Nangu amandzatela ngebusokati
         25           Waba lilanga lucobo namuhla!
         26           Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!
                                                                            [Likhasi 29]

         4.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Hlobo          luni    lwemvumelwano
                      loludvwetjelwe emgceni we-2 newe-4?

                      A   Imvumelwanosicalo leyecako.
                      B   Imvumelwanosigcino leyecako.
                      C   Imvumelwanosicalo lephindzako.
                      D   Imvumelwanomkhatsini leyecako.                                   (1)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         15                           DBE/2017
                                                      SCE

         4.1.2        Khetsa YINYE imphendvulo. Bunkondlo buni lobudvwetjelwe
                      kulomugca longentasi?

                      Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisecinile …

                      A   sifanisongco.
                      B   sifanankhamisa.
                      C   sifanangwaca.
                      D   sihabiso.                                                            (1)

         4.1.3        Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala sinongo lesitfolakala emgceni
                      25 kulenkondlo lengenhla.

                      A   Sifaniso.
                      B   Sifanisongco.
                      C   Sihabiso.
                      D   Simuntfutiso.                                                        (1)

         4.1.4        Shano kutsi sonkondlo ukhuluma ngani kulenkondlo lengenhla.              (1)

         4.1.5        Nika tindzawo LETIMBILI sonkondlo lekatsi 'Ncamul' emave'
                      uyatihamba.                                                              (2)

         4.1.6        Ligama lelitsi simomondiya kulomugca             longentasi   lishoni
                      nawufundza lenkondlo lengenhla?

                      Ngubani longakhohlwa ngulesa simomondiya.                                (1)

         4.1.7        Bunkondlo buni lobuvetwa          ngulemigca    lengentasi?   Sekela
                      imphendvulo yakho.

                      'Sinini sami lesihambe naye namuhla
                      Sibika baphetsene kahle eluhambeni.'                                     (2)

         4.1.8        Bhala imigca LEMITSATFU lesendzimeni yekucala lekhombisa
                      kutsi sonkondlo ukhatsatekile ngalemoto yakhe.                           (3)

         4.1.9        Chaza kutsi abecondze kutsini sonkondlo                 ngalomugca
                      lolandzelako? Bhala emaphuzu LAMABILI.

                      'Uyalalela akasuye sonkhanise Ncamula.'                                  (2)

         4.1.10       Phawula ngekwakheka kwendzima yenkondlo lengentasi. Bhala
                      emaphuzu LAMABILI.

                      Nangu achamuka egedeni sebamletsile
                      Nangu amandzatela ngebusokati
                      Waba lilanga lucobo namuhla!
                      Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!                                      (3)

                                                 NA
Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       16                                DBE/2017
                                                    SCE

4.2      Fundza lenkondlo lengentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         Kuhle ketfu! – OA Bhiya

         1            Kusemtsimbeni lomangalisako,
         2            Kusemgidvweni lowesabekako;
         3            Bapheleketeli bamakoti banyukubele,
         4            Buso betibukeli buncumile;
         5            Bahlabelela kungatsi bakhatsele,
         6            Makoti ucambalele tfwi!
         7            Lomshad' uyangimangalisa!
         8            Umlobokati wembets' iveyili yelipulango,
         9            Umyeni wembetse letimnyama,
         10           Bahlabeleli bambetse inyunifomu lemnyama;
         11           Buso babo buphaphatsekile,
         12           Imiphefumulo yab' ikhatsatekile.
         13           Talukat' atililiteli;
         14           Emajah' awaphoseki,
         15           Tintfomb' atigidz' ekudzeni,
         16           Bantfwana bamel' ekudzeni,
         17           Bamunya titfuph' emlonyeni,
         18           Kungabe bayawulala badleni?
         19           Iwil' insika yelikhaya.
         20           Sicumbi setivakashi siyashuca,
         21           Libandla lebafundisi liyahuba;
         22           Bayolim' ensimini lengafulwa.
         23           Likhaba lalensimu liyababa;
         24           Likhaba lalensimu alibonwa.
         25           Umbhishobh' ubusis' umlobokati,
         26           Umbhishobh' ubhek' emqulwini;
         27           'Lutful' elutfulin' umphefumulo kuMnikati'
         28           Liyakhemetel' etibukelini,
         29           Iyan' imvula yetinsizi;
         30           Umtsimba wonkh' uhluneme,
         31           Umlobokati usele weneme.
                                                                                 [Likhasi 45]

