# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018-memo/feaade4a-1ada-4927-a5ff-7c3986b57bf2
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018-memo/feaade4a-1ada-4927-a5ff-7c3986b57bf2)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · siswati. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018/3fbb8b93-9531-4619-998f-758ebd5e5272) — QP · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                 LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                   LWETI 2018

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 100

                      Leticondziso tekumaka tinemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        2                 DBE/Lweti 2018
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1

1.1      INDZABA LELANDZISAKO

         Sigameko lengingeke ngasikhohlwa.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:

         •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •   Akuvele tintfo letimenta angasikhohlwa lesigameko. Sibonelo: (kunetfwa
             yimvula/kushonelwa lilanga/kulahlekelwa yimali njll.)
         • Akuvele kusitakala kwakhe kulesigameko.
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)              [50]

1.2      INDZABA LECHAZAKO

         Kulondvolota emanti.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:

         •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •   Akavete tindlela letingasetjentiswa kulondvolota emanti. Sibonelo:
             (Kungavulwa timpompi emanti acitsekele phasi/kuvalwa kwemaphayiphi
             lavutako/kungasetjentiswa liphayiphi nakuwashwa imoto njll.)
         • Akuvele kugcugcutela labanye ngaletindlela latisebentisile.
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)              [50]

1.3      INDZABA LEVETA LIMUVA LEMBHALI

         Kube ngalalela bothishela ngabe ngaphumelela kahle kumatekuletjeni
         ('Matric').

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:

         •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •   Akuvele tento takhe letimbi lebekatenta. Sibonelo: (Kudoja emaklasi/
             kungabhali umsebenti/kulova/kungafiki ngesikhatsi esikolweni njll.)
         • Akuvele imiyalo yabothishela. Sibonelo: (Kumkhutsata etifundvweni/
             kumlandzelela emsebentini wakhe wesikolo njll.)
         • Yini lekayifundza kubo? Sibonelo: (Inhlonipho/kwenta umsebenti/
             kuyekela kuganga/kukhetsa bangani labakahle njll.)
         • Akuvele tincomo.
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)              [50]

Emalungelo agodliwe                                                            Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        3                       DBE/Lweti 2018
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

1.4      INDZABA LEVETA LUHLANGOTSI LUNYE/LEHLANGOTSILUNYE

         Kubambisana kwemphakatsi nemaphoyisa kungaletsa kuthula lapho
         sihlala khona. Vuma nobe uphikise lombono.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:

         •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •   Bahlolwa labavumelana nembono bangabhala lamaphuzu lalandzelako:
             Sibonelo: (Kusukumela etulu nakubikwa bugebengu/kugadza kulahleka
             kwemadokhethi      emaphoyiseni/kubikwa      kwebugebengu/kukhetfwa
             kwemaphoyisa emmango/kungatsengi tintfo letebiwe njll.)
         • Bahlolwa      labangavumelani     nembono,     bangabhala    lamaphuzu
             lalandzelako: Kungetsembeki kwemaphoyisa: Sibonelo: (kulahleka
             kwemadokhethi/kusebentisana      netigebengu/kungalandzeleli   imibiko
             lebikiwe/kungasukumi ngekushesha uma kubikwe bugebengu njll.)
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)                    [50]
1.5      INDZABA LENHLANGOTSIMBILI

         Buhle nebubi bekwakha bungani.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
         • Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.

         Buhle bekwakha bungani.
         • Kungachazwa buhle bekwakha bungani. Sibonelo:                        (Kusitana
            ngemisebenti/kuvakashelana/kubonisana ngemphilo njll.)

         Bubi bekwakha Bungani.
         • Kungachazwa bubi bekwakha bungani. Sibonelo: (Kwakha bungani
             nebantfu lababi labadla tidzakamiva/labakhohlisanako/labantjontjako njll).
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)                    [50]
1.6      Bahlolwa batawunika tihloko letihambelana netitfombe. Letindzaba tetitfombe
         letilandzelako tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo lwetindzaba kuleti:
         lelandzisako/lechazako/lehlangotsilunye/lenhlangotsimbili/leveta  likamuva
         lembhali.
         1.6.1        LECHAZAKO/LELANDZISAKO/LEHLANGOTSILUNYE/INDZABA
                      LENHLANGOTSIMBILI/LEVETA LIMUVA LEMBHALI.

