# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2016, 12 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016-memo/9a8842ed-4d46-45cb-8de3-a53848ba1fc1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016-memo/9a8842ed-4d46-45cb-8de3-a53848ba1fc1)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · siswati. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2016/93a4c7ad-8779-4ca6-a112-c1d93fb87b66) — QP · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                               GRADE 12

                              NATIONAL
                         SENIOR CERTIFICATE

                              LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                       LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                               LWETI 2016

                            IMEMORANDAMU

EMAMAKI: 100

                      Lememorandamu inemakhasi la-12.

Emalungelo agodliwe                                      Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        2                 DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1

1.1      INDZABA LELANDZISAKO

         Umngani wami lowangisita ngisenkingeni.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele ligama lemngani.
         • Akuvele sikhatsi nendzawo.
         • Akuvele sizatfu lesenta akusite.
         • Akuvele lokufundzile kulomngani lowakusita.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                    [50]

1.2      INDZABA LECHAZAKO

         Indzawo lengayivakashela yangijabulisa.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuchazwe lendzawo.
         • Akuvetwe      tintfo   letamjabulisa   ngalendzawo.     Sibonelo: (buhle
            balendzawo/kuphepha kwalendzawo/kwakheka kwalendzawo/kuhlotjiswa
            kwalendzawo njll)
         • Akuvele tifiso tembhali ngalendzawo. Sibonelo: (kuphindze ayivakashele/
            kuhlala khona njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                    [50]

1.3      INDZABA LEVETA LIKAMUVA LEMBHALI

         Angetsembi kutsi ngimi lesengilapha emphilweni.

         Indzaba ayifake lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele tintfo lahlangabetana nato asakhula. Sibonelo: (kulala
            angakadli/kweswela timphahla tekugcoka/kungayi esikolweni ngalamanye
            emalanga njll).
          • Akuvele tindlela latilandzela kute aphumelele. Sibonelo: (kusebenta
            ngemaholide/kufundza nangemphelasontfo njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                    [50]

1.4      INDZABA LEVETA LUHLANGOTSI LUNYE / LEHLANGOTSILUNYE

         Emathaveni kumele avalwe. Vuma nobe uphikise lombono.
         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        3                  DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

         • Akuvele tizatfu tekutsi kungani kutsiwe emathaveni avalwe. Sibonelo:
           (bantfwana     balala   emathaveni/umsindvo     lobangwa     emathaveni/
           bugebengu lobubakhona njll).
         • Akuvele tincomo tembhali. Sibonelo: (Kuvalwa kwemathaveni/bafundzi
           bangavunyelwa kuya emathaveni njll).
         Labaphikisa lesihloko batawuveta tizatfu. Sibonelo: (kulahleka kwematfuba
         emsebenti njll)
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                     [50]

1.5      INDZABA LENHLANGOTSIMBILI

         Buhle nebubi bekuvotela emakhansela endzawo.
         Bahlolwa labavumelana nembono bangabhala lamaphuzu lalandzelako:

         Buhle
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvetwe buhle bekuvotela emakhansela. Sibonelo: (Bantfu bayakhona
           kubika tikhalo tabo kuye njll).

         Bubi

         • Akuvetwe bubi bekuvotela emakhansela. Sibonelo: (Kunganaki tidzingo
           temphakatsi njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).

         Bahlolwa batawunika tihloko letihambelana netitfombe. Letindzaba
         tetitfombe letilandzelako tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo lwetindzaba
         kuleti: lelandzisako/lechazako/lehlangotsilunye/lenhlangotsimbili/leveta
         likamuva lembhali.                                                               [50]

1.6      1.6.1        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
                      • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      • Bahlolwa bangaveta kubaluleka kwekongiwa kwetilwane
                         tasendle. Sibonelo: (kubaluleka kwetikhumba tato ekwenteni
                         imvunulo/ticatfulo/tikhwama/kwakhiwa   imigeco  ngematinyo
                         etindlovu njll).
                      • Bahlolwa bangaveta bungoti bato. Sibonelo: (kubulala bantfu/
                         kufohla esiciwini njll).
                      (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                        [50]

