# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2016, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016-memo/44f279db-04d1-499b-b5cd-102ee52540b0
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016-memo/44f279db-04d1-499b-b5cd-102ee52540b0)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016/acef1588-0d73-460c-82d5-bed3fbf23551) — QP · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                       LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   2016

                             MEMORANDAM

                                                        EMAMAKI: 100

                      Lememorandamu inemakhasi la-12.

Emalungelo agodliwe                                           Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        2                      DBE/2016
                                             SCE – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1

1.1      INDZABA LELANDZISAKO

         Lengakwenta mhlazana nginetfwa yimvula ngalelinye lilanga.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele lusuku, sikhatsi nendzawo.
         • Akuvele simo selitulu.
         • Akuvele loku lokwenteka.
         • Akuvele lokwamsita kulesimo lebekabukene naso.
         (Naleminye imibono lengabhalwa bahlolwa)                                        [50]

1.2      INDZABA LECHAZAKO

         Bhala tintfo letenta kutsi wonkhe umuntfu awutsandze umshado.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Abavete tintfo letenta kutsi umshado utsandvwe ngumuntfu wonkhe.
         • Akuvele tifiso tabo ngemshado. Sibonelo: (kufisa kuba nelikhekhe lelifana
             nalelo labebashada/timoti letasetjentiswa emshadweni njll).
             (Naleminye imibono yebahlolwa)                                              [50]

1.3      INDZABA LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI

         Indlela lebengiphila ngayo nemngani wami lebengifundza naye eklasini,
         yantjintja imphilo yami.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele ligama lemngani wakho nesikolo lebebafundza kuso.
         • Akuvele letindlela lebebaphila ngato. Sibonelo: (kuganga/kungenti
             umsebenti wesikolo abe umngani aveta bubi baloko/kungahloniphi batali/
             kunatsa tjwala/kungalali ekhaya).
         • Yini lewayifundza kuye? Sibonelo: (kulalela batali/inhlonipho/kwenta
             umsebenti/kuyekela kuganga).
         • Akuvele tincomo.
             (Naleminye imibono yebahlolwa)                                              [50]

1.4      INDZABA LEVETA LUHLANGOTSI LUNYE/LEHLANGOTSILUNYE

         Kuletfwa kwemaplaza emakhaya nasemalokishini kwenta imphilo ibe
         lula. Utsini umbono wakho?

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Bahlolwa labavumelana nembono bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
         • Akuvele lemphilo lelula leletfwa ngulamaplaza. Sibonelo: (kuletsa
             ematfuba emsebenti/kusheshe ufike emsebentini/kutsenga tintfo edvute
             njll).
Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        3                       DBE/2016
                                             SCE – Imemorandamu

         Bahlolwa labangavumelani nembono, bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
         • Tizatfu letitawuveta kutsi batsi imphilo ayibi lula. Sibonelo: (kwandza
           kwebugebengu/kungcola kwetitolo/kusheshe kuphele kwalokutsengiswako
           njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                    [50]

1.5      INDZABA LENHLANGOTSIMBILI

         Bubi nebuhle bekuba nabologadza emitfolamphilo/emakliniki angakitsi.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.

            Bubi bekuba nabologadza emitfolamphilo/emakliniki angakitsi.
            Kungachazwa bubi bekuba nabologadza emitfolamphilo/emakliniki
            angakitsi. Sibonelo: (kulala ebusuku, kuvumelana netigebengu,
            kungavuleli bantfu ligede ngekulingana njll).

           Buhle bekuba nabologadza emitfolamphilo/emakliniki angakitsi.
           Kungachazwa buhle bekuba nabologadza emitfolamphilo/emakliniki
           angakitsi. Sibonelo: (kugada lokungenako nalokuphumako/kucaphela
           kuphepha kwemitfolamphilo/kwemakliniki/kusita etimeni letiphutfumako
           njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile)                                     [50]

         Bahlolwa batawunika tihloko letihambelana netitfombe. Letindzaba
         tetitfombe letilandzelako tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo lwetindzaba
         kuleti: lelandzisako/lechazako/lehlangotsilunye/lenhlangotsimbili/leveta
         likamuva lembhali.

