# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2017, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2017-memo/1c74ffd6-59f8-4352-b726-bd4178c99acd
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2017-memo/1c74ffd6-59f8-4352-b726-bd4178c99acd)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · siswati. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                      LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   2017

                            IMEMORANDAMU

                                                        EMAMAKI: 100

                      Lememorandamu inemakhasi la-12.

Emalungelo agodliwe                                           Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            2                 DBE/2017
                                                 SCE – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1

1.1      INDZABA LELANDZISAKO

         Mhla ngicala kufika kulesikolo.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele lusuku, sikhatsi nendzawo.
         • Akuvele ligama lesikolo.
         • Akuvele tintfo lewatinaka (Logada egedeni, kwakheka kwalesikolo,
             bafundzi, bothishela).
         • Akuvele tintfo letakujabulisa nalongazange utitsandze kulesikolo.
         (Naleminye imibono lengabhalwa bahlolwa lehambisana nesihloko
         yemukelekile).                                                                [50]

1.2      INDZABA LECHAZAKO

         Uma sibambisene singenta umehluko lapha endzaweni yakitsi.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele tintfo lekumele babambisane kuto (Kulwa nebugebengu,
             kongiwa    kwemanti,    kugcina   indzawo   ihlantekile, kunakekela
             tintsandzane).
         • Akuvele tindlela lebatawubambisana ngato (Kukhulisa bantfwana
             ngendlela lefanele, kubika emaphoyiseni nangabe kunalokungahambi
             kahle).
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile).            [50]

1.3      INDZABA LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI

         Sipho lebengingakasilindzeli.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele lusuku, indzawo, sikhatsi, luhlobo lwesipho lekasitfola nekutsi
             besibuya kubani.
         • Akuvele kutsi bekwentenjani nakatfola lesipho (Bekulusuku lwakhe
             lwekutalwa, bekaphumelele kahle esikolweni, wenta intfo leyatfokotisa
             batali bakhe).
         • Akuvele kutsi wativa anjani nakatfola lesipho.
         • Akuvele kubonga kwakhe kuloyo lomuphe lesipho.
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile).            [50]

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            3                   DBE/2017
                                                 SCE – Imemorandamu

1.4      INDZABA LENHLANGOTSIMBILI

         Emalungelo anemiphumela lemihle nalemibi emphilweni yebantfwana.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.

              Buhle bemalungelo emphilweni yebantfwana.
              Akuvetwe buhle bekuba nemalungelo. Sibonelo: (bayakhululeka/
              bayalalelwa/bayatikhetsela/bayavikeleka/batfola imfundvo yamahhala).

             Bubi bemalungelo emphilweni yebantfwana.
             Akuvetwe bubi bekuba nemalungelo. Sibonelo: (enta bantfwana
             bedzelele/balahlekelwa yinhlonipho/similo).
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile).              [50]

1.5      INDZABA LEVETA LUHLANGOTSI LUNYE/LEHLANGOTSILUNYE

         Kukhulelwa   kwelusha            kubangwa     yimali   yesondlo   lekhishwa
         nguhulumende.
         Utsini umbono wakho?

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
             Bahlolwa labavumelana nembono bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
         • Emaphuzu alabavumako. Sibonelo: (Lusha lutsandza imali/kuya
             emacansini basesebancane/kuyengana nebangani/ kungativikeli).

         Bahlolwa labangavumelani nembono, bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
         • Kubangwa       yinhlupheko/    kweswela   lwati/   kungabi    nebatali/
             kuhlukunyetwa).
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile).              [50]

1.6      Bahlolwa batawunika tihloko letihambelana netitfombe. Letindzaba tetitfombe
         letilandzelako tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo lwetindzaba kuleti:
         lelandzisako/ lechazako/ lehlangotsilunye/lenhlangotsimbili/leveta likamuva
         lembhali.