         1.6.2        Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
                      • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      • Bahlolwa bangaveta kubaluleka kwababe. Sibonelo: (kufundzisa
                         umndeni wakhe/kucitsa sikhatsi nemntfwana njll).
                      • Kungavetwa tintfo letentiwa ngubabe.
                      (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                        [50]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        4                    DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

1.6.3    Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele kubaluleka kwetimfashini tekugcoka. Sibonelo: (kukhangiswa
            libhizinisi/kuvuleka ematfuba emsebenti njll).
         • Akuvele tindzawo lapho tigcokwa khona letimfashini. Sibonelo: (Emicinjini
            yekuvalelisa bafundzi/emaphathini/emishadweni/emincintiswaneni
            yabolobuhle njll).
         • Akuvetwe sifiso sekufundzela imfashini. Sibonelo: (Kuba ngumtfungi/
            ngumdvwebi wetimfashini/kukhetsa imibala/kukhangisa njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa yamukelekile).                                       [50]

•   BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABA SIGABA A.

                                                                  SAMBA SESIGABA A:         50

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        5                         DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA

UMBUTO 2

2.1      INCWADZI YEBUNGANI

         SAKHIWO SENCWADZI YEBUNGANI

         •    Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Ayibe nelikheli linye lemhlolwa ngasesandleni sekudla. Lingafakwa
             timphawu.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nesibingelelo lesihambisana neluhlobo lwencwadzi ngasesandleni
             sesancele.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nemapharagrafu.
             Sibonelo: (kuvusela malume/kubonga imali lakuphe yona/kutsenga
             ticatfulo njll).
         •    Akweciwe umugca kube nesivaleliso lesifanele (ligama lemhlolwa
             lelingenasibongo) ekugcineni kwencwadzi, ngasesandleni sesancele.

         LOKUCUKETFWE YINCWADZI

         •   Kubonga imali laphiwe yona.
         •   Akuvele kubaluleka kwaleticatfulo emphilweni yakhe.
             Sibonelo: (kutigcoka esikolweni/kutigcoka ebandleni lakhe njll).
             (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                        [30]

2.2      UMLANDVOMUFI

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ligama nesibongo saloshonile.
         • Lapho bekahlala khona.
         • Umnyaka, lusuku lwekutalwa nelekushona.
         • Indzawo lashonele kuyo.
         • Kugula nekushona kwakhe.
         • Temfundvo.
         • Temsebenti.
         • Labashiye emhlabeni.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                            [30]

2.3      I-ATHIKILI YELIPHEPHANDZABA

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele sihloko lesiphatselene ne-athikili.
         • Akuvele ligama leliphephandzaba letawuvetwa kulo.

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        6                    DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

         •   Akuvele kutsi ibhalwe ngubani.
         •   Akuvele emaciniso labekwe ngalokufisha nalokungenamaphutsa.
             Sibonelo: (kungcola     kwemanti/tintfo  letingcolisa lamanti/kugula
             lokucubukile njll).
         • Akuvele tincomo netecwayiso. Sibonelo: (akungalahlwa tibi emifuleni
             nasemadamini/akubiliswe emanti ngembi kwekutsi anatfwe njll).
         • Akuvele likheli lalapho imibono ingatfunyelwa khona nenombolo
             yelucingo.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                       [30]

2.4      INKHULUMO

         SAKHIWO SENKHULUMO

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Akuvele ligama lemhlengikati.
         • Akuvele indzawo lasuka kuyo nekutsi iphatselene nani.
         • Ayibe nesihloko lesifaka lokutewutfulwa.
         • Akube khona tigaba talenkhulumo.
         • Akubongwe umhlengikati ngekukhutsata bafundzi.
         • Akube khona emavi ekubonga.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                       [30]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZE.

                                                                  SAMBA SESIGABA B:         30

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        7                      DBE/Lweti 2016
                                             NSC – Imemorandamu

SIGABA C:      EMATHEKSTHI LAMAFISHA EMIBHALOMBIKO/ LATICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      LIKHADI LESIMEMO

         Lokubalulekile ngelikhadi lesimemo.
         • Akusetjentiswe inkhulumombiko.
         • Akuvetwe ligama lalomenywako.
         • Akuvetwe ligama lemcimbi.
         • Akuvetwe indzawo lapho umcimbi utawubanjelwa khona.
         • Akuvetwe lusuku nesikhatsi semcimbi.
         • Tembatfo nemininingwane yekuchumana.
         • Akuvele ligama lalomemako.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                         [20]

3.2      IPHOSIKHADI

         Lokubalulekile ngephosikhadi:
         • Akusetjentiswe inkhulumombiko.
         • Akuvele kutsi iya kubani ibuya kubani?
         • Akuvele ligama lalotfunyelelwa liphosikadi.
         • Lokucuketfwe akube ngulokufinyetiwe.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                         [20]

3.3      TICONDZISO

         Ticondziso atikhombise lokulandzelako:

         Akuvele ticondziso tekuwasha timphahla.

