# siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2016 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016-memo/b7fe4059-9f64-4eea-8c2a-a7b2acc030ea) — Memo · 2016 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2016

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                          Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                       Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        2             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                         NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

         SIGABA A: Sivisiso                                       (30)
         SIGABA B: Sifinyeto                                      (10)
         SIGABA C: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi             (30)

2.       Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO sigaba ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

8.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A: Lokungenani emaminitsi la-50.
         SIGABA B: Lokungenani emaminitsi la-30.
         SIGABA C: Lokungenani emaminitsi la-40.

9.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                          NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI A

         Kwaba kutigandza etjeni kwaMfokati Maziya mhlazana aya kuyewukhuluma
         namakhelwane wakhe Malambe, uyise waThuli. Futsi-ke wamkhandza kabi
         ngobe bekadle lobu bakaNgwane, bemvelo, umcombotsi. Empeleni
         bekangabuye amkhandze anjani ngobe cishe onkhe emalanga uyabutfola
         tjwala njengobe buphiswa khona lapha ekhaya lakhe. Uke watsi kwendlulisa
         emalanga Mfokati acabanga kutsi kutawuba khona lilanga amtfole
         angakanatsi kepha wabona kutsi buyinsakavukela umchilo wesidvwaba.
         Wagcina-ke sekakhulumile.

         'Mine wena Mcanco angingeni etindzabeni tebantfwana.' Sekubeka yena
         Malambe alandzela inkhulumo lebekwe nguMaziya.
         'Ngimkhululile mine umntfwana wangena sikolwa. Angifundzanga mine,
         uyafundza yena, nawe ufundzile kambe. Uma akhetsa kugana ashiye
         sikolwa, nalapho angingeni. Kuphela nje kuloyo lotsatsa umntfwanami
         amkhulelise nobe amente umfati, ngifuna tinkhomo tami. Kunjalo nje Maziya.'

         'Ucinisile impela Malambe. Umntfwana nasewumnikile litfuba kepha yena
         wadlala ngalo, usuke satigwaze ngesakhe. Kepha Khwanati umntfwana
         ngumntfwana, kuyengana kunyenti. Utawukhandza kutsi boniswa bangani.'
         'Kahle, kahle Maziya! Ungete wasola umntfwanami kutsi nguye lowonisa
         wakho. Ye hhe! Khunga inja yakho. Njengobe ngisho, angingeni etindzabeni
         tebantfwana! Hawu Maziya! Mine phela ngitsi ute lapha sitewunatsa kantsi
         utewudlala ngami la!' Sewutsandza kuphakama ngemandla umoya
         waMalambe manje.

         'Cha, asicabani Khwanati, siyacoca nje, kute lokubi.' Sewukhuluma
         ngelekuncenga Maziya. Uyabona kungatsi uyinyatsela emsileni imamba
         ingase imlume. Phela bekatsetse lelitfuba kutsi nobe angasiye umhambi
         wemashingo kepha uye akwente kucedza koma kubomakhelwane bakhe.
         Bayamati-ke nabo kutsi vele nakajabulile uyeta atewuvakashela takhamuti
         tendzawo.

         'Yekela-ke Maziya, yekela! Tindzaba letinjena talokwetidzandzane titekwa
         bonina lena emagumeni. Tsine siteka tebudvodza esangweni. Mine wena
         Maziya      ngifundzisa   emajaha      latawubuya   angakhele    likhaya.
         Lokwetidzandzane loku, anginamsebenti nako. Kuyahamba loku kwetintfo
         kuyewukwendza.'
         'Yeyi makhelwane, selishonile Malambe, nami sengibuyela ngekhaya.
         Sesishushisene. Ngiyabonga Malambe.' Washo wasukuma Mfokati abona
         kutsi inkhulumo yabo ingeke ifike ndzawo.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                           NSC

         'Ngibongile nami Mcanco. Uhlupha ngalokutsi awusuye umnatsi, buka ngobe
         kusasa sitawube sibushisa ngesheya kweMbuluzi, Ekuphakameni. Kubitwe
         lilima lekuyewugawula tingodvo. Sitawubuya sidzakwe sitinkhukhu. Kulungile
         Maziya.' Wasukuma naye Malambe wakhipha sihlobo sakhe esangweni.
         Uhamba nje Maziya inhlitiyo yakhe ibuhlungu. Kukhulisa umntfwana
         kwehlukene kumuti ngemuti. Yena ngekubuka kwakhe kubalulekile kutsi
         bobabili batali bemntfwana ekhaya bafake sandla ekumkhuliseni, anikwe
         imiyalo lecotfo letamakha. Yebo, bekakubona kuliciniso kutsi unina
         wemntfwana nguyena thishela wekucala nalomcoka kumntfwana.
         Emantfombatana kunyenti lekumele akufundze kubonina, kepha-ke jinge
         sandla sababe welikhaya sifuneke, ikakhulu ekuciniseni kuhlonipha,
         umntfwana ahambe indlela lecondzile.