1.6      INDZABA INGAFAKA LAMAPHUZU LALANDZELAKO:

         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akucocwe ngebuhle bekuba nemndeni. Sibonelo: (kuhlala bacoce/
           kukhombisa lutsandvo/kufundza ndzawonye njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile)                                     [50]

         1.6.1        INDZABA INGAFAKA LAMAPHUZU LALANDZELAKO:

                      •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      •   Bahlolwa bangaveta kuphumelela emphilweni. Sibonelo:
                          (uphumelela emva kwekuba akhuphuke umcansa/asebente
                          matima/kutibonelela wena/kuticabangela).
                      • Kungavetwa kutsi kubaluleke ngani kuphumelela. Sibonelo:
                          (uphila   kamnandzi/uba       nako    konkhe    lokufunako
                          ungalandzelelwa/kungabuyeli emuva nasewuyicalile intfo).
                      (Naleminye imibono yebahlolwa).                                    [50]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        4                       DBE/2016
                                             SCE – Imemorandamu

         1.6.2        INDZABA INGAFAKA LAMAPHUZU LALANDZELAKO:

                      •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                          Bahlolwa bangacoca ngekubaluleka kwekongiwa kwetindlovu.
                          Sibonelo: (timphondvo tayo kwakhiwa emacici, imigaco/
                          sikhumba kwakhiwa ticatfulo, tikhwama njll).

         1.6.3        •   Bangacoca ngetintfo letingentiwa kugwema kubulawa
                          kwetindlovu.

                      Sibonelo: (kuncipha kwetindlovu/kuncipha kwetivakashi/kuncipha
                      kwematfuba emsebenti njll).
                      (Naleminye imibono yebahlolwa).                                    [50]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABA SIGABA A.

                                                                  SAMBA SESIGABA A:      50

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        5                     DBE/2016
                                             SCE – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA

UMBUTO 2

2.1      INCWADZI YEBUNGANI

         SAKHIWO SENCWADZI YEBUNGANI

         •    Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Ayibe nelikheli linye lemhlolwa ngasesandleni sekudla.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nesibingelelo lesihambisana neluhlobo lwencwadzi ngasesandleni
             sesancele.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nemapharagrafu.
             Sibonelo: (kuvusela umngani/kumletsela umsebenti/kumatisa ngaloko
             bekufundvwa esikolweni/kumphatsela lokutsite/kuvelana naye njll).
         •    Akweciwe umugca kube nesivaleliso lesifanele (ligama lemhlolwa
             lelingenasibongo) ekugcineni kwencwadzi, ngasesandleni sesancele.

         LOKUCUKETFWE YINCWADZI

         •   Kuphawula ngekulimala kwemngani.
         •   Ayivete kukhombisa kuvelana naye nekumkhutsata. Sibonelo:
             (kwelulama      ngekushesha/kususa        lokukuvelele ungakubeki
             engcondvweni/kucolela lokulimatile njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa).                                               [30]

2.2      I-AJENDA NEMAMINITHI EMHLANGANO

         I-ajenda

         Akubhalwe ngaloku lokulandzelako:
         • Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ayifake ekhatsi lusuku, indzawo, nesikhatsi lekwahlanganwa ngaso.
         • Akuvele ligama lemhlangano. Sibonelo: Umhlangano webantfu labasha.
         • Akuvele kuvulwa kwemhlangano.
         • Akuvele emavi asihlalo.
         • Akuvele emalunga lakhona nalangekho.
         • Akuvele kufundvwa kwemaminithi ladlulile.
         • Akuvele lokuvuka emaminithini.
         • Akuvele umsebenti welusuku. Sibonelo: kugcekezwa kwemiti, kulimala
            kwebantfu, kubulawa kwebantfu, tikhatsi lekugcekezwa ngato,
            kudlwengulwa kwebantfu nakugcekezwa njll.
         • Akuvele lokunye lokutawukhulunywa ngako nangabe kukhona.
         • Akuvele lusuku lwemhlangano lotako.
         • Akuvele kuvalwa kwemhlangano.

