# siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2018, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2018/8d712f3b-c025-4230-b4c0-7bbe15d646e1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2018/8d712f3b-c025-4230-b4c0-7bbe15d646e1)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2018-final-memo/88a1b7d1-723e-4972-b3d9-b86b6fe5d653) — Memo · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                        LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                   2018

                                                             EMAMAKI: 70

                                                       SIKHATSI: Ema-awa 2

                       Leliphepha linemakhasi la-25.

Emalungelo agodliwe                                                Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    2                         DBE/2018
                                                 SCE

TICONDZISO

1.       Fundza lelikhasi ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze kulomnyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Leliphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINE.

         SIGABA A:      Inoveli                  (35)
         SIGABA B:      Umdlalo                  (35)
         SIGABA C:      Tindzaba letimfisha      (35)
         SIGABA D:      Tinkondlo                (35)

4.       Bahlolwa abaphendvula imibuto LEMIBILI kuphela. MUNYE umbuto kunobe
         ngutiphi tigaba LETIMBILI. (Umbuto ube MUNYE kuluhlobo lunye lwembhalo
         lalufundzile) lokutawenta emamaki lange-70 njengobe kukhonjiswe ngentasi.

         SIGABA A: INOVELI
         Phendvula MUNYE umbuto wenoveli loyifundzile.

         SIGABA B: UMDLALO
         Phendvula MUNYE umbuto wemdlalo lowufundzile.

         SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA
         Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.

         SIGABA D: TINKONDLO
         Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lekubutwe ngato.

5.       Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale.

6.       Landzela ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.

7.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

8.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi: Sebentisa emaminithi la-60 kuleso
         naleso sigaba.

10.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2          3                      DBE/2018
                                                       SCE

LOKUCUKETFWE

Lelikhasi litawusita bahlolwa ekukhetseni imibuto            LABAFUNA   kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

SIGABA A: INOVELI

Phendvula MUNYE umbuto wenoveli loyifundzile.
INOMBOLO YEMBUTO                   EMAMAKI                              LIKHASI

1.   Kwasha Tikhotsa                                  35                   5

2.   Ngenca Yakho                                     35                   7

SIGABA B: UMDLALO

Phendvula MUNYE umbuto wemdlalo lowufundzile.
3.  Lahloma Ladvuma                   35                                   9

SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA

Phendvula imibuto LEMIBILI ngetindzaba letimfisha lotifundzile.
4.1 'Titifiketi'                          18                              11
                                     NA
4.2 'Wangenta Makhelwane'                 17                              13
                                             NOBE
5.1 'Lizizi'                                          18                  14
                                                 NA
5.2 'Inhlupheko'                                      17                  16

SIGABA D: TINKONDLO

Phendvula TIMBILI tinkondlo ngencwadzi loyifundzile.
6.1 'Ncamul' Emave'                      17                               18
                                     NA
6.2 'Mnukubeti Wemvelo'                  18                               20
                                             NOBE
7.1 'Sihlutfulelo'                                    17                  21
                                                 NA
7.2 'Nasengikhatsele'                                 18                  23

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    4                      DBE/2018
                                                 SCE

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa ekukhetseni imibuto      LABAFUNA   kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

             SIGABA               TINOMBOLO         LINANI LEMIBUTO    THIKA
                                   TEMIBUTO        LEPHENDVULWAKO       ()
A: Inoveli                            1–2                  1

B: Umdlalo                               3               1

C: Tindzaba letimfisha                  4–5              2

D: Tinkondlo                            6–7              2

CAPHELA: Yenta siciniseko sekutsi uphendvule imibuto lesetigabeni LETIMBILI
         kuphela.

Emalungelo agodliwe                                                        Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    5                         DBE/2018
                                                 SCE

SIGABA A: INOVELI

UMBUTO 1: KWASHA TIKHOTSA – LL Dlamini

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI A

Wathula lesidze sikhatsi Mswati uma eva emavi aSicobolonjwane futsi
awacatsanisa nalawo aKhambi. Wafikelwa ngumdlandla wekulalela achubeke.
Washo ngenhlitiyo kutsi kukhona locamba emanga emkhatsini waboSicobolonjwane
naKhambi. Washo watsi liciniso nemanga kufana nemanti nemafutsa. Wanakashela
ngekutsi liciniso litawuvela libonakale.                                     5

'Veta wakho umbono ngabomnaketfu ngive Sicobolonjwane.'

'Betfusiwe Ngwenyama kwatsiwa ufuna balandzele bokhokho ngenca yemitamo
yabo yekukubangisa sikhundla. Intfo lebafakele luvalo lolukhulu kuncotjwa
kwemakhosi lanemandla kalula,' kusho Sicobolonjwane.

Waphuma Sicobolonjwane elawini lengwenyama ngemuva kwekutfula inkhulumo 10
yakhe ngemphumelelo. Mswati wasala nemibuto leminyenti ledzinga kuphendvulwa.
'Ngubani lonemanga emkhatsini waSicobolonjwane naKhambi? Ngabe bomnaketfu
balwa nami impela? Ngabe ngubani longasita acatulule lena ndzaba yemndeni?
Loyo mcatululi utawuphumelela yini emitameni yekucatulula?' Yonkhe leyo mibuto
beyibutwa nguMswati, abe angenayo imphendvulo lefanele. Umcondvo wakhe 15
wawubhekisa kuboKhambi naSicobolonjwane.
'Khambi ngako -ke ngiyametsemba. Loku lakubikile ngabomnaketfu kuliciniso,' atsi
kuthula kancane Mswati etjisa imicabango yakhe ngaKhambi. Wachubeka
wacabanga ngaSicobolonjwane:
'Sicobolonjwane inhloli yami lengiyitsandzako leseyente umsebenti wayo sikhatsi 20
lesidze ngemphumelelo. Ukhulume emavi lamnandzi kakhulu ngabomnaketfu.
Ngikholwe yena nobe ngikholwe Khambi?'

INgwenyama yesive yasala imangele ingati kutsi kumele ikholwe bani emkhatsini
waKhambi naSicobolonjwane. Yatsatsa sincumo sekutsi ikhiphe Sandlane,
ndvunankhulu wesive aye kubomnakabo ayewubacela kutsi bete eLudzidzini futsi 25
batewukhuluma temndeni.

                                                                  [Likhasi 54–55]

1.1      Khetsa YINYE imphendvulo. Nguluphi ludvweshu loluletfwa singeniso
         saletheksthi? Ludvweshu ...

         A        lwangaphandle.
         B        lwasekucaleni.
         C        lwasemkhatsini.
         D        lwangekhatsi.                                                         (1)

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    6                          DBE/2018
                                                 SCE

1.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Lenkhulumo lekuletheksthi letsi, 'Liciniso
         nemanga kufana nemanti nemafutsa' isho kutsini? Isho kutsi ...

