# siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2015 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2015, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2015/7940841d-56f5-42a4-b36d-1aa6b5748d34
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2015/7940841d-56f5-42a4-b36d-1aa6b5748d34)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · siswati. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2015-memo/4d56f3d7-97c3-4f3d-9875-a789c2604e14) — Memo · 2015 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2015

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: 2 ema-awa

                          Leliphepha linemakhasi la-12.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                            NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A: Sivisiso                                       (30)
         SIGABA B: Sifinyeto                                      (10)
         SIGABA C: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi             (30)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso NALESO sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

8.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

9.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminitsi la-50.
         SIGABA B:        Lokungenani emaminitsi la-30.
         SIGABA C:        Lokungenani emaminitsi la-40.

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           3             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                            NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI A

         'Nalonyaka sibonga Nkulunkulu losikhombise umusa wakhe, sibuya siphelele
         sonkhe, akekho losishiyile ngemaholide.' Lawo ngemavi lashiwo nguthishela
         Kubheka, thishela lomkhulu walapha eMankayane High School, mzukwana
         kuvulwa tikolo.
         'Sesitawuvele singene bantfwana, asaphelile emaholide. Akukho kudlala
         kulesikolwa. Nonkhe niyati kutsi umuntfu longakaphumeleli etifundvweni
         takhe akanayo indzawo yekuphindza lapha, ngiko nje setama ngayo yonkhe
         indlela kutsi nabothishela benu bahlale baphelele. Nyakenye seva buhlungu
         ngekuhamba kwaNkhosatana Mdluli lowaya le kaHlatsi ngendzaba
         yekwendza, kodvwa-ke sesiyatfokota kakhulu ngobe bahloli babuye basinika
         nangu Nkhosatana Dludlu, naye utawufundzisa tona tibalo ebangeni
         lesiphohlongo nelemfica. Sukuma Mtima bakubone bantfwana.'

         Yasukuma intfombi ngiyakutjela, weva ashaywa luvadlwana loluncane.
         Kusukuma bani phela ngobe intfombi lena hhayi kutsi iwushiyile umhlaba,
         luklwibi nje. Yasukuma yacedze yatsi kumamatseka kancane, igijimisa
         emehlo ayo lapha ehholweni, ibukabuka nje lokungasho lutfo.           Uma
         imamatseka ubona nje kutsi faca tigodzi lapha etihlatsini. Uma ikubuka
         ngalamabhamuta ayo lamhlophe, ayagicika nje ngatsi ayitsandzi. Lapha
         enhloko isho ngetinwele tayo letindze letimnyama. Itibambe ngensimbi lapha
         ngemuva. Yinhle icedzile intfombi yaDludlu. Likhadlana layo lime mpo.
         Lapha ematinyweni angaphasi kukhona longaze utsi lakhishwa ngabomu
         kantsi cha sikhala semvelo lesibakhona emkhatsini wematinyo asembili.

         Indzaba yekufika kwaNkhosatana Dludlu yandza yonkhe indzawo ngobe
         bantfwana bebangayivali imilomo ngaye.       Bebambabata kuko konkhe
         kodvwa-ke kakhulu ngalobuhle bakhe. Labanye besebafisa kuyotengcisa
         ngasesikolweni kute bambone. Emajaha lamanyenti abefuna kumbona
         atewutetamela inhlanhla. Labanye, kakhulu labasikati, besebaficwa ngumona
         nje, benyanya lokutsi kube nemuntfu lobatjatwa kanje sengatsi yena wehle
         ezulwini.

         Akabanga mangaki emalanga, linyenti labe selimbonile.
         'Wu! Sente njani na, yimihlolo yetfu, badvumisa lentfo batsi yinhle?'
         'Ewu sisi, ungasasho, sivelelwe, lentfo itele kutewusibhidlitela imiti yetfu nje,
         itele kutewusemuka emadvodza etfu.'
         'Wu! Mine ake ayitsintse yami, uyawube ufike lapho bekaya khona, futsi
         ngingete ngamshaya nje ngingambeka lutsi. Ngingambhuklutela khona le
         esikolweni embikwebantfwana besikolo.'

