# siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2018, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2018-final-memo/88a1b7d1-723e-4972-b3d9-b86b6fe5d653
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2018-final-memo/88a1b7d1-723e-4972-b3d9-b86b6fe5d653)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2018/8d712f3b-c025-4230-b4c0-7bbe15d646e1) — QP · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                            LIPHEPHA LESIBILI (P2)

                                   LWETI 2018

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 70

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    2                          DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 TICONDZISO TEKUMAKA

      Nangabe umhlolwa aphendvule imibuto lengetulu kwaleyo lelindzelekile, maka
       timphendvulo letisekucaleni kuphela, maka kuphela imphendvulo yembuto
       wekucala kuleso naleso SIGABA. Nangabe umhlolwa anike timphendvulo letimbili
       lapho imphendvulo yekucala iliphutsa kantsi lena yesibili iliciniso, akumakwe
       imphendvulo yekucala yesibili ingamakwa.
      Nangabe tinombolo tetimphendvulo tinemaphutsa, maka ulandzele
       imemorandamu.
      Nangabe liphutsa lesipelingi litsikameta inshokutsi, akunganikwa limaki, kantsi
       nangabe inshokutsi ayitsikameteki, kunganikwa limaki.
      Imibuto lemifisha: Nangabe umhlolwa angakafaki bokhulumile nangabe kufanele
       acaphune akangajeziswa.
      Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule
       ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Onkhe
       emamaki anikwa sizatfu/kuchaza ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
      Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki
       akangehlukaniswa emkhatsini, lokusho kutsi alikho limaki lelinikwa LICINISO/
       LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO, onkhe emamaki anikwa sizatfu/kuchaza
       ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.

 SIGABA A: INOVELI

 UMBUTO 1: KWASHA TIKHOTSA – LL Dlamini

 1.1      A/Lohlakaniphile.                                                                   (1)

 1.2      C/NguMswati.                                                                        (1)

 1.3      Tikhuba unesifiso sekubona Mtjekeni ahlaselwa ngekushesha.                          (1)

 1.4      Mswati wesibili ubukene nenkinga yekuhlaselwa boSomcuba naMtjekeni
          njengobe bambangisa sikhundla sakhe.                                                (1)

 1.5      Lenkhulumo isho        kutsi   ungasheshi    ukhulume   ngentfo   lesesekudzeni
          nekuphumelela.                                                                      (2)

 1.6      Sizatfu ngukutsi Mswati wesibili uyati kutsi uma kungacalwa ngekuhlasela
          Mtjekeni lome endleleni yakhe ancotjwe kutawube sekuphelile nangaSomcuba
          lobeke onkhe ematsemba akhe kuye.                                                   (2)

 1.7      Libutfo Imigadlela labiyela imiti, kwabulawa emabutfo ngebunyenti, Mtjekeni
          wabanjwa waboshwa tandla netinyawo, imiti yashiswa naye wagcina adliwe
          lijozi.                                                                             (2)

 1.8      Lamavi alubhebhetsekisa kakhulu ludvweshu ngobe achubekisa kungevani
          kwaMswati wesibili nabobhuti bakhe.                                                 (2)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    3                       DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 1.9      Bobhuti waMswati wesibili abakatsembeki ngobe babamba imihlangano
          yangasese/Uma Mswati ababita emihlanganweni abeti/Batfolakala bamakhela
          titsa nakuletinye tive.
          (Kubili kwaloku.)                                                                (2)

 1.10     Aliciniso lamavi ngobe vele boSidvwala naSomcuba bayishiya imiti yabo kwatsi
          boFokotsi naNdlela bahlaselwa, Sidvwala wangena emtsandzeni wangatfolwa,
          Somcuba wagwazwa wafa.                                                           (2)

 1.11     Umbiko lochamuka naKhambi utsi bobhuti baMswati abangeni etindzabeni
          takuboMswati kantsi waSicobolonjwane utsi bantfwana bayayihlonipha
          iNgwenyama kaMahamba.                                                            (2)