         A        akuhambisani.
         B        kuyahambisana.
         C        kunye.
         D        kuhlalelene.                                                          (1)

1.3      BoKhambi naSicobolonjwane benta msebenti muni nawubhekisa endzabeni
         yonkhe?                                                                        (1)

1.4      Ngabe kukhona yini kuletheksthi lokwenta umfundzi afise kuchubeka
         nekufundza lendzaba? Sekela imphendvulo yakho.                                 (2)

1.5      Tizatfu tini letikwenta utsi Mswati vele bebumfanele bukhosi? Bhala tibe
         TIMBILI.                                                                       (2)

1.6      Bhala ngemaphuzu LAMABILI kutsi yini leyabangela Somcuba waba
         nelitsemba lekutsi Mswati angeke alibuse live nawufundza lenoveli.             (2)

1.7      Ngabe indlovukati Tsandzile isifakile yini sandla ekwenteni Mswati akhone
         kuncoba bobhuti bakhe? Sekela imphendvulo yakho.                               (2)

1.8      Bhala KUBILI lokwaba buhlungu lokwenteka esiphetfweni salenoveli.              (2)

1.9      Lenkhulumo yaSicobolonjwane letsi, 'Betfusiwe Ngwenyama kwatsiwa ufuna
         balandzele bokhokho' isho kutsini?                                             (2)

1.10     Umbhali uphumelele yini kusetfulela inkinga labukene nayo Mswati
         kulesicashunwa? Sekela imphendvulo yakho.                                      (2)

1.11     Catsanisa similo saSicobolonjwane nesaKhambi ubhekise emibikweni
         lebayetfulela inkhosi kuletheksthi.                                            (2)

1.12     Ngabe lendzaba yenteka esikhatsini sanamuhla nobe sakudzala? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                             (2)

1.13     Lukuphi luvutfondzaba kulenoveli letsi, 'Kwasha Tikhotsa'?                     (2)

1.14     Tento taMswati tihambisana kangakanani nesihloko salenoveli? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                             (2)

1.15     Kuyabonakala kutsi Mswati nabobhuti bakhe abakahlalisani kahle. Sekela
         lenkhulumo ngemaphuzu LAMATSATFU.                                              (3)

1.16     Bhala sifundvo lositfola kulenoveli ngendlela lebabulawa ngayo boSomcuba.
         Sekela imphendvulo yakho.                                                      (2)

1.17     Kube bekunguwe Mswati ubukene naletinkinga letingaka tekuhlaselwa
         bewungatsatsa siphi sincumo?                                                   (2)

1.18     Mlayeto muni longatfolwa ngemacembu etepolitiki anamuhla uma angafundza
         lenoveli? Bhala emaphuzu LAMATSATFU.                                           (3)
                                                                                        [35]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    7                           DBE/2018
                                                 SCE

UMBUTO 2: NGENCA YAKHO – JJ Ncongwane

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI B

'Simon mkhaya likusasa lami limnyama. Vele mine ngingulahliwe ngobe ngalahlwa
ngumake.' Kusho Mshumayeli abheke phasi.

Ubuka phasi nje Mshumayeli ngobe uva sekushisa tinyembeti emehlweni. Tishisa
ngobe kufanele. Phela yena bekasabeke lonkhe litsemba lakhe kumkhulu wakhe.
Likusasa lakhe bekalibona litawuba lihle. Nebuntsandzane bakhe buphele ngobe 5
asatfole imfundvo. Naku-ke lamuhla malume wakhe sewumdlela umona.

'Cha Mshumayeli ungalilahli litsemba. Uncono wena ngobe uphiwe nasenhloko,
mhlawumbe kukhona labatakuvela bakuphe imali yekuchubeka nesikolo. Uyabona
mine ngifuna kusiyekela nje sikolo ngobe ngiyabona kutsi angikaphiwa lapha
enhloko.'                                                                  10

'Hawu! Sewufuna kusiyekela sikolo Simon?' kubuta Mshumayeli aphakamisa
inhloko ambuka.

'Njengaloku ngisho mkhaya.'

'Cha mkhaya kute nami lengingakwenta. Phela kuphindza libanga linye kabili kusho
kona kutsi awukaphiwa lapha enhloko. Kodvwa ungakhatsateki ngami Mshumayeli. 15
Mine ngumnyaka wami wekugcina lapha eMajuba. Ngiyaphasa nome ngiyafeyila,
vele ngiyasishiya sikolo. Sengifuna kuyofuna umsebenti. Sikhatsi sami sekuhlala
esikolweni sesiphelile. Kodvwa ngitsi chubeka wena Mshumayeli ufundze. Sesibuke
wena kutsi utawusimela uphakamise indzawo yakitsi. Uphindze uphakamise lipulasi
lakaTimbulu.'                                                                    20

'Manje Simon uyowufuna kuphi umsebenti?'

'Hhayi ungahlupheki ngami Mshumayeli mine ngifuna kuyowufuna le eMsidamu
emasotjeni. Ngifuna kuyobamba inganono. Ngiyawutsandza lomsebenti webusotja.
Ngako-ke nangiphumelela ngiwutfola ngitakutfumelela imadlana. Ngiyati wangisita
kakhulu wena Mshumayeli sisafundza eMvongotsini.'                               25

                                                                    [Likhasi 85–86]

2.1      Khetsa YINYE imphendvulo. Kulabalingisi          labalandzelako    ngubani
         lobekabukene nenkinga lenkhulu?

         A       NguSimon
         B       NguMshumayeli
         C       NguMabhunu
         D       NguKhanyisile                                                            (1)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       8                                DBE/2018
                                                    SCE

2.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Tento talabalingisi labakhuluma kuletheksthi
         tilufundzisani lusha lwalomuhla?
         A        Kucabana
         B        Kuzondana
         C        Kubambisana
         D        Kuyengana                                                                      (1)
2.3      Nguyiphi inkinga labukene nayo Mshumayeli kuletheksthi lengenhla?                       (1)

2.4      Emavi aMshumayeli latsi, 'Vele mine ngingulahliwe ngobe ngalahlwa
         ngumake' uwakhulunyiswa yini?                                                           (1)

2.5      Bhala inkhulumo lesendzimeni            yesitsatfu   lesitjela   kutsi   Mshumayeli
         bekahlakaniphile esikolweni.                                                            (2)
2.6      Bhala emaphuzu LAMABILI lafakazela kutsi Mshumayeli bekayitsandza
         indzawo yakubo.                                                                         (2)