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                           NSC

         Onkhe lamagama lagcwele lulaka nemona, nekutfukutsela kangaka abeshiwo
         bafati kanye netintfombi letatinetingani tato. Phela bebakhuluma kangaka nje
         bebacabanga kutsi vele umntfwana waDludlu abetawubatsatsela emagugu
         abo.

         Nkhosatana Dludlu lo abelikholwa. Abevele nje akutsandza kukholwa
         asafundza sikolo. Ekolishi nakhona wavele wachubeka nako. Manyenti kabi
         emajaha labese atehlulekele khona.         Abehluleke ngisho asetama
         kwetsembisa lizulu nemhlaba.

         Indzaba yekukholwa kwaNkhosatana Dludlu nayo yagijima impela, ngobe
         umntfwana waMtima lo bekavele angundzabisematseni kulawo malanga.
         Kwaba sengatsi ubalolile bafati bendzawo. Bebasho nekusho kutsi: 'Kute
         kukholwa lapha, umane uyakhuluma nje, wentela kuvala lobubi langibo.'
         Wawubeva sebakhuluma baphefumulela etulu shengatsi nakungenteka
         achamuke bebangavele bamdzabudzabule nje.

         'Animati yini nine umfalisi? Phela lentfo iyafalisa nje ihambe imemetela kutsi
         iyakholwa, lapho ibutwe ngubani vele …?'
         'Phela wetama kona kuvimba lokutsi safa saphela sikhonyane, emadvodza
         etfu atasishiya phasi.'

         Letinkhulumo letimbi kanje tahamba taze tefika nasetindlebeni takhe
         LaDludlu. Uva nje utjelwa ngulomunye wemantfombatane lakhulile khona le
         esikolweni. Nayo lentfombatane beyingulomunye walabakholwako.
         Akakhombisanga kwephuka emoyeni LaDludlu, kodvwa bekaloku
         amamatseka asho kancane atsi:
         'Nkhosi yami kodvwa bahluphekelani? Mine angihambisani nayo yonkhe
         lenyakanyaka labangicabangela yona. Impela iNkhosi ize ingisite, Sathane
         angajabuli ngami.'

         Yanele kuhamba lentfombatane, wavele wacondza ekamelweni lakhe,
         watikhiyela khona. Wasidzindza sililo. Wawungaze utsi kufe unina. Wakhala
         kabuhlungu kabi wase uyathandaza, solo akhala: 'Nkhosi, wena lowati
         kuphila kwami konkhe ngisite. Ngesizatfu saloku labakushoko, ngisite nobe
         sengiya eweni kodvwa ngingaboni, wena uvele ungephule, Sathane nabo
         bonkhe labangitondzako bangaze bajabule ngami.' Wacedza lapho hhawu,
         wawungafunga kutsi bekake wakhala.
                                                                        [Ingcamu: 68–70]

         Phendvula YONKHE imibuto ngekubhekisa tonkhe timphendvulo takho
         kuletheksthi lengenhla.

         1.1.1        Lendzaba yenteka ngayiphi inyanga yemnyaka? Bhala lenyanga
                      ngeSiswati mbamba.                                                      (1)

         1.1.2        Bantfu bakaDludlu babongelelwa ngasiphi sinanatelo? Bhekisa
                      imphendvulo yakho kuletheksthi lengenhla.                               (1)

         1.1.3        Bhala umusho lokuletheksthi locuketse ligama lelisho umuntfu
                      lodvumile lekukhulunywa ngaye yonkhe indzawo malangonkhe.               (1)

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                             NSC

         1.1.4        Tibitwa ngekutsini   letigodzi   lebetivela   etihlatsini   taLaDludlu
                      nakahleka?                                                                 (1)

         1.1.5        Bekacondze kutsini lomake ngalamavi lalandzelako?              Khetsa
                      imphendvulo.
                      'Ngingete ngamshaya nje ngingambeka lutsi.'

