# siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2016 Question Paper

> Grade 12 siSwati FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2016, 17 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2016/c249961d-24fb-40d8-b6fc-765e910a58a7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 P2 NSC November 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2016/c249961d-24fb-40d8-b6fc-765e910a58a7)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · siswati. Question paper, 17 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2016-memo/e4ba5cdb-3c82-457b-a7d3-683bf4d01a6d) — Memo · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                             NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                             LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                        LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                               LWETI 2016

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                       Leliphepha linemakhasi la-17.

Emalungelo agodliwe                                      Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    2                   DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Fundza lelikhasi ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.

2.       Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini
         lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe
         ngetincwadzi lotifundze kulomnyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto
         lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.

3.       Leliphepha lemibuto licuketse TIGABA LETINE.

         SIGABA A:      Inoveli                        (35)
         SIGABA B:      Umdlalo                        (35)
         SIGABA C:      Tindzaba letimfisha            (35)
         SIGABA D:      Tinkondlo                      (35)

4.       Phendvula imibuto LEMIBILI kuphela. MUNYE umbuto kusinye setigaba
         letimbili.

         SIGABA A: INOVELI
         Phendvula MUNYE umbuto wenoveli loyifundzile.

         SIGABA B: UMDLALO
         Phendvula MUNYE umbuto wemdlalo lowufundzile.

         SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA
         Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.

         SIGABA D: TINKONDLO
         Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lekubutwe ngato.

5.       Sebentisa luhlu lwekutikhumbuta kute usitakale.

6.       Landzela ticondziso letisekucaleni kwaleso NALESO SIGABA.

7.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo
         ephepheni lemibuto.

8.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi singaba ngemaminithi la-60 kuleso
         naleso sigaba.

10.      Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     3                 DBE/Lweti 2016
                                                  NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa ekukhetseni imibuto       LABAFUNA   kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

SIGABA A: INOVELI

Phendvula umbuto wenoveli loyifundzile.
INOMBOLO YEMBUTO                      EMAMAKI                      LIKHASI

1.   Kwasha Tikhotsa                             35                   5

SIGABA B: UMDLALO

Phendvula umbuto wemdlalo lowufundzile.
2.  Lahloma Ladvuma                     35                            7

SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA

Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.
3.1 'Wangenta Makhelwane'                18                          10

3.2 'Kuhle Ketfu!'                               17                  11

SIGABA D: TINKONDLO

Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lobutwe ngato.
4.1 'Intsambo'                           17                          14

4.2 'Ngitawuphapha'                              18                  16

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    4                   DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

LUHLA LWEKUTIKHUMBUTA

Lelikhasi litawusita bahlolwa ekukhetseni imibuto      LABAFUNA   kuyiphendvula
ngaphandle kwekufundza lonkhe liphepha lemibuto.

             SIGABA               TINOMBOLO         LINANI LEMIBUTO      THIKA
                                   TEMIBUTO        LEPHENDVULWAKO         ()
A: Inoveli                             1                   1

B: Umdlalo                               1               1

C: Tindzaba letimfisha                   2               2

D: Tinkondlo                             2               2

CAPHELA: Cikelela kutsi uphendvule imibuto lesetigabeni LETIMBILI kuphela.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       5                            DBE/Lweti 2016
                                                    NSC

SIGABA A: INOVELI

UMBUTO 1: KWASHA TIKHOTSA – LL Dlamini

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI A

'Sengatsi sesikhulume kakhulu ngaMswati, ngiyetsemba sewubulawa tindlebe,'
kusho Fokotsi. 'Liciniso lelimsulwa lelo mnaketfu. Loku lesikwentako akufuneki
ngobe kukhulumela inyoni etiko. Lokubalulekile kitsi nje kubona Somcuba ahleti
esihlalweni sebukhosi aphetse sive seMaswati hhayi Mswati,' lawo ngemavi
aNdlela. 'Uma kungahlalwa phasi kubutwe kahle kutsi simbangisani Mswati 5
singatsini?' 'Uyativa nje kutsi utsini Fokotsi? Wucabangisise kahle lowo mbuto
wakho, bese utinika wena imphendvulo. Yonkhe intfo leyentiwa ngumuntfu iba
nesizatfu kanye nesisusa lesifanele lesimenta ayente leyontfo. Akusikuhle kutsi
sente intfo lesingenaso sizatfu sayo, ngako-ke loku lesikwentako kumele sibe nato
tizatfu tako. Akufuneki kutsi sente tintfo kube sengatsi asinamehlo ekubuka, 10
asinatindlebe tekuva futsi asinangcondvo yekucabanga,' kweluleka Fokotsi.