 1.12     Imbangela ngukutsi Mswati wesibili lobekumele atsatse lobukhosi besive
          bekasesemncane kantsi naye Tsandzile abetalwa ebukhosini, kubaluleka
          kwebukhosi abekwati/ Tsandzile bekayiNdlovukazi.                                 (2)

 1.13     Sizatfu bekungukutsi bafuna kubonakale ngatsi basayofuna emadlelo lamahle
          emfuyo yabo basatawubuya kantsi cha sebayokwakha etigodzini letehlukene.         (2)

 1.14     Fokotsi wahlelembisa imphi yabo ngemabutfo lamanyenti lakhaliphile
          langayibamba kushise phasi.                                                      (2)

 1.15     Timveta angumlingisi lohlakaniphile nalohloniphako ngobe bekahlala phasi
          alalele lokushiwo ngunina kwekutsi kumele acocisane nabobhuti bakhe kuze
          tonkhe tintfo tilunge.                                                           (2)

 1.16     Ngulesigameko lapho Mswati wesibili ahlasela khona letive letimhluphako
          kanye nabobhuti bakhe.                                                           (2)

 1.17     Liyamlandzela simtfola ahamba ashiya boSomcuba naSidvwala basakhuluma
          ngeliphupho lelibika kuhlaselwa nguMswati/Wahamba indlela lendze abalekela
          kuhlaselwa nguMswati.                                                            (2)

 1.18     INdlavela yaphumelela ngekumtselekela Somcuba yamgwaza wabhonsisa
          kwenkhomo wafa khona lapho/Yabhubhisa nemuti waSomcuba/Yashisa
          yonkhe imiti yakhe/ Yashisa netiganga letinemena.
          (Kutsatfu kwaloku.)                                                              (3)

 1.19     Ngiyavumelana nalombono ngobe utfolakala abangiswa bukhosi bobhuti
          bakhe kepha wagcina ngekubahlasela ancobe kute abuse kahle.                      (2)
                                                                                           [35]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    4                         DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 UMBUTO 2: NGENCA YAKHO – JJ Ncongwane

 2.1      B/Lembi.                                                                           (1)

 2.2      D/Lobuhlungu.                                                                      (1)

 2.3      Sikhomba kutsi ungumntfwana lohloniphako/Sikhomba kutsi uyamhlonipha
          gogo wakhe/ sikhomba kutsi vele sewuganiwe.                                        (1)

 2.4      Yenteka ekhaya lagogo namkhulu Gendinyoni.                                         (1)

 2.5      Ngulena letsi, 'imfundvo ayipheli, umuntfu ufundza aze afe'.                       (2)

 2.6      Imbangela ngukutsi abemati Mshumayeli kutsi uhlakaniphile kumele
          ayewufundza atawuba nelikusasa lelihle/ Gogo Finishi bekabona kutsi malume
          waMshumayeli utawumgcilata. Bekabona kutsi umtukulu wakhe utsandza
          sikolo.                                                                            (2)

 2.7      Ludvweshu lwangaphandle ngobe Mabhunu nagogo Finishi bayaphambana
          ngemibono, Mabhunu utsi Mshumayeli akaye kuyosebenta epulazini, gogo
          Finishi utsi akuye Mabhunu ngobe Mshumayeli ufundzile futsi usemncane.             (2)

 2.8      Sizatfu ngulesekutsi yena ufuna kuba nesikhatsi lesanele sekuchwaga
          tinkhomo teyise njengobe angasekho emhlabeni, akhone nekutsengisa
          lomtfunti wetinkhukhu bekawuhlanyelile. Akafuni kutsi Mshumayeli achubeke
          nesikolo.                                                                          (2)

 2.9      Lenkhulumo yaMabhunu isho kutsi akasheshise ambulale Mshumayeli ngobe
          utambophisa emaphoyiseni kutsi utsengisa insangu futsi unesibhamu
          lesingekho emtsetfweni abuye ambangise letinkhomo teyise. Ubona kutsi
          utamphazamisa ngobe uhlakaniphile/ akamkhweshise eceleni kwakhe/
          amsuse/ amsundvute..                                                               (2)