                      Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:

                      •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      •   Bahlolwa batawunika tihloko letahlukahlukene.
                      •   Bahlolwa bangabhala ngekubaluleka kweligaraji. Sibonelo:
                          (kutsela imoto idizili/phethiloli/iwoyela/emanti/kuhlola umoya
                          emavilini emoto njll.)
                      • Bahlolwa bangabhala ngekutfola lusito egaraji. Sibonelo:
                          (kubuta nangabe ulahleka/tindlu tangasese nangabe
                          uphatsekile/kudla nangabe ulambile njll.)
                      (Naleminye     imibono     yebahlolwa      lehambisana     nesihloko
                      yemukelekile.)                                                           [50]
Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        4                        DBE/Lweti 2018
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

         1.6.2        LECHAZAKO/LELANDZISAKO/LEHLANGOTSILUNYE/INDZABA
                      LENHLANGOTSIMBILI/LEVETA LIMUVA LEMBHALI

                      Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:

                      •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      •   Bahlolwa batawunika tihloko letahlukahlukene.
                      •   Bahlolwa bangacoca ngekuba munye kwemndeni; Sibonelo:
                          (Kuhlala ndzawonye/kudla/kucoca/kuvakasha/kubonisana njll.)
                      (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesitfombe
                      yemukelekile.)                                                            [50]

         1.6.3        LECHAZAKO/LELANDZISAKO/LEHLANGOTSILUNYE/INDZABA
                      LENHLANGOTSIMBILI/LEVETA LIMUVA LEMBHALI

                      Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:

                      •   Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
                      •   Bahlolwa batawunika tihloko letahlukahlukene.
                      •   Bahlolwa bangacoca ngalokuphatselene nekulwa/kudlala
                          kwetilwane, kulondvolotwa kwemvelo/kuvakashela tindzawo
                          tetinyamatane.
                      • Bangabeka nemibono yabo ngalokwenteka kulesitfombe.
                      (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesitfombe
                      yemukelekile.)                                                            [50]

BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABA SIGABA A.

                                                                      SAMBA SESIGABA A:         50

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        5                  DBE/Lweti 2018
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZANA

UMBUTO 2

2.1      INCWADZI YEBUNGANI

         SAKHIWO SENCWADZI YEBUNGANI

         •    Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         •    Ayibe nelikheli linye lemhlolwa ngasesandleni sekudla.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nesibingelelo lesihambisana neluhlobo lwencwadzi ngasesandleni
             sesancele.
         •    Akweciwe umugca.
         •    Akube nemapharagrafu.
             Sibonelo: (Kukhuluma ngelusuku lwekutalwa/indlela lesipho lesimjabulise
             ngayo/kumbonga njll.)
         •    Akweciwe umugca kube nesivaleliso lesifanele (Ligama lemhlolwa
             lelingenasibongo) ekugcineni kwencwadzi, ngasesandleni sesancele.

         LOKUCUKETFWE YINCWADZI

         • Kuphawula ngebuhle balesipho.
         • Ayivete kukhombisa kubonga thishela, avete nenjabulo yakhe.
         (Naleminye imibono yebahlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)               [30]

2.2      UMLANDVOMUFI

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
         • Awube nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
         • Ligama nesibongo sa-anti.
         • Lapho ahlala khona.
         • Umnyaka, lusuku lwekutalwa nelwekushona.
         • Indzawo lashonele kuyo.
         • Kugula nekushona kwakhe.
         • Temfundvo.
         • Temsebenti.
         • Labashiye emhlabeni.                                                           [30]

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        6                        DBE/Lweti 2018
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

