# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2016-memo/9122f40a-940e-472d-89fd-2c28d40066ff
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2016-memo/9122f40a-940e-472d-89fd-2c28d40066ff)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P3 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2016/3f963199-b129-4f16-8cca-73b690537dbe) — QP · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  GRADE 12

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2016

                               IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 100

                         Lememorandamu inemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                        Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        2      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA

1.1      INDZABA LELANDZISAKO

         Bunandzi bekuhlangana kwemndeni ngaKhisimusi. Landzisa ngetintfo
         letimnandzi lenatenta ngaKhisimusi londlulile.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako naleminye imibono yebahlolwa:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvetwe lusuku/indzawo netintfo lebenitenta.
         • Akuvetwe tintfo letakuhlaba umchwele ngekuhlangana kwemndeni.
         • Akuvetwe tintfo letingentiwa kugcina bunye emndenini.                                  [50]

1.2      INDZABA LECHAZAKO

         Abehli butfongo ngingakabukeli loluhlelo lolukumabonakudze.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako, naleminye imibono yebahlolwa:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akanike ligama laloluhlelo langalali angakalubukeli.
         • Akuvele tintfo letikujabulisako kuloluhlelo.
         • Akuvele lapho kuchazwa khona loluhlelo.
         • Akuvele lokufundzako kuloluhlelo.
         • Akuvele lokuhle longakwendlulisela kulabanye ngaloluhlelo.                             [50]

1.3      INDZABA LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI

         Ngakhombisa ngisesemncane kutsi ngitawuba ngumholi.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako naleminye imibono yebahlolwa:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele tintfo lebewutenta usesemncane letikhombisa buholi.
         • Akuvele kutsi sewungumholi wani. Sib: Imeya/Umholi welusha/Umholi
             welicembu letemidlalo.
         • Akuvele kugcugcutelwa kwebatali ekunakekeleni emakhono ebantfwana.                     [50]

1.4      INDZABA LEHLANGOTSILUNYE

         Bantfu labafundzile ngibo labaphila kahle kunalabo labangakafundzi.
         Utsini umbono wakho?
         Bahlolwa labavumelana nembono bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akubekwe emaphuzu ekuphila kahle nawufundzile.
         • Akugcugcutelwe imfundvo kute bantfu baphile kahle.
         • Umhlolwa angagudluki kuloko lakwesekelako.
             (Timphendvulo titawehluka).

         Bahlolwa labangavumelani nembono bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele emaphuzu latawuveta kutsi akusiko kufundza lokungenta kutsi
             uphile kahle.

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        3      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC – Imemorandamu

         •   Akuvele kugcugcutelwa kwemakhono ekutiphilisa. Sib: kubata, kutfunga,
             kweluka emacansi njll.
         • Imisebenti lengenisa imali ebantfwini labangakafundzi.
         • Umhlolwa angagudluki kuloko lakwesekelako.
         (Timphendvulo titawehluka).                                                              [50]

1.5      INDZABA LENHLANGOTSIMBILI

         Uyini Ngcondvomshini?
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo
             Bubi nebuhle bangcondvomshini.
             Bubi
         • Kungachazwa bubi bekuba nangcondvomshini.
         • Nankha emaphuzu langafakwa:
             - Unciphisa ematfuba emsebenti.
             - Imininingwane yakho ayikavikeleki.
             - Imphilo yakho ayikaphephi njll.
             - Lwati lugcinwa kungcondvomshini kunekutsi lugcinwe engcondvweni.

             Buhle
         •   Kungavela kabanti buhle. Sib.
             - Imininingwane yakho igcineka kahle.
             - Imphilo yakho iyantjintja.
             - Ukongela sikhatsi.
             - Unciphisa tindleko njll.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                             [50]

         Letindzaba tetitfombe letilandzelako tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo
         lwetindzaba        kuleti:      lelandzisako/lechazako/lehlangotsilunye/
         lenhlangotsimbili/leveta likamuva lembhali.