 2.10     Sihambisana kahle kakhulu ngobe mkhulu Gendinyoni nguye lowakhulisa
          Mshumayeli wamfisela nemfundvo lechakatile ngelikusasa lakhe/Watsengisa
          netinkhomo takhe entela kubekela Mshumayeli imali letamchubekisa
          ngetifundvo takhe.                                                                 (2)

 2.11     Ingcikitsi lubandlululo sitfola Mshumayeli uyabandlululwa ngenca yelibala lakhe
          kusukela esikolweni semabanga laphasi asafundza kuze kube nangesikhatsi
          sekasebenta/ Imfundvo ngobe ugcine aphumelele emphilweni ngayo.
          Inhlupheko ngobe Mshumayeli ubukana nebumatima kepha ugcina
          uyayincoba. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile)                             (2)

 2.12     Yenteka esikhatsini sakudzala lapho bekungakavumeleki kutsi bantfu betive
          letihlukene bangatekana/Bantfwana basahlonipha bete emalungelo/Bafundzi
          basashaywa etikolweni. (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)
          (Kubili kwaloku.)                                                                  (2)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    5                       DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 2.13     Sizatfu sembhali bekafuna kusitjela kutsi simo lotalelwa ngaphasi kwaso
          asikuvimbeli kutsi ufeze tifiso takho ngemphilo yakho njengobe naMshumayeli
          angazange wavinjelwa simo sakhe kuphumelelisa emaphupho akhe. Bakhona
          bantfu labasuke bangakusita etinkingeni losuke ubukene nato.
          (Timphendvulo titawehluka).                                                      (2)

 2.14     Kusenteka ngobe utfola bomalume labahleli emakhaya bahlukumeta bashana
          babo labangenabo batali.
          (Naleminye imibono lenembako yemukelekile.)                                      (2)

 2.15     Indlela Mshumayeli bekaphila ngayo yehlukile kuleyo lephilwa lusha
          lwanamuhla ngobe kulesikhatsi sanyalo bantfwana labete batali hulumende
          ubakhokhela imali yesondlo sebantfwana bakhone kuphila kancono kantsi
          Mshumayeli yena bekaphila ngemali yekuphiwa ngumkhulu wakhe.
          (Timphendvulo titawehluka.)                                                      (2)

 2.16     Kuliciniso ngobe Mshumayeli wayekela kuganga wanaka kakhulu tifundvo
          takhe, loko kwamenta waphumelela kahle wakhona kuchubeka netifundvo
          wangasanaki nekudzelelwa lebekwentiwa ngulabanye bafundzi.
          Labatsi    kuliphutsa  batawutsi vele    Mshumayeli    bekahlakaniphile
          bekatawuphumelela nobe bebangasebentisani boMdlalose namkhulu
          Gendinyoni.
          (Timphendvulo titawehluka.)                                                      (2)

 2.17     Basekhona ngobe siyababona bothishela etikolweni labasita bafundzi
          ngekubapha timali/Ngekubafunela imifundzate ematikweni lahlukahlukene/
          Babatsengela netembatfo tesikolo.
          Labatawutsi abasekho batawesekela timphendvulo tabo. (Kubili kwaloku.)           (2)

 2.18     Sifundvo sekutsi phatsa kahle umuntfu losihlobo sakho ngobe kusasa ngiso
          lesitakusita, sitfola Mabhunu sewusitwa nguMshumayeli umcasha kutsi
          asebente kakhe atokhona kutiphilisa/Kubalulekile kucolela kwenta uphumelele
          emphilweni njengobe Mshumayeli wacolela malume Mabhunu ngetento takhe.
          Kungati kufana nekungaboni ngobe Mabhunu ugcina sekasebentela
          Mshumayeli.                                                                      (2)

 2.19     Taphumelela ngobe Mshumayeli watfola umfundzate wekuyofundza phesheya
          wachubeka nekufundza wacedza/Wabuyela emuva ekhaya wafika wasebenta
          kahle/Washada naKhanyisile waba nelikhaya, waphila imphilo lenhle.
                                                                                           (3)
                                                                                           [35]