         Ngemuva kwekutsi eve LaMabuza kutsi yayihambe njani indvodza yakhe
         kuyewucocisana naMalambe, wefikelwa ngumcabango kutsi naye ake atinike
         litfuba lekuyewucocisana naLaShongwe, unina waThuli. Mhlawumbe bona
         njengebafati bangacoca bevane. Nembala walitfola lilanga lelikahle, wefika
         watfola LaShongwe atihlalele atiphotsela umtiya. Bekute tjwala ngalelo langa
         lapha kaLaShongwe, ngako-ke balitfola lelihle litfuba lekuticocela.

         'Utsintsa indzaba lematima yemntfwanaMabuza.' Washo LaShongwe
         alandzela kulebekushiwo nguLaMabuza, wabuye wachubeka. 'Ufika nje
         ngilalele nangu umsakato, luhlelo Lwetemndeni Kangwane. Bakhuluma
         indzaba lebuhlungu kakhulu yanasi sifo lesingumbulalave, i-AIDS.
         Sekukanyenti ngitsi ngikhuluma nanasi sidzandzane sami lesikhudlwana,
         lomngani walesakakho, avele angihleke bulima atsi ayikho intfo lenjalo. Mine
         angisati impela ingatsi nebuhatsa sebukhona kulomntfwana.'

         'Hawu yelele bantfwabetfu! Maye kuhle kwesaba intfo nangabe ungayati
         kahle. Uma umntfwana angasesabi lutfo, lukhulu langangena kulo.' Washo
         LaMabuza lisho licala kuvevetela livi lakhe. Akusho nekutsi uyayesaba
         LaMabuza indzaba ye-AIDS. Ngiyo kanye naye lekayesabela kumntfwanakhe
         ngetulu kwako konkhe lokutiphambeko tebantfwana. 'Ngitsi-ke kungaba njani
         lomntfwanakho sekaye kuyewupopola ingati sibone phela kutsi ngete
         latfolakala yini leligciwane.' 'Wakwala umntfwanami kukwenta loko, watsi
         wesaba kutsi nasebamtjele kutsi unalo leligciwane, utawuphila kabuhlungu
         acabanga kutsi utakufa nobe kunini.'

         'Wesabani phela kantsi akakholwa kutsi ikhona? Loku kuyatjengisa kutsi
         liciniso lekuba khona kwalesifo. Akwenteki kutsi nangabe kutfolakala kutsi
         unalo leligciwane usheshe ufe. Kunebeluleki labelulekako ngetindlela
         tekuphila kulesimo umuntfu welulekwa angakapopoli abuye elulekwe
         nangemuva kwekupotjolwa.'

                                     [Umtfombolwati: SM Magagula, Bungani Bebangani, 90–94]

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           5                DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                            NSC

         Phendvula YONKHE imibuto ngekubhekisa tonkhe timphendvulo takho
         kuletheksthi lengenhla.

         1.1.1        Bhala sinanatelo saMfokati langabongelelwa ngaso nakungenteka
                      avukwe lulaka.                                                               (1)

         1.1.2        Kushiwo ngani kutsi umcombotsi tjwala baKangwane?                            (1)

         1.1.3        Bhala umusho losesiceshini losho kutsi Mfokati abetihlupha kutsi
                      angakwati kugucula imibono yaMalambe.                                        (1)

         1.1.4        Tinkhomo tibaluleke ngani endvodzeni yeLiswati? Bhala kube
                      KUNYE.                                                                       (1)

         1.1.5        Nawufundzisisa letheksthi lengenhla behlukene ngani boMalambe
                      naMfokati?                                                                   (1)

         1.1.6        Bhala KUNYE lokuyinkhomba yekutsi kunekuhlukunyetwa
                      kwemalungelo ebantfwana nalabasikati kuletheksthi lengenhla.                 (1)

         1.1.7        Khetsa imphendvulo.     Malambe     unato      timphawu     teBuswati
                      bendzabuko ngobe:

                      A   Unatsa tjwala baKaNgwane.
                      B   Umela umntfwana wakhe.
                      C   Indvodza lehlala inatsile.
                      D   Ngumakhelwane locotfo njalo.                                             (1)