         1.6.1    INDZABA INGAFAKA LAMAPHUZU LALANDZELAKO:

                  •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                  •   Akucocwe ngekwenta ibhajethi. Sibonelo: (kusetjentiswa
                      kwetimali/kubhalansisa      tiliphu    talokutsengiwe/kubukwa
                      lokushodako).
                  (Naleminye     imibono    yebahlolwa    lehambisana     nesitfombe
                  yemukelekile).                                                         [50]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            4                  DBE/2017
                                                 SCE – Imemorandamu

         1.6.2    INDZABA INGAFAKA LAMAPHUZU LALANDZELAKO:

                  •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      Bahlolwa bangacoca ngeluhambo. Sibonelo: (Tigitjelwa
                      lebahambe ngato/bahamba nini/ indzawo lebaya kuyo/bahamba
                      sikhatsi lesinganani njll).
                  • Bahlolwa bangacoca ngalebakutsandza ngaloluhambo. Sibonelo:
                      (Kwakha bungani/ kubona tindzawo labangatati/ kutsenga tintfo
                      tasemaveni angaphandle/ kudla labangakakwetayeli).
                  (Naleminye imibono lengabhalwa bahlolwa lehambelana nesitfombe
                  yemukelekile).                                                        [50]

    1.6.3 INDZABA INGAFAKA LAMAPHUZU LALANDZELAKO:

            •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                Bahlolwa bangacoca ngekukhombisa budlelwano emkhatsini wamake
                nemntfwana.
                Sibonelo:     (Kudlala     naye/kucoca/kuhleka/kutinika   sikhatsi/
                kumnakekela/kumfundzisa).
            • Bangacoca ngekubaluleka kwekunika umntfwana lutsandvo.
                Sibonelo: (Kwakha budlelwano lobuhle/ kwetsembana/ kutetsemba).
            (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesitfombe yemukelekile).         [50]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABA SIGABA A.

                                                                SAMBA SESIGABA A:       50

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            5                DBE/2017
                                                 SCE – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA

UMBUTO 2

2.1      INCWADZI LEHLELEKILE

         SAKHIWO SENCWADZI LEHLELEKILE

         •    Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Ayibe nelikheli lemhlolwa ngasesandleni sekudla.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Ayibe nelikheli lesibili lalobhalelwako ngasesandleni sesancele.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Ayibe nesibingelelo.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nesihloko saloko lokubhalwa ngako.
              Sibonelo: (Sicelo sendzawo yekufundza).
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nemapharagrafu encwadzi ngaloko lokubutiwe. Sibonelo:
              (Umnyaka layofundza ngawo/tifundvo takhe latentile/layokufundzela
              kulenyuvesi).
         •    Akweciwe umugca.
         •    Ayibe nesivaleliso lesihlelekile.                                       [30]

2.2      I-ATHIKILI YELIPHEPHANDZABA

         • Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ayibeke emaciniso ngalokufisha nalokungenamaphutsa.
         • Ayibe nesihloko lesifinyetiwe siphindze sicace.
         • Cala ngemaphuzu labalulekile kunawo onkhe.
         Emaphuzu akachumane netetsamelilwati ngaphandle kwekutidida.                 [30]

2.3      INKHULUMOMPHENDVULWANO/INKHULUMISWANO

         SAKHIWO SENKHULUMISWANO

         •    Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Emagama alabakhulumisanako akabhalwe ngasesandleni sesancele,
              alandzelwe yikholoni.
         •    Abangafakwa bokhulumile ''…'' emavini etikhulumi.
         •    Emagama lamele lokwentekako, akafakwe kumabhrakhethi/tibaya.
              Sib.   (Bahleke/bashaye     litafula/baphume)    (Naleminye imibono
              lenembako).
         •    Sebentisa umugca lomusha kukhombisa kutsi sekukhuluma lesinye
              sikhulumi.

Emalungelo agodliwe                                                          Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            6                 DBE/2017
                                                 SCE – Imemorandamu

         LOKUCUKETFWE
         YINKHULUMOMPHENDVULWANO/YINKHULUMISWANO

         •   Emagama alabakhulumako umtali nemntfwana.
         •   Emaphuzu labalulekile ngalekhempu.
             Sibonelo:    (Lolungiselele  lekhempu/sikhundla    sakhe/kuyofundza
             ngekutiphatsa/kutigcina umusha/kucokelelwa kwetimali tesikhwama
             selusha/kudlalwa kwemidlalo/kufundvwa kweLibhayibheli) (Naleminye
             imibono lenembako).
         • Emaphuzu lesekela imibono yalokhulumako.
             Sibonelo: (Tikhatsi tekucala kwekhempu/tekudla/indzawo netinsuku
             tekhempu lebatawukhempa kuyo/kuvumelana ngemibono) (Naleminye
             imibono lenembako).
         • Tikhulumi tingagudluki esihlokweni.
         • Umoya nerejista yetiphakamiso kube ngulemukelekile, lengenaludlame.
         Ayibe nekuveta inhlonipho.                                                    [30]

2.4      UMLANDVOMUFI

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ligama nesibongo saloshonile.
         • Lapho bekahlala khona.
         • Umnyaka, lusuku lwekutalwa nelwekushona.
         • Indzawo lashonele kuyo.
         • Kugula nekushona kwakhe.
         • Temfundvo.
         • Temsebenti.
         • Labashiye emhlabeni.                                                        [30]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZE SIGABA B.