'Yini lekuhluphako kuyo yonkhe imitamo yetfu Fokotsi?' Kubuta Ndlela akhombisa
kuphatseka kabi. 'Akukho lokungihluphako futsi nalengiphikisana nako akukho,
kepha ngicondze kutsi akube khona licala lesiletfwesa Mswati kuze asoleke
ebantfwini. Live kumele lati kutsi ubangiswani nome kusolwani kuye.' Kweluleka 15
Fokotsi. 'Uyati kutsi konkhe lesikwentako mnaketfu kuyimfihlo, ngako-ke
asingatibambi ngemikhokha imitamo yetfu ingakaphumeleli. Asilwe imphi kucala
siyincobe, bese simetfwesa licala latawulembatsa asolwe live lonkhe,' kusho Ndlela
aphendvukela kuSomcuba atsi: 'Wathula Somcuba, ngabe kwentenjani mnaketfu?
Veta umbono wakho silalele.'                                                       20

'Akukho lokuyawusehlula sibambene bomnaketfu. Kwanyalo Mswati simnikele
etitseni kutsi kube ngito letilwa naye, hhayi tsine.'
                                                                           [Likhasi 21–22]

1.1      Lenkhulumo yaNdlela letsi, 'Loku lesikwentako akufuneki ngobe kukhulumela
         inyoni etiko,' isho kutsini?

         Khetsa YINYE imphendvulo.

         A        Imfihlo itawuviwa bantfu.
         B        Imfihlo ngeke iviwe bantfu.
         C        Imfihlo kufanele iviwe bantfu.
         D        Imfihlo kufanele ikhulunywe bantfu.                                              (1)

1.2      Umlingisi longuNdlela unesifiso         lesitsite   nangabe   sifundza    letheksthi
         lengenhla. Ngusiphi leso sifiso?

         Khetsa YINYE imphendvulo.

         A        Kubona Sobhuza abusa.
         B        Kubona Somcuba abusa.
         C        Kubona Mswati abusa.
         D        Kubona Fokotsi abusa.                                                            (1)
Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    6                       DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

1.3      Asho kutsini lamavi aNdlela latsi, 'Lokubalulekile kitsi nje kubona Somcuba
         ahleti esihlalweni sebukhosi'?                                                    (1)

1.4      'Konkhe lesikwentako kuyimfihlo.' Nika sizatfu lesibanga Ndlela akhulume
         lamavi.                                                                           (1)

1.5      Nguliphi lelibutfo lelehlukaniswa ekhatsi boMgenge naMswati nabayohlasela
         Ngwavuma?                                                                         (1)

1.6      Yini lebeyenta kungabi khona kuphepha esigodlweni saMswati labekasimise
         eDlomodlomo? Bhala ngemaphuzu LAMABILI.                                           (2)

1.7      Ucabanga kutsi yini lebeyenta boNdlela, Fokotsi naSomcuba bamtsandze
         kangaka Sidvwala? Sekela ngemaphuzu LAMABILI.                                     (2)

1.8      Somcuba utsi, 'Nangabe ubulala sihlahla usijuba timphandze bese siyafa
         awucali ngemagala. Emagala esihlahla ayatifela.' Fakazela lenkhulumo
         ubhekise etindvuneni taMswati.                                                    (2)

1.9      Yini lebekwenta Ndlela abukeke njengemlingisi lophatseka kabi nakelulekwa
         nguFokotsi kuletheksthi lengenhla? Sekela ngemaphuzu LAMABILI.                    (2)

1.10     Wena bewungenta njani nangabe unguMswati uhlaselwe bomnakenu?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                         (2)

1.11     BomnakaboMswati babonakala bangaketsembeki. Vuma nobe uphikise
         ngekwesekela imphendvulo yakho ngemaphuzu LAMABILI.                               (2)

1.12     Mswati akevani netindvuna takhe. Sekela nobe uphikise lesitatimende.              (3)

1.13     Sidvwala bekangulomunye walabahlela kuketula           Mswati   esikhundleni
         sebukhosi. Chaza kutsi kwaba yini siphetfo sakhe.                                 (2)