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        6                        DBE/2016
                                             SCE – Imemorandamu

         Emaminithi emhlangano
         •    Emaminithi akabhalwe ngesikhatsi lesengca nangelulwimi loluhlelekile.
         •    Emaminithi akasuselwe ku-ajenda.
         •    Akavete tonkhe tihlokwana letiku-ajenda.
         •    Umhlolwa akanabe ngasinye ngasinye kuletihloko.                             [30]
2.3      INKHULUMOMPHENDVULWANO/INKHULUMISWANO
         SAKHIWO SENKHULUMISWANO
         •    Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Emagama alabakhulumisanako akabhalwe ngasesandleni sesancele,
              alandzelwe yikholoni.
         •    Bangabofakwa bokhulumile emavini etikhulumi.
         •    Emagama lamele lokwentekako, akafakwe kumabhrakhethi/tibaya.
              Sib. (bahleke/bashaye litafula/baphume njll).
         •    Sebentisa umugca lomusha kukhombisa kutsi sekukhuluma lesinye
              sikhulumi.

         LOKUCUKETFWE
         YINKHULUMOMPHENDVULWANO/YINKHULUMISWANO
         •    Emagama ebafundzi lababili labakhulumako.
         •    Emaphuzu etindlela letitawulandzelwa nakulungiselelwa luhlolo.
              Sibonelo: (kuvala bomakhalekhikhini nakufundvwa/kufundzela
              endzaweni lenganamsindvo/kucala ngesikhatsi lesibekiwe/kufundza
              tifundvo ngekulingana njll).
         •    Emaphuzu lesekela imibono yalokhulumako.
              Sibonelo: (tikhatsi tekucala kufundza/tekudla/indzawo lebatawufundzela
              kuyo/kuvumelana ngemibono/kutsatfwa kwemanotsi njll).
         •    Tikhulumi tingagudluki esihlokweni.
         •    Umoya nerejista yetiphakamiso kube ngulemukelekile, lengenaludlame
              nenhlamba.                                                                  [30]
2.4      UMLANDVOMUFI
         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ligama nesibongo saloshonile.
         • Lapho bekahlala khona.
         • Umnyaka, lusuku lwekutalwa nelekushona.
         • Indzawo lashonele kuyo.
         • Kugula nekushona kwakhe.
         • Temfundvo.
         • Temsebenti.
         • Labashiye emhlabeni.
         • Akuvele sinanatelo.                                                            [30]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZE SIGABA B.

                                                                  SAMBA SESIGABA B:       30

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        7                         DBE/2016
                                             SCE – Imemorandamu

SIGABA C:      EMATHEKSTHI LAMAFISHA EMIBHALOMBIKO/LATICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      SIKHANGISI

         Lokubalulekile ngesikhangisi.
         • Asihehe (Akusetjentiswe simo lesitakwenta sikhangisi sidvonse emehlo
             sibuye sikhumbuleke).
         • Asigcame.
         • Akusetjentiswe lulwimi loluhhungako.
         • Akuvetwe injongo netetsamelilwati.
         • Akusetjentiswe emasu ekukhangisa. Sibonelo: (kusebentisa ticubulo
             netilogeni/tihloko letidvonsa emehlo/kuchaza umkhicito ngalokufisha/
             buhle bemkhicito njll).
         • Akuvele ligama lalokhangisako/inkampani lekhangisako.
         • Sikuphi nendzawo? Kutsintfwana njani njll?                                      [20]

3.2      IDAYARI

         Lokubalulekile ngedayari:

         •    Ayibhalwe ngesikhatsi lesengca.
         •    Akuvele inyanga, tinsuku lokubhalwe ngato nemininingwane yaloku
              lebekwentiwa. Sibonelo: (kuya elwandle/kubona lidolobha/kuya
              eShakamarine/kutsenga njll).                                                 [20]

3.3      TICONDZISO

         Ticondziso atikhombise lokulandzelako:
         • Akuvele ticondziso letilandzelwako nawusendlini yemtapotincwadzi.
             Sibonelo: (Kubingelela/kugeza tandla/kungabangi umsindvo/kucima
             makhalekhikhini/kubuyisela incwadzi eshelufini/kungebi tincwadzi/
             kubhalisa tonkhe tincwadzi lophuma nato njll).                                [20]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.