         1.1.8        Ngutiphi leto teluleko lakhuluma ngato LaMabuza kuLaShongwe,
                      lekunikwa bantfu tona kute bacikelele i-AIDS? Bhala sibe SINYE
                      kuphela.                                                                     (1)

         1.1.9        Akhombisani lamavi aMalambe kulenkhulumo yabo?
                      'Kantsi ute kutewudlala ngami la.'                                           (2)

         1.1.10       Ngekwakho kubona makhelwane ubaluleke ngani etimphilweni
                      tebantfu?                                                                    (2)

         1.1.11       Yini inkinga   yalemindeni   lemibili    nawufundzisisa      letheksthi
                      lengenhla?                                                                   (2)

         1.1.12       Ngabe letingodvo letiyewugawulwa lilima kwentiwani ngato?
                      Bhala kube KUBILI.                                                           (2)

         1.1.13       Bekasho kutsini Malambe nakatsi, 'Khunga inja yakho?' Chaza.                 (2)

         1.1.14       Nika umbono wakho ngalamavi aMalambe: 'Tindzaba letinjena
                      talokwetidzandzane titekwa bonina lena emagumeni.'                           (2)

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           6              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                            NSC

1.2      Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                [Umtfombolwati: http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Bhala KUNYE lokwenta kube lula kumnikati walenkhomo kutsi
                      asheshe ayibone nayisemhlanjini waletinye tinkhomo.                         (1)

         1.2.2        Ucabanga kutsi yini lebangela lenkhomo ikhuluphale kangaka?                 (1)

         1.2.3        Bhala indlela YINYE lekumele lesilwane lesingenhla siphatfwe
                      ngayo.                                                                      (1)

         1.2.4        Yini lengaketayeleki kulenkhomo lekulesibonwa lesingenhla?                  (1)

         1.2.5        Ngaphandle kwelubisi nenyama,         nika   LOKUBILI       ummango
                      lokutfola kulesilwane lesingenhla.                                          (2)

         1.2.6        Bhala KUNYE lokwenta Theksthi A afane na Theksthi B, nakunye
                      lokwenta lamatheksthi ehluke.                                               (4)

                                                                   SAMBA SESIGABA A:              30

Emalungelo agodliwe                                                                      Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         7             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                          NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-70. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa etindlela letinsha naletilula
tekusebentisa libhange.

TICONDZISO

1.       Finyeta ngewakho emagama.

2.       Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lamcoka lasikhombisa.

3.       Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).

4.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.

5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

         TINDLELA LETINSHA NALETILULA TEKUSEBENTISA LIBHANGE.

Emabhange akhelwa kutsi abe tindzawo lapho wonkhe umuntfu angalondvolota khona
imali yakhe. Indlela lelibhizinisi lebelichutjwa ngayo phambilini, bekukutsi umuntfu
atiyele yena matfupha kute atfole imali layibekile. Umuntfu bekakhona kuyitfola imali
kuphela nangabe libhange lisavuliwe ngetikhatsi temsebenti letimisiwe. Loku
sekuntjintjile kuletikhatsi talomuhla.

Ngekutfutfuka kwethekhinoloji, kukhokha imali ebhange nobe kuyibeka akusadzingi
kutsi uye matfupha njengakucala. Seyente kwabuye kwaba lula nekutsi ukhone
kukhokhela tikweleti takho nobe utsenge ungakayiphatsi imali futsi ungakayi
nasebhange.

Indlela yekubhanga nobe kukhokha imali etitolo letitsengisako, njengabo-Shoprite,
SPAR naletinye titolo letinyenti, seyidvumile. Loluhlobo lwekubhanga aludzingi kutsi
umuntfu aze abe nelibhuku lasebhange. Nangabe umuntfu avete matisi wakhe,
angakwati kutfola nobe atfumele imali nanobe kukuphi lapho afuna khona.

Lokubuye kube kuhle kutsi letinye taletitolo takhiwe emimangweni lephuyile. Kuletinye
taletitolo umuntfu uyakwati nekukhokha imali emishinini lekukhokhelwa kuyo
lokutsengwe ngelikhadi lasebhange. Inhlawulo yekukhokha imali kuletitolo yincane
nayicatsaniswa nekukhokha imali emishinini yasebhange yangaphandle.

Imishini yekukhokha imali letfolakala yonkhe indzawo seyiyitfutfukise indlela yekubeka
imali. Yenta lababeka imali bahlomule nangabe emabhange asavaliwe. Bantfu
sebayakwati kubhanga, kutfumela nobe kukhokha imali kulemishini. Lokufanele
kucashelwe kutsi inombolo yelikhadi iba yimfihlo yemnikati.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               8               DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                NSC

Nyalo emabhange lamanyenti sekaphindze akunike lilungelo lekwenta sicelo
sekubolekwa imali kulemishini ingce nje nawukhokhela kahle tikweleti takho. Libhange
nalivuma, imali loyibolekako ivele ifakwe emshinini uyitfole ngaphandle kwekubonana
buso nebuso nebasebhange.