                                                                  SAMBA SESIGABA A:        35

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    6                       DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 SIGABA B: UMDLALO

 UMBUTO 3: LAHLOMA LADVUMA – Z Motsa

 3.1      A/NguTsembative.                                                                 (1)

 3.2      C/Sekutsandzana.                                                                 (1)

 3.3      B/UyiNdlovukati.                                                                 (1)

 3.4      Sizatfu ngulokutsi Khetsiwe wamtjela kutsi naye uyamtsandza.                     (1)

 3.5      Tintfo letingenta letheksthi idlaleke esiteji kutsi badlali babili/
          Kuyakhulunyiswana/Indzawo ihlelekile /Tintfo letibalwako tingakhona kuletfwa
          esteji. (Kubili kwaloku)                                                         (2)

 3.6      Kukahle ngobe sewushilo kutsi uyamtsandza vele bantfu lababili
          labatsandzanako kumele batsembane, naKhetsiwe wakhombisa kumetsemba
          Tsembative ngekumtsandza wabuye wakhetsa nekuhamba naye.                         (2)

 3.7      Tizatfu letenta IMbibanchanti ivume kutsi Tsembative naKhetsiwe
          bayatsandzana/IMbibanchanti itisola ngekungakhulisi Tsembative lokwenta
          angayati imihambo yeBatfwa/ nangekungahambisi kahle imihambo yeBatfwa.           (2)

 3.8      Madzandza yintfombi lengafuni kutsatfwa kalula ngumuntfu wesilisa,
          utsandzana naNdvukutemphi kodvwa uyatimela akatenti silima kepha
          sewutfolakala  unesisu    angakalotjolwa.  Khetsiwe utiphetse  kahle
          uyawutsandza umsebenti wekuba yiNdlovukati kepha wehlulwa lutsandvo
          lwaTsembative njengobe satinikela kuhamba naye.                                  (2)

 3.9      Bebangevani ngobe babanga kutsi Qedizizwe watfolakala abambe Madzandza
          loyintfombi yaNdvukutemphi/ Ndvukutemphi wahluleka kusebentisa lisu
          lekubulala Vusematfwa njengobe bekuvunyelwene/ Kubangwa kwekutsi
          Qedizizwe akazange wasitfola lesikhundla lebekasilindzele.
          (Kubili kwaloku.)                                                                (2)

 3.10     BoNdvukutemphi nalabamesekelako babamba Vusematfwa bamnatsisa tjwala
          bamkhiyela endlini.                                                              (2)

 3.11     Bukhosi bagcina butsetfwe nguVusematfwa lowamelwa nguTsembative
          ngesikhatsi bamnatsise tjwala bamvalela endlini letsite boNdvukutemphi.          (2)

 3.12     Kufika kwaTsembative agcine sasetjentiswa njengaVusematfwa nakwetfulwa
          inkhosi lensha./Indlovukati Khetsiwe yahamba naTsembative/ Imbiba lensha
          yabekwa ingenandlovukazi.                                                        (2)
 3.13
          Sizatfu ngulesi sekutsi babone Tsembative enkhundleni bese bacabanga kutsi
          babona Vusematfwa kungako batsi uyatsakatsa.                                     (2)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    7                       DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 3.14     Tibaveta basekela Vusematfwa kutsi kube nguye lotfola bukhosi besive/
          Bafaka Tsembative kutsi abambele Vusematfwa sikhundla sebukhosi ngobe
          Vusematfwa angekho.                                                              (2)

 3.15     Uphumelele      ngobe    Ndvukutemphi utsandza kulwa,   wacabana
          naMadzandza/Wacabana naVusematfwa/Wabulawa nguQedizizwe ngesikhali
          sakhe. (Kubili kwaloku.)                                                         (2)