1.14     Ngikuphi lokudida Mswati ngembiko lochamuka naKhambi naSicobolonjwane
         ngetindzaba letibuya kaMahamba?                                                   (2)

1.15     Bekuyini inhloso yaMswati yekwedlulela etintsabeni teMjindi?                      (2)

1.16     Sicobolonjwane bekayinhloli yaMswati letsembekile. Fakazela lenkhulumo
         ngemaphuzu LAMABILI.                                                              (2)

1.17     Mswati ungumlingisi losicaba. Sekela lombono.                                     (2)

1.18     Ngikuphi lokwentiwa sive saMswati lokukhombisa kujabulela imphumelelo
         yakhe yekwakha tigodlo? Bhala KUTSATFU.                                           (3)

1.19     Ngekubona kwakho aba yimphumelelo yini lamavi aSandlane latsi, 'Hhayi
         Mngayi asifune licebo lekuvimbela imphi lengaphakwa icondze kaMahamba'?
         Sekela imphendvulo yakho.                                                         (2)

                                                              SAMBA SESIGABA A:            35

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       7                         DBE/Lweti 2016
                                                    NSC

SIGABA B: UMDLALO

UMBUTO 2: LAHLOMA LADVUMA – Z Motsa

Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI B

KHETSIWE:             Kungatsi awuyiva lentfo lengikhala ngayo. Angiphikisani netimiso
                      tekubusa sive angilwi nebukhosi, cha! Ngikhala ngekutsi umuntfu
                      angasabi nje nalelincane nje livana kuyo yonkhe lendzaba kantsi
                      kwanaye udzingeke kangangayo yona le …

VUSEMATFWA: Wo! Nembala ucabanga kutsi ng'cabhocabhozi' umdlalo 5
            webantfwana lona! (Atsatse ludziwo anatse.) Kube lisiko belivuma
            kutsi ngulowo abeke livana lentsanjwana yakhe, ngabe bukhona
            bona lobuKhosi loku sikhuluma nje? (Asuke Khetsiwe atsi hlwi
            ludziwo ahambe nalo ayokumela bucalu.) Wentani? Uwasaphi
            emabel' ami?                                                     10

KHETSIWE:             Wena ucabanga kutsi wentani vele? Wanatsa njengesilwane
                      semanti kwente njani?

VUSEMATFWA: Ngiyadla, anginatsi.

KHETSIWE:             Pho khona nawudla          ungate   udlise   kwenkhom'   ilahlekile,
                      Vusematfwa?                                                            15

VUSEMATFWA: Kodvwa wena uyacala yini kungibona ngidl' emabele alabadzala?
            Bewuwasaphi-ke lapha nasengitakuba sinengiso ekuwadleni?

KHETSIWE:             (Abeka ludziwo phans' etinyawo takhe.) Ngichuba umsebenti
                      wami. Wati kahle kutsi kulamalanga lendvulela siBhimbi kufute
                      ngiphisele wena naNdvukutemphi ngininikete ngaloludziwo 20
                      lwesive.

VUSEMATFWA: Pho yini busagcwele? Unatsile nje yena?

KHETSIWE:             Ngimkhandze angekho eMphelave ngase ngichubekela esiyalwini.

VUSEMATFWA: Uyati selingitse liba lelo siko? Pho wangemuka emlonyeni
            ngisadla, utsi awu …                                     25

KHETSIWE:             Ngiyabona ubuka ngeliso lemlalamvubu, awutiboni kahle tintfo
                      wena Vusa. Sibhekene nemtfwalo lomatima kabi wekutsatsa
                      buKhosi. Kepha wena ngatsi kawunendzaba nobe bungaya endlini
                      yakaboNdvukutemphi, yingci nje nakunesiguca nelukhamba
                      embikwakho, lakhile.                                         30

                                                                               [Likhasi 9]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       8                            DBE/Lweti 2016
                                                    NSC

2.1      Usho kutsini Khetsiwe          nakatsi,   'Umuntfu   angasabi   nelivi    lelincane,'
         nawufundza letheksthi?

         Khetsa YINYE imphendvulo.