2.7      Itsini ingcikitsi yalenoveli uma ufundza letheksthi? Sekela imphendvulo yakho.          (2)

2.8      Bhala tigameko LETINTSATFU letiveta kahle kamhlophe kutsi lendzaba
         yenteka esikhatsini sakudzala.                                                          (3)
2.9      Kubi ngani kubeka litsemba lakho kulomunye umuntfu njengobe Mshumayeli
         bekabeke litsemba lakhe kumkhulu Gendinyoni? Bhala emaphuzu LAMABILI.                   (2)

2.10     Bhala KUBILI lokungaba ngumphumela lomubi wekuyekela kwaSimon
         kufundza sikolo.                                                                        (2)

2.11     Ucabanga kutsi umbhali bekahloseni ngekusibhalela lenoveli? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                      (2)
2.12     Ngabe uyavelana yini naMabhunu ngekuboshwa kwakhe ayodvosa ejele?
         Sekela ngemaphuzu LAMATSATFU.                                                           (3)

2.13     Ngabe kuliciniso nobe liphutsa loko lokushiwo nguMshumayeli kutsi
         buntsandzane bakhe bungaphela nangatfola imfundvo? Sekela imphendvulo
         yakho ngemaphuzu LAMABILI.                                                              (2)

2.14     Catsanisa indlela lebebaphila ngayo boMshumayeli neyebafundzi balesikhatsi
         sanamuhla.                                                                              (2)
2.15     Ngabe gogo Finishi uvetwe angumlingisi lonjani ngesikhatsi abuta
         emaphoyiseni kutsi atitfumele yini titfupha taMabhunu ePitoli? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                      (2)

2.16     Ngusiphi sifundvo lesitfolakala kulenoveli nasibhekise kuthishelanhloko
         Mdlalose? Sekela imphendvulo yakho.                                                     (2)

2.17     Ngabe sihloko salenoveli sikhetseke kahle yini? Sekela imphendvulo yakho.               (2)
2.18     Ngabe uyavumelana yini nembono lotsi, lenoveli iphetseke kahle? Sekela
         imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMATSATFU.                                                (3)
                                                                                                 [35]
                                                                    SAMBA SESIGABA A:            35

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       9                               DBE/2018
                                                    SCE

SIGABA B: UMDLALO

UMBUTO 3: LAHLOMA LADVUMA – Z Motsa

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

ITHEKSTHI C

IMBIBA-NCHANTI:         Awusho-ke kutsi unyoko wakwetsa watsi ungubani ligama
                        lakho?
TSEMBATIVE:             NginguTsembative, Mliba!
IMBIBA:                 Tsemba – tive! Yebo-ke kuyewak ...
INDLOVUKATI:            (Ngekumangala.) Tsemba-ti-ve?                                        5
IMBIBA:                 Ngishito kadzeni kutsi silulu sibole tfuhlu! Mbiba! Abafe!
                        (Asondzele emabutfo.)
IMBIBA-NCHANTI:         (Abhekise kumbutfo.) Kahleni! Nifuna kucitsa ingati yami
                        nginibukile?
                        Phasi! (Abhekise etindvuneni takhe.) Kuhhuma inhloko-ke              10
                        manje!
IMBIBA:                 Nitsini Batfwa?
IMBIBA-NCHANTI:         Kungatsiwani Mbiba, baganene labantfu!
IMBIBA:                 Nini manje? Be-benteni?
IMBIBA-NCHANTI:         Baganene!                                                            15
INDLOVUKATI:            Ngubabe lowafa yini? Tiphila tini leti letehlela mine?
IMBIBA:                 Ntfombatana, usihlolelani sikwetsembe nakangaka?
IMBIBA-NCHANTI:         Liciniso babe! (Kubindze sikhashana futsi.)
SIGWACA:                Avele bafe kute lokunye!
INDVODZA 1:             Tindvuna, litsini lenu?                                              20
                        Kumatima Mbiba!
INDVODZA 2:             Lami litsi kabafe Mbiba! Usho njalo umtsetfo! Umtsetfo
                        ngumtsetfo!
IMBIBA:                 Bafe bobabili? Kute nje buKhosi lobuma ngaphandle
                        KweNdlovukati? Akufe lomlisa isindze yona! Ngiyema lapho!            25
                        (Sihlebo.) Safa bachamuki labacedza lifa leBatfwa sibukile!
TFOLWANE:               Cha livi-ke lelo! Nami ngiyaleseka. Akufe lomchamuki.
IMBIBA-NCHANTI:         Kahleni ngemawala Batfwa baboMbokodvo!

                        Khumbulani, lomlisa ulitsambo lami!
                        Ngekubona kwami Batfwa, abacolelwe bobabili batichubekele 30
                        bahlale eveni laboyisemkhulu!
LABANYE:                Hheyi hlala phasi uyahhema jahalakitsi! Mdvoseni ngenjobo
                        ahlale phasi bo!
                                                                           [Likhasi 74–75]

3.1       Khetsa YINYE imphendvulo.              Kuletheksthi   iMbiba-nchanti   ibonakala
          ingumlingisi lonjani?
          A       Loyindilinga
          B       Losicaba
          C       Longumbhebhetseli
          D       Longummeleli                                                                    (1)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2           10                        DBE/2018
                                                        SCE

3.2      Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala ligama lelichazwa ngulenkhulumo
         yeMbiba-nchanti letsi, 'Nifuna kucitsa ingati yami nginibukile'.
         A        Kubuyisela
         B        Kushaya
         C        Kubulala
         D        Kubukela                                                                    (1)
3.3      Ngusiphi lesigameko lesentiwe iNdlovukati naTsembative lesimangalisa
         iMbiba kuletheksthi lengenhla?                                                       (2)

3.4      Ucabanga kutsi bebumfanele              yini    Ndvukutemphi   bukhosi?   Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                   (2)

3.5      Singadlaleka yini esiteji lesicashunwa? Sekela imphendvulo yakho.                    (2)
3.6      Kukhuluma kwalabadlali kuletheksthi kusivetela luphi luhlobo lweludvweshu?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                            (2)

3.7      Lenkhulumo yeMbiba letsi, 'ngishito kadzeni kutsi silulu sibole tfuhlu' isho
         kutsini?                                                                             (2)

3.8      Tento taKhetsiwe timveta angumdlali lonjani ngekwekutiphatsa kulomdlalo?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                            (2)
3.9      Bhala KUBILI lebekuhlupha Vusematfwa ate afikelwe kwesaba kulomdlalo.                (2)

3.10     Ngemaphuzu LAMABILI bhala lokubanga kutsi kufa kwaNdvukutemphi
         singakukhaleli.                                                                      (2)

3.11     Chaza kutsi bekahloseni umbhali ngekusetfulela Tsembative longabunatsi
         tjwala.                                                                              (2)
3.12     Ngabe tifiso taboSigwaca naTfolwane tekufuna kubona Tsembative abusa
         taphumelela yini? Sekela imphendvulo yakho.                                          (2)