                                                                SAMBA SESIGABA B:      30

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            7                 DBE/2017
                                                 SCE – Imemorandamu

SIGABA C:      EMATHEKSTHI LAMAFISHA EMIBHALOMBIKO/ LATICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      IFLAYA

         Lokubalulekile ngeflaya:
         • Akuvetwe indzabuko yalodokotela neticu takhe.
         • Akuvetwe imininingwane yelucingo nelikheli lakhe nalapho asebentela
             khona.
         • Akuvetwe nemali lekhokhwako/lebhadalwako nawuyobonana naloyo
             dokotela.
         • Wentanjani lofuna kubonana nalodokotela.
         • Akusetjentiswe umbhalo logcamile.
         • Sihloko asidvonse emehlo.
         • Tifo latelaphako lodokotela.                                                [20]

3.2      LIPHOSIKHADI

         Imphendvulo ayivete loku lokulandzelako:
         • Akuvele likheli lalobhalako.
         • Akuvele ligama lalobhalelwako.
         • Akuvele umbiko lomfisha ngeluhambo lwabo.
         • Akuvele kuvalelisa.                                                         [20]

3.3      TINKHOMBANDLELA

         Lokubalulekile ngetinkhombandlela:
         • Atibhalwe ngalokucacile nangalokunembako.
         • Lulwimi alube lula lube ngulolungakahleleki kodvwa hhayi sidolobha.
         • Imisho lephelele ayikabaluleki.
         • Atibhalwe ngendlela yekulandzelanisa.
         • Akucace lapho kusukwa khona nalapho kuyiwa khona.
         • Akunikwe lwati ngetinkhombandzawo letiseceleni nendlela njenge:
             Sibonelo (Siteshi sematekisi/umgwaco netitaladi/takhiwo lokwendlulwa
             kuto/ indzawo lapho kutawuhlanganwa khona).

         CAPHELA: Bafundzi abanganikwa emamaki ngekudvweba nekukhombisa
         imifanekiso.                                                                  [20]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.

                                                                SAMBA SESIGABA C:      20

                                                              SAMBA SAKO KONKHE:       100

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                            8                                                                        DBE/2017
                                                                                            SCE–Imemorandamu

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako, Lokusacatfuta
  naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga
  lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                      Emalengiso               Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                       28–30                        22–24                          16–18                          10–12                       4–6
 NEKUHLELA                                  -Imphendvulo                  -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo

                       Lizinga lelisetulu
                                            lengemalengiso lababateka     lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani              iyanhlanhlatsa
 (Imphendvulo                               ngetulu kwalokulindzelekile   ngalokubabatekako            ikholweka ngalokwenetisako     -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                  -Imibono ivutsiwe,            -Imibono ivutsiwe, iyaheha   -Kuhleleka kubumbene           futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                            inekuhlakanipha,              ihambisana nesihloko         nesingeniso, umtimba           yekuticambela               ngco
 Kuhleleka
                                            lokukhombisa kucabanga        ngalokuphelele               nesiphetfo                     -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza

                      ngalokubabatekako
 kwemibono                                  lokujulile                    -Kuhleleka                   ngalokwenetisako               bekuhleleka                 lokungevakali.
 nakulungiselelwa                           -Kuhleleka                    kusecophelweni lelisetulu                                   nekubumbana                 -Akukho kuhleleka
 kubhala.                                   kungemalengiso                kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana
 Kucikelelwa                                lababatekako, kubumbene       nesingeniso, umtimba
 kwenhloso,                                 nesingeniso, umtimba          nesiphetfo
 tetsamelilwati                             kanye nesiphetfo
 nesimongcondvo.                                      25–27                         19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                       Lizinga lelisetulu
                                            -Imphendvulo                  -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
 30 EMAMAKI                                 lengemalengiso kodvwa         lesecophelweni lelisetulu    kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa               umzamo wekuphendvula
                                            ingenato timphawu             -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle            -Imibono ayihlangani,       ngesihloko
                                            tekubabateka                  ihambisana nesihloko         -Imibono ibumbene,             iyadidana                   -Yonkhe imphendvulo
                                            -Imibono ivutsiwe futsi       -Kuhleleka                   iyakholweka                    -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki

                      ngalokungababateki
                                            ihlakaniphile                 lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                            -Kuhleleka                    lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana                 kuhlangahlangene
                                            lokungemalengiso,             nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                            kubumbene nesingeniso,        nesiphetfo                   nesiphetfo
                                            umtimba nesiphetfo