                      A   Abengeke amshaye abetawumane amcolele.
                      B   Abengeke amshaye abetawumane ametfuse.
                      C   Abetamshaya amlimate abuye amhlazise.
                      D   Abetamshaya amhlome lutsi etinweleni.                                  (1)

         1.1.6        Kusho kutsini kutsi bebangayivali imilomo?                                 (1)

         1.1.7        Bhala tintfo LETIMBILI letikhomba kutsi LaDludlu abelikholwa
                      mbamba.                                                                    (2)

         1.1.8        Mtselela muni lobakhona ngekuntjintjantjintjwa kwabothishela
                      etikolweni njengobe kwentiwe lapha kulesikolo saseMankayane?
                      Nika KUBILI.                                                               (2)

         1.1.9        Ucabanga kutsi lommango waseMankayane utawugcina wetsembe
                      njani kutsi LaDludlu akaketeli konkhe loku labakucabangako
                      ngaye?                                                                     (2)

         1.1.10       Bhala umbono wakho ngalamavi athishelanhloko ekutsi; 'Umuntfu
                      longakaphumeleli akanayo indzawo yekuphindza lapha.'                       (2)

         1.1.11       Yini lebeyibangela kutsi bomake balendzawo bacabange kutsi
                      LaDludlu utawubatsatsela emadvodza abo? Chaza.                             (2)

         1.1.12       Akha saga lesisisusa salenkhulumo lelandzelako               ubhekise
                      kulamagama ladvwetjelwe:
                      Wasidzindza sililo. Wawungaze utsi kufe unina.                             (2)

         1.1.13       Emfundvweni yebantfwana, batali, bothishela nebantfwana
                      kufanele babambisane.      Phawula ngemtselela wetinkhulumo
                      letimbi tebatali baseMankayane ngathishela Dludlu emfundvweni
                      yebantwababo.                                                              (2)

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                           NSC

1.2      Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                        [http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Mehluko muni lokhona kulendlela labafundzi labaphakamise ngayo
                      tandla tabo? Beka MUNYE umehluko.                                          (1)

         1.2.2        Nawubukisisa lesibonwa, yini lengabangela kutsi lesifundvo
                      lesifundziswa lapha sibe nemiphumela lemihle?                              (1)

         1.2.3        Ngekubona kwakho ucabanga kutsi yini kutsiwe leliklasi
                      lihambisana kahle nendlela yekufundza lesemtsetfwenisisekelo
                      walelive?                                                                  (2)

         1.2.4        Phawula ngekuphakelwa kwetinsita tekufundza kulesikolo. Bhala
                      KUBILI.                                                                    (2)

         1.2.5        Bhala LOKUBILI lokufanako NALOKUBILI lokwehlukile emkhatsini
                      wetheksthi A netheksthi B.                                                 (4)

                                                               SAMBA SESIGABA A:                 30

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                            NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-70.    Sifinyeto sakho sivete emaphuzu LASIKHOMBISA lakhomba kutsi
kubaluleke ngani kukhokhwa kwentsela lapha eNingizimu Afrika.

TICONDZISO

1.       Finyeta ngewakho emagama.

2.       Sifinyeto sakho sivete emaphuzu lamcoka LASIKHOMBISA.

3.       Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).

4.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.

5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

Live laseNingizimu Afrika linetifundza letiyimfica nebantfu labatigidzi letingema-48.
INingizimu Afrika inotsile futsi inemagugu lagujwako lanjengemalahle, igolide,
idayimane naletinye timbiwa. INingizimu Afrika njengalamanye emave, inetinselele
netinkinga tayo. Umtsetfosisekelo welive laseNingizimu Afrika utsi bonkhe bantfu
kufanele batfole tinsita letisisekelo njengemanti, tindlu tekuhlala, gezi, tikolwa
imitfolamphilo, naletinye. Linyenti lebantfu alinayo imisebenti, bantfwana labanyenti
abanabatali nebantfu labanyenti abanato tindlu.            Kubalulekile kutsi nangabe
usakhamuti selive lakini uyikhokhe intsela kute letidzingo tebantfu tenetiseke.

Ematiko lamanyenti ahulumende ayayidzinga imali kute aholele tisebenti tawo. Litiko
Letemfundvo liyayidzinga imali kute lakhe tikolo njengobe linani lebantfwana
labafundzako lenyukile eveni nekutsenga tincwadzi naletinye tinsita tekufundza. Litiko
Letenhlalakahle lidzinga imali yekuholela labagugile, tintsandzane, bantfwana
labanebatali labangasebenti nalabakhubatekile labehluleka kuyewutisebentela. Litiko
Letemphilo lidzinga imali yekwakha imitfolamphilo netibhedlela. Litiko Letekuphepha
Nekuvikela ummango lidzinga imali lenyenti yekutsenga tikhali tekulwa nebugebengu
lobukhungetse live nalobuchamuka emaveni angaphandle.

