# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2017-memo/27c780b0-e348-43aa-9158-54b4efea11c0
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2017-memo/27c780b0-e348-43aa-9158-54b4efea11c0)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2017/315216de-a815-474f-a624-f9cecada3889) — QP · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                               GRADE 12

                               NATIONAL
                          SENIOR CERTIFICATE

                              LIBANGA 12

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                       LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                        INDLOVULENKHULU 2017

                            IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 100

                      Lememorandamu inemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                     Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3        2      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA
UMBUTO 1

1.1      INDZABA LELANDZISAKO

         Bekumnandzi ngendlela lemangalisako ngalelilanga kuhlangene
         umndeni.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele lusuku nendzawo lebekuhlangene khona umndeni. Sibonelo:
             (ehhotela, ephakhi, kagogo, edamini njll).
          Akuvele lokwentiwa ngalolosuku. Sibonelo: (Kosa inyama, kwatisana,
             kunikana tipho njll).
          Tiphakamiso netincomo takhe ngalolusuku.
             (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                          [50]

1.2      INDZABA LECHAZAKO

         Lusuku lwalabasha lolubakhona ngamhlaka -16 Juni.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele kubaluleka kwalolusuku.          Sibonelo: (kukhumbuta lusha
             ngalokwenteka mhlaka 16 Juni, kubaluleka kwemfundvo).
          Akuvele tincomo takhe ngalolusuku. Sibonelo: (Luhlonishwe, Liholide
             ngalo lolusuku).
             (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                          [50]

1.3      INDZABA LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI
         Indlela lebengiphila ngayo ngisafundza sikolo.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele ligama lesikolo lafundza kuso.
          Akuvele indlela labephila ngayo.       Sibonelo: (Kungawenti umsebenti
             wasekhaya/kufika emuva kwesikhatsi/kungahloniphi bafundzisi njll).
          Yini lewayifundza ngalendlela lebekaphila ngayo.
          Akuvele lakuncomako ngalendlela. Sibonelo: (Kuntjintja kwesimilo).
             (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                          [50]

1.4      INDZABA LEVETA LUHLANGOTSI LUNYE/LEHLANGOTSILUNYE

         Gezi ubalulekile etimphilweni tebantfu. Vuma nobe uphikise lombono.
         Bahlolwa labavumelana nembono bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvetwe kubaluleka kwagezi. Sibonelo: (Kukhanyisa ngaye/kupheka/
             kutsatsela bantfu umsebenti/kushisela njll).
         Bahlolwa labangavumelani nembono, bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
          Tizatfu letitawuveta kutsi gezi uyingoti ebantfwini.
          Akuvetwe kutsi gezi uyabita.                                                            [50]

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3        3      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC – Imemorandamu

1.5      INDZABA LENHLANGOTSIMBILI

         Buhle nebubi bekuna kwemvula
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Kungachazwa buhle bekuna kwemvula.
          Kuhluma tjani tilwane nemfuyo kudle kahle, kukhuluphale.
            Sibonelo: (kushaywa inala/emanti aba manyenti emifuleni njll).

         Bubi bekuna kwemvula.

             Sibonelo: (kuguguleka kwemigwaco/kudzilika kwetindlu/kuwa kwetihlahla
              njll).
              (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                         [50]

         Bahlolwa batawunika tihloko letihambelana netitfombe. Letindzaba
         tetitfombe letilandzelako tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo lwetindzaba
         kuleti: lelandzisako/lechazako/lehlangotsilunye/lenhlangotsimbili/leveta
         likamuva lembhali.

         1.6.1        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
                       Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                       Akubhalwe         ngekubaluleka   kwekutivocavoca.      Sibonelo:
                          (Kugijima/Kuya ejimini/Kushukumisa umtimba njll).
                       Akuvetwe       tintfo  letenteka   emtimbeni     nawutivocavoca.
                          Sibonelo: (Kwehla sisindvo semtimba/kuhlala uphilile njll).
                       Akuvetwe tintfo longatisebentisa nawutivocavoca. Sibonelo:
                          (Imishini yekujima/emateki/ematrekisudu/tikipa njll).
                          (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                             [50]

         1.6.2        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
                      Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                       Bahlolwa bangaveta kubambisana kwamake nababe ekhishini.
                          Sibonelo: (kupheka, kugeza titja njll).
                       Kungavetwa        kutsi    kubaluleke     ngani kulekelelana
                          naningumndeni. Sibonelo: (kusheshe nicedze kupheka njll).
                          (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                             [50]