         A        Angasakhulumi lutfo.
         B        Angasakhulumi kahle.
         C        Angasakhulumi emaciniso.
         D        Angasakhulumi nebafati.                                                          (1)

2.2      Kusho kutsini kutsi, 'wangemuka emlonyeni ngisadla', nawufundzisisa
         letheksthi?

         Khetsa YINYE imphendvulo.

         A        Kumtsatsela asahamba.
         B        Kumtsatsela asakhuluma.
         C        Kumtsatsela asanatsa.
         D        Kumtsatsela asadla.                                                              (1)

2.3      Lenkhulumo yaKhetsiwe letsi, 'Yingci nje nakunesiguca                nelukhamba
         embikwakho, lakhile', imveta angumuntfu lonjani Vusematfwa?

         Khetsa YINYE imphendvulo.

         A        Lotsandza inyama.
         B        Lotsandza kulala.
         C        Lotsandza tindzaba.
         D        Lotsandza tjwala.                                                                (1)

2.4      Lesento saKhetsiwe sekutsatsela Vusematfwa ludziwo letjwala sikhombani?                   (1)

2.5      Bekuyini umsebenti weludziwo kulesicashunwa lesingenhla?                                  (1)

2.6      Hlobo luni lweludvweshu lolutfolakala kulesicashunwa lesingenhla. Sekela
         imphendvulo yakho?                                                                        (2)

2.7      Ngusiphi sizatfu lesenta inkhosi ivumele Tsembative ahambe naKhetsiwe?                    (2)

2.8      Bhala KUBILI lebekubangwa nguQedizizwe naNdvukutemphi kulomdlalo.                         (2)

2.9      Ngikuphi lokwenta Madzandza akhiphele Tsembative timfihlo tasebukhosini?
         Sekela ngemaphuzu LAMABILI.                                                               (2)

2.10     Bhala KUBILI lokusetjentiswe kulomdlalo lokusikhanyisela ngesikhatsi
         sakudzala.                                                                                (2)

2.11     Bhala tintfo LETIMBILI letenta Khetsiwe akhatsateke ngaloku lokwentiwa
         nguVusematfwa kuletheksthi lengenhla.                                                     (2)

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2      9                      DBE/Lweti 2016
                                                   NSC

2.12     Ingcikitsi yalomdlalo      iyahambisana   nalokwenteka   emdlalweni.   Sekela
         lesitatimende.                                                                     (2)

2.13     Bhala KUBILI lokwenteka endzaweni yaseMphelave kulomdlalo.                         (2)

2.14     Wena ucabanga kutsi umbhali bekacondze kusitjelani ngaTsembative
         naKhetsiwe kulomdlalo wonkhe? Bhala KUBILI.                                        (2)

2.15     Bekuyini inhloso yekunatsisa Vusematfwa tjwala kulomdlalo?                         (2)

2.16     Catsanisa similo saKhetsiwe naMadzandza.                                           (2)

2.17     Bhala KUBILI lovelana ngako naMadzandza.                                           (2)

2.18     Ngabe loludvweshu lwacedvwa ngani kulomdlalo?                                      (2)

2.19     Nguliphi liphutsa lelentiwa yiMbiba kulomdlalo?                                    (2)

2.20     Tsembative utelwe wakhula angamati uyise lamtalako. Utsini umbono wakho
         ngalesento seMbiba?                                                                (2)

                                                              SAMBA SESIGABA B:             35

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     10                    DBE/Lweti 2016
                                                  NSC

SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA

UMBUTO 3: LITSAMBO – EJ Mhlanga

Phendvula YOMIBILI imibuto lebutwe ngetindzaba letimfisha.

3.1      'WANGENTA MAKHELWANE' – Martha F Mkhonza

         Fundza letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI C

         'Lokwabonwa ngimi kwabonwa yinja ngenyeti, uyati ngiyavelelwa. Mine
         ngibuke kutsi Bonisile sekusele kancane acedze kufundza atewusebenta
         angiphumute kulenhlupheko lengibukene nayo, kantsi ngiyabhudza nje.
         Nango phela sewugugudlele, futsi nanyalo ungatsi uyangilaya
         nangumntfwana. Angati kutsi Mlangeni ngitawumbukelwa ngubani?'       5