1.6      1.6.1        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
                      Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      • Bangabhala ngemsebenti wekuba ngumsakati/umculi/DJ.
                      • Bangabhala bagcugcutele kubaluleka kwemsakati/umculi/DJ.
                      (Naleminye imibono lephatselene nesitfombe yemukelekile).                   [50]

         1.6.2        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako
                      Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      • Bahlolwa       bangaveta     kubaluleka     kwemfundvo/kugcoka
                          kweyunifomu.
                      • Kungavetwa imiphumela leba khona nangabe umntfwana
                          afundzile/ahlantekile/agcoka kahle iyunifomu.
                      • Kungagcugcutelwa         bantfwana      kutsi   bafundze/bahlale
                          bahlantekile/bagcoka iyunifomu.
                      (Naleminye imibono lephatselene nesitfombe yemukelekile).                   [50]

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        4      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC – Imemorandamu

         1.6.3        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
                      Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      • Bahlolwa batawunika tihloko letahlukahlukene.
                      • Bahlolwa bangacoca ngekubaluleka kwekukhulisa umntfwana.
                      • Kugcina umntfwana ajabulile/ahlale ahlantekile/alaliswe
                          ngesikhatsi/agcokiswe kahle.
                      (Naleminye imibono lephatselene nesitfombe yemukelekile).                   [50]

                                                                   SAMBA SESIGABA A:              50

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        5      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA

UMBUTO 2

2.1      INCWADZI LEHLELEKILE

         Akubhalwe ngaloku lokulandzelako:
         • Ayibe nesingeniso umtimba nesiphetfo.
         • Ayibe nemakheli lamabili nelusuku.
         • Ayibe nesibingelelo nesihloko.
         • Ayibe nesivaleliso lesihlelekile.
         • Umhlolwa akaphawule ngebuhle bekulungiselelwa kwenkambu
            yekufundza, abuye abonge sosekethi ngekubalungiselela lenkambu.                       [30]

2.2      UMLANDVOMUFI

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ligama nesibongo saloshonile.
         • Lapho ahlala khona.
         • Umnyaka, lusuku lwekutalwa nelekushona.
         • Indzawo lashonele kuyo.
         • Kugula nekushona kwakhe.
         • Temfundvo.
         • Temsebenti.
         • Labashiye emhlabeni.                                                                   [30]

2.3      LUHLELO NEMAMINITHI EMHLANGANO

         •    I-ajenda ayibe naloku:
              Ayilandzele kuhleleka kwe- ajenda:
              - Indzawo, lusuku nesikhatsi lokuhlanganwe ngaso.
              - Ayifake tonkhe tihlokwana lekwakhulunywa ngato.
              - Ayishiyele emalunga litfuba lekwengeta lokutsite.
              - Emaphuzu laphakanyisiwe.

         •    Emaminithi
              - Tonkhe tihlokwana tisuselwa ku-ajenda.
              - Akusetjentiswe sikhatsi lesifanele, salokwavunyelwana ngako.                      [30]

2.4      INKHULUMO

         •    Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Ayitsintse tingoti tekubhema ligwayi.
         •    Indzawo lesisuka kuyo lesikhulumi nekutsi inkhulumo iphatselene nani.
         •    Ekugcineni akafake tinombolo takhe latawutfolakala kuto.
         •    Akube khona emavi ekubonga.                                                         [30]

                                                                   SAMBA SESIGABA B:              30

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        6      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA C:      EMATHEKSTHI LAMAFISHA EMIBHALOMBIKO/LATICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      IPHOSTA

         Lokubalulekile ngephosta.
         • Ayihehe emehlo etetsamelilwati.
         • Akusetjentiswe ifonti lebonakalako kute ifundzeke.
         • Umlayeto wayo awucondze ngco.                                                          [20]

3.2      IDAYARI

         Lokubalulekile ngedayari:
         • Ayibhalwe ngesikhatsi lesengca.
         • Akuvele inyanga, tinsuku lokubhalwe ngato nemininingwane yaloku
             lebekwentiwa.
         • Akusetjentiswe luhlobo lwetheksthi yekulandzisa.                                       [20]

