# siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 siSwati FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2022, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2022-mg/469f7bb9-1597-44d0-afe5-a680d3c05366
- Updated: 2026-10-29
- Subject: siSwati FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-fal) › [siSwati FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2022-mg/469f7bb9-1597-44d0-afe5-a680d3c05366)

## About this document

Siswati Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · siswati. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati FAL P3 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2022/aa074a40-90e9-40c5-b806-dbce2f630efd) — QP · 2022 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                   GRADE 12

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                  LIBANGA 12

           SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA (FAL)

                          LIPHEPHA LESITSATFU (P3)

                                    LWETI 2022

                            TICONDZISO TEKUMAKA

EMAMAKI: 100

                      Leticondziso Tekumaka tinemakhasi la-11.

Emalungelo agodliwe                                              Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        2                   DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA A: INDZABA

UMBUTO 1

1.1      INDZABA LELANDZISAKO/LECHAZAKO/LEVETA LIMUVA LEMBHALI

         Konkhe bekuhamba kahle ...

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele tintfo lebententa kutsi kuhambe kahle.
          Akuvele tintfo lesententa kungahambi kahle.
          Akuvele tizatfu letenta kutsi ungakukhohlwa loko lowakubona.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile.)                                      [50]

1.2      INDZABA LECHAZAKO/LELANDZISAKO/LEHLANGOTSILUNYE

         Uyatikhetsela kwenta umehluko.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele indzawo lapho ungenta umehluko khona.
          Akuvele kutsi ungentanjani kuletsa umehluko.
          Akuvele tizatfu letingakwenta kutsi wente umehluko.
          Akuvele kubaluleka kwekutiphatsa kute wente umehluko.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile.)                                      [50]

1.3      INDZABA LEVETA LIMUVA LEMBHALI/LELANDZISAKO/LECHAZAKO

         Imingcwabo yalomuhla.

         Indzaba ayifake lamaphuzu lalandzelako:
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele lokwenteka emingcwabeni yalomuhla.
          Akuvele imbangela yekwenta leto tintfo emingcwabeni.
          Akuvele tiphakamiso letingentiwa.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile.)                                      [50]

1.4      INDZABA LENHLANGOTSIMBILI/LEHLANGOTSILUNYE/LECHAZAKO

         Kube angimange ngivakashe.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
          Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele indzawo lebewuyivakashele.
          Akuvele lokwakwehlela ngesikhatsi uvakashile.
          Akuvele lowakufundza ngaloko lokwenteka.
          Akuvele tizatfu letikwenta usole kuvakasha kwakho.
         (Naleminye imibono yebahlolwa yemukelekile.)                                       [50]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        3                     DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

1.5      INDZABA LEHLANGOTSILUNYE/LEHLANGOTSIMBILI/LECHAZAKO

         Kubeketela kuletsa imphumelelo.

         Indzaba ingafaka lamaphuzu lalandzelako:
           Indzaba ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
           Akuvele kubaluleka kwekubeketela.
          Labavumako abavete kutsi kubeketela kuyiletsa njani imphumelelo.
          Labaphikisako abavete tinkinga letingavela ngekubeketelela intfo lengeke
            ikusite.
         (Naleminye imibono lenembako yebahlolwa yemukelekile.)                              [50]

1.6–     Bahlolwa batawunika tihloko letihambelana netitfombe bangagudluki kuto.
1.8      Letindzaba tetitfombe tingatsatsa nobe nguluphi luhlobo lwetindzaba kuleti:
         lelandzisako/lechazako/lehlangotsilunye/lenhlangotsimbili/leveta   limuva
         lembhali.                                                                           [50]

 BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA INDZABA SIGABA A.

