# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2018-memo/5c05faf3-72d5-4e5b-8cca-733255ab1194
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2018-memo/5c05faf3-72d5-4e5b-8cca-733255ab1194)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

          SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                      LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   2018

                            IMEMORANDAMU

                                                        EMAMAKI: 100

                      Lememorandamu inemakhasi la-10.

Emalungelo agodliwe                                           Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            2                  DBE/2018
                                                 SCE – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA
UMBUTO 1
1.1      Mhla ngitifaka enkingeni ngekukhuluma emanga.
         Indzaba lelandzisako/Leveta limuva lembhali
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele lusuku latifake ngalo enkingeni nekutsi bekanabobani.
         • Akuvele kutsi wawakhuluma kubani lamanga. Sibonelo: (Kuthishela/
             kumtali wakhe/kumakhelwane/kumngani wakhe njll).
         • Akuvele sizatfu lesamenta wakhuluma emanga. Sibonelo: (bekalove
             esikolweni nebangani bakhe/bekantjontjile/bekahambe wabuya ebusuku/
             bekafeyilile esikolweni. njll).
         • Akuvele imiphumela yekucamba emanga nobe inkinga lagcine angene
             kuyo. Sibonelo: (bamshaya/bamtsetsisa/bamnika sijeziso lesilukhuni/
             wacoshwa esikolweni njll).
         (Naleminye imibono lengabhalwa bahlolwa lehambisana nesihloko
         yemukelekile.)                                                                 [50]
1.2      Ngumsebenti wetfu sonkhe kunakekela indzawo lesihlala kuyo.
         Indzaba     lechazako/Lelandzisako/Leveta              limuva   llembhali/
         Lenhlangotsimbili
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Umhlolwa utawuchaza ngekunakekelwa kwendzawo lebahlala kuyo.
             Sibonelo. (Kulungiswa kwendzawo yekulahla tibi, kungalahlwa tibi nobe
             ngabe kukuphi/bantfwana bakhelwe emaparks labatawudlala khona
             bangadlali etitaladini ngobe bayangcolisa/kutsenwa kwetihlahla kute
             tente imitfunti tingakhuli tize tiphazamise tintsambo tagezi/kwakhiwa
             kwemihlobiso letawenta indzawo ibe yinhle njengekupendwa kwematje,
             kuhlotjiswe tindzawo letingenabantfu tingayekelwa tidale umena/
             kungatsanyelwa tibi tiyiswe etitaladini njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)             [50]
1.3      Indlela lengaphumelela ngayo etifundvweni tami.
         Indzaba leveta limuva lembhali/Lechazako/Lelandzisako.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele indlela laphumelele ngayo. Sibonelo: (Kulalela batali nabamyala
             ngemfundvo/kulalela bothishela nabafundzisa/kubhala umsebenti lanikwa
             wona/kutinika sikhatsi ahlale elibrary afundze emabhuku/kubukela
             emachannel etemfundvo kumabonakudze njll).
         • Akuvele kukhutsata labanye ngekutsi abatjele imiphumela layitfola.
             Sibonelo. (Waphumelela ngemalengiso etifundvweni tetibalo, tesayensi
             naletinye/watfola umfundzate waya enyuvesi/nakhona waphumelela
             ngemalengiso watfola umsebenti.
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)             [50]
Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            3                 DBE/2018
                                                 SCE – Imemorandamu

1.4      Buhle nebubi bekuba nemali.

         Indzaba lenhlangotsimbili.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Buhle bemali.
             Akuvetwe buhle bemali. Sibonelo: (Yenta imphilo ibe lula futsi ibe
             mnandzi/kwakhiwa kwemakhaya lamahle/kutsenga timoto takalokusho/
             kufundzisa bantfwana etikolweni letiphambili/kutsenga kalula tintfo
             lotitsandzako naletibitako njll).
         • Bubi bemali.
             Akuvetwe bubi bemali. Sibonelo: (Ibanga bugebengu bantfu bayabulawa
             kufunwe imali/kugcekezwa kwemakhaya ebantfu labanemali/kuntjontja
             lapho basebenta khona/labanye uma banemali bayadvwala/abasabanaki
             labanye bantfu njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)            [50]