Litiko Letemtsetfo Nemtsetfosisekelo lidzinga imali yekutsenga tinsita tekumelana
netemtsetfo nebulungiswa. Litiko Letemigwaco lona lidzinga imali yekwakha imigwaco
lemisha kanye nekulungisa imigwaco leyonakele.                 Imali yentsela idzingwa
nguhulumende kwakha nekulungisa umonakalo lodalwe timvula letinkhulu, umlilo
nemimoya lenemandla. Nangabe kunesomiso nobe umonakalo lodalwe yimvelo
hulumende uyasita ngetimali letingeniswa yintsela yesive. Hulumende uyakhona
kutfutfukisa live ngekutsi asebentise imali yentsela. INingizimu Afrika yatiwa njengelive
lelitfutfukako ngenca yemali legcogcelwa ndzawonye bese isetjentiswa ngendlela
lefanele. Emalunga ephalamende ahola yona lemali yentsela yesive. Kwakhiwa
kwetakhiwo letinjengetinkhundla temidlalo kweyeme ekusetjentisweni kwemali
yentsela. Imali yentsela kulabasebentako idvonswa emiholweni yabo ngekwetigaba
temiholo yabo.

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1       8           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                        NSC

Lenye imali yentsela itfolakala kubosomabhizinisi nakulabo labanetinkampani. Labo
labangakhiphi intsela banikwa sikhatsi sekutsi bayibhadale. Nangabe behluleka
kuyikhokha badliwa imphahla yabo njengetindlu, timoto, emapulazi nalokunye, kumbe
baboshwe bayewuvalelwa ejele. Labo bantfu labatfole imali ngaleminye imisebenti
nabo kuyadzingeka kutsi babhadale intsela. Umuntfu lonelutsandvo nelive lakhe
nalotsembekile kumele akhiphe imali yentsela ngekukhululeka njalo ekupheleni
kwemnyakatimali.

                                                                           [Icanjiwe]

                                                          SAMBA SESIGABA B:               10

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 9              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                                  NSC

SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

                         1. BELIYINI LILAYISI KUNAWE!!!

       2. Ungumashayacotfule. Indlala ayikufuni nalapho       3. Ungumondli wetintsandzane.
       uhambe khona. Ikwesabisa kwenyoka.                     Tingaze titfole wena tilala bekufa,
                                                              kubindze netilo esiswini.

        4. Emancobo laphuma
        kuwe lesingaboni asiwatfoli.
        Ugcwalisa sandla sinye,
        ushaye sentfwala.

      6. Sikhwebu sakho                                                5. Imbasha legayingwe
      sinye sondla                                                     ngawe yenta bantfu babe
      iNingizimu Afrika                                                tidlakela. Bahambe
      yonkhe.                                                          bashayela etulu babukele
                                                                       labanye phasi.

          7. Labanawe umkhuhlane bawuva ngendzaba. Abanatinkinga tekunatsana netimbita.

                                                          [http://www.free Stock Photography – Image]

3.1         Khokha umusho lokulesikhangisi locuketse ligama lelingumfutiselo wesifo.                         (1)

3.2         Ucabanga kutsi ngumuphi umkhicito longentiwa ngaloku lokukhangiswako
            longakabalwa lapha ngenhla? Nika MUNYE.                                                          (1)

3.3         Nguliphi libintana lelingema esikhundleni seligama lelidvwetjelwe kulomusho
            lolandzelako?
            Emancobo laphuma kuwe lesingaboni asiwatfoli.                                                    (1)

3.4         Sinongo sesihabiso lesisetjentiswe kulesikhangisi efreyimini 3, siletsa muphi
            umcondvo?                                                                                        (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                 Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                         10                   DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                                          NSC

3.5          Lokwenta kutsi kusetjentiswe tinhlavu temagama letinkhulu efreyimini 1 kutsi:
             Khetsa imphendvulo lengahambisani nalokungiko kuletilandzelako:

             A          Kudvonsa emehlo etetsamelilwati kute tisheshe tiwutsenge.
             B          Kugcamisa lokukhangiswako kute kusheshe kutsengwe.
             C          Lonenkinga yemehlo asheshe abone lokukhangiswako.
             D          Kuhlobisa sikhangisi kute sibukeke sisihle kakhulu.                                                   (1)

3.6          Bhala ligama leliveta inchazelo lensha lelingemela lelidvwetjelwe efreyimini 5.                                  (1)

3.7          Veta luvo lwakho ngalenkhulumo lesetjentiswe kulesikhangisi lesingenhla
             efreyimini 6.                                                                                                    (2)

3.8          Lenkhulumo ledvwetjelwe lesefreyimini 4 ihambisana kangakanani naloku
             lokukhangiswako?                                                                                                 (2)
                                                                                                                              [10]

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

                                                Nasimtfola kufanele simklinye aze akhokhe liciniso. Asho kutsi
  Vimbani bo! Maye! Nayo inswelaboya            umntjontjelani lomfati.                  4
  ibaleka nemkami, tiga tami leti! 1

                                                                                 Asambe wena ngingaze ngikubhule!
                                                                                 Akekho umuntfu lotakushada
                                                                                 ngisekhona. Loyishayile akakayosi! 6

      Hheyi madvodza, lomuntfu ungumsubatsi lucobo
      lwakhe. Vum! Vum! Vum! Angetame kumtfola. 2

  Naku ngigenuka,
  ngephuka intsamo
  ngingakalindzeli.
  Ngelekeleleni bo!
  Ngafa!            3

  Angisibambe lesidlwangudlwangu singaze sinyamalale. Hheyi! Yekela
                                                                               Ngelekeleleni bekunene! Ungidvonsa
  lomkamnaketfu, awuboni kutsi akafuni? Konje unjalo vele wena,
                                                                               ngetandla takhe letinensila, kusho kutsi
  awukhoni kwehlukana nalesimilo sakho lesibi sekuntjontja bafati
                                                                               ufuna kuyongisoconga! Maye mine
  bebantfu. Awati kutsi umfati uyasonywa?                     5
                                                                               ngesitsandvwa sami!             7

                                                                 [http://www.americanprogress.org/cartoon/page]

Emalungelo agodliwe                                                                                                  Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            11            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                             NSC

4.1      Khokha umusho kulekhathuni lengenhla locuketse sifutamsindvo uwubhale
         phasi.                                                                                  (1)

4.2      Phindza ubhale lomusho losefreyimini 3, esikhundleni seligama lelidvwetjelwe
         ufake mcondvophika walo.                                                                (1)

4.3      Leligama lelidvwetjelwe efreyimini 2 lichazani?            Khetsa imphendvulo
         kuletilandzelako:

         A        Ngumuntfu loshakutelako.
         B        Ngumuntfu lononophako.
         C        Ngumuntfu lobalekako.
         D        Ngumuntfu lonematubane.                                                        (1)

4.4      Ngusiphi saga lesingasetjentiswa esikhundleni salenkhulumo ledvwetjelwe
         efreyimini 5.                                                                           (1)

4.5      Ngekubona kwakho, yini lebangele kuwa kwalomuntfu lobhekise tinyawo
         etulu kulekhathuni lengenhla?                                                           (1)

4.6      Umusho wekugcina efreyimini 6 ushiwo nakwente njani?                                    (1)

4.7      Tsatsa ligama lelidvwetjelwe efreyimini 7 wakhe ngalo umusho lotawuveta
         inshokutsi leyehlukile kulena lekulekhathuni lengenhla.                                 (2)

4.8      Ngubuphi     budlelwano    lobukhona  emkhatsini   weligama    lelitsi
         'sidlwangudlwangu' efreyimini 5 nalokwenteka kulekhathuni lengenhla.
         Chaza.                                                                                  (2)
                                                                                                 [10]

UMBUTO 5

Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.

Sandzanelive luhlobo lwetihlahla lolukhula ngekusheshisa futsi lukhicita inhlanyelo
lenyenti ngesikhatsi lesifisha. Balimi bagcugcutela kutsi kusetjentiswe tilokatana
kubulala bosandzanelive ngobe tibulalilukhula tifuna imali lenyenti. Letilokatana leti tiye
tidle emacembe, ticu noma inhlanyelo yaletihlahla.