                                                                      SAMBA SESIGABA A: 50

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        4                      DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA B: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIDZE

UMBUTO 2

2.1      INCWADZI YEMTSETFO

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
          Emakheli aba mabili langakafakwa timphawu tekufundza.
          Likheli lesibili lifakwa sikhundla salobhalelwako.
          Kweciwa umugca.
          Iba nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Kweciwa umugca embikwesibingelelo.
          Sibingelelo sencwadzi. (Sibingelelo kufanele sivete bulili balobhalelwako,
            Sib. Mnumzane/Nkhosatana).
          Sihloko sendzaba lokukhulunywa ngayo.
          Singeniso lesetfula loko lekutawucocwa ngako.
          Kweciwa umugca emva kwaleyo naleyo ndzima.
          Tindzima letinemicondvo lebumbene.
          Kweciwa umugca embikwesiphetfo.
          Siphetfo lesisonga loko lebekucocwa ngako emtimbeni wencwadzi.
          Kweciwa umugca embikwekuvalelisa.
          Kuvalelisa lokutitfobako lokuhambelana nesibingelelo. (Sib. Ngimi
            lotitfobako).
          Sibongo siyafakwa.

         LOKUBALULEKILE:
          Kusetjentiswa irejista lefanele.
          Kucikelelwa kusetjentiswa kwelulwimi ngalokujulile.
          Incwadzi ayikhombise kubonga ngebugebengu lesebehlile.                             [30]

2.2      I-IMEYILI

             Ayivete likheli le-imeyili yalobhalelwako, sibonelo: Mabusi@gmail.com.
             Ayivete sihloko lesiveta inhloso yalokubhalwa ngako.
             Kunesibingelelo lesihambisana neluhlobo lwe-imeyili.
             I-imeyili   yemtsetfo–       sibingelelo   ngulesihlelekile  lesihambisana
              nesimongcondvo. Sib. (Mnumzane/Nkhasatana/Nkhosikati)
             Ayivete singeniso lesifisha, umtimba nesiphetfo, naso lesifisha.
             I-imeyili yemtsetfo – sivaleliso sihlelekile, sibongo siyafakwa. Sib. Ngimi
              lotitfobako TJ Ngoma.                                                           [30]

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        5                        DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

2.3      SIHLATIYWA

            Akuvele singeniso, umtimba nesiphetfo.
            Akuvele sihloko salokuhlatiywako.
            Singeniso asetfule sendlalelo ngalokufisha.
            Umtimba awuhlatiye tehlakalo letibalulekile ngalokufisha, ngaphandle
             kwekuveta ebaleni lokusesakhiweni.
          Siphetfo sivete umbono nobe timphakamiso takho ngalomdlalo.
         Caphela kutsi sihlatiywa siphatselene nekuhlatiya umdlalo locwayisa
         ngetidzakamiva.                                                                        [30]

2.4      INKHULUMOMPHENDVULWANO

         Akubhalwe lamaphuzu lalandzelako:
          Ayibe nesingeniso, umtimba nesiphetfo.
          Akuvele emagama alabakhulumako alandzelwe ngemasemi kholoni.
          Akuvele kuphendvulana ekhatsi kwathishelanhloko nemfundzi
            ngendzaba yekulwa kwebafundzi eklasini.
          Akuvele emaphuzu laphatselene nekulwa kwebafundzi lababili.
          Akuvele nemagama alabo bafundzi nesizatfu lesisuse lokulwa.
          Emaphuzu lasekela imibono yalokukhuluywako.
          Tikhulumi tingagudluki esihlokweni.
          Umoya nerejista yetiphakamiso kube ngulokwemukelekile.                               [30]

 BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZE.

                                                                      SAMBA SESIGABA B:         30

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3        6                    DBE/Lweti 2022
                                          NSC – Ticondziso Tekumaka

SIGABA C: EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIFISHA/LETICUKATSILWATI

UMBUTO 3

3.1      LIKHADI LESIMEMO

         Lokubalulekile ngelikhadi lesimemo:
          Sebentisa inkhulumo yemuntfu wesitsatfu, (inkhulumombiko).
          Alinasibingelelo nesivaleliso.
          Alifakwa likheli.
          Akuvetwe luhlobo lwemcimbi.
          Akuvele bamenywa nalabamemako ngalokugcwele.
          Akuvele indzawo, lusuku nesikhatsi semcimbi.
          Kuyenteka lomemako afake nendlela labamenywako lokufanele bagcoke
            ngayo (tembatfo).
          Akuvele nemininingwane yekuchumana kwentela kutsi labamenywako
            basho nangabe batawuphumelela nobe bangetewuphumelela.                          [20]