 3.16     Ngiyavumelana nako ngobe Tsembative kusukela ekucaleni solo utjela
          Khetsiwe ngendlela lamuhle ngayo/Utjela Khetsiwe kutsi abombita atsi,
          'Tsembalami' ngobe amtsandza.                                                    (2)

 3.17     Sihloko       siyawufanela   ngobe      tintfo      atenteki    ngendlela
          lebeyilindzelwe,esiphetfweni   semdlalo        kufa       umntfwanenkhosi
          Ndvukutemphi/Vusematfwa lebekumele abe yinkhosi ubanjiwe endlini tsite uze
          umelwa nguTsembative/ Khetsiwe sewugane Tsembative wabuye wahamba
          naye.                                                                            (2)

 3.18     Uyawutfutfukisa ngobe sitfola Ndvukutemphi angafuni kuvuma umntfwana
          lokusento lesikhomba kutsi ulukhuni kangakanani lokwenta Madzandza naye
          alwele emalungelo akhe./Uyimbangi leletsa ludweshu/Lilukuluku lelitfutfukisa
          indzaba iye kuluvutfondzaba.                                                     (2)

 3.19     Uyimbangalusizi ngobe kuba nelifu lelimnyama ebukhosini beBatfwa,
          Ndvukutemphi lona bekumele atsatse bukhosi uyashona/Khetsiwe ukhetsa
          kulalela inhlitiyo yakhe ngobe uhamba naTsembative latsandzana naye ushiya
          bukhosi/IMbibanchanti iphikisana ngemagama neMbiba ngekutsi avumele
          Khetsiwe ahambe.                                                                 (3)

                                                                  SAMBA SESIGABA B:        35

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    8                       DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHA

 UMBUTO 4: TELUTSANDVO ATIPHELI – JJ Ncongwane

 4.1      'UMNGCWABO WEMCHAMUKI' – JJ Ncongwane

          4.1.1       A/NguMsawusile.                                                      (1)

          4.1.2       A/Epulazini.                                                         (1)

          4.1.3       Kumele bangengci kulabasihlanu.                                      (1)

          4.1.4       BoMadvonsela naMkhwanazi babukene nenkinga yekutsi
                      batamngcwabela kuphi ngobe abatati tihlobo takhe nekutsi
                      batamngcwaba ngani ngobe bekaphuyile.                                (1)

          4.1.5       Sizatfu lesenta umlumbi afake simemetelo emsakatweni, bekafuna
                      kwatisa tihlobo nalabo labatana nemufi kutsi akasekho emhlabeni
                      Msawusile kute baphumelele babekhona emngcwabeni.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                          (1)

          4.1.6       Lendzatjana yenteka esikhatsini sanyalo/Semphucuko ngobe sitfola
                      umufi Msawusile alaliswa emakhateni, atsengelwa nelibhokisi
                      lemngcwabo lokuyintfo lebeyingenteki esikhatsini sakudzala.          (2)

          4.1.7       Lilala alishiyi ntsandzane namfelokati.                              (2)

          4.1.8       Kubi ngobe labantfu banatsa lotjwala badzakwa batfolakala
                      sebangcwaba umuntfu lophilako, lokwenta kwaba netidvumbu
                      letimbili. Letisebenti tagcina  tingakawuboni umngcwabo
                      waMsawusile.                                                         (2)

          4.1.9       Kuliciniso vele kwangcwatjwa Mashayakhotse esikhundleni
                      saMsawusile ngobe bekalele adzakiwe nabo boMadvonsela
                      bebadzakiwe. Umlumbi wakhandza sidvumbu saMsawusile solo
                      sisegushede. (Timphendvulo titawehluka.)                             (2)

          4.1.10      Ingcikitsi inhlupheko, umufi Masiphula Msawusile simtfola
                      uyahlupheka esingenisweni asesemncane ubutfwa ngumlumbi
                      Puntju ukhulela epulazini lakhe/ Kufa, uyashona netihlobo takhe
                      atatiwa futsi ativeli/Akanayo nemali/Bomake abavumi kugezisa
                      sidvumbu sakhe/sikwati asifuni kumtsengela libhokisi lemngcwabo
                      uze ungcwatjwa nguPuntju epulazini lakhe.
                      (Kubili kwaloku.)                                                    (2)