2.3      I-AJENDA NEMAMINITHI EMHLANGANO

         Akabe naloku lokulandzelako:
         • Akafake ekhatsi lusuku, indzawo, nesikhatsi lekwahlanganwa ngaso.
         • Akavete luhlobo lwemhlangano. Sibonelo: (Umhlangano wetakhamuti.)
         • Akavete kuvulwa kwemhlangano.
         • Akavete emavi asihlalo.
         • Akavete emalunga lakhona nalangekho.
         • Akavete kufundvwa kwemaminithi emhlangano lowengcile.
         • Akavete lokwavuka emaminithini.
         • Akavete umsebenti welusuku. Sibonelo: (Kungcola lesekukhona
            endzaweni yakubo/tibi lesetisakatwe tinja/liphunga lelibi leligcwele
            yonkhe indzawo/tifo lebasabela kutsi tingahle tiphatse bantfwana njll.)
         • Akavete lokunye lokwakhulunywa ngako nangabe kukhona.
         • Akavete lusuku lwemhlangano lotako.
         • Akuvele kuvalwa kwemhlangano.

         Emaminithi emhlangano

         •    Emaminithi akabhalwe ngesikhatsi lesengca nangelulwimi loluhlelekile.
         •    Emaminithi akasuselwe ku-ajenda leniketiwe.
         •    Akavete tonkhe tihlokwana letiku-ajenda.
         •    Umhlolwa akanabe kusinye ngasinye saletihloko.                                    [30]

2.4      INKHULUMO

         SAKHIWO SENKHULUMO
         • Sihloko: (Kukhutsatwa kwemphakatsi ngekongiwa kwemanti.)
         • Kubingelela sihlalo netetsamelilwati.
         • Singeniso lesetfula loko lekutawukhulunywa ngako.
         • Tindzima tenkhulumo letinemaphuzu labumbene.
         • Siphetfo. Kusongwa onkhe emaphuzu labetfulwa enkhulumeni.
         • Kubongwa sihlalo netetsamelilwati.

         Lokubalulekile ngenkhulumo

         •    Kusetjentiswa irejista lefanele.
         •    Akucikelelwe kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
         •    Caphela. Inkhulumo ayiphatselane nekukhutsatwa                kwemphakatsi
              ngekongiwa kwemanti.                                                              [30]

BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA IMIBHALOMBIKO LEMIDZANA SIGABA B.

                                                                      SAMBA SESIGABA B:         30

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        7                    DBE/Lweti 2018
                                          NSC – Ticondziso tekumaka

SIGABA C: EMATHEKSTHI LAMAFISHA EMIBHALOMBIKO/LATICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      LIKHADI LESIMEMO

         Lokubalulekile ngelikhadi lesimemo.
         • Akusetjentiswe inkhulumombiko.
         • Alivete ligama lemcimbi.
         • Bamemi nalabamenywako ababhalwe ngalokugcwele.
         • Indzawo lapho umcimbi utawubanjelwa khona.
         • Akuvele lusuku nesikhatsi semcimbi.
         • Tembatfo.
         • Imininingwane yekuchumana.                                                       [20]

3.2      IDAYARI

         Lokubalulekile ngedayari.
         • Ayibe netinsuku, inyanga nemnyaka.
         • Akuvele sikhatsi salenitakwenta.
         • Akuvele emalanga aloku lokutawentiwa.
         • Akuvele imininingwane yaloko lokutawentiwa.
             Sib: (Sikhatsi sekucala/sekuphuma/indzawo/tifundvo letitawentiwa njll.)        [20]

3.3      TICONDZISO

         Ticondziso atikhombise loku lokulandzelako.
         Akuvetwe tintfo letitawulandzelwa batali ekuvikeleni bantfwana babo.
         • Kungabavumeli bahambe ebusuku.
         • Kungagibeli timoti lebangatati.
         • Kungatsatsi tintfo lebaphiwa bantfu labangabati.
         • Kungaceli imali ebantfwini labangabati.
         • Kungabatfumi ebusuku.
         • Kungabatfumi khashane.
         • Kungamtfumi etindzaweni letingakaphephi.
         • Kungamvumeli ahambe emaphathini ebusuku.
         • Kungashiyi bantfwana bodvwa endlini.
         • Kungabashiyi kamakhelwane.
         (Naleminye imibono yemhlolwa lehambisana nesihloko yemukelekile.)                  [20]

BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA IMIBHALOMBIKO LEMIFISHA SIGABA C.