1.5      Uma utelwe wedvwa kini uphila imphilo lemnandzi. Vuma nobe uphike.

         Indzaba Letsatsa luhlangotsi/Lehlangotsilunye.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Labavumelana nesihloko batawuveta lamaphuzu: Sibonelo (Wonkhe
             umuntfu losemndenini unakekela wena ngobe nguwe wedvwa
             umntfwana/yonkhe intfo loyicelako uyaphiwa/kudla lokukhona kudliwa
             nguwe/nangabe udzinga lusito bonkhe bafisa kukusita njll).
         • Labaphikisana nesihloko batawuveta lamaphuzu. Sibonelo: (Kute
             umntfwana lotawudlala naye lapha ekhaya/kudla kungaba kunyenti
             kepha angeke ukujabulele kudla wedvwa/akusimnandzi kungabi nasisi
             nobe bhuti lotawubonisana naye ngemphilo/njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)            [50]

1.6.1-   Bahlolwa kulindzeleke kutsi bavete emaphuzu lavakalako lahambelana
1.6.3    netitfombe, bangagudluki kuto. Letindzaba tetitfombe letilandzelako
         tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo lwetindzaba kuleti: lelandzisako/
         lechazako/lehlangotsilunye/lenhlangotsimbili/leveta limuva lembhali.
                                                                                       [50]

BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABA SIGABA A.

                                                                SAMBA SESIGABA A:      50

Indzaba lechazako/Lelandzisako/Leveta limuva llembhali/Lenhlangotsimbili

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            4              DBE/2018
                                                 SCE – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA

UMBUTO 2

2.1      INCWADZI YEBUNGANI

         SAKHIWO SENCWADZI YEBUNGANI

         •     Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Ayibe nelikheli linye lemhlolwa lelinelusuku esandleni sekudla.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nesibingelelo lesihambisana neluhlobo lwencwadzi esandleni
              sesancele.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nemapharagrafu. Sibonelo: (Ukhutsata sihlobo sakhe kutsi
              sibotinika litfuba lekuvakashela ekhaya njll).
         •    Akweciwe umugca kube nesivaleliso lesifanele (ligama lemhlolwa
              lelingenasibongo) ekugcineni kwencwadzi, esandleni sesancele.         [30]

2.2      UMLANDVOMUFI

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ligama nesibongo saloshonile.
         • Lapho bekahlala khona.
         • Umnyaka, lusuku lwekutalwa nelwekushona.
         • Indzawo lashonele kuyo.
         • Kugula nekushona kwakhe.
         • Temfundvo.
         • Temsebenti.
         • Labashiye emhlabeni.                                                     [30]

2.3      UMBIKO

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akube khona ligama laloya kuye.
         • Akube khona ligama laloyo lobuya kuye.
         • Akuvele lusuku lokubhalwe ngalo umbiko.
         • Akuvele sihloko saloko lokubhalwa ngako.
         • Akube khona ummongo wembiko.
         • Akube khona emavi ekubonga.
         • Lobhalile akasayine ekugcineni.                                          [30]

Emalungelo agodliwe                                                       Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            5                 DBE/2018
                                                 SCE – Imemorandamu

2.4      INKHULUMO

         Ayivete lamaphuzu lalandzelako:
         • Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ayibe nesihloko lesifaka lokutakwetfulwa.
         • Akuvele ligama laloyetfulako.
         • Akuvele indzawo, lusuku nekutsi iphatselene nani.
         • Akubongwe mengameli ngekukhutsata bantfu labasha ngemfundvo.
         • Akube khona emavi ekubonga labasha.
         • Akubongwe labalungiselele lomhlangano.
         • Kubongwe labawesekele ngekwetindleko, ngekudla njll.                        [30]

BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZANA SIGABA B.

                                                                SAMBA SESIGABA B:      30

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3            6                  DBE/2018
                                                 SCE – Imemorandamu

SIGABA C:      EMATHEKSTHI LAMAFISHA EMIBHALOMBIKO/LATICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      SIKHANGISI

         Lokubalulekile ngesikhangisi:
         • Asihehe (akusetjentiswe simo lesitakwenta sikhangisi sidvonse emehlo
             sibuye sikhumbuleke).
         • Asigcame.
         • Akusetjentiswe lulwimi loluhhungako.
         • Akuvetwe injongo netetsamelilwati.
         • Akusetjentiswe emasu ekukhangisa. Sibonelo: (Kusebentisa ticubulo
             netilogeni/tihloko letidvonsa emehlo/kuchaza umkhicito ngalokufisha/
             buhle bemkhicito njll).
         • Akuvele ligama lalokukhangiswako/libhizinisi lelikhangiswako.
         • Likuphi nendzawo? Lowufunako uwutfola njani lomkhicito njll.                 [20]