          4.1.11         Sitfola sifundvo sekutsi kute umsebenti lowenteka
                          ngemphumelelo nakunetjwala lobunyenti.
                       Nanobe umuntfu angenasihlobo kepha uyangcwatjwa.
                       Kungecwayani ngekwebuhlanga/ngekwebuve.
                       Umuntfu uyahlonishwa angcwatjwe ngesizotsa.
                      (Naleminye imibono lenembako yemukelekile) (Kutsatfu kwaloku.)       (3)

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2    9                       DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 4.2      'SULUMLOMO' – JJ Ncongwane

          4.2.1       C/Ungumkhweteli.                                                       (1)

          4.2.2       Inkinga yekutsandza Dzeliwe/ yekutsi Dzeliwe solo agamgani.            (1)

          4.2.3       Umbhali uwulandzele umgomo wekubhalwa kwendzatjana ngobe
                      yenteka endzaweni yinye eMafusini.                                     (1)

          4.2.4       Kumele singeniso sihehe/Setfule umlingisi logcamile/Setfule
                      nenkinga labukene nayo/ nendzawo. (Kubili kwaloku.)                    (2)

          4.2.5       Sizatfu sekufutsa litjalo bekungukutsi malume Mashinini bekafuna
                      kubamba Sulumlomo ngekutsi acabange shengatsi nguDzeliwe
                      lowembetse lelitjalo abese uyamshaya.
                      (Timphendvulo titawehluka).                                            (2)

          4.2.6       A/Wabaleka.                                                            (1)

          4.2.7       Kuliphutsa beyingasiyo yababe waSulumlomo, bekulichinga nje
                      lekuzuza Dzeliwe.                                                      (2)

          4.2.8       Ngulesigameko sekutsi malume Mashinini wabamba Sulumlomo
                      wamshaya ngemvubu kwatsi kusenjalo kwakhanyisa imoto
                      lebeyikadze imile eceleni kwelisango lakaMashinini kwaphuma
                      Dzeliwe kuleyo moto, Sulumlomo wadzabula intsambo wabaleka.            (2)

          4.2.9       Liyamlandzela ngobe ekucaleni simtfola akhuluma emanga
                      ngemoto lengasiyo yababe wakhe/Unika Dzeliwe lonkhe liphakethe
                      lemathofolaksi kube bekakhokhe linye/Unemachinga lamanyenti
                      ekufuna kubonana naDzeliwe ngaloko ukhombisa kutsi uyakwati
                      kusula umlomo wakhe ugcine ukhulume lokumnandzi.
                      (Kubili kwaloku.)                                                      (2)

          4.2.10      Iphetseke kahle ngobe kwenteka lesingakakulindzeli/Inkinga
                      yaSulumlomo yekutsandza Dzeliwe ayicatululeki/Dzeliwe wagcina
                      ngekutsandzana nendvodza lenemoto.
                      (Kubili kwaloku.)                                                      (3)

                                                                  SAMBA SESIGABA C:          35

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2   10                            DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 SIGABA D

 5.1 ‘TIFISO TAMI’- VJ Nkwanyana

 UMBUTO 5: EMATFUNDVULUKA – BB Malangwane

          5.1.1       C/Bekakhatsatekile.                                                       (1)

          5.1.2       Imphindvwa.                                                               (1)

          5.1.3       Imvumelwanosicalo leyecako.                                               (1)

          5.1.4       Sifanangwaca.                                                             (1)

          5.1.5       Sonkondlo ucele kutsi bangahlabi lakufuyile ngobe kuta bantfu
                      emngcwabeni wakhe/bangamoshi imfuyo yakhe.                                (2)
          5.1.6       Sonkondlo ulisebentise kahle libintana lelitsi, 'Setihlala ngentfombi'
                      ngobe ukhuluma ngekushona kwelilanga lokuyimphilo yakhe kantsi
                      nato tinyoni uma selishona lilanga tiyalala tingasandizi.                 (2)
          5.1.7       Kumuntfutisa     ngobe      sonkondlo       ukhuluma       ngamatilasi
                      lokhulumako/utsatse matilasi longenamphefumulo wamenta
                      waphila/wamnika       timphawu        temuntfu/matilasi      umtsatsa
                      njengemuntfu.
                      (KUBILI kwaloku.)                                                         (2)