3.13     Ngabe lesento lesiphakanyiswa yindvodza leyincenye yemabutfo eMbiba
         sekutsi ababulawe boKhetsiwe naTsembative siyahambisana yini nemtsetfo-
         sisekelo weNingizimu Afrika? Sekela imphendvulo yakho.                               (2)

3.14     Chaza kutsi yini leyenta sitsi Ndvukutemphi udlale indzima lebalulekile
         ekutfutfukiseni lomdlalo uze ufike kuluvutfondzaba.                                  (2)
3.15     Kungumbono nobe kuliciniso kutsi Tsembative bekangumuntfu longahloniphi
         imitsetfo yasebukhosini? Sekela ubhekisa kuKhetsiwe.                                 (2)

3.16     Ngabe Madzandza uwavulile yini emehlo emantfombatana lamaningi? Sekela
         imphendvulo yakho.                                                                   (2)
3.17     Ngabe lomdlalo uyimbangalusizi nome usenamisi nasibuka siphetfo sawo?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                            (2)
3.18     Ngekubona kwakho amangaliswa yini emadvodza esiphetfweni salomdlalo?
         Bhala emaphuzu LAMATSATFU.                                                           (3)
                                                                   SAMBA SESIGABA B:          35
Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    11                              DBE/2018
                                                 SCE

SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA

UMBUTO 4: LITSAMBO – EJ Mhlanga

Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.

4.1      'TITIFIKETI' – JJ Thwala

         Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI D

         KuseNsimini      High    leyakhiwe      lapha    kulakaNhlapho     esigodzini
         saseDundonald. Kulesikolo kunelijaha lelifundzisako lelitsi nalikhuluma
         nebantfu litisho ngalokuphelele.
         'NginguNdzabatakhe Magongo lonanati ticu: BA; C.E.D. lowatitfola ngale
         kweluThaka kuleSwatini. Ngingakusita ngani-ke wena weKunene?'                     5
         'Ngiyabuta nje mayelana nemfundvo lephakeme yenteni?,' kusho Musa
         Madvonsela.
         'Ungabuti nje; buta ngive. Ubutani? Utsi imfundvo lephakeme yenteni?'
         kubuta Ndzabatakhe ngekunganaki.
         'Anginalo lwati lolwanele ngemfundvo lephakeme; manje-ke ngicela                  10
         ungichazele ngibe nelwati,' kunakashela Musa.
         'Konje ungubani wena? Ngihlale ngikubona nje ufake thayi wendlula lapha
         embikwesikolo setfu.'
         'NginguMusa Madvonsela lophase mathiliki eLitjelembube High ngemnyaka
         lophelile. Lonyaka ngifundzisa kulesa sikolo lesincane lesilapha                  15
         edvundvwini,' kusho Musa atichaza.
         'Hawu, uma embikwebafundzi ngamathiliki? Unguthishela nje wena?
         Wabufundzela kuliphi likolishi?'
         'Bengitsi sengichazile simo sami sonkhe kuwe. Ngichazile kutsi ngafundza
         ngagcina kuliphi libanga futsi kusiphi sikolo.'                                   20
         'Abekho yini bothishela labanetitifiketi njengatsi labangafundzisa kulesikolo
         lofundzisa kuso?'
         'Yebo, abekho. Ngite lapha nje kuwe, ngobe ngitewufuna lwati. Ngisite
         mnaketfu ngelwati lwemfundvo lephakeme.'
         'Beyingekho yini i-Life Orientation esikolweni senu?' kubuta Ndzabatakhe.         25
         Wamshiya lapho Ndzabatakhe umsa waMadvonsela agcolotele.

                                                                           [Likhasi 104]

         4.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala libito lemlingisi logcamile
                      kuletheksthi lengenhla?

                      A   NguNdzabatakhe
                      B   NguMusa
                      C   NguSifiso
                      D   NguMandla                                                             (1)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         12                        DBE/2018
                                                      SCE

         4.1.2        Khetsa YINYE imphendvulo. Lenkhulumo yaNdzabatakhe letsi,
                      'Hawu, uma embikwebafundzi ngalomethiliki? Unguthishela nje
                      wena?' beyikhombisani? Beyikhombisa ...

                      A   kumfisela.
                      B   kumjabulela.
                      C   kumhalalisela.
                      D   kumedzelela.                                                       (1)

         4.1.3        Ngabe Musa ubukene nayiphi inkinga kulendzatjana yonkhe?               (1)

         4.1.4        Bangaki balingisi lababalulekile kuletheksthi?                         (1)

         4.1.5        Abecinisile yini Ndzabatakhe kutsi tifundvo takhe watitfola
                      ngesheya kweluThaka? Sekela imphendvulo yakho.                         (2)

         4.1.6        Indzatjana yonkhe yenteka esikhatsini sanyalo. Bhala emaphuzu
                      LAMABILI lafakazela loko.                                              (2)

         4.1.7        Bhala ngemaphuzu LAMABILI kutsi Ndzabatakhe uvetwe
                      njengemlingisi lonjani ngekwesimilo nawubhekisa kulenkhulumo
                      lengentasi.

                      'Abekho yini bothishela labanetitifiketi njengatsi labangafundzisa
                      kulesikolo lofundzisa kuso.'                                           (2)

         4.1.8        Ngabe sento saNdzabatakhe sekusebentisa titifiketi temanga
                      siyintfo leyentekako yini nanyalo? Sekela imphendvulo yakho.           (2)

         4.1.9        Ungamsita kanjani Musa kute atfutfukise imfundvo yakhe? Bhala
                      emaphuzu LAMABILI.                                                     (2)

         4.1.10       Ngabe sihloko sendzatjana lesitsi, 'TITIFIKETI' siyahambelana yini
                      naloko lokwenteka kulendzatjana? Sekela imphendvulo yakho.             (2)

         4.1.11       Ngusiphi sifundvo lesitfolakala kulendzatjana nawubuka siphetfo
                      sayo? Sekela imphendvulo yakho.                                        (2)

                                                 NA

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    13                                 DBE/2018
                                                 SCE

4.2      'WANGENTA MAKHELWANE' – MF Mkhonza

         Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI E

         'Lokwabona ngimi kwabona yinja ngenyeti, uyati ngiyavelelwa. Mine
         bengibuke kutsi Bonisile sekusele kancane acedze kufundza atewusebenta
         angiphumute kulenhlupheko lengibukene nayo, kantsi ngiyabhudza nje.
         Nango phela sewugugudlele, futsi nanyalo ungatsi uyangilaya
         nangumntfwana.                                                         5
         Angati kutsi Mlangeni ngitawumbukelwa ngubani?'
         Ukhuluma yedvwa nje LaZulu uhleti esitubhini kakhe, uphetse likomishi
         ngesandla. Bekasakhohliwe nekutsi unatsa litiya nalo beselibandza mpo.
         Ulikhohlwa nje lomdzala udla ematsambo enhloko.