3.2      UMBIKOSELULA (SMS)

         Lokubalulekile ngembikoselula:

            Akavele libito nobe inombolo yalotfunyelelwa umlayeto etulu.
            Akuvele umlayeto lomayelana nekwatisa bafundzi kutsi thishela utawube
             angekho kulemphelasontfo kutewufundzisa.
            Akuvele lusuku nesikhatsi sekutfunyelwa kwemlayeto.
            Akuvele nenombolo yaloyo lotfumele lomlayeto.                                  [20]

3.3      TINKHOMBANDLELA

         Lokubalulekile ngetinkhombandlela:
          Akuvele ligama lesitolo lasuka kuso nalapho ayakhona.
          Akuvela tindlela umuntfu latatihamba, lapho asuka khona aze ayewufika
             lapho aya khona.
          Akubhalwe ngalokucacile emagama etindzawo latatedlula.
          Akusetjentiswe tintfo letingasuki emhlabatsini letinjengetihlahla, titolo,
             emasontfo, liposi, emagalaji, njll.
          Kungasetjentiswa silinganiso sebudze bendlela (emakhilomitha).
          Akusetjentiswe lulwimi lolucacile naloluvakalako.                                [20]

 BONA IRUBHRIKI YEKUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.

                                                                  SAMBA SESIGABA C:         20
                                                                SAMBA SAKO KONKHE:          100

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 7

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                 7                                                                           DBE/Lweti 2022
                                                                                NSC – Ticondziso Tekumaka

CAPHELA:

 Sebentisa irubhriki njalo nawumaka indzaba (Liphepha le-3, Sigaba A).
 Emamaki lasukela ku-0–50 ehlukaniswe ngemazinga lasihlanu-(5) etinchazelo temakhono,
 Kuletimphawu taLokucuketfwe, Lulwimi neSitayela, letinchazelo temakhono letisihlanu tehlukaniswe ngekwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelizinga
  lelisetulu ngalokungababateki, ngekwehlukana kwemamaki netinchazelo temakhono.
 Sakhiwo sona asitsintseki ngalokwehlukaniswa kwelizinga lelisetulu ngalokubabatekako nelinelizinga lelisetulu ngalokungababateki.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI]

    Timphawu                                       Emalengiso             Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                    Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE                                        28–30                      22–24                          16–18                          10–12                       4–6
 NEKUHLELA                                   -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako.     -Imphendvulo                -Yonkhe imphendvulo
                                             lengemalengiso lababateka   lesecophelweni lelisetulu    -Imibono ibumbene futsi        lengakabumbani.             iyanhlanhlatsa.

                        Lizinga lelisetulu
 (Imphendvulo                                ngetulu                     ngalokubabatekako.           ikholweka                      -Imibono ayikacaci kantsi   -Imibono ihlangahlangene
 nemibono)                                   kwalokulindzelekile.        -Imibono ivutsiwe, iyaheha   ngalokwenetisako.              futsi akusiyo               futsi iyadidana, ayikacondzi
                                             -Imibono ivutsiwe,          ihambisana nesihloko         -Kuhleleka kubumbene           yekuticambela.              ngco.
 Kuhleleka
                                             inekuhlakanipha,            ngalokuphelele.              nesingeniso, umtimba           -Buncane bufakazi           -Kunekuphindzaphindza
 kwemibono                                   lokukhombisa kucabanga      -Kuhleleka                   nesiphetfo                     bekuhleleka                 lokungevakali.

                       ngalokubabatekako
 nakulungiselelwa                            lokujulile.                 kusecophelweni lelisetulu    ngalokwenetisako.              nekubumbana.                -Akukho kuhleleka
 kubhala.                                    -Kuhleleka                  kakhulu, lokubumbene                                                                    nekubumbana.
 Kucikelelwa                                 kungemalengiso              nesingeniso, umtimba
 kwenhloso,                                  lababatekako, kubumbene     nesiphetfo.
 tetsamelilwati                              nesingeniso, umtimba
 nesimongcondvo.                             kanye nesiphetfo.
                                                      25–27                        19–21                        13–15                           7–9                          0–3