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                               Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                                 Downloaded from hlayiso.com                          9                                                                       DBE/2017
                                                                                                             SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                                                        Emalengiso               Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI,                                                              14–15                        11–12                          8–9                         5–6                        0–3
 SITAYELA                                                      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                       Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 NEKUHLUNGWA                                                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama               sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                                                   kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,         kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama            nesilulumagama
                                                               tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati               akuhambelani              akuhambelani nakancane
                                                               nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo               nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 Kuhambelana
                                                               ngemalengiso lababatekako    ngelicophelo lelisetulu       ngalokwenetisako             tetsamelilwati            nesimongcondvo
 kwemoya irejista,                                             -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo            -Silulumagama sincane
 sitayela,                                                     lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 silulumagama                                                  ngemalengiso lababatekako    uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe akulandzeleki
 nenhloso                                                     -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa             -Umoya nekukhetseka
 nesimongcondvo.                                              asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi     kwemagama
 Kusetjentiswa                                                lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa      akwemukeleki
 kwelulwimi,                                                  nekuheha kwemphendvulo        -Kuticambela                  lokucuketfwe                 -Silulumagama sincane
 timphawu tekufundza                                          -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni lelisetulu                                kakhulu
                                                              kakhulu emaphutsa eluhlelo
 nekubhala, luhlelo,
                                                              nesipelingi kute
 sipelingi.                                                    -Kunekuticambela
 (lupelomagama)                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                               kakhulu
 15 EMAMAKI                                                                13                           10                             7                         4

                        Lizinga lelisetulu
                                                              -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                              ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi
                                                              nangalokuveta umoya           lesecophelweni lelisetulu.    ngalokungafani embhalweni    -Kusetjentiswa
                                                              lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe                       kwetinhlobo
                                                              ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile    -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                       ngalokungababateki
                                                              -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu          kuncane/kute
                                                              emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi            -Silulumagama sincane
                                                              nesipelingi awekho            -Icambeke kahle               asetjentiswe kancane         kakhulu
                                                              -Kuticambela
                                                              kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                              Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                 10                                                                DBE/2017
                                                                       SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                     Emalengiso           Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                5                          4                            3                        2                      0–1
                            -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,       ngemalengiso              ngalokuhlelekile              nesihloko                   emukelekile          asilele
 Kutfutfukiswa              -Imininingwane yetfulwe   -Kunekubumbana                -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                ngemalengiso              -Imisho, netindzima           kwakheke kahle              kunemaphutsa         kunemaphutsa
                            -Imisho, netindzima       kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala           -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo
 nekwakhiwa
                            kwakheke ngemalengiso     kutinhlobonhlobo                                          noko
 kwemisho                   lababatekako

 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                     33–40                         23–30                    13–20                   0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                   Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                          11                                                                           DBE/2017
                                                                                SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZANA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]

      Timphawu                       Emalengiso                 Licophelo lelisetulu              Lokwenetisako                   Lokusilele              Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                         15–18                          11–14                           8–10                           5–7                         0–4
 KUHLELA NESAKHIWO            -Imphendvulo lengemalengiso    -Imphendvulo                     -Imphendvulo                 -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa                       lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako       lebhalwako                   lwetheksthi lebhalwako
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa
                              lokujulile                     lwetheksthi lebhalwako           ngco ngalokuphelele,         lokunyenti                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite     -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti                     -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako         -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo               -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako             -Imbalwa imininingwane       -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu                       -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengis          -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko          -Imitsetfo netimiso          sihloko
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo     -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko          kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa    tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko         -Sakhiwo lesemukelekako          latsite                      ngalokufanele                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile     nakancane
                              lesingemalengiso               lutfo                                                         lokusilele
                              nalesingenamaphutsa
 LULWIMI, SITAYELA                       10–12                            8–9                            6–7                          4–5                           0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati     nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo                 nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu          ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti     -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo                     lamanyenti ladidanako
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa                  umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu          lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka   nenhloso
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu        akayiphazamisi                                            kakhulu
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu
 KWEHLUKA                                25–30                          19–23                          14–17                          9–12                          0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                     Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                      12                                                                          DBE/2017
                                                                            SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]