         Ukhuluma yedvwa nje LaZulu uhleti esitubhini kakhe, uphetse likomishi
         ngesandla. Besekakhohliwe nekutsi unatsa litiya nalo beselibandza mpo.
         Ulikhohlwa nje lomdzala udla ematsambo enhloko. LaZulu bekendze
         kaMlangeni, eMkhwakhweni eMatsulu. Ukhuluma yedvwa akatenti. Bonisile
         longemahlangano abo naMlangeni sewutetfwele. Besekusele umnyaka 10
         munye nje vo aphotfule ticu takhe teB.A enyuvesi yaseQwaqwa.
         Ngekwesweleka kwemfundzate uyise wagcina avumile kumchuba
         etifundvweni takhe, kantsi wacala washaya phasi ngendvuku. Phela yena
         bekakholwela ekutseni intfombatana asikho sidzingo sekutsi ifundze ize
         igogodze, ngobe kwayo kupheka, iwashe, ilime iphindze itale bantfwana 15
         lapho yendze khona.

         Noko kusebenta nebantfu eNgodvwane kwayitsambisa ingcondvo yakhe
         wakubona kubaluleka kwemfundvo kulabasikati. Yingako avuma kutsengisa
         tinkhomo kute kutfolakale imali yekuchuba Bonisile. Bekacabanga
         angacedzi nje LaZulu bekangatenti, bekacabangela lemali yaMlangeni 20
         leseyimuke nemfula. Washikashikeka nemcabango LaZulu wagcina abone
         kutsi kuncono ayibite ayibute intfombi yakakhe, ngoba phela yena
         besekayifundze ivaliwe. Pho bekaneliso kulolo hlangotsi, umuntfu lotetfwele
         bekambona sisasuka nje phasi.

                                                                         [Likhasi 98]

         3.1.1        Kusho kutsini kudla ematsambo enhloko?

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Kukhala
                      B   Kukhuluma
                      C   Kugijima
                      D   Kucabanga                                                        (1)

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         11                    DBE/Lweti 2016
                                                      NSC

         3.1.2        Ngabe LaZulu uluhlobo luni lwemlingisi?

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Ungumkhweteli
                      B   Uyindilinga
                      C   Ungumlamuli
                      D   Usicaba                                                             (1)

         3.1.3        Mlangeni bekatimisele kufundzisa Bonisile sikolo. Fakazela lamavi
                      ngekucaphuna kuletheksthi lengenhla.                                    (1)

         3.1.4        Nika tindlela LETIMBILI tekuvikela kukhulelwa letishiwo nguLaZulu.      (2)

         3.1.5        Lesihloko lesitsi, 'Wangenta Makhelwane', siyahambelana yini
                      nalendzatjana yonkhe? Sekela imphendvulo yakho.                         (2)

         3.1.6        Similo saLaSiwela ngabe siyemukeleka yini emmangweni lesiphila
                      kuwo? Sekela imphendvulo yakho.                                         (2)

         3.1.7        LaZulu abecondzeni ngalamavi kuBonisile, 'Tsatsa nayi imbita utsi
                      goje Bobo nangabe utetfwele itawenta lomntfwana akhule kahle'?          (2)

         3.1.8        Bhala SINYE simiso sendzaba lemfisha, lesiphatselene nelinani
                      lebalingisi ucondzise kulendzaba letsi, 'Wangenta Makhelwane'?          (2)

         3.1.9        Ngekwenkholelo     yaMlangeni     letfolakala    kulendzatjana,
                      emantfombatane akukafaneli afundze. Bhala KUTSATFU
                      lebekungahlupha lamatfombatane kulesikhatsi salomuhla.                  (3)

         3.1.10       Ngabe yini leyabangela LaZulu afune kukhipha Bonisile sisu?
                      Bhala emaphuzu LAMABILI.                                                (2)

                                                 NA

3.2      'KUHLE KETFU!' – Amos D Mnisi

         Fundza letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI D

         NaMahlindza udle isudu yakhe lemnyama nelihembe lelimhlophe. Ulengise
         nemadzevu akati lomdzala. Nakahamba uhamba aze avule netandla.
         Ungafunga utsi kuhamba sifundziswa lesafundza sagogodza.