3.2      IPHOSIKHADI

         Lokubalulekile ngephosikhadi:
         • Akusetjentiswe inkhulumombiko.
         • Akuvele kutsi iya kubani ibuya kubani?
         • Akuvele ligama lalotfunyelelwa iphosikhadi.
         • Lokucuketfwe akube ngulokufinyetiwe.                                         [20]

3.3      TICONDZISO

         Lokubalulekile ngeticondziso:
         • Yakata libhodo.
         • Tsela emanti ebhodweni.
         • Libeke etiko ulimbonye.
         • Lindza kutsi abile emanti.
         • Faka lutswayi.
         • Faka imphuphu ujuje/tsela imphuphu ubondze.
         • Yehlisa umlilo.
         • Lilindze libhadle.
         • Bondza ungete imphuphu nangabe limanti.
         • Lindza kutsi lihlale sikhashana etiko.
         (Naleminye imibono lehambisana nekupheka liphalishi yemukelekile)              [20]

BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.

                                                                SAMBA SESIGABA C:       20
                                                              SAMBA SAKO KONKHE:        100

Emalungelo agodliwe                                                           Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                 7                                                                                 DBE/2018
                                                                                  SCE – Imemorandamu

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako, Lokusacatfuta
  naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga
  lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                      Emalengiso             Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                       28–30                      22–24                          16–18                          10–12                       4–6
 NEKUHLELA                                  -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako.     -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                            lengemalengiso lababateka   lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                       Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                               ngetulu                     ngalokubabatekako.           ikholweka                      -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                  kwalokulindzelekile.        -Imibono ivutsiwe, iyaheha   ngalokwenetisako.              futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                            -Imibono ivutsiwe,          ihambisana nesihloko         -Kuhleleka kubumbene           yekuticambela.              ngco.
 Kuhleleka
                                            inekuhlakanipha,            ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba           -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kwemibono

                      ngalokubabatekako
                                            lokukhombisa kucabanga      -Kuhleleka                   nesiphetfo                     bekuhleleka                 lokungevakali.
 nakulungiselelwa                           lokujulile.                 kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.              nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kubhala.                                   -Kuhleleka                  kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana.
 Kucikelelwa                                kungemalengiso              nesingeniso, umtimba
 kwenhloso,                                 lababatekako, kubumbene     nesiphetfo.
 tetsamelilwati                             nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo.                            kanye nesiphetfo.
                                                     25–27                        19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                       Lizinga lelisetulu
 30 EMAMAKI                                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                            lengemalengiso kodvwa       lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                            ingenato timphawu           -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle.           -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                            tekubabateka.               ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene,             iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                            -Imibono ivutsiwe futsi     -Kuhleleka                   iyakholweka.                   -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki.

                      ngalokungababateki
                                            ihlakaniphile.              lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                            -Kuhleleka                  lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana.                kuhlangahlangene.
                                            lokungemalengiso,           nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                            kubumbene nesingeniso,      nesiphetfo.                  nesiphetfo.
                                            umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                             Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                                  Downloaded from hlayiso.com                  8                                                                               DBE/2018
                                                                                                      SCE – Imemorandamu
IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)
     Timphawu                   Emalengiso           Licophelo lelisetulu           Lokwenetisako                                                           Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI,                          14–15                     11–12                         8–9                                                                 5–6                        0–3
 SITAYELA               -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela -Umoya, irejista, sitayela                                               -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                        Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 NEKUHLUNGWA            nesilulumagama             nesilulumagama             nesilulumagama                                                           sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA            kuhambelana nenhloso,      kuhambelana nenhloso,      kuhambelana nenhloso,                                                    nesilulumagama            nesilulumagama
                                                                tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati              akuhambelani              akuhambelani nakancane
                                                                nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo              nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 Kuhambelana
                                                                ngemalengiso lababatekako.   ngelicophelo lelisetulu.      ngalokwenetisako.           tetsamelilwati            nesimongcondvo.
 kwemoya irejista,                                              -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe      nesimongcondvo.           -Silulumagama sincane
 sitayela,                                                      lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula   -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 silulumagama                                                   ngemalengiso lababatekako.   uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.       kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe
 nenhloso                                                      -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa.           -Umoya nekukhetseka       akungalandzeleki.
 nesimongcondvo.                                               asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi    kwemagama
 Kusetjentiswa                                                 lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa     akwemukeleki.
 kwelulwimi,                                                   nekuheha kwemphendvulo.       -Kuticambela                  lokucuketfwe.               -Silulumagama sincane
 timphawu tekufundza                                           -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni                                          kakhulu.
                                                               kakhulu emaphutsa eluhlelo    lelisetulu.
 nekubhala, luhlelo,
                                                               nesipelingi kute.
 sipelingi.                                                     -Kunekuticambela
 (lupelomagama)                                                 lokungemalengiso lasetulu
                                                                kakhulu.
 15 EMAMAKI                                                                 13                           10                            7                         4