        Timphawu                       Emalengiso               Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE, KUHLELA                    10–12                          8–9                         6–7                            4–5                          0–3
 NESAKHIWO                    -Imphendvulo                  -Imphendvulo                 -Imphendvulo                 -Imphendvulo lecatfutako     -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                lesecophelweni lelisetulu    leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane   nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako                  lekhombisa                   lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi       lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono,         -Imibono ivutsiwe,            -Lwati lolusecophelweni      lwetheksthi lebhalwako       lebhalwako                   lwetheksthi lebhalwako
 Timphawu/Timiso              inekuhlakanipha,              lelisetulu lweluhlobo        -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta      -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nesimongcondvo.              lokukhombisa kucabanga        lwetheksthi lebhalwako.      ngco ngalokuphelele,         lokunyenti                   igcwele kutsemeleta
                              lokujulile                    -Umbhalo ucondze ngco,       unekutsemeleta lokutsite     -Kubumbana kwemaphuzu        lokunyenti
 12 EMAMAKI                   -Lwati lolungemalengiso       awutsemeleti                 -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane        -Emaphuzu alokucuketfwe
                              lwetimphawu teluhlobo         -Lokucuketfwe kunemibono     alokucuketfwe abumbene       kakhulu                      akakabumbani nakancane
                              lwetheksthi lebhalwako.       lebumbene ngelicophelo       ngalokwenetisako             -Imbalwa imininingwane       -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.        lelisetulu                   -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono      -Imininingwane yetfulwe      iyasesekela sihloko          -Imitsetfo netimiso          sihloko
                              lebumbene ngemalengiso.       ngelicophelo lelisetulu      -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo     -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane         kantsi yonkhe yesekela       kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa    tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso         sihloko                      latsite                      ngalokufanele                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela         -Sakhiwo lesemukelekako                                   -Kunyenti lokubalulekile     nakancane
                              sihloko                       lesinemaphutsa langasho                                   lokusilele
                              -Sakhiwo lesifanele           lutfo
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa
 LULWIMI, SITAYELA                          7–8                         5–6                          4                              3                           0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama               nesilulumagama
                              kuhambelana                   kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle           akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   ngemalengiso nenhloso,        tetsamelilwati               tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati     nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      tetsamelilwati                nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo               nesimongcondvo
 nesimongcondvo,              nesimongcondvo                ngelicophelo lelisetulu      ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti     -Kugcwele emaphutsa
 Timiso nekusetjentiswa       -Luhlelo alunamaphutsa        -Luhlelo luvame kungabi      -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo                     lamanyenti ladidanako
 kwelulwimi, Kukhetseka       kantsi futsi icambeke kahle   nemaphutsa kantsi futsi      eluhlelo                     -Silulumagama sincane        -Silulumagama
 kwemagama, Timphawu          -Esikhatsini lesinyenti       umbhalo ucambeke             -Silulumagama                kakhulu                      asihambisani nakancane
 tekufundza nekubhala         akunamaphutsa                 ngelicophelo lelisetulu      lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka   nenhloso
 nesipelingi.                                               -Silulumagama                -Emaphutsa                                                -Inshokutsi ihlangahlangene
                                                            sisecophelweni lelisetulu    akayiphazamisi                                            kakhulu
 8 EMAMAKI                                                  -Emaphutsa ambalwa           inshokutsi
                                                            kakhulu
 KWEHLUKA KWEMAMAKI                     17–20                          13–15                       10–11                         7–8                           0–5

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2017-memo/843b2b96-07cb-4252-b727-fb89870b45ef) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2017-memo/a6d94416-af05-4d32-a22c-17cd9f5e8614) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2017-memo/27c780b0-e348-43aa-9158-54b4efea11c0) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/d51ceba5-6cd8-4f12-b069-61c05af92dd5) — siSwati FAL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2021-mg/c189ec25-c010-43d7-bce7-a277adefec47) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2018-memo/5c05faf3-72d5-4e5b-8cca-733255ab1194) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