         Nemculo sewucalile kuvakala. Seticalile tinsimbi tebelumbi. Sewuva nje
         bohaleluya, sekusho bazalwane. Mahlindza uhambahamba lapha 5
         ngaphandle. Watsi uphakamisa emehlo, wabona Lomavundvo labekadze
         atsandzana naye eminyakeni lengemashumi lamatsatfu leyengca.
         Behlukaniswa kutsi Lomavundvo atjele Mahlindza kutsi utiva angasiyedvwa.
         Wabe sewuyinyatsele emsileni njalo lapha kuMahlindza. Mahlindza
         wamdzacatela phasi kuhle kwemafinyela, wangena phasi.                    10

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     12                       DBE/Lweti 2016
                                                  NSC

         Titolomisi setingenile ngengoma yato. Nemkhwenyana kantsi sewungenile
         nadzadzewabo lomngenisako. Emnyango bekume makoti nemnakabo
         balindzele kutsi waMshengu acale ingoma bese bashaya sitebhu sabo
         bayangena.

         Wesuka Mahlindza wayewubingelela Lomavundvo labekadze asangenile 15
         naye ahleti phasi. Wefika wahlala lapha eceleni kwakhe. 'Hawu! Kantsi
         nawe ufikile kulomshado? Uyati kube nasekufeni kunje!' Kusho Mahlindza
         atsi kumamatseka kancane. 'Yebo Mtfombeni ngimi lona kepha ngita
         nendzaba lebuhlungu. Ngicela uwumise lomshado ngobe phela loCynthia
         loshadako, ngulomntfwana lowangala ngitetfwele yena. Cha Magagula misa 20
         lomshado, lihlazo phela leli!' Hawu! Kantsi ngebantfwabami bobabili?
         'Kodvwa Lomavundvo kantsi wena wase umuphelani sibongo lesingesiso
         sakhe lomntfwana?'

         'Akusingimi. Angitsi nawe wangishiya phasi kabuhlungu. Akusingimi kepha
         betenhlalakahle. Nalelikheli lengalibhalisa kutsi ngihlala khona ngase 25
         ngiyasuka ngacoshwa lutfutfuva ngayowuhlala emikhukhwini …' Yasho
         yacala ingoma yesitebhu. Wangena Makoti nemnakabo angasemuhle
         nakadzeni. Bangena nje bashaya kancane. Wangena makoti kwalilitela
         talukati.

                                                                        [Likhasi 20–21]

         3.2.1        Yini leyenta Lomavundvo ehlukane naMahlindza nawufundza
                      letheksthi lengenhla?                                                  (1)

         3.2.2        Kusho kutsini kutsi, Mahlindza udle isudu?

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Ugcoke ticatfulo.
                      B   Ugcoke isudu.
                      C   Ugcoke imvunulo.
                      D   Ugcoke sigcoko.                                                    (1)

         3.2.3        Lenkhulumo letsi, 'Ungafunga utsi kuhamba sifundziswa
                      lesafundza sagogodza', ichazani kuletheksthi lengenhla?

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Ufundze wahluleka.
                      B   Ufundze walahleka.
                      C   Ufundze wacedza.
                      D   Ufundze wayekela.                                                  (1)

         3.2.4        Lendzaba lemfisha yenteka ngasiphi simonhlalo sesikhatsi? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                     (2)

         3.2.5        Wasitwa yini Lomavundvo kutsi atfole umntfwanakhe, Cynthia?            (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    13                       DBE/Lweti 2016
                                                 NSC

         3.2.6        Ngekubona kwakho ngabe lomshado wachubeka yini? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                    (2)

         3.2.7        Ngabe Lomavundvo liyamfanela yini       libito   lakhe?   Sekela
                      imphendvulo yakho ubhekise endzabeni.                                 (2)

         3.2.8        Ucabanga kutsi yini leyenta Mahlindza angakhoni kukhuluma
                      aphakamise tandla kuphela?                                            (2)

         3.2.9        Ngekubona kwakho bekufanele yini Mahlindza emise lomshado
                      emva kwekutjelwa kutsi lomakoti ungubani? Sekela imphendvulo
                      yakho.                                                                (2)

         3.2.10       Kubi ngani kuteka dzadzewenu nobe kutekwa ngumfowenu? Bhala
                      emaphuzu LAMABILI.                                                    (2)

                                                              SAMBA SESIGABA C:             35

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2     14                   DBE/Lweti 2016
                                                  NSC

SIGABA D: TINKONDLO

UMBUTO 4: LETFWESE – PT Jele, JJ Thwala

Phendvula TOTIMBILI tinkondlo lekubutwe ngato.