Timphawu taletihlahla tinyenti kodvwa kukhona letetayelekile. Titihlahla letikhula tibe
tindze kakhulu. Tikhula tibe tinyenti, ticine, tente kutsi tjani lobungaphasi kwato
buphele ngaletimbali letinemibalabala lemihle naletikhipha titselo letingakatayeleki
letineliphunga lelibi. Tilwane tasendle lekubalwa kuto tinyatsi, tindlulamitsi naletinye,
tiye tikhinyabeteke ngenca yekwehla kwetjani. Bosandzanelive labakhulela emantini
babulala tingwenya.

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           12             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2015
                                            NSC

Kulesinye sikhatsi ababi tihlahla kepha bakhula balingane netjani lobudliwa yimfuyo.
Bayingoti lenkhulu. Imfuyo iyafa nekufa uma idle luhlobo lwabo lolutsite. Nangabe
inkhomo imitsi, kuyenteka kufe linkhonyane, nangabe kungakafi nenina. Tilwane
letitsandza kudla tihlahla, atibadli. Ngaloko ke akusilula kutsi banciphe ngobe kusuke
kungekho lokutawubaphazamisa kutsi bakhule.            Ebantfwini labaphetfwe sifuba,
letihlahla tenta kube matima kuphefumula. Kukhona labanetikhumba letitetemako
lobatfola sebanenkinga yesikhumba. Kubalulekile kutsi bafuyi babe nadalada lobiyela
emadlelo abo bawavale ngci.

                                             [Ihunyushwe isuselwa ku–ILanga Iphepha Lesizwe]

5.1      Phindza ubhale lomusho lolandzelako lotsetfwe kuletheksthi lengenhla bese
         ulungisa lapho kuneliphutsa leliphatselene netimphawu tekufundza khona.
         Ngaloko ke akusilula kutsi banciphe ngobe kusuke kungekho
         lokutawubaphazamisa kutsi bakhule.                                                      (1)

5.2      Nika bulili lobusikati egameni lelidvwetjelwe lelitsetfwe kuletheksthi lengenhla.
         Nangabe inkhomo imitsi, kuyenteka kufe linkhonyane nangabe kungakafi
         nenina.                                                                                 (1)

5.3      Hlanganisa lemisho lemibili ngekufaka sihlanganiso lesifanele.
         Bayingoti lenkhulu. Imfuyo iyafa nekufa nangabe idle luhlobo lwabo lolutsite.           (1)

5.4      Tsatsa lelibitombici lelidvwetjelwe kulomusho lolandzelako ulisebentise
         emshweni lotakhele wona njengamentiwangco.
         Balimi bagcugcutela kutsi kusetjentiswe tilokatana kubulala bosandzanelive
         ngobe tibulalilukhula tifuna imali lenyenti.                                            (1)

5.5      Sebentisa sento lesineselulo sekwentela lesikulomusho lolandzelako utakhele
         ngaso umusho loveta umcondvo wesizatfu.
         Bosandzanelive lababulala tingwenya bakhulela emantini.                                 (2)

5.6      Tsatsa sento lesisendleni lesalibito kulomusho lolandzelako usisebentise
         emshweni lotakhele wona njengenhloko yemusho.
         Bosandzanelive benta kube matima kuphefumula.                                           (2)

5.7      Sebentisa sentakutsi lesidvwetjelwe kulomusho lolandzelako emshweni
         lokhomba sikhatsi lesengcile lesiphelele.
         Kubalulekile kutsi bafuyi babe nadalada lobiyela emadlelo abo bawavale ngci.            (2)
                                                                                                 [10]

                                                                SAMBA SESIGABA C:                30
                                                              SAMBA SAKO KONKHE:                 70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2015/553103de-e9bb-4c3b-9d22-9556938549bb) — siSwati HL · QP · 2015 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2013](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2013/1db635fd-093f-458f-be3e-40f307e6e156) — siSwati HL · QP · 2015 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018/f717e394-e2aa-45b5-ae24-d17c1a17adc5) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2015-memo/7ae169d0-b844-448f-afe6-883bd6d097c7) — siSwati HL · Memo · 2015 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