                        Lizinga lelisetulu
 30 EMAMAKI                                  -Imphendvulo                -Imphendvulo                 -Imphendvulo leyenetisako      -Imphendvulo legcwele       -Awukho namncane
                                             lengemalengiso kodvwa       lesecophelweni lelisetulu.   kodvwa kukhona                 kunhlanhlatsa.              umzamo wekuphendvula
                                             ingenato timphawu           -Imibono iyaheha,            lokungevakali kahle.           -Imibono ayihlangani,       ngesihloko.
                                             tekubabateka.               ihambisana nesihloko.        -Imibono ibumbene,             iyadidana.                  -Yonkhe imphendvulo
                                             -Imibono ivutsiwe futsi     -Kuhleleka                   iyakholweka.                   -Abukho bufakazi            iyanhlanhlatsa, ayemukeleki.

                       ngalokungababateki
                                             ihlakaniphile.              lokusecophelweni             -Kukhona kuhleleka lokutsite   bekuhleleka                 -Akuvakali,
                                             -Kuhleleka                  lelisetulu lokubumbene       kanye nekubumbana              nekubumbana.                kuhlangahlangene.
                                             lokungemalengiso,           nesingeniso, umtimba         nesingeniso, umtimba
                                             kubumbene nesingeniso,      nesiphetfo.                  nesiphetfo.
                                             umtimba nesiphetfo.

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                Phenya

### Page 8

Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3
                                                                 Downloaded from hlayiso.com                 8                                                                          DBE/Lweti 2022
                                                                                                 NSC – Ticondziso Tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (iyachutjwa)

     Timphawu                                                        Emalengiso               Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako                Lokusilele             Lokungaphumelelisi
 LULWIMI,                                                              14–15                        11–12                          8–9                         5–6                        0–3
 SITAYELA                                                      -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista,         -Lulwimi aluvakali.

                       Lizinga lelisetulu ngalokubabatekako
 NEKUHLUNGWA                                                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama               sitayela                  -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                                                   kuhambelana nenhloso,        kuhambelana nenhloso,         kuhambelana nenhloso,        nesilulumagama            nesilulumagama
                                                               tetsamelilwati               tetsamelilwati                tetsamelilwati               akuhambelani              akuhambelani nakancane
                                                               nesimongcondvo               nesimongcondvo                nesimongcondvo               nenhloso,                 nenhloso, tetsamelilwati
 Kuhambelana
                                                               ngemalengiso lababatekako.   ngelicophelo lelisetulu.      ngalokwenetisako.            tetsamelilwati            nesimongcondvo.
 kwemoya irejista,                                             -Lulwimi lolunekutetsemba,   -Lulwimi lusecophelweni       -Lulwimi lusetjentiswe       nesimongcondvo.           -Silulumagama sincane
 sitayela,                                                     lolugculisako nalolunemba    lelisetulu kantsi nemoya      ngalokwenetisako kwetfula    -Kusetjentiswa            ngendlela yekutsi
 silulumagama                                                  ngemalengiso lababatekako.   uyemukeleka                   lokushiwo embhalweni.        kwelulwimi kusacatfuta.   lokubhaliwe
 nenhloso                                                     -Emasu ebugagu belulwimi      emphendvulweni yonkhe.        -Umoya uyenetisa.            -Umoya nekukhetseka       akungalandzeleki.
 nesimongcondvo.                                              asetjentiswe ngemphumelelo    -Emaphutsa eluhlelo           -Emasu ebugagu belulwimi     kwemagama
 Kusetjentiswa                                                lenkhulu kuveta umoya         nesipelingi akasimanyenti.    asetjentisiwe kunotsisa      akwemukeleki.
 kwelulwimi,                                                  nekuheha kwemphendvulo.       -Kuticambela                  lokucuketfwe.                -Silulumagama sincane
 timphawu tekufundza                                          -Esikhatsini lesinyenti       lokusecophelweni                                           kakhulu.
                                                              kakhulu emaphutsa eluhlelo    lelisetulu.
 nekubhala, luhlelo,
                                                              nesipelingi kute.
 sipelingi.                                                    -Kunekuticambela
 (lupelomagama)                                                lokungemalengiso lasetulu
                                                               kakhulu.
 15 EMAMAKI                                                                13                           10                             7                          4