                                                                    SAMBA SESIGABA C:      20
                                                                  SAMBA SAKO KONKHE:       100

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                 8                                                                                DBE/2016
                                                                                  SCE – Imemorandamu

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako, Lokusacatfuta
  naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga
  lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]
    Timphawu                  Emalengiso     Licophelo lelisetulu      Lokwenetisako                                                       Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                    28–30             22–24                   16–18                                                             10–12                       4–6
 NEKUHLELA              -Imphendvulo       -Imphendvulo           -Imphendvulo leyenetisako.                                        -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                            lengemalengiso lababateka   lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                       Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                               ngetulu                     ngalokubabatekako.           ikholweka                      -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                  kwalokulindzelekile.        -Imibono ivutsiwe, iyaheha   ngalokwenetisako.              futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                            -Imibono ivutsiwe,          ihambisana nesihloko         -Kuhleleka kubumbene           yekuticambela.              ngco.
 Kuhleleka
                                            inekuhlakanipha,            ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba           -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kwemibono

                      ngalokubabatekako
                                            lokukhombisa kucabanga      -Kuhleleka                   nesiphetfo                     bekuhleleka                 lokungevakali.
 nakulungiselelwa                           lokujulile.                 kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.              nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kubhala.                                   -Kuhleleka                  kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana.
 Kucikelelwa                                kungemalengiso              nesingeniso, umtimba
 kwenhloso,                                 lababatekako, kubumbene     nesiphetfo.
 tetsamelilwati                             nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo.                            kanye nesiphetfo.
                                                     25–27                        19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                       Lizinga lelisetulu
 30 EMAMAKI                                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                            lengemalengiso kodvwa       lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                            ingenato timphawu           -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle.           -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                            tekubabateka.               ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene,             iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                            -Imibono ivutsiwe futsi     -Kuhleleka                   iyakholweka.                   -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki.

                      ngalokungababateki
                                            ihlakaniphile.              lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                            -Kuhleleka                  lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana.                kuhlangahlangene.
                                            lokungemalengiso,           nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                            kubumbene nesingeniso,      nesiphetfo.                  nesiphetfo.
                                            umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                               Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                                 Downloaded from hlayiso.com                  9                                                                             DBE/2016
                                                                                                     SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)
     Timphawu                   Emalengiso           Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                                                          Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI,                          14–15                     11–12                         8–9                                                                5–6                        0–3
 SITAYELA               -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela                                              -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                       Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 NEKUHLUNGWA            nesilulumagama             nesilulumagama             nesilulumagama                                                          sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA            kuhambelana    nenhloso,   kuhambelana    nenhloso,   kuhambelana nenhloso,                                                   nesilulumagama            nesilulumagama
                                                               tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati              akuhambelani              akuhambelani nakancane
                                                               nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo              nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 Kuhambelana
                                                               ngemalengiso lababatekako.   ngelicophelo lelisetulu.      ngalokwenetisako.           tetsamelilwati            nesimongcondvo.
 kwemoya irejista,                                             -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe      nesimongcondvo.           -Silulumagama sincane
 sitayela,                                                     lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula   -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 silulumagama                                                  ngemalengiso lababatekako.   uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.       kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe
 nenhloso                                                     -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa.           -Umoya nekukhetseka       akungalandzeleki.
 nesimongcondvo.                                              asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi    kwemagama
 Kusetjentiswa                                                lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa     akwemukeleki.
 kwelulwimi,                                                  nekuheha kwemphendvulo.       -Kuticambela                  lokucuketfwe.               -Silulumagama sincane
 timphawu tekufundza                                          -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni                                          kakhulu.
                                                              kakhulu emaphutsa eluhlelo    lelisetulu.
 nekubhala, luhlelo,
                                                              nesipelingi kute.
 sipelingi.                                                    -Kunekuticambela
 (lupelomagama)                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                               kakhulu.
 15 EMAMAKI                                                                13                           10                            7                         4