          5.1.8       Sicedzelelamcondvo/Luchumanomcondvo/I-Enjambamenti ngobe
                      umcondvo losemgceni longenhla uphelela emgceni lolandzelako.              (2)

          5.1.9       Ngumlayeto wekutsi tifiso temuntfu losasishiyile emhlabeni
                      tibolandzelwa ngobe umufi usuke acacisile kutsi ufuna kwentiweni
                      ngelifa sekashonile.                                                      (2)

          5.1.10         Endzimeni ye-3 sonkondlo utsi akambatsiswe ingubo
                          lenemabala lasikhombisa nakhololo.
                         Endzimeni ye-4 sonkondlo utsi nakangasekho emhlabeni ucela
                          bambitele bafundisi besive batoshaya tigubhu.
                         Endzimeni ye-5 sonkondlo utsi nakangasekho emhlabeni
                          umkakhe LaMphephetse angamkhaleli kodvwa akatikhalele
                          yena. (Timphendvulo titawehluka).                                     (3)

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P2   11                         DBE/Lweti 2018
                                      NSC – Ticondziso tekumaka

 5.2      'SILOMO SAKULELI' – SL Sigudla

          5.2.1       B/Luchumanosicalo.                                                     (1)

          5.2.2       D/Sidvonsamoya.                                                        (1)

          5.2.3       Imvumelwanosicalo.                                                     (1)

          5.2.4       Sifaniso.                                                              (1)

          5.2.5       Emagama ayalingana mane, imigca mibili.                                (2)

          5.2.6       Ulibhubesi, sonkondlo ubita Madiba ngelibhubesi.                       (2)

          5.2.7       Ligama lelitsi, 'chawe' likhetseke kahle ngobe vele Madiba waba
                      lichawe ngekuphumelela kuletsa inkhululeko esiveni saseNingizimu
                      Afrika.                                                                (2)

          5.2.8       Sonkondlo bekacondze kusitjela kutsi Madiba wayilwela inkhululeko
                      yelive laseNingizimu Afrika wangabuyeli emuva njengemamba
                      wancoba ekugcineni. Kusho kutsi bekahlakaniphile engcondvweni.         (2)

          5.2.9       I-Ephiki ngobe ilandzisa ngetehlakalo tembangave letenteka
                      ngesikhatsi   Madiba      alwela  inkhululeko  nekuphatfwa
                      ngekungalingani kwebantfu bonkhe.                                      (2)

          5.2.10      Sonkondlo bekasesimeni sekubongelela, ubongelela imisebenti
                      lemihle leyentiwa lichawe laseNingizimu Afrika lelinguMadiba.          (2)

          5.2.11      Sihloko siyahambelana nalokushiwo yinkondlo ngobe vele Madiba
                      usilomo selive laseNingizimu Afrika, waletsa inkhululeko esiveni
                      lesimnyama ngekulwelwa emalungelo aso, wahlala iminyaka
                      leminyenti ejele.                                                      (2)

                                                                    SAMBA SESIGABA D:        35
                                                                  SAMBA SAKO KONKHE:         70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [SISWATI FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018-final-memo/587c9fdf-7926-472a-b9b0-826cc6c0ae7d) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018-memo/feaade4a-1ada-4927-a5ff-7c3986b57bf2) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2023-mg/276577bb-320d-42f9-9578-52992eca7f97) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2022-mg/beeeada3-9142-48f0-8131-dedffad2e47d) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2021-mg/e753ccb6-d598-42ee-8bd0-8d3d5995a9dc) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2020-memo/9763c117-904b-4e70-a49e-3da77d384866) — siSwati FAL · Memo · 2020 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