                        Lizinga lelisetulu
                                                              -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe        -Lulwimi lusetjentiswe       -Lulwimi lusetjentiswe
                                                              ngemalengiso                  ngemphumelelo                 ngalokwenetisako kodvwa      ngalokungenetisi.
                                                              nangalokuveta umoya           lesecopheweni lelisetulu.     ngalokungafani embhalweni    -Kusetjentiswa
                                                              lokhutsatako                  -Umoya uyemukeleka futsi      wonkhe.                      kwetinhlobo
                                                              ngemphumelelo                 uneligalelo lelemukelekile.   -Imvamisa umoya              letehlukene temisho

                       ngalokungababateki
                                                              -Esikhatsini lesinyenti       -Emaphutsa eluhlelo           wemukelekile, emasu          kuncane/kute.
                                                              emaphutsa eluhlelo            nesipelingi ambalwa.          ebugagu belulwimi            -Silulumagama sincane
                                                              nesipelingi awekho            -Icambeke kahle.              asetjentiswe kancane.        kakhulu.
                                                              -Kuticambela
                                                              kungemalengiso

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                                               Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                         9                                                                   DBE/Lweti 2022
                                                           NSC – Ticondziso Tekumaka

IRUBHRIKI YEKUHLOLA INDZABA YELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [50 EMAMAKI] (iyachutjwa)

     Timphawu                     Emalengiso           Licophelo lelisetulu             Lokwenetisako               Lokusilele        Lokungaphumelelisi
 SAKHIWO                                5                          4                            3                        2                      0–1
                            -Sihloko sitfutfukiswe    -Imininingwane itfutfukiswe   -Imininingwane ihambisana   -Lamanye emaphuzu    -Emaphuzu ladzingekile
 Timphawu tetheksthi,       ngemalengiso.             ngalokuhlelekile.             nesihloko.                  emukelekile.         asilele.
 Kutfutfukiswa              -Imininingwane yetfulwe   -Kunekubumbana.               -Imisho netindzima          -Imisho netindzima   -Imisho netindzima
 kwetindzima                ngemalengiso.             -Imisho, netindzima           kwakheke kahle              kunemaphutsa.        kunemaphutsa.
                            -Imisho, netindzima       kuhlelekile futsi             Indzaba iyevakala.          -Indzaba iyevakala   -Indzaba ayinamcondvo.
 nekwakhiwa
                            kwakheke ngemalengiso     kutinhlobonhlobo.                                         noko.
 kwemisho.                  lababatekako.

 5 EMAMAKI
 KWEHLUKA
 KWEMAMAKI                            43–50                     33–40                         23–30                    13–20                   0–10

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                   Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                 10                                                                              DBE/Lweti 2022
                                                                    NSC – Ticondziso Tekumaka

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UMBHALOMBIKO LOMUDZE SIGABA B.

IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMUDZE WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [30 EMAMAKI]
      Timphawu             Emalengiso             Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                  Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                15–18                     11–14                  8–10               5–7                                                             0–4
 KUHLELA NESAKHIWO -Imphendvulo lengemalengiso -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                         -Imphendvulo ayikhombisi
                              lababatekako.                  lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         -Imibono ivutsiwe,             lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono          inekuhlakanipha,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              lokukhombisa kucabanga         lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 nakulungiselelwa
                              lokujulile.                    lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 kubhala                      -Lwati lolungemalengiso        -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
 Inhloso, tetsamelilwati,     lwetimphawu teluhlobo          awutsemeleti.                    -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 timphawu/timiso,             lwetheksthi lebhalwako.        -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
 nesimongcondvo.              -Umbhalo ucondze ngco.         lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Lokucuketfwe kunemibono       lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
 18 EMAMAKI                   lebumbene ngemalengiso.        -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              -Yonkhe imininingwane          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              icaciswe ngemalengiso kantsi   yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              futsi yesekela sihloko.        -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              -Sakhiwo lesifanele            lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              lesingemalengiso               lutfo.                                                        lokusilele.
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                       10–12                            8–9                            6–7                          4–5                            0–3
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela     -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                 nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso       kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati       tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
 inhloso, tetsamelilwati      nesimongcondvo.                nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
                              -Luhlelo alunamaphutsa         ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo
                              kantsi futsi icambeke kahle    -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti        nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi                   akunamaphutsa.                 umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 Kukhetseka kwemagama                                        ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 Timphawu tekufundza                                         -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nekubhala nesipelingi                                       sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                             -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 12 EMAMAKI                                                  kakhulu.
 KWEHLUKA                                25–30                          19–23                          14–17                          9–12                           0–7
 KWEMAMAKI