         LaZulu bekendze kaMlangeni eMkhwakhweni eMatsulu.                      10
         Ukhuluma yedvwa akatenti. Bonisile longemahlangano abo naMlangeni
         sewutetfwele. Besekusele umnyaka munye nje vo aphotfule ticu takhe te-
         B.A. enyuvesi yaseQwaqwa.
         Ngekwesweleka kwemfundzate uyise wagcina avumile kumchuba
         etifundvweni takhe, kantsi wacala washaya phasi ngendvuku. Phela yena 15
         bekakholwela ekutseni intfombatana asikho sidzingo sekutsi ifundze ize
         igogodze, ngoba kwayo kupheka, iwashe, ilime iphindze itale bantfwana
         lapho yendze khona.

         Noko kusebenta nebantfu eNgodvwane kwayitsambisa ingcondvo yakhe
         wakubona kubaluleka kwemfundvo kulabasikati.                              20
         Yingako avuma kutsengisa tinkhomo kute kutfolakale imali yekuchuba
         Bonosile.
         Bekacabanga angacedzi nje LaZulu bekangatenti, bekacabangela lemali
         yaMlangeni leseyemuke nemfula. Washikashikeka nemicabango LaZulu
         wagcina abone kutsi kuncono ayibite ayibute intfombi yakakhe, ngoba phela 25
         yena besekayifundze ivaliwe. Pho bekaneliso kulolo hlangotsi, umuntfu
         lotetfwele bekambona sisasuka nje phasi.
                                                                               [Likhasi 98]

         4.2.1        Khetsa yinye imphendvulo.        Ngumuphi    umlingisi      lomkhulu
                      kuletheksthi lengenhla?

                      A   NguLaZulu
                      B   NguMlangeni
                      C   NguBonisile
                      D   NguMandla                                                              (1)

         4.2.2        Ngabe ludvweshu lolukuletheksthi lengenhla ngulolunjani? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                         (2)

         4.2.3        Bhala KUNYE locabanga kutsi Bonisile bekufanele akusebentise
                      kuvikela kukhulelwa.                                                       (1)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       14                            DBE/2018
                                                    SCE

         4.2.4        Itsini ingcikitsi yalendzatjana? Sekela imphendvulo yakho.                 (2)

         4.2.5        Catsanisa similo saLaZulu nesaLaSiwela kutsi sibaveta babalingisi
                      labanjani?                                                                 (2)

         4.2.6        Chaza indzawo lapho kwenteka khona lendzatjana.                            (2)

         4.2.7        Kukhona yini kuhambelana emkhatsini wesihloko                naloko
                      lokwenteka kulendzatjana? Sekela imphendvulo yakho.                        (2)

         4.2.8        Bhala KUBILI lokungasitwa ngako bantfu labafana naboBonisile
                      njengobe afundza enyuvesi.                                                 (2)

         4.2.9        Ngabe uvelana kangakanani nemlingisi longuBonisile nawubuka
                      kuphetseka kwalendzatjana? Sekela imphendvulo yakho
                      ngemaphuzu LAMABLI.                                                        (3)
                                                                                                 [35]

                                             NOBE

UMBUTO 5: TELUTSANDVO ATIPHELI – JJ Ncongwane

Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.

5.1      'LIZIZI' – JJ Ncongwane

         Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI F

         'Yehheni! Kodvwa umuntfu angenta njani? Ngete phela ngidzabule inyama
         seyibita kangaka esilaheni. Acale nini ematfumbu kuba netifo manje?
         Yinindzaba kudzala besiwadla ematfumbu kodvwa besingaguli?'

         Yonkhe lemibuto lengaka watibuta yona Sibhono Simelane, lichegu
         lelisebenta emadzeleni eBhadini. Sibhono sewusebente iminyaka 5
         lesikhombisa lapha emadzeleni.

         'Sithole, tingakhi lomuhla tinkhomo letihlatjiwe?' kubuta Sibhono kulomunye
         babe labasebenta naye emadzeleni. Yena-ke usandza kufika lapha
         emsebentini, kodvwa sewuneminyaka lemitsatfu asebenta lapha.

         'Tintsi,' asho amkhombisa imphama yonkhe.                                          10

         'Impela ngiyawesaba umona wabodokotela betinkhomo. Deshedi,
         angimange sengibabone badzeshi labanemona longaka! Sisu sonkhe
         senkhomo siyolahlwa nje tsine sikhona sifuna inyama?' kusho Sibhono
         asula tandla emuva kwekutigeza. Nalomuhla ugcoke le-avaloni yakhe
         lebovu layigcoka onkhe emalanga. Nale-avaloni yinkhulu shangatsi 15
         wembulelwa.

         Empeleni solomane kwahamba lowaya dokotela wemNgisi umnumzane
         Thatcher, kwefika lodokotela wemBhunu, sekukhona nematfumbu
         lalahlwako, ngalesinye sikhatsi kulahlwa inkhomo yonkhe.
Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         15                               DBE/2018
                                                      SCE

         'Kwentiwa yini kutsi batsi inkhomo inesifo ngako-ke ematfumbu ayo 20
         akafanele adliwe ngobe atawubulala bantfu, kodvwa yona lenkhomo ayifi
         ngaleso sifo? Beyinani kufa ngembi kwekutsi ihlatjwe kube lesifo besibulala
         phela? Kwenteka njani kutsi lenkhomo ibonakale kutsi inesifo seyihlatjiwe?'
         kubuta Sibhono kuSithole.
         'Impela ubuta umbuto lofanele kubutwa Simelane. Ngingeva mine 25
         nabakhuluma ngengcuba kutsi ingadliwa, ngobe phela isuke ingatiwa leyo
         nkhomo kutsi ibulawe yini,' kusho Sithole.
                                                                                  [Likhasi 88]