                        Lizinga lelisetulu
                                                              -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe      -Lulwimi lusetjentiswe
                                                              ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa     ngalokungenetisi.
                                                              nangalokuveta umoya           lesecopheweni lelisetulu.     ngalokungafani embhalweni   -Kusetjentiswa
                                                              lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe.                     kwetinhlobo
                                                              ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile.   -Imvamisa umoya             letehlukene temisho

                       ngalokungababateki
                                                              -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu         kuncane/kute.
                                                              emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi           -Silulumagama sincane
                                                              nesipelingi awekho            -Icambeke kahle.              asetjentiswe kancane.       kakhulu.
                                                              -Kuticambela
                                                              kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                             Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                         10                                                                      DBE/2016
                                                               SCE – Imemorandamu

I IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)
     Timphawu                     Emalengiso           Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                5                          4                            3                        2                      0–1
                            -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,       ngemalengiso.             ngalokuhlelekile.             nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa              -Imininingwane yetfulwe   -Kunekubumbana.               -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                ngemalengiso.             -Imisho, netindzima           kwakheke kahle              kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
                            -Imisho, netindzima       kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala.          -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 nekwakhiwa
                            kwakheke ngemalengiso     kutinhlobonhlobo.                                         noko.
 kwemisho.                  lababatekako.

 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                     33–40                         23–30                    13–20                   0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                   Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                  11                                                                                  DBE/2016
                                                                        SCE – Imemorandamu

• SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZE SIGABA B.

• IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso             Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                  Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,               15–18                      11–14                  8–10               5–7                                                             0–4
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo lengemalengiso -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                         -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako.                  lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa
                              lokujulile.                    lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako.        -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo.              -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengiso.        -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko.        -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              lesingemalengiso               lutfo.                                                        lokusilele.
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                       10–12                            8–9                            6–7                          4–5                            0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo.                nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu.
 KWEHLUKA                                25–30                          19–23                          14–17                          9–12                           0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                      Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                    12                                                                                  DBE/2016
                                                                          SCE – Imemorandamu

• SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.
• IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso        Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele          Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,               10–12                   8–9                   6–7               4–5                      0–3
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo           -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako.                    lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono,         -Imibono ivutsiwe,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              inekuhlakanipha,                 lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Timphawu/Timiso
                              lokukhombisa kucabanga           lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo.              lokujulile.                      -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
                              -Lwati lolungemalengiso          awutsemeleti .                   -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 12 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo            -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
                              lwetheksthi lebhalwako.          lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.           lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono         -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              lebumbene ngemalengiso.          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane            yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso            -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela sihloko.   lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              -Sakhiwo lesifanele              lutfo.                                                        lokusilele.
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                         7–8                              5–6                             4                             3                            0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                   nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso         kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati         tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
                              nesimongcondvo.                  nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
 inhloso, tetsamelilwati
                              -Luhlelo alunamaphutsa           ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo,              kantsi futsi icambeke kahle.     -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti          nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi, Kukhetseka       akunamaphutsa.                   umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 kwemagama, Timphawu                                           ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 tekufundza nekubhala                                          -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nesipelingi.                                                  sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                               -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 8 EMAMAKI                                                     kakhulu.
 KWEHLUKA                                17–20                            13–15                          10–11                          7–8                            0–5
 KWEMAMAKI

                                                                                                                                              SAMBA SAKO KONKHE: 100
Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2016-memo/4774e1c8-b43e-4cb6-855b-8f2f55de21d4) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-may-june-2016-memo/abdfff1d-d800-44ff-a832-d5058d346bfe) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016-memo/9a8842ed-4d46-45cb-8de3-a53848ba1fc1) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2016-memo/9122f40a-940e-472d-89fd-2c28d40066ff) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/d51ceba5-6cd8-4f12-b069-61c05af92dd5) — siSwati FAL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2021-mg/c189ec25-c010-43d7-bce7-a277adefec47) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