                                                                  SAMBA SESIGABA C:         20
                                                                SAMBA SAKO KONKHE:          100

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                               Downloaded from hlayiso.com                 8                                                                           DBE/Lweti 2018
                                                                               NSC – Ticondziso tekumaka

CAPHELA:

• Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, SIGABA A).
• Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono, (Emalengiso, Licophelo lelisetulu, Lokwenetisako, Lokusacatfuta
  naLokungaphumelelisi).
• Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga
  lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
• Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                      Emalengiso             Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                       28–30                      22–24                          16–18                          10–12                       4–6
 NEKUHLELA                                  -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako.     -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                            lengemalengiso lababateka   lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                       Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                               ngetulu                     ngalokubabatekako.           ikholweka                      -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                  kwalokulindzelekile.        -Imibono ivutsiwe, iyaheha   ngalokwenetisako.              futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                            -Imibono ivutsiwe,          ihambisana nesihloko         -Kuhleleka kubumbene           yekuticambela.              ngco.
 Kuhleleka
                                            inekuhlakanipha,            ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba           -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kwemibono

                      ngalokubabatekako
                                            lokukhombisa kucabanga      -Kuhleleka                   nesiphetfo                     bekuhleleka                 lokungevakali.
 nakulungiselelwa                           lokujulile.                 kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.              nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kubhala.                                   -Kuhleleka                  kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana.
 Kucikelelwa                                kungemalengiso              nesingeniso, umtimba
 kwenhloso,                                 lababatekako, kubumbene     nesiphetfo.
 tetsamelilwati                             nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo.                            kanye nesiphetfo.
                                                     25–27                        19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                       Lizinga lelisetulu
 30 EMAMAKI                                 -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                            lengemalengiso kodvwa       lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                            ingenato timphawu           -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle.           -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                            tekubabateka.               ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene,             iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                            -Imibono ivutsiwe futsi     -Kuhleleka                   iyakholweka.                   -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki.

                      ngalokungababateki
                                            ihlakaniphile.              lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                            -Kuhleleka                  lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana.                kuhlangahlangene.
                                            lokungemalengiso,           nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                            kubumbene nesingeniso,      nesiphetfo.                  nesiphetfo.
                                            umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                             Phenya

### Page 9

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                                    Downloaded from hlayiso.com                  9                                                                         DBE/Lweti 2018
                                                                                                     NSC – Ticondziso tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (continued)
      Timphawu                                                          Emalengiso               Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI, SITAYELA                                                        14–15                        11–12                          8–9                         5–6                        0–3
 NEKUHLUNGWA                                                      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                          Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 KWEMAPHUTSA                                                      nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama               sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
                                                                  kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,         kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama            nesilulumagama
 Kuhambelana                                                      tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati               akuhambelani              akuhambelani nakancane
 kwemoya irejista,                                                nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo               nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 sitayela, silulumagama                                           ngemalengiso lababatekako.   ngelicophelo lelisetulu.      ngalokwenetisako.            tetsamelilwati            nesimongcondvo.
 nenhloso                                                         -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.           -Silulumagama sincane
 nesimongcondvo.                                                  lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 Kusetjentiswa                                                    ngemalengiso lababatekako.   uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe
 kwelulwimi, timphawu                                            -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa.            -Umoya nekukhetseka       akungalandzeleki.
 tekufundza nekubhala,                                           asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi     kwemagama
 luhlelo, sipelingi.                                             lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa      akwemukeleki.
 (lupelomagama)                                                  nekuheha kwemphendvulo.       -Kuticambela                  lokucuketfwe.                -Silulumagama sincane
                                                                 -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni                                           kakhulu.
 15 EMAMAKI                                                      kakhulu emaphutsa eluhlelo    lelisetulu.
                                                                 nesipelingi kute.
                                                                  -Kunekuticambela
                                                                  lokungemalengiso lasetulu
                                                                  kakhulu.
                                                                              13                           10                             7                         4