         4.2.1        Khetsa YINYE       imphendvulo.     Hlobo    luni   lwenkondlo    lena
                      lengenhla?

                      A   Inkondlo leyi-sathaya.
                      B   Inkondlo leyi- eleji.
                      C   Inkondlo leyi-lirikhi.
                      D   Inkondlo leyi-sonethi.                                                  (1)

         4.2.2        Shano kutsi bunkondlo buni lobudvwetjelwe emgceni-25.                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2        17                          DBE/2017
                                                     SCE

         4.2.3        Khetsa YINYE imphendvulo. Hlobo luni lweluchumano loluvetwe
                      ngulamagama lacindzetelwe kulemigca lengentasi?
                      'Tintfomb' atigidz' ekudzeni,
                      Bantfwana bamel' ekudzeni,' …

                      A   Luchumanomkhatsini.
                      B   Luchumanosicalo.
                      C   Luchumanosigcino.
                      D   Luchumano loluvundlile.                                            (1)

         4.2.4        Khetsa YINYE imphendvulo. Sonkondlo ngabe ucondze kusitjelani
                      ngalesentakutsi lesidvwetjelwe kulomugca longentasi?

                      'Makoti ucambalele tfwi!'

                      A   Sonkondlo usitjela kutsi umufi uvukile.
                      B   Sonkondlo usitjela kutsi umufi uhleti.
                      C   Sonkondlo usitjela kutsi umufi ungcwatjiwe.
                      D   Sonkondlo usitjela kutsi umufi ushonile.                           (1)

         4.2.5        Ushoni     sonkondlo        ngeligama   lelidvwetjelwe   kulomugca
                      lolandzelako?

                      Umlobokati wembets' iveyili yelipulango,                               (1)

         4.2.6        Sonkondlo abecondze kutsini ngalomugca longentasi?

                      'Lutful' elutfulin' umphefumulo kuMnikati'                             (2)

         4.2.7        Hloboluni lwebunkondlo lobuvetwa nguloluphawu loludvwetjelwe
                      kulomugca longentasi?

                      'Kungabe bayawulala badleni?'                                          (2)

         4.2.8        Sihloko lesitsi 'Kuhle Ketfu' ngabe siyahambisana              yini
                      nalokwenteka enkondlweni? Sekela imphendvulo yakho.                    (2)

         4.2.9        Itsini ingcikitsi yalenkondlo lengenhla? Sekela ngekucaphuna
                      umugca losenkondlweni.                                                 (2)

         4.2.10       Landza ngalokujulile kutsi lomugca lotsi 'Iyan' imvula yetinsizi'
                      usho kutsini enkondlweni.                                              (2)

         4.2.11       Ucabanga kutsi labavelelwe ngulesimo sonkondlo lakhuluma
                      ngaso hulumende angabasita njani? Shano KUTSATFU.                      (3)

                                                                     SAMBA SESIGABA D:       35
                                                                   SAMBA SAKO KONKHE:        70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017/5ecd19f1-2137-4b1e-bae1-cd155fa8a558) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2017/62202c15-a4c4-4566-8101-556b598ebe13) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2017/f998da3e-4cd9-423a-83cb-e0f4ca977ff1) — siSwati FAL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-siswati/fc9ae067-0327-4390-8356-2470510dfddb) — siSwati FAL · QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2023/3d40b9e4-7af0-4037-b68f-64f69636e03a) — siSwati FAL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2016/ab3cd486-3243-4c32-9f4d-a706fa529ceb) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