3.3      TICONDZISO

         Ticondziso atikhombise loku lokulandzelako
         • Kungabangi umsindvo nakufundziswa.
         • Kufika ngesikhatsi eklasini.
         • Kuhlonipha umfundzisi.
         • Kuhloniphana.
         • Kungahlekani.
         • Kuhlala uhlantekile ugcoke iyunifomu.
         (Naleminye imibono lephatselene neticondziso teliklasi yemukelekile).                    [20]

                                                                  SAMBA SESIGABA C:               20
                                                                SAMBA SAKO KONKHE:                100

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                 7                                                    DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                                                  NSC – Imemorandamu

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako, Lokusacatfuta
  naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga
  lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                      Emalengiso             Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                       28–30                      22–24                          16–18                          10–12                       4–6
 NEKUHLELA                                  -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako.     -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                            lengemalengiso lababateka   lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                       Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                               ngetulu                     ngalokubabatekako.           ikholweka                      -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                  kwalokulindzelekile.        -Imibono ivutsiwe, iyaheha   ngalokwenetisako.              futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                            -Imibono ivutsiwe,          ihambisana nesihloko         -Kuhleleka kubumbene           yekuticambela.              ngco.
 Kuhleleka
                                            inekuhlakanipha,            ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba           -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kwemibono

                      ngalokubabatekako
                                            lokukhombisa kucabanga      -Kuhleleka                   nesiphetfo                     bekuhleleka                 lokungevakali.
 nakulungiselelwa                           lokujulile.                 kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.              nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kubhala.                                   -Kuhleleka                  kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana.
 Kucikelelwa                                kungemalengiso              nesingeniso, umtimba
 kwenhloso,                                 lababatekako, kubumbene     nesiphetfo.
 tetsamelilwati                             nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo.                            kanye nesiphetfo.
                                                     25–27                        19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                       Lizinga lelisetulu
 30 EMAMAKI                                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                            lengemalengiso kodvwa       lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                            ingenato timphawu           -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle.           -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                            tekubabateka.               ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene,             iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                            -Imibono ivutsiwe futsi     -Kuhleleka                   iyakholweka.                   -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki.

                      ngalokungababateki
                                            ihlakaniphile.              lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                            -Kuhleleka                  lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana.                kuhlangahlangene.
                                            lokungemalengiso,           nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                            kubumbene nesingeniso,      nesiphetfo.                  nesiphetfo.
                                            umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                             Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                                 Downloaded from hlayiso.com                  8                                                 DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                                                                     NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                                                        Emalengiso               Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI,                                                              14–15                        11–12                          8–9                         5–6                        0–3
 SITAYELA                                                      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                       Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 NEKUHLUNGWA                                                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama               sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                                                   kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,         kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama            nesilulumagama
                                                               tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati               akuhambelani              akuhambelani nakancane
                                                               nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo               nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 Kuhambelana
                                                               ngemalengiso lababatekako.   ngelicophelo lelisetulu.      ngalokwenetisako.            tetsamelilwati            nesimongcondvo.
 kwemoya irejista,                                             -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.           -Silulumagama sincane
 sitayela,                                                     lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 silulumagama                                                  ngemalengiso lababatekako.   uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe
 nenhloso                                                     -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa.            -Umoya nekukhetseka       akungalandzeleki.
 nesimongcondvo.                                              asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi     kwemagama
 Kusetjentiswa                                                lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa      akwemukeleki.
 kwelulwimi,                                                  nekuheha kwemphendvulo.       -Kuticambela                  lokucuketfwe.                -Silulumagama sincane
 timphawu tekufundza                                          -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni                                           kakhulu.
                                                              kakhulu emaphutsa eluhlelo    lelisetulu.
 nekubhala, luhlelo,
                                                              nesipelingi kute.
 sipelingi.                                                    -Kunekuticambela
 (lupelomagama)                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                               kakhulu.
 15 EMAMAKI                                                                13                           10                             7                         4