         5.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo.             Ngubani   umlingisi     logcamile
                      kuletheksthi lengenhla?
                      A   NguMadoda
                      B   NguSibhono
                      C   NguSithole
                      D   NguThatcher                                                               (1)
         5.1.2        Khetsa YINYE imphendvulo. Bekasho kutsini Sibhono nakatsi,
                      'Inyama seyibita kangaka esilaheni' kuletheksthi?
                      A   Usho kutsi iyadula.
                      B   Usho kutsi yinyenti.
                      C   Usho kutsi ishiphile.
                      D   Usho kutsi iyindlala.                                                     (1)
         5.1.3        Labalingisi labakhuluma kuletheksthi lengenhla babukene nayiphi
                      inkinga?                                                                      (1)
         5.1.4        Bangaki balingisi labakuletheksthi?                                           (1)
         5.1.5        Aliciniso nobe aliphutsa lamavi aSithole latsi, 'Ngingeva mine
                      nabakhuluma ngengcuba kutsi ingadliwa, ngobe phela isuke
                      ingatiwa kutsi ibulawe yini?' Sekela imphendvulo yakho.                       (2)
         5.1.6        Bhala emaphuzu LAMABILI lafakazela kutsi lendzatjana yenteka
                      kulesikhatsi sanyalo.                                                         (2)
         5.1.7        Kukhala kwaSibhono ngekubita kwenyama kumveta angumlingisi
                      lonjani? Bhala emaphuzu LAMABILI.                                             (2)
         5.1.8        Ngabe sento saSithole kulendzatjana siyintfo                leyentekako
                      emisebentini yini? Sekela imphendvulo yakho.                                  (2)
         5.1.9        Timphungane letambonya Sibhono ngekushesha                   angakafiki
                      nasekhaya betikhombani? Sekela imphendvulo yakho.                             (2)
         5.1.10       Kukhona yini kuhambelana emkhatsini wesihloko                     naloko
                      lokwenteka kulendzatjana? Sekela imphendvulo yakho.                           (2)
         5.1.11       Chaza kutsi ngusiphi sifundvo lesitfolakala kulendzatjana
                      nawubuka siphetfo sayo. Sekela imphendvulo yakho.                             (2)

                                                 NA

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     16                            DBE/2018
                                                  SCE

5.2      'INHLUPHEKO' – JJ Ncongwane

         Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         ITHEKSTHI G

         'Hhawu! Lenhloko le shengatsi yamake? Hhawu! Vele ngeyakhe!' kusho Titi
         ngesikhatsi atsi uyafunafuna atfola inhloko yenina incunyiwe yase ihlonywa
         esiphuntini sesihlahla.

         Wema Titi wayibuka inhloko yenina. Tehla tinyembeti tagobhota etihlatsini
         takhe.                                                                    5

         'Hhayi, kuncono kutsi ngisuke kulendzawo ngobe kusho kutsi kukhona
         bantfu labakhandze make alapha base bayambamba bamjuba inhloko.
         Ewu, make waze wangishiya kabuhlungu-ke! Ingabe Rosa-ke yena
         bamentenjani? Loku babulele make, kusho kutsi naye bambulele,' kusho Titi
         atsatsa tinyawo asuka kulendzawo.                                         10

         Nguye loya ahamba akhwacela ngetihlahla. Bekahamba ngekucaphelisisa
         impela. Leto titselo bekatiphatsele unina, wasale watidla yedvwa. Watsi
         ngekutidla aticedze, wase ugibela esihlahleni uyahlala.

         Nakacedza nje kugibela esihlahleni, weva emavi emadvodza akhuluma.
         Wahlahla emehlo wabuka ngalapho achamuka ngakhona lamavi. Wabona 15
         tfushu emadvodza lamatsatfu aphetse tibhamu.

         Eta njalo-ke lamadvodza acondza ngco ngaphasi kwesihlahla lagibele kuso.
         Ahamba nje lamadvodza ayacalata. Kuyabonakala vele kutsi kukhona
         lakufunako.

         'Ewu, Nkhosi yami ngabanjwa-ke. Lamadvodza atawubona letindvumbu 20
         temanumbela kutsi kukhona umuntfu lobekawadla. Ewu,nami ngente
         liphutsa kutsi ngilahle letindvumbu lapha phasi,' kusho Titi emcondvweni
         wakhe, asafile luvalo.

         Efika ngaphasi kwesihlahla lamadvodza. Yagobondzela yacobonga yinye
         yase ikhombisa lawa lamanye kutsi lendvumbu isenematse emuntfu, 25
         lokusho kona kutsi kukhona umuntfu bekadla emanumbela kulendzawo.

                                                                           [Likhasi 74]

         5.2.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Ngusiphi simo lesisitfola kulabalingisi
                      labakuletheksthi lengenhla? Simo ...

                      A   senhlupheko.
                      B   Simo sekujabula.
                      C   Simo senala.
                      D   Simo sekuvota.                                                     (1)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2      17                               DBE/2018
                                                   SCE

         5.2.2        Khetsa YINYE imphendvulo.          Ngumuphi    umlingisi     lomkhulu
                      kuletheksthi lengenhla?

                      A   NguRosa
                      B   NguTopisa
                      C   NguTiti
                      D   NguTimbulu                                                            (1)

         5.2.3        Khetsa YINYE imphendvulo. Hlobo luni lweludvweshu lolutfolakala
                      endzimeni yesibili kuletheksthi lengenhla?

                      A   Lwasemkhatsini
                      B   Lwasekugcineni
                      C   Lwangaphandle
                      D   Lwangekhatsi                                                          (1)

         5.2.4        Bhala KUNYE locabanga kutsi emasotja kungenteka akwenta
                      kuRosa njengobe Titi agcine angakamtfoli.                                 (1)

         5.2.5        Itsini ingcikitsi yalendzatjana? Sekela imphendvulo yakho.                (2)

         5.2.6        Sento semasotja sekubulala unina waTiti ngendlela lebuhlungu
                      siwaveta njengebantfu labanjani ngekwesimilo? Bhala emaphuzu
                      LAMABILI.                                                                 (2)

         5.2.7        Lendzatjana yenteka kuliphi         live?   Sekela   ngekubhekisa
                      kulokushiwo encwadzini.                                                   (2)

         5.2.8        Indlela bantfu lababulawa ngayo kulelive lebekuhlala khona boTiti
                      ikhomba kutsi sinjani simo senhlalo kulelive? Bhala KUBILI.               (2)

         5.2.9        Bhala KUBILI lokungasitwa ngako bantfu labafana naboTiti.                 (2)

         5.2.10       Chaza kutsi uvelana kangakanani nemlingisi longuTiti uma ubuka
                      kuphetseka kwalendzatjana?                                                (3)
                                                                                                [35]

                                                                  SAMBA SESIGABA C:             35

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    18                           DBE/2018
                                                 SCE

SIGABA D: TINKONDLO

UMBUTO 6: LETFWESE – PT Jele na JJ Thwala

Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lekubutwe ngato.

6.1      Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         Ncamul' emave – SR Mdluli

         1            Inhlitiyo lengalali namuntfu
         2            Ibubula ingacedzi namuhla
         3            Ngitiva tehla nesibibitfwane singasiti
         4            Idzabuka ingeke iletse mehluko
         5            Timsitsile tintsaba letikudze Ncamul' emave
         6            Namuhla ngikudla kwemizindlo nemicabango
         7            Ingabe uyawubuya aphila nje nebakitsi?