Emalungelo agodliwe                                                                                                                                                        Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwekucala Lwekwengeta (FAL)/P3                                   11                                                                              DBE/Lweti 2022
                                                                      NSC – Ticondziso Tekumaka

SEBENTISA IRUBHRIKI NJALO NAWUMAKA UMBHALOMBIKO LOMFISHA SIGABA C.
IRUBHRIKI YEKUHLOLA ITHEKSTHI YEMBHALOMBIKO LOMFISHA WELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA [20 EMAMAKI]
      Timphawu               Emalengiso      Licophelo lelisetulu    Lokwenetisako        Lokusilele                                                         Lokungaphumelelisi
 LOKUCUKETFWE,                  10–12                8–9                   6–7               4–5                                                                    0–3
 KUHLELA NESAKHIWO     -Imphendvulo       -Imphendvulo            -Imphendvulo     -Imphendvulo lecatfutako                                                -Imphendvulo ayikhombisi
                              lengemalengiso                   lesecophelweni lelisetulu        leyenetisako, lekhombisa     lekhombisa lwati loluncane    nakancane kuba nelwati
 Imphendvulo nemibono         lababatekako.                    lekhombisa.                      lwati lweluhlobo             lweluhlobo lwetheksthi        lwetimphawu teluhlobo
 Kuhleleka kwemibono,         -Imibono ivutsiwe,               -Lwati lolusecophelweni          lwetheksthi lebhalwako.      lebhalwako.                   lwetheksthi lebhalwako.
                              inekuhlakanipha,                 lelisetulu lweluhlobo            -Umbhalo awukacondzi         -Umbhalo unekutsemeleta       -Inshokutsi iyanhlanhlatsa,
 Timphawu/Timiso
                              lokukhombisa kucabanga           lwetheksthi lebhalwako.          ngco ngalokuphelele,         lokunyenti.                   igcwele kutsemeleta
 nesimongcondvo.              lokujulile.                      -Umbhalo ucondze ngco,           unekutsemeleta lokutsite.    -Kubumbana kwemaphuzu         lokunyenti.
                              -Lwati lolungemalengiso          awutsemeleti .                   -Emaphuzu                    alokucuketfwe kuncane         -Emaphuzu alokucuketfwe
 12 EMAMAKI                   lwetimphawu teluhlobo            -Lokucuketfwe kunemibono         alokucuketfwe abumbene       kakhulu.                      akakabumbani nakancane.
                              lwetheksthi lebhalwako.          lebumbene ngelicophelo           ngalokwenetisako.            -Imbalwa imininingwane        -Imbalwa kakhulu
                              -Umbhalo ucondze ngco.           lelisetulu.                      -Leminye imininingwane       leyesekela sihloko.           imininingwane leyesekela
                              -Lokucuketfwe kunemibono         -Imininingwane yetfulwe          iyasesekela sihloko.         -Imitsetfo netimiso           sihloko.
                              lebumbene ngemalengiso.          ngelicophelo lelisetulu kantsi   -Sakhiwo siyenetisa          letibalulekile tesakhiwo      -Imitsetfo netimiso
                              -Yonkhe imininingwane            yonkhe yesekela sihloko.         kodvwa sinemaphutsa          setheksthi atikalandzelwa     tesakhiwo setheksthi
                              icaciswe ngemalengiso            -Sakhiwo lesemukelekako          latsite.                     ngalokufanele.                letibalulekile atikalandzelwa
                              kantsi futsi yesekela sihloko.   lesinemaphutsa langasho                                       -Kunyenti lokubalulekile      nakancane.
                              -Sakhiwo lesifanele              lutfo.                                                        lokusilele.
                              lesingemalengiso
                              nalesingenamaphutsa.
 LULWIMI, SITAYELA                         7–8                              5–6                             4                             3                            0–2
 NEKUHLUNGWA                  -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela       -Umoya, irejista, sitayela   -Umoya, irejista, sitayela    -Umoya, irejista, sitayela
 KWEMAPHUTSA                  nesilulumagama                   nesilulumagama                   nesilulumagama               nesilulumagama                nesilulumagama
                              kuhambelana ngemalengiso         kuhambelana nenhloso,            kuhambelana nenhloso,        akuhambelani kahle            akuhambelani nakancane
 Umoya, irejista, sitayela,   nenhloso, tetsamelilwati         tetsamelilwati                   tetsamelilwati               nenhloso, tetsamelilwati      nenhloso, tetsamelilwati
                              nesimongcondvo.                  nesimongcondvo                   nesimongcondvo               nesimongcondvo.               nesimongcondvo.
 inhloso, tetsamelilwati
                              -Luhlelo alunamaphutsa           ngelicophelo lelisetulu.         ngalokwenetisako             -Kunemaphutsa lamanyenti      -Kugcwele emaphutsa
 nesimongcondvo,              kantsi futsi icambeke kahle.     -Luhlelo luvame kungabi          -Kunemaphutsa latsite        eluhlelo.                     lamanyenti ladidanako.
 Timiso nekusetjentiswa       -Esikhatsini lesinyenti          nemaphutsa kantsi futsi          eluhlelo                     -Silulumagama sincane         -Silulumagama
 kwelulwimi, Kukhetseka       akunamaphutsa.                   umbhalo ucambeke                 -Silulumagama                kakhulu.                      asihambisani nakancane
 kwemagama, Timphawu                                           ngelicophelo lelisetulu.         lesenetisako                 -Inshokutsi iyaphazamiseka.   nenhloso.
 tekufundza nekubhala                                          -Silulumagama                    -Emaphutsa                                                 -Inshokutsi ihlangahlangene
 nesipelingi.                                                  sisecophelweni lelisetulu.       akayiphazamisi                                             kakhulu.
                                                               -Emaphutsa ambalwa               inshokutsi
 8 EMAMAKI                                                     kakhulu.
 KWEHLUKA                                17–20                            13–15                          10–11                          7–8                            0–5
 KWEMAMAKI