         1.6.3        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
                       Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                       Bahlolwa         batawucoca    ngekubaluleka    kwemaphoyisa
                          emgwaco. Sibonelo: (Kunciphisa tingoti emgwacweni, kutfola
                          timoti   letintjontjiwe, kubamba     labangenato  tincwadzi
                          tekushayela njll).
                          (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                             [50]

 BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABA SIGABA A.
                                                                    SAMBA SESIGABA A:              50

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3        4      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA
UMBUTO 2

2.1      INCWADZI LEHLELEKILE
         SAKHIWO SENCWADZI LEHLELEKILE

             Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Ayibe nelikheli lemhlolwa ngasesandleni sekudla.
             Akweciwe umugca.
             Ayibe nelikheli lesibili lalobhalelwako ngasesandleni sesancele.
             Akweciwe umugca.
             Ayibe nesibingelelo.
             Akweciwe umugca.
             Akube nesihloko saloko lokubhalwa ngako. Sibonelo: (Kuphatfwa tisu
              emva kwekunatsa emanti/Sikhalo ngemanti ekunatsa).
             Akweciwe umugca.
             Akube nemapharagrafu encwadzi ngaloko lokubutiwe. Sibonelo:
              (kungaphatseki kahle kwembhali ngenca yemanti labawanatsile,
              kukhishwa tisu emva kwekunatsa lamanti, kuhlantwa kwemathangi lapho
              kugcinwe khona emanti, kufaka imitsi lebulala emagciwane njll).
             Akweciwe umugca.
             Ayibe nesivaleliso lesihlelekile.
             Ayibe neligama nesibongo salobhalako ngaphasi kwesivaleliso esandleni
              sesancele.                                                                           [30]

2.2      UMLANDVOMUFI
         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
          Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Ligama nesibongo saloshonile.
          Lapho ahlala khona.
          Umnyaka, lusuku lwekutalwa nelekushona.
          Indzawo lashonele kuyo.
          Kugula nekushona kwakhe.
          Temfundvo.
          Temsebenti.
          Labashiye emhlabeni.                                                                    [30]
2.3      UMBIKO

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
          Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akube khona ligama laloyo loya kuye.
          Akube khona ligama laloyo lobuya kuye.
          Akuvele lusuku lokubhalwe ngalo lombiko.
          Akuvele sihloko saloko lokubhalwa ngako.
          Akube khona ummongo wembiko.
          Akube khona emavi ekubonga.
          Lobhalile akasayine ekugcineni.                                                         [30]

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3        5      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC – Imemorandamu

2.4      INKHULUMOMPHENDVULWANO/INKHULUMISWANO.

         SAKHIWO SENKHULUMISWANO.

             Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Emagama alabakhulumisanako akabhalwe ngasesandleni sesancele,
              alandzelwe yikholoni.
             Bangabofakwa bokhulumile emavini etikhulumi.
             Emagama lamele lokwentekako, akafakwe kumabhrakhethi/tibaya.
              Sibonelo: (Ashaye tandla/ahleke/elule sandla njll).
             Sebentisa umugca lomusha kukhombisa kutsi sekukhuluma lesinye
              sikhulumi.

         LOKUCUKETFWE
         YINKHULUMOMPHENDVULWANO/YINKHULUMISWANO.

             Emaphuzu etintfo letitawusetjentiswa nangabe kwakhiwa lenkhundla.
              Sibonelo: (Lisheke lemali/ikontileka letawakha njll).
             Emaphuzu lesekela imibono yalokhulumako.
              Sibonelo: (kwemukela lisheke/kubonga/kukhombisa kujabula njll).
             Tikhulumi tingagudluki esihlokweni.
             Umoya nerejista yetiphakamiso kube ngulemukelekile, lengenaludlame
              nenhlamba.                                                                           [30]

 BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZE SIGABA B.

                                                                   SAMBA SESIGABA B:               30

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3        6      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                              NSC – Imemorandamu

SIGABA C:      EMATHEKSTHI LAMAFISHA EMIBHALOMBIKO/LATICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      SIKHANGISI

         Lokubalulekile ngesikhangisi.
          Asihehe (Akusetjentiswe simo lesitakwenta sikhangisi sidvonse emehlo
             sibuye sikhumbuleke).
          Asigcame.
          Akusetjentiswe lulwimi loluhhungako.
          Akuvetwe injongo netetsamelilwati.
          Akusetjentiswe emasu ekukhangisa. Sibonelo: (kusebentisa ticubulo
             netilogeni/tihloko letidvonsa emehlo/kuchaza umkhicito ngalokufisha/
             buhle bemkhicito njll).
          Akuvele ligama lalokhangisako/sikolo lesikhangisako.
          Sikuphi nendzawo? Kutsintfwana njani njll?                                              [20]