         8            Ngubani longakhohlwa ngulesa simomondiya
         9            Sikhikhikhi Lomagadvula sishingishane selucobo
         10           Uma sekajika ekhoneni kudzela sibukeli
         11           Abelesela asho ngaleliphasi livi
         12           Ngimoyitele kancane ngisho ngekutichenya
         13           Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!

         14           Uma agezile wapolishwa kudzela botsotsi
         15           Umkhandza asakhukhumukise emahlombe acunusile
         16           Ubone ngemehlo kutsi simele kutsintfwa silwane
         17           Uyalalela akasuye sonkhanise Ncamula
         18           Ubhukula imincele aye kuleSwatini ngekwetsembeka
         19           Akakhononi ngisho akhonjwa leya eKZN indlela
         20           Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisecinile
         21           Sinini sami lesihambe naye namuhla
         22           Sibika baphetsene kahle eluhambeni.

         23           Nangu achamuka egedeni sebamletsile
         24           Nangu amandzatela ngebusokati
         25           Sinini sami lesihambe naye namuhla
         26           Sibika baphetsene kahle eluhambeni.
         27           Waba lilanga lucobo namuhla!
         28           Ncamul' emave tintsaba tiyamdedela!

                                                                           [Likhasi 29]

         6.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala luhlobo lwenkondlo lengehla.

                      A   Inkondlosililo
                      B   Ilirikhi
                      C   Isathaya
                      D   Inkondlomlandvo                                                 (1)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         19                            DBE/2018
                                                      SCE

         6.1.2        Khetsa YINYE imphendvulo. Bhala imvumelwano lekulemigca
                      lelandzelako?

                      Inhlitiyo lengalali namuntfu
                      Ibubula ingacedzi namuhla

                      A   Imvumelwanosigcino
                      B   Imvumelwanomkhatsini
                      C   Imvumelwanomaphakatsi
                      D   Imvumelwanosicalo                                                     (1)

         6.1.3        Khetsa YINYE imphendvulo. Sonkondlo ucondzeni ngalomugca
                      longentasi?

                      'Namuhla ngikudla kwemizindlo nemicabango'

                      A   Akalali ucabanga siphelane.
                      B   Akalali udlala siphelane.
                      C   Akalali ufundza siphelane.
                      D   Akalali uhamba siphelane.                                             (1)

         6.1.4        Bhala KUNYE lokusendzimeni yesitsatfu            lekatsi    sonkondlo
                      uyakutsandza ngaNcamul' emave wakhe.                                      (1)

         6.1.5        Sonkondlo usebentise kumuntfutisa nesifanisongco endzimeni
                      yekugcina. Bhala lemigca lenaletinongo.                                   (2)

         6.1.6        Nguliphi ligama lelingachaza lokwente sonkondlo wangafaki ngci
                      kulomugca lolandzelako? Sekela imphendvulo yakho.

                      Sinini sami lesihambe naye namuhla
                      Sibika baphetsene kahle eluhambeni.                                       (2)

         6.1.7        Sonkondlo ukhuluma ngani kulenkondlo lengenhla?                Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                        (2)

         6.1.8        Bhala   bunkondlo     lobuletfwa      nguletinhlavu   letidvwetjelwe
                      kulomugca longentasi.

                      Sifungo sekutsi siyofa silahlane sisecinile                               (1)

         6.1.9        Chaza kutsi abecondze kutsini sonkondlo                    ngalomugca
                      lolandzelako? Bhala emaphuzu LAMABILI.

                      Akakhononi ngisho akhonjwa leya eKZN indlela.                             (2)

         6.1.10       Lenkondlo imveta akusiphi simo semoya sonkondlo? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                        (2)

         6.1.11       Mlayeto muni        longawudlulisa     emphakatsini    ngalenkondlo
                      lengenhla.                                                                (2)

                                                 NA

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    20                           DBE/2018
                                                 SCE

6.2      Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         Mnukubeti Wemvelo – AT Fakude

         1            Utsini ngalomoya lowunukubeta nsuku tonkhe?
         2            Utsini ngalamanti lowakhipha sitfunti?
         3            Utsini ngalomhlaba lowukhipha buwona?
         4            Utsini ngalolwandle loluncisha inhlonipho?
         5            Vele sonkhe sesihlukubetekile,
         6            Vele sonkhe sesihluphekile,
         7            Sekwanele Mhlukubetindzini.
         8            Salusikhawula ngekushesha.

         9            Kutsanti bekwekhutwa wen' eMgwenya
         10           Itolo bekwelulekwa wen' evenini yakho yentfutfu.
         11           Namuhla kusahhunyutwa wena ngemfuhlumfuhlu yetibi takho
         12           Tehle letingeyusulwa ngumuntfu,
         13           Akhale Noyana,
         14           Tikukhalele takaSigonyela.

         15           Emabhodlela, emabhodlela emigwacweni yetfu
         16           Asihlaba sihlabeke enyameni yetfu
         17           Emaphepha, emaphepha emabaleni etfu
         18           Aphephuka sihlabeke etindleleni tetfu
         19           Tincamu, tincamu etindleleni tetfu
         20           Tincamul' imphilo yetfu eveni ngekushesha
         21           Kantsi yini ngawe Mnukubeti?
         22           Kantsi kwakhala nyonini kuwe?
         23           Kantsi wabhunyiselwa ngatiphi wena?
         24           Usilwane cobo lwaso wena
         25           Sekwenele Mnumzane – COLA.

         26           Mnukubeti, Mnukubeti,
         27           Cabanga, ucabangisise,
         28           Zindla uzindlisise
         29           Tinsuku takho setibaliwe,
         30           Sala kutjelwa sibona ngemopho.
                                                                           [Likhasi 37]

         6.2.1        Khetsa YINYE imphendvulo.         Hlobo   luni   lweluchumano
                      lolukulemigca we-1 kuya kuwe-4?

                      A   Luchumanosigcino
                      B   Luchumanosicalo
                      C   Luchumanomkhatsini
                      D   Luchumanomaphakatsi                                             (1)

         6.2.2        Nguluphi luhlobo lwesinongo senkhulumo loluvetwa nguleligama
                      lelidvwetjelwe?

                      Usilwane lucobo lwaso.                                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         21                      DBE/2018
                                                      SCE

         6.2.3        Bhala iphethini yalomugca.

                      'Sala kutjelwa sibona ngemopho.'                                    (1)

         6.2.4        Bhala sifanamsindvo lesisetjentiswe emgceni longentasi uphindze
                      ubhale neluhlobo lwaso.