         • Khetsa timphahla ngekwemibala yato.
         • Tsela emanti ebhavini ufake nensipho yekuwasha.
         • Faka kucala timphahla temibala lekhanyako.
         • Shukisisa timphahla ususe kungcola.
         • Faka timphahla temibala lefiphele.
         • Shukisisa timphahla ususe kungcola.
         • Faka emanti lahlobile kulelinye libhavu.
         • Hlobisa timphahla ngekwemibala yato.
         • Teneke kudalada ngekwemibala yato.
         • Labawasha emfuleni nabo batawubhala ticondziso letifanele.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile).                                         [20]

• BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.

                                                                    SAMBA SESIGABA C:         20
                                                                  SAMBA SAKO KONKHE:          100

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                 8                                                                           DBE/Lweti 2016
                                                                                  NSC – Imemorandamu

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako, Lokusacatfuta
  naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga
  lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                      Emalengiso             Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                       28–30                      22–24                          16–18                          10–12                       4–6
 NEKUHLELA                                  -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako.     -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                            lengemalengiso lababateka   lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                       Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                               ngetulu                     ngalokubabatekako.           ikholweka                      -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                  kwalokulindzelekile.        -Imibono ivutsiwe, iyaheha   ngalokwenetisako.              futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                            -Imibono ivutsiwe,          ihambisana nesihloko         -Kuhleleka kubumbene           yekuticambela.              ngco.
 Kuhleleka
                                            inekuhlakanipha,            ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba           -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kwemibono

                      ngalokubabatekako
                                            lokukhombisa kucabanga      -Kuhleleka                   nesiphetfo                     bekuhleleka                 lokungevakali.
 nakulungiselelwa                           lokujulile.                 kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.              nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kubhala.                                   -Kuhleleka                  kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana.
 Kucikelelwa                                kungemalengiso              nesingeniso, umtimba
 kwenhloso,                                 lababatekako, kubumbene     nesiphetfo.
 tetsamelilwati                             nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo.                            kanye nesiphetfo.
                                                     25–27                        19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                       Lizinga lelisetulu
 30 EMAMAKI                                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                            lengemalengiso kodvwa       lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                            ingenato timphawu           -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle.           -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                            tekubabateka.               ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene,             iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                            -Imibono ivutsiwe futsi     -Kuhleleka                   iyakholweka.                   -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki.

                      ngalokungababateki
                                            ihlakaniphile.              lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                            -Kuhleleka                  lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana.                kuhlangahlangene.
                                            lokungemalengiso,           nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                            kubumbene nesingeniso,      nesiphetfo.                  nesiphetfo.
                                            umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                             Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                                 Downloaded from hlayiso.com                  9                                                                         DBE/Lweti 2016
                                                                                                     NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                                                        Emalengiso               Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI,                                                              14–15                        11–12                          8–9                         5–6                        0–3
 SITAYELA                                                      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                       Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 NEKUHLUNGWA                                                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama               sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                                                   kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,         kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama            nesilulumagama
                                                               tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati               akuhambelani              akuhambelani nakancane
                                                               nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo               nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 Kuhambelana
                                                               ngemalengiso lababatekako.   ngelicophelo lelisetulu.      ngalokwenetisako.            tetsamelilwati            nesimongcondvo.
 kwemoya irejista,                                             -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.           -Silulumagama sincane
 sitayela,                                                     lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 silulumagama                                                  ngemalengiso lababatekako.   uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe
 nenhloso                                                     -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa.            -Umoya nekukhetseka       akungalandzeleki.
 nesimongcondvo.                                              asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi     kwemagama
 Kusetjentiswa                                                lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa      akwemukeleki.
 kwelulwimi,                                                  nekuheha kwemphendvulo.       -Kuticambela                  lokucuketfwe.                -Silulumagama sincane
 timphawu tekufundza                                          -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni                                           kakhulu.
                                                              kakhulu emaphutsa eluhlelo    lelisetulu.
 nekubhala, luhlelo,
                                                              nesipelingi kute.
 sipelingi.                                                    -Kunekuticambela
 (lupelomagama)                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                               kakhulu.
 15 EMAMAKI                                                                13                           10                             7                         4