                         Lizinga lelisetulu
                                                               -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe      -Lulwimi lusetjentiswe
                                                               ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa     ngalokungenetisi.
                                                               nangalokuveta umoya           lesecopheweni lelisetulu.     ngalokungafani embhalweni   -Kusetjentiswa
                                                               lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe.                     kwetinhlobo
                                                               ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile.   -Imvamisa umoya             letehlukene temisho

                        ngalokungababateki
                                                               -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu         kuncane/kute.
                                                               emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi           -Silulumagama sincane
                                                               nesipelingi awekho            -Icambeke kahle.              asetjentiswe kancane.       kakhulu.
                                                               -Kuticambela
                                                               kungemalengiso
 SAKHIWO                                                                     5                            4                            3                         2                           0–1
                                                               -Sihloko sitfutfukiswe        -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu         -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,                                          ngemalengiso.                 ngalokuhlelekile.             nesihloko.                  emukelekile.              asilele.
 Kutfutfukiswa                                                 -Imininingwane yetfulwe       -Kunekubumbana.               -Imisho netindzima          -Imisho netindzima        -Imisho netindzima
 kwetindzima                                                   ngemalengiso.                 -Imisho, netindzima           kwakheke kahle              kunemaphutsa.             kunemaphutsa.
 nekwakhiwa                                                    -Imisho, netindzima           kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala.          -Indzaba iyevakala        -Indzaba ayinamcondvo.
 kwemisho.                                                     kwakheke ngemalengiso         kutinhlobonhlobo.                                         noko.
                                                               lababatekako.
 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                                                                43–50                        33–40                         23–30                     13–20                        0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                                Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                   9                                                                                    DBE/2018
                                                                        SCE – Imemorandamu

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMUDE SIGABA B.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso             Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                  Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                15–18                     11–14                  8–10               5–7                                                             0–4
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo lengemalengiso -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                         -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako.                  lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa
                              lokujulile.                    lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako.        -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo.              -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengiso.        -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko.        -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              lesingemalengiso               lutfo.                                                        lokusilele.
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                       10–12                            8–9                            6–7                          4–5                            0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo.                nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu.
 KWEHLUKA                                25–30                          19–23                          14–17                          9–12                           0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                      Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                    10                                                                                    DBE/2018
                                                                          NSC – Imemorandamu

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.
IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso        Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                         Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                10–12                  8–9                   6–7               4–5                                                                    0–3
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo           -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                                -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako.                    lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono,         -Imibono ivutsiwe,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              inekuhlakanipha,                 lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Timphawu/Timiso
                              lokukhombisa kucabanga           lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo.              lokujulile.                      -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
                              -Lwati lolungemalengiso          awutsemeleti .                   -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 12 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo            -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
                              lwetheksthi lebhalwako.          lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.           lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono         -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              lebumbene ngemalengiso.          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane            yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso            -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela sihloko.   lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              -Sakhiwo lesifanele              lutfo.                                                        lokusilele.
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                         7–8                              5–6                             4                             3                            0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                   nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso         kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati         tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
                              nesimongcondvo.                  nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
 inhloso, tetsamelilwati
                              -Luhlelo alunamaphutsa           ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo,              kantsi futsi icambeke kahle.     -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti          nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi, Kukhetseka       akunamaphutsa.                   umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 kwemagama, Timphawu                                           ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 tekufundza nekubhala                                          -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nesipelingi.                                                  sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                               -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 8 EMAMAKI                                                     kakhulu.
 KWEHLUKA                                17–20                            13–15                          10–11                          7–8                            0–5
 KWEMAMAKI

                                                                                                                                      SAMBA SAKO KONKHE:                       100

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-may-june-2018-memo/5c5a1420-09b4-4943-bffe-61456e784119) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018-memo/feaade4a-1ada-4927-a5ff-7c3986b57bf2) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-3-siswati/d51ceba5-6cd8-4f12-b069-61c05af92dd5) — siSwati FAL · Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2021-mg/c189ec25-c010-43d7-bce7-a277adefec47) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2017-memo/1c74ffd6-59f8-4352-b726-bd4178c99acd) — siSwati FAL · Memo · 2017 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016-memo/44f279db-04d1-499b-b5cd-102ee52540b0) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