                      'Emaphepha, emaphepha emabaleni etfu.'                              (2)

         6.2.5        Bhala KUBILI lokusenkondlweni lokunukubeta imvelo.                  (2)

         6.2.6        Sonkondlo uchazani ngalomugca lolandzelako?

                      'Tinsuku takho setibaliwe,'                                         (2)

         6.2.7        Ngemaphuzu LAMABILI bhala lokushiwo ngulenkondlo lengenhla.         (2)

         6.2.8        Bunkondlo buni lobutfolakala emigceni lelandzelako? Sekela
                      imphendvulo yakho.

                      'Tincamu, tincamu etindleleni tetfu'
                      'Tincamul' imphilo yetfu eveni ngekushesha'                         (2)

         6.2.9        Chaza kutsi kungacedvwa njani kunukubetwa kwemvelo.                 (2)

         6.2.10       Sihloko salenkondlo sibumbene yini nalokushiwo yinkondlo?
                      Sekela imphendvulo yakho.                                           (3)

                                                 NA

UMBUTO 7: EMATFUNDVULUKA – BB Malangwane

Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lokubutwe ngato.

7.1      Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         Sihlutfulelo – J Nkwanyane

         1            Inhlitiyo iyachichima,
         2            Ngekudzabula tintsaba netintsatjana,
         3            Ngihulukushela nasemaweni,
         4            Ngiphikelele kuyohlutfula sihlutfulelo,
         5            Lomuhla ngitishaya sifuba,
         6            Ngisitfolile sihlutfulelo.

         7            Ngineligugu ngalesihlutfulelo,
         8            Ngitawuvula tinkanankana te-Afrika,
         9            Nobe sebangidzele bonkhe,
         10           Sengite nendzawo yekufihla inhloko,
         11           Ngitasidvonsa sitfongwana.

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2        22                                 DBE/2018
                                                     SCE

         12           Ete walahleka,
         13           Ete waguga.
         14           Ete wangishiya,
         15           Ete ngakulahla,
         16           Utangondla ngite ngife.

         17           Sivumelwano sami nawe
         18           Singesheya eMelika,
         19           Kulapho la ngahlutfula
         20           Ngesihlutfu sihlutfulelo,
         21           Uluju lomuhla.
         22           Nobe kungeta imikhovu ngilele,
         23           Ete ngashaywa yinyoni,
         24           Lutsandvo lwami nawe ludze,
         25           Ete balucedza bomonase.
         26           Ngawe sengiphehlelelwe.
                                                                                   [Likhasi 39]

         7.1.1        Khetsa YINYE imphendvulo.            Hlobo    luni    lwenkondlo    lena
                      lengenhla? Inkondlo ...

                      A   leyilirikhi.
                      B   lelandzisako.
                      C   legcekako.
                      D   yekufa.                                                                   (1)

         7.1.2        Khetsa YINYE imphendvulo.             Hlobo    luni    lwemvumelwano
                      lolukulemigca lelandzelako?

                      'Ngihulukushela nasemaweni,'
                      'Ngiphikelele kuyohlutfula sihlutfulelo,'

                      A   Imvumelwanosigcino
                      B   Imvumelwanomkhatsini
                      C   Imvumelwanomaphakatsi
                      D   Imvumelwanosicalo                                                         (1)

         7.1.3        Khetsa YINYE imphendvulo. Sonkondlo usho kutsini ngalomugca
                      longentasi?

                      'Ete ngashaywa yinyoni,' Ngeke ashaywe ...

                      A   luvalo.
                      B   yinyoni.
                      C   sivalo.
                      D   yindvuku.                                                                 (1)

         7.1.4        Bhala KUNYE lokusenkondlweni lekatsi sonkondlo lesihlutfulelo
                      ngete sakwenta.                                                               (1)

Emalungelo agodliwe                                                                        Phenya

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2          23                        DBE/2018
                                                       SCE

         7.1.5        Bunkondlo buni lobukulamagama ladvwetjelwe                emigceni
                      lelandzelako? Sekela imphendvulo yakho.
                      Kulapho la ngahlutfula
                      Ngesihlutfu sihlutfulelo,                                              (2)
         7.1.6        Ngusiphi lesihlutfulelo sonkondlo lakhuluma ngaso? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                     (2)
         7.1.7        Bunkondlo buni lobutfolakala kulemigca lengentasi? Sekela
                      imphendvulo yakho.
                      'Sivumelwano sami nawe'
                      'Singesheya eMelika,'                                                  (2)
         7.1.8        Bhala imigca lemibili leneluchumanosicalo letfolakala kulenkondlo.     (1)
         7.1.9        Usho kutsini sonkondlo nakatsi, 'Ngitawuvula tinkanankana te-
                      Afrika?'                                                               (2)
         7.1.10       Sonkondlo bekakusiphi simo uma abhala lenkondlo? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                     (2)
         7.1.11       Nguwuphi umlayeto loletfwa ngulenkondlo lengenhla?                     (2)
                                                  NA
7.2      Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.

         Nasengikhatsele – JJ Ncongwane

         1            Nasengikhatsele ngaphela nya,
         2            Imikhono yami seyitsambe bhece,
         3            Emehl' ami asavaleke ngci,
         4            Imicabango yami seyiphelile,
         5            Umoya wami awukapheli,
         6            Imphilo yami ayikagcini
         7            Ngigcinekile nje kulelikhasi,
         8            Akusilo likhasi lami lekugcina.

         9            Ngifihleni ngasemfihlakalweni yemabhuku,
         10           Ngibekeni kulendlu legcin' emabhuku,
         11           Lapho ngitawuphumula khona kulesibhuku,
         12           Siphuku sami singigcine lapho,
         13           Ningangihlukanisi nebantfu,
         14           Ngive bantfu bangibuta tintfuli,
         15           Batsi bhu bhu bhu!

         16           Ngifihleni emfihlakalweni yemicabango,
         17           Imicabango yami yembuleleke lemfihlo,
         18           Yekucondz' imicondvo yemaBhunu,
         19           Ngibhukule ngishone kulela lemabhuku,
         20           Ngilale ngibhek' etulu kulemimoya
         21           Ngiv' emabhuk' angibhudzisa ngedvwa,
         22           Atsi bhu bhu bhu!

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Siswati FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018/5c0ccc9d-d086-4efa-a6bb-96fcc2ef0801) — siSwati FAL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018/3fbb8b93-9531-4619-998f-758ebd5e5272) — siSwati FAL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2023/a318895f-18ce-4519-b20e-34445220dd21) — siSwati FAL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2022/6395bf9a-760d-4438-b87f-d9a7f4b4737e) — siSwati FAL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2021/3a4e878e-3129-4701-9464-1a1ccd079d39) — siSwati FAL · QP · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2020/1aae4ae3-98a4-4246-8295-c28d18761561) — siSwati FAL · QP · 2020 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