                        Lizinga lelisetulu
                                                              -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                              ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                              nangalokuveta umoya           lesecopheweni lelisetulu.     ngalokungafani embhalweni    -Kusetjentiswa
                                                              lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe.                      kwetinhlobo
                                                              ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile.   -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                       ngalokungababateki
                                                              -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                              emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi            -Silulumagama sincane
                                                              nesipelingi awekho            -Icambeke kahle.              asetjentiswe kancane.        kakhulu.
                                                              -Kuticambela
                                                              kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                              Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                        10                                                                   DBE/Lweti 2016
                                                              NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)

     Timphawu                     Emalengiso           Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                5                          4                            3                        2                      0–1
                            -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,       ngemalengiso.             ngalokuhlelekile.             nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa              -Imininingwane yetfulwe   -Kunekubumbana.               -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                ngemalengiso.             -Imisho, netindzima           kwakheke kahle              kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
                            -Imisho, netindzima       kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala.          -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 nekwakhiwa
                            kwakheke ngemalengiso     kutinhlobonhlobo.                                         noko.
 kwemisho.                  lababatekako.

 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                     33–40                         23–30                    13–20                   0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                   Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                  11                                                                             DBE/Lweti 2016
                                                                        NSC – Imemorandamu

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMUDE SIGABA B.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso             Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                  Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                15–18                     11–14                  8–10               5–7                                                             0–4
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo lengemalengiso -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                         -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako.                  lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa
                              lokujulile.                    lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako.        -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo.              -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengiso.        -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko.        -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              lesingemalengiso               lutfo.                                                        lokusilele.
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                       10–12                            8–9                            6–7                          4–5                            0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo.                nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu.
 KWEHLUKA                                25–30                          19–23                          14–17                          9–12                           0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                      Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                    12                                                                             DBE/Lweti 2016
                                                                          NSC – Imemorandamu

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso        Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                         Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                10–12                  8–9                   6–7               4–5                                                                    0–3
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo           -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                                -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako.                    lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono,         -Imibono ivutsiwe,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              inekuhlakanipha,                 lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Timphawu/Timiso
                              lokukhombisa kucabanga           lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo.              lokujulile.                      -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
                              -Lwati lolungemalengiso          awutsemeleti .                   -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 12 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo            -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
                              lwetheksthi lebhalwako.          lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.           lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono         -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              lebumbene ngemalengiso.          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane            yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso            -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela sihloko.   lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              -Sakhiwo lesifanele              lutfo.                                                        lokusilele.
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                         7–8                              5–6                             4                             3                            0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                   nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso         kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati         tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
                              nesimongcondvo.                  nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
 inhloso, tetsamelilwati
                              -Luhlelo alunamaphutsa           ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo,              kantsi futsi icambeke kahle.     -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti          nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi, Kukhetseka       akunamaphutsa.                   umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 kwemagama, Timphawu                                           ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 tekufundza nekubhala                                          -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nesipelingi.                                                  sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                               -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 8 EMAMAKI                                                     kakhulu.
 KWEHLUKA                                17–20                            13–15                          10–11                          7–8                            0–5
 KWEMAMAKI

                                                                                                                                      SAMBA SAKO KONKHE:                       100
Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2016-memo/da3802cf-0621-474e-b418-9d63d6c80329) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2016-memo/e4ba5cdb-3c82-457b-a7d3-683bf4d01a6d) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2016-memo/44f279db-04d1-499b-b5cd-102ee52540b0) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-feb-march-2016-memo/9122f40a-940e-472d-89fd-2c28d40066ff) — siSwati FAL · Memo · 2016 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2023-mg/1fa186d4-dd69-47ed-ac9a-89f8bf5c169e) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2022-mg/469f7bb9-1597-44d0-afe5-a680d3c05366) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