                                                                                                                                      SAMBA SAKO KONKHE:                       100

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2022-mg/9449a968-ae0f-4052-aa54-48e356ad3efc) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2022-mg/beeeada3-9142-48f0-8131-dedffad2e47d) — siSwati FAL · Memo · 2022 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2023-mg/1fa186d4-dd69-47ed-ac9a-89f8bf5c169e) — siSwati FAL · Memo · 2023 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2021-mg/2460caa3-1f06-4148-8eb2-43fd9392cd1d) — siSwati FAL · Memo · 2021 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2020-memo/fcebf5ed-c894-48fe-8e07-6a658fa7c20a) — siSwati FAL · Memo · 2020 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p3-nov-2018-memo/feaade4a-1ada-4927-a5ff-7c3986b57bf2) — siSwati FAL · Memo · 2018 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati FAL

- [Gr 12 Siswati FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-fal-atp-2023-24/ce3a9844-e0b6-45d1-8a07-5bc3b067b26c) — ATP
- [Siswati FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/69690e6e-c42d-49e0-a88b-c722c859a43a) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/39da014c-e6b2-433d-b0a5-04958b209905) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/e586f09b-7a43-41af-b857-549c385406cf) — QP · 2025 · siSwati
- [Siswati FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p1-nov-2024/7c968643-11ed-458f-8b90-af82c5ea2fb3) — QP · 2024 · siSwati
- [Siswati FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/siswati-fal-p2-nov-2024/5a9961f9-ca1b-48b8-8722-67726b16d06d) — QP · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