4.1      Fundza lenkondlo lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         Intsambo – BS Khanyile

         1            Ngayiluk' intsambo yaluleka,
         2            Ngayiluk' emajah' abukile,
         3            Ngaliluka ligodza lucobo,
         4            Ngalibuka ngingenawutfwala ngalo.

         5            Ngililuke ngilitsatsa kubabe,
         6            Lowaliluka ngale!
         7            Lugojagoja lolweca luthaka,
         8            Lwefika emincozini yaMatsambo.

         9            Ngayiphotsa yafohl' emahlatsini,
         10           Umtongontongo loweca tiganga,
         11           Ngayiphotsa yashay' eMangweni.
         12           Yagocana yamgiga Mtjali.

         13           Ngayichuba ngiyiluka futsi,
         14           Ngayiluka ngiyenyusa nelihlandze,
         15           Ngaze ngayenya kuw' uMgwenya,
         16           Ngayenta yaphindzana kwemamba.

         17           Lalela ngikutekele phela,
         18           Ngayigodza yehla neLukhahlamba,
         19           Phasi ... phasi ... ngiyiphetse,
         20           Budze bayiwela iNciba.

         21           Ngayilula ngigigeletela temaChosa,
         22           Akhamisa koma imilomo,
         23           Ingasiyo yekuboph' imiyaba,
         24           Kepha yelikusasa lami.

         25           Umcali wayo ngubabe,
         26           Umtukulu wamaBalengwe
         27           Umsa waSijoli,
         28           Wayishiy' etandleni tami.

                                                                      [Likhasi 18–19]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2         15                     DBE/Lweti 2016
                                                      NSC

         4.1.1        Yini lentsambo labhale ngayo sonkondlo?

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Injabulo
                      B   Imfundvo
                      C   Inhlonipho
                      D   Inhlupheko                                                           (1)

         4.1.2        Bhala luhlobo lwemvumelwano lolutfolakala emgceni we-25 kuya
                      kuwe-27.

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Imvumelwanomaphakatsi
                      B   Imvumelwanosigcino
                      C   Imvumelwanosicalo
                      D   Imvumelwanomkhatsini                                                 (1)

         4.1.3        Shano     luhlobo   lwebunkondlo     lobudalwa        ngulamagama
                      ladvwetjelwe kulemigca lelandzelako:

                      'Ngayiluk' intsambo yaluleka,
                      Ngayiluk' emajah'abukile'

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Luchumanosicalo
                      B   Luchumanosigcino
                      C   Luchumanosiphambano
                      D   Luchumanomkhatsini                                                   (1)

         4.1.4        Sinongo sini senkhulumo lesitfolakala kuleligama lelidvwetjelwe
                      kulomugca longentasi?

                      Ngayenta yaphindzana kwemamba.                                           (1)

         4.1.5        Bhala kutsi yini leyenta sonkondlo afake loluphawu loludvwetjelwe
                      kulomugca longentasi.

                      'Lowaliluka ngale!'                                                      (1)

         4.1.6        Bekasho kutsini sonkondlo ngalomugca lolandzelako?

                      'Ngayiluk' intsambo yaluleka'                                            (1)

         4.1.7        Chaza kutsi lenkondlo ikhuluma ngani ngalokujulile.                      (2)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2          16                   DBE/Lweti 2016
                                                       NSC

         4.1.8        Bhala ngesakhiwo salemigca yenkondlo lengentasi. Bhekisa
                      imphendvulo yakho emagameni alemigca.

                      'Ngililuke ngilitsatsa kubabe,
                      Lowaliluka ngale!'                                                      (2)

         4.1.9        Sonkondlo utsi, 'lentsambo wayeluka wayiphosa etindzaweni
                      letehlukene, usho kutsini ngaloko'? Bhala emaphuzu LAMABILI.            (3)

         4.1.10       Ucondze kusitjelani sonkondlo ngalomugca longentasi? Sekela
                      imphendvulo yakho.

                      'Umcali wayo ngubabe'                                                   (2)

         4.1.11       Ucabanga kutsi sonkondlo ulisebentise kahle yini leligama lelitsi,
                      'yelikusasa', endzimeni ye-6 kulenkondlo? Sekela imphendvulo
                      yakho.                                                                  (2)