                           Lizinga lelisetulu
                                                                 -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                                 ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                                 nangalokuveta umoya           lesecopheweni lelisetulu.     ngalokungafani embhalweni    -Kusetjentiswa
                                                                 lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe.                      kwetinhlobo
                                                                 ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile.   -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                          ngalokungababateki
                                                                 -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                                 emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi            -Silulumagama sincane
                                                                 nesipelingi awekho            -Icambeke kahle.              asetjentiswe kancane.        kakhulu.
                                                                 -Kuticambela
                                                                 kungemalengiso
 SAKHIWO                                                                       5                            4                             3                         2                           0–1
                                                                 -Sihloko sitfutfukiswe        -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana    -Lamanye emaphuzu         -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,                                            ngemalengiso.                 ngalokuhlelekile.             nesihloko.                   emukelekile.              asilele.
 Kutfutfukiswa                                                   -Imininingwane yetfulwe       -Kunekubumbana.               -Imisho netindzima           -Imisho netindzima        -Imisho netindzima
 kwetindzima                                                     ngemalengiso.                 -Imisho, netindzima           kwakheke kahle               kunemaphutsa.             kunemaphutsa.
 nekwakhiwa kwemisho.                                            -Imisho, netindzima           kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala.           -Indzaba iyevakala        -Indzaba ayinamcondvo.
                                                                 kwakheke ngemalengiso         kutinhlobonhlobo.                                          noko.
 5 EMAMAKI                                                       lababatekako.
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                                                                  43–50                        33–40                         23–30                      13–20                        0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                                   Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                  10                                                                             DBE/Lweti 2018
                                                                     NSC – Ticondziso tekumaka

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMUDE SIGABA B.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso             Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                  Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                15–18                     11–14                  8–10               5–7                                                             0–4
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo lengemalengiso -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                         -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako.                  lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa
                              lokujulile.                    lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako.        -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo.              -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengiso.        -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko.        -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              lesingemalengiso               lutfo.                                                        lokusilele.
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                       10–12                            8–9                            6–7                          4–5                            0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo.                nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu.
 KWEHLUKA                                25–30                          19–23                          14–17                          9–12                           0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                      Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                    11                                                                             DBE/Lweti 2018
                                                                       NSC – Ticondziso tekumaka

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.
IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso        Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                         Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                10–12                  8–9                   6–7               4–5                                                                    0–3
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo           -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                                -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako.                    lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono,         -Imibono ivutsiwe,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              inekuhlakanipha,                 lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Timphawu/Timiso
                              lokukhombisa kucabanga           lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo.              lokujulile.                      -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
                              -Lwati lolungemalengiso          awutsemeleti .                   -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 12 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo            -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
                              lwetheksthi lebhalwako.          lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.           lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono         -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              lebumbene ngemalengiso.          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane            yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso            -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela sihloko.   lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              -Sakhiwo lesifanele              lutfo.                                                        lokusilele.
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                         7–8                              5–6                             4                             3                            0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                   nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso         kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati         tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
                              nesimongcondvo.                  nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
 inhloso, tetsamelilwati
                              -Luhlelo alunamaphutsa           ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo,              kantsi futsi icambeke kahle.     -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti          nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi, Kukhetseka       akunamaphutsa.                   umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 kwemagama, Timphawu                                           ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 tekufundza nekubhala                                          -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nesipelingi.                                                  sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                               -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 8 EMAMAKI                                                     kakhulu.
 KWEHLUKA                                17–20                            13–15                          10–11                          7–8                            0–5
 KWEMAMAKI

                                                                                                                                      SAMBA SAKO KONKHE:                       100

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [SISWATI FAL P1 NOV 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2018-final-memo/587c9fdf-7926-472a-b9b0-826cc6c0ae7d) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2018-final-memo/88a1b7d1-723e-4972-b3d9-b86b6fe5d653) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-may-june-2018-memo/5c05faf3-72d5-4e5b-8cca-733255ab1194) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2023-mg/1fa186d4-dd69-47ed-ac9a-89f8bf5c169e) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2022-mg/469f7bb9-1597-44d0-afe5-a680d3c05366) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2021-mg/2460caa3-1f06-4148-8eb2-43fd9392cd1d) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