3.2      IDAYARI

         Lokubalulekile ngedayari:
          Ayibhalwe ngesikhatsi lesitawufika.
          Akuvele inyanga, tinsuku lekutawubhalwa ngato nemininingwane yaloku
             lekutawentiwa.
            Akusetjentiswe luhlobo lwetheksthi yekulandzisa.                                       [20]

3.3      TINKOMBANDLELA

         Tinkombandlela tekusuka ekhaya uyewufika esikolweni lewufundza kuso
         atikhombise lokulandzelako:

             Usuka ekhaya wengce lisontfo laseWeseli.
             Wengce emathuneni.
             Ujikela ngasesandleni sesancele kunesihlahla lesikhulu.
             Uwela umfudlana.
             Ukhuphukele emtfolamphilo.
             Ujikele ngasesandleni sekudla, utawubona siteshi semaphoyisa.
             Nawengca esiteshini kunelikhona ngasesandleni sesancele.
             Engca lihholo lemphakatsi.
             Condza enkhundleni yetemidlalo.
             Nawengca lenkhundla condza egedeni lesikolo.                                         [20]

 BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.

                                                                  SAMBA SESIGABA C:                20
                                                                SAMBA SAKO KONKHE:                 100

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3
                                                  Downloaded from hlayiso.com                  7                                                   DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                                                      NSC – Imemorandamu

CAPHELA:

    Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le -3, SIGABA A).
    Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako, Lokusacatfuta
     naLokungaphumelelisi).
    Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubaba tekako nelizinga
     lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
    Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]

       Timphawu                                      Emalengiso             Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
    LOKUCUKETFWE                                       28–30                      22–24                          16–18                          10–12                       4–6
    NEKUHLELA                                  -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako.     -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                               lengemalengiso lababateka   lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                          Lizinga lelisetulu
    (Imphendvulo                               ngetulu                     ngalokubabatekako.           ikholweka                      -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
    nemibono)                                  kwalokulindzelekile.        -Imibono ivutsiwe, iyaheha   ngalokwenetisako.              futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                               -Imibono ivutsiwe,          ihambisana nesihloko         -Kuhleleka kubum bene          yekuticambela.              ngco.
    Kuhleleka
                                               inekuhlakanipha,            ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba           -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
    kwemibono                                  lokukhombisa kucabanga      -Kuhleleka                   nesiphetfo                     bekuhleleka                 lokungevakali.

                         ngalokubabatekako
    nakulungiselelwa                           lokujulile.                 kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.              nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
    kubhala.                                   -Kuhleleka                  kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana.
    Kucikelelwa                                kungemalengiso              nesingeniso, umtimba
    kwenhloso,                                 lababatekako, kubumbene     nesiphetfo.
    tetsamelilwati                             nesingeniso, umtimba
    nesimongcondvo.                            kanye nesiphetfo.
                                                        25–27                        19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                          Lizinga lelisetulu
    30 EMAMAKI                                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                               lengemalengiso kodvwa       lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                               ingenato timphawu           -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle.           -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                               tekubabateka.               ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene,             iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                               -Imibono ivutsiwe futsi     -Kuhleleka                   iyakholweka.                   -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki.

                         ngalokungababateki
                                               ihlakaniphile.              lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                               -Kuhleleka                  lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana.                kuhlangahlangene.
                                               lokungemalengiso,           nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                               kubumbene nesingeniso,      nesiphetfo.                  nesiphetfo.
                                               umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                  Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3
                                                                 Downloaded from hlayiso.com                  8                                                  DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                                                                     NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                                                        Emalengiso              Licophelo lelisetulu              Lokwenetisako                Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI,                                                              14–15                       11–12                           8–9                         5–6                        0–3
 SITAYELA                                                      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                       Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 NEKUHLUNGWA                                                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama               sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                                                   kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,         kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama            nesilulumagama
                                                               tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati               akuhambelani              akuhambelani nakancane
                                                               nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo               nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 Kuhambelana
                                                               ngemalengiso lababatekako.   ngelicophelo lelisetulu.      ngalokwenetisako.            tetsamelilwati            nesimongcondvo.
 kwemoya irejista,                                             -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.           -Silulumagama sincane
 sitayela,                                                     lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 silulumagama                                                  ngemalengiso lababatekako.   uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe
 nenhloso                                                     -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa.            -Umoya nekukhetseka       akungalandzeleki.
 nesimongcondvo.                                              asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi     kwemagama
 Kusetjentiswa                                                lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa      akwemukeleki.
 kwelulwimi,                                                  nekuheha kwemphendvulo.       -Kuticambela                  lokucuketfwe.                -Silulumagama sincane
                                                              -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni                                           kakhulu.
 timphawu tekufundza
                                                              kakhulu emaphutsa eluhlelo    lelisetulu.
 nekubhala, luhlelo,
                                                              nesipelingi kute.
 sipelingi.                                                    -Kunekuticambela
 (lupelomagama)                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                               kakhulu.
 15 EMAMAKI                                                                13                           10                             7                         4