                        Lizinga lelisetulu
                                                              -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                              ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                              nangalokuveta umoya           lesecopheweni lelisetulu.     ngalokungafani embhalweni    -Kusetjentiswa
                                                              lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe.                      kwetinhlobo
                                                              ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile.   -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                       ngalokungababateki
                                                              -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                              emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi            -Silulumagama sincane
                                                              nesipelingi awekho            -Icambeke kahle.              asetjentiswe kancane.        kakhulu.
                                                              -Kuticambela
                                                              kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                              Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                         9                                                DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                              NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                     Emalengiso           Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                5                          4                            3                        2                      0–1
                            -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,       ngemalengiso.             ngalokuhlelekile.             nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa              -Imininingwane yetfulwe   -Kunekubumbana.               -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                ngemalengiso.             -Imisho, netindzima           kwakheke kahle              kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
                            -Imisho, netindzima       kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala.          -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 nekwakhiwa
                            kwakheke ngemalengiso     kutinhlobonhlobo.                                         noko.
 kwemisho.                  lababatekako.

 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                     33–40                         23–30                    13–20                   0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                   Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                  10                                                      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                                        NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]

      Timphawu                       Emalengiso                 Licophelo lelisetulu              Lokwenetisako                   Lokusilele               Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                         15–18                          11–14                           8–10                           5–7                          0–4
 KUHLELA NESAKHIWO            -Imphendvulo lengemalengiso    -Imphendvulo                     -Imphendvulo                 -Imphendvulo lecatfutako      -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako.                  lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa
                              lokujulile.                    lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako.        -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo.              -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengiso.        -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko.        -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              lesingemalengiso               lutfo.                                                        lokusilele.
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                       10–12                            8–9                            6–7                          4–5                            0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo.                nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu.
 KWEHLUKA                                25–30                          19–23                          14–17                          9–12                           0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                      Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                    11                                                      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                                          NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]

      Timphawu                       Emalengiso                   Licophelo lelisetulu              Lokwenetisako                   Lokusilele               Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                         10–12                             8–9                            6–7                            4–5                          0–3
 KUHLELA NESAKHIWO            -Imphendvulo                     -Imphendvulo                     -Imphendvulo                 -Imphendvulo lecatfutako      -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako.                    lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono,         -Imibono ivutsiwe,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              inekuhlakanipha,                 lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Timphawu/Timiso
                              lokukhombisa kucabanga           lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo.              lokujulile.                      -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
                              -Lwati lolungemalengiso          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 12 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo            -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
                              lwetheksthi lebhalwako.          lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.           lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono         -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              lebumbene ngemalengiso.          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane            yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso            -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela sihloko.   lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              -Sakhiwo lesifanele              lutfo.                                                        lokusilele.
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                         7–8                              5–6                             4                             3                            0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                   nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso         kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati         tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
                              nesimongcondvo.                  nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
 inhloso, tetsamelilwati
                              -Luhlelo alunamaphutsa           ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo,              kantsi futsi icambeke kahle.     -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti          nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi, Kukhetseka       akunamaphutsa.                   umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 kwemagama, Timphawu                                           ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 tekufundza nekubhala                                          -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nesipelingi.                                                  sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                               -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 8 EMAMAKI                                                     kakhulu.
 KWEHLUKA                                17–20                            13–15                          10–11                          7–8                            0–5
 KWEMAMAKI

                                                                                                                                      SAMBA SAKO KONKHE:                       100

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2016-memo/201f69ab-9842-4154-8154-423a317ae10e) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2016-memo/d2eec8f8-5c2a-450e-992e-3db2437b1544) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016-memo/44f279db-04d1-499b-b5cd-102ee52540b0) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016-memo/9a8842ed-4d46-45cb-8de3-a53848ba1fc1) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2017-memo/27c780b0-e348-43aa-9158-54b4efea11c0) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2013-memo/dae048e4-d450-4920-96ae-35fa0397fcba) — siSwati FAL · Memo · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