                                                 NA

4.2      Fundza lenkondlo lengentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         Ngitawuphapha – AT Fakudze

         1            Ungibona nginje ntsangayetfu,
         2            Angipheleli khona laph' etaleni,
         3            Wen' ulaliswa ngulelibala lami,
         4            Bes' ungicabangela khona ' etaleni,
         5            Lemicatsane yetinwele tam' iyakusitsa,
         6            Yent' ungangiboni kahle,
         7            Yingak' ungangati kahle,
         8            Mine ngise nguye wa-Adam,
         9            Mine ngise nguye wa-Eva,
         10           Yam' imiva injengeyaJobe,
         11           Ngitakwenta kunye vo,
         12           Ngitakwenta kudzele tibukeli,
         13           Ngitawuphapha.

                                                                              [Likhasi 32]

         4.2.1        Bhala simo labekakuso sonkondlo nakabhala lenkondlo.

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Simo sekucasuka.
                      B   Simo sekudvumisa.
                      C   Simo sekubabata.
                      D   Simo sekuhalalisa.                                                  (1)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2       17                     DBE/Lweti 2016
                                                    NSC

         4.2.2        Khokha ligama lelisetjentiswe enkondlweni lelisho kuchubekela
                      embili.                                                                (1)

         4.2.3        Lichazani leligama lelidvwetjelwe kulomugca longentasi?

                      'Ngitakwenta kunye vo'

                      Khetsa YINYE imphendvulo.

                      A   Intfo yinye kuphela.
                      B   Intfo lebonakala kanye.
                      C   Intfo lehamba ngayinye.
                      D   Intfo leyentiwa kanye.                                             (1)

         4.2.4        Usho kutsini sonkondlo ngalomugca longentasi? Bhala emaphuzu
                      LAMABILI.

                      'Angipheleli khona lapha' etaleni.'                                    (2)

         4.2.5        Hlobo luni lwenkondlo lengenhla?                                       (1)

         4.2.6        Ngabe kulommango lesihlala kuwo kuyenteka yini loko lokushiwo
                      ngusonkondlo? Bhala liphuzu LINYE.                                     (1)

         4.2.7        Sonkondlo ngabe ukhuluma nemuntfu longanani                 kuye
                      nawufundzisisa lomugca? Sekela imphendvulo yakho.

                      'Ungibona nginje ntsangayetfu'                                         (2)

         4.2.8        Bunkondlo buni lobutfolakala kulamagama ladvwetjelwe kulemigca
                      lelandzelako?

                      'Yent' ungangiboni kahle,
                      Yingak' ungangati kahle'                                               (1)

         4.2.9        Chaza lomugca kutsi usho kutsini: Bhala ngemaphuzu LAMABILI.

                      'Ngitakwenta kudzele tibukeli'                                         (2)

         4.2.10       Ngekubona kwakho yini sonkondlo asebentise lomugca lotsi, 'Yam'
                      imiva injengeyaJobe'? Sekela imphendvulo yakho.                        (2)

         4.2.11       Bhala lokushiwo ngumugca we-8 na-9 kulenkondlo lengenhla.              (2)

         4.2.12       Bhala KUBILI lokusetjentiswe enkondlweni lokwenta sonkondlo
                      bamedzelele.                                                           (2)

                                                               SAMBA SESIGABA D:             35
                                                             SAMBA SAKO KONKHE:              70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016/d4f85a0a-4ee4-47f0-a802-cdae98cbe94e) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016/93a4c7ad-8779-4ca6-a112-c1d93fb87b66) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2016/ab3cd486-3243-4c32-9f4d-a706fa529ceb) — siSwati FAL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2023/a318895f-18ce-4519-b20e-34445220dd21) — siSwati FAL · QP · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2022/6395bf9a-760d-4438-b87f-d9a7f4b4737e) — siSwati FAL · QP · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2021/3a4e878e-3129-4701-9464-1a1ccd079d39) — siSwati FAL · QP · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/77baa88e-747f-42f2-a24c-b0a40682e171) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/dac07b60-c65f-4973-8d28-afc3ae437e5c) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024-mg/f889ad88-6744-4f37-b042-7909905094da) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024-mg/a2d461e4-1cd9-482a-abb8-55e4fd93508d) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2024-mg/0bd3d12a-8f2b-400b-b143-8166bf7d47e2) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