                        Lizinga lelisetulu
                                                              -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                              ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                              nangalokuveta umoya           lesecopheweni lelisetulu.     ngalokungafani embhalweni    -Kusetjentiswa
                                                              lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe.                      kwetinhlobo
                                                              ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile.   -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                       ngalokungababateki
                                                              -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                              emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi            -Silulumagama sincane
                                                              nesipelingi awekho            -Icambeke kahle.              asetjentiswe kancane.        kakhulu.
                                                              -Kuticambela
                                                              kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                              Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3                          9                                               DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                                NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                      Emalengiso          Licophelo lelisetulu              Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                 5                         4                             3                        2                      0–1
                             -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,        ngemalengiso.             ngalokuhlelekile.             nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa               -Imininingwane yetfulwe   -Kunekubumbana.               -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                 ngemalengiso.             -Imisho, netindzima           kwakheke kahle              kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
                             -Imisho, netindzima       kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala.          -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 nekwakhiwa                  kwakheke ngemalengiso     kutinhlobonhlobo.                                         noko.
 kwemisho.                   lababatekako.

 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                             43–50                     33–40                         23–30                    13–20                   0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                    Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3                                 10                                                      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                                        NSC – Imemorandamu

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMUDE SIGABA B.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso             Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                  Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                15–18                     11–14                  8–10               5–7                                                             0–4
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo lengemalengiso -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                         -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako.                  lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
                              inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
 Kuhleleka kwemibono
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa             lokujulile.                    lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako.        -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo.              -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengiso.        -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko.        -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              lesingemalengiso               lutfo.                                                        lokusilele.
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                      10–12                            8–9                             6–7                          4–5                            0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo.                nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu.
 KWEHLUKA                               25–30                           19–23                           14–17                        9–12                            0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                      Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwek wengeta (FAL)/P3                                   11                                                      DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                                          NSC – Imemorandamu
SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.
IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]
       Timphawu              Emalengiso       Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                        Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                  10–12                 8–9                   6–7               4–5                                                                   0–3
 KUHLELA NESAKHIWO     -Imphendvulo        -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                               -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako.                    lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
                              -Imibono ivutsiwe,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
 Kuhleleka kwemibono,
                              inekuhlakanipha,                 lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Timphawu/Timiso              lokukhombisa kucabanga           lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo.              lokujulile.                      -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
                              -Lwati lolungemalengiso          awutsemeleti .                   -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 12 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo            -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
                              lwetheksthi lebhalwako.          lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.           lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono         -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              lebumbene ngemalengiso.          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane            yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso            -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela sihloko.   lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              -Sakhiwo lesifanele              lutfo.                                                        lokusilele.
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                         7–8                              5–6                             4                            3                             0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, s itayela      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                   nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso         kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
                              nenhloso, tetsamelilwati         tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 Umoya, irejista, sitayela,
                              nesimongcondvo.                  nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
 inhloso, tetsamelilwati
                              -Luhlelo alunamaphutsa           ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo,              kantsi futsi icambeke kahle.     -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti          nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi, Kukhetseka       akunamaphutsa.                   umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 kwemagama, Timphawu                                           ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 tekufundza nekubhala                                          -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nesipelingi.                                                  sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                               -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 8 EMAMAKI                                                     kakhulu.
 KWEHLUKA                                17–20                            13–15                           10–11                         7–8                            0–5
 KWEMAMAKI

                                                                                                                                     SAMBA SAKO KONKHE:                        100

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-feb-march-2017-memo/79495df2-89b7-4efc-ab17-cf5c238301d1) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-feb-march-2017-memo/15c8d2cb-f000-4a25-bf38-d48597ddd256) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2017-memo/1c74ffd6-59f8-4352-b726-bd4178c99acd) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2017-memo/a6d94416-af05-4d32-a22c-17cd9f5e8614) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2016-memo/9122f40a-940e-472d-89fd-2c28d40066ff) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2013 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2013-memo/dae048e4-d450-4920-96ae-35fa0397fcba) — siSwati FAL · Memo · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