Ngekutfutfuka kwethekhinoloji etincingweni, emabhange lamanyenti savumela indlela
yekutfumelela umuntfu longenalo likhadi lasebhange imali. Umbikoselula utfunyelelwa
kumakhalekhikhini walowo imali leya kuye nemininingwane latayisebentisa kukhokha
leyo mali ngaphandle kwelikhadi.

Linyenti lebantfu seliyakwati kutfumela, kukhokhela, kuholela nekwenta letinye tintfo
ngekusebentisa i-inthanethi letfolakala kubomakhalekhikhini labasezingeni lelisetulu.
Emabhange atsi lendlela yekusebentisa i-inthanethi iphephe kakhulu.

Emabhange asasungule indlela yekwatisa bantfu bawo ngayo yonkhe imininingwane
yetimali letingenako naletiphumako emabhukwini abo ngaphandle kwekungena
ebhange batsatse titatimende.

    [Umtfombolwati: Ihunyushwe isuselwa ephephabhukwini i-Move yamhla ti-11, Indlovulenkhulu 2015,
                                                                                            56–57]

                                                                       SAMBA SESIGABA B:              10

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                9              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                 NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

                             1. NGCONDVOMSHINI WETIMANGA!!!!!!

      2. Mtfombo wetive tonkhe. Siyalu lesigobhota mlibe. Akekho umuntfu longafuni kuba nawe.
      Netigebengu letingakwati kukucocisa tikuhambela emoyeni.

 3. Aweteli, awulali. Kukhatsala umuntfu wena ube           4. Simungulu sathishela
 umgcolotele njalo. Sigadzagadza lesingabandvwa             lofundzisa emagumbi lamane
 yinhloko.                                                  emhlaba. Nalabanetihibe
                                                            tekufundza bagijimela kuwe
                                                            thishela lomkhulu.

                                                                            6. Kungabi khona
5. Umuntfu lonawe                                                           kwakho kukhuba
                                                                            linyenti.
uneligolide cobo lwalo.
Labakuphatsako
batfwala lilundza.
Ngulabanjingile
kuphela
labakukhonako.

      7. Halala ngcondvongcondvo lowehlula tingcondvo
      temadvodza. Munyisa situkulwane nesitukulwane
      ngelwati lwakho.

                                                        [Umtfombolwati: http://www.houseplants.com]

3.1         Khokha umusho loneluvelomagama efreymini 7 kulesikhangisi lesingenhla
            uwubhale phasi.                                                                             (1)

3.2         Nika inchazelo yalenkhulumo lesefremini 6.                                                  (1)

Emalungelo agodliwe                                                                            Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           10           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                            NSC

3.3      Khokha umusho efreymini 2 kulesikhangisi lochaza kutsi ngcondvomshini
         unelwati lolungapheli.                                                                (1)

3.4      Phindza ubhale lomusho losefreymini 4 esikhundleni seligama lelidvwetjelwe
         ufake mcondvophika walo.                                                              (1)

3.5      Khetsa     imphendvulo      kuletilandzelako.   Nika    inchazelo     yalesisho
         lesidvwetjelwe efreyimini 5.

         A        Kuba yinjinga.
         B        Kuba yingcalamba.
         C        Kuba sematseni
         D        Babukeka batigcabha.                                                         (1)

3.6      Yini leyenta tigebengu kutsi loku lokukhangiswako tikuhambele emoyeni?
         Bhala KUNYE.                                                                          (1)

3.7      Utsini umbono wakho ngalomusho locindzetelwe losefreymini 5? Chaza.                   (2)

3.8      Sinongo senkhulumo lesisifanisongco lesibhalwe ngalokutjekile efremini 3
         sihambisana kanjani nalokukhangiswako? Chaza.                                         (2)
                                                                                               [10]

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                           11                     DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                                            NSC

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI E

  1. Lamalanga lengiwabhale lapha ngiwo           2. Lisontfo lisalelani ngaphandle? Mvelinchanti uyati
  lekufanele sitilolongele luhlolo ngawo.         kutsi sikhatsi sesidliwe yinja. Kute sono lapho. Sifuna
  Tinyenti tifundvo letisafanele sikhulume        kuphumelela tsine, asifuni kuba bosidlani.
  ngato.

 3 Niyabeva-ke bafalisi?
 Kufundza ungaphumuli
 kulimata ingcondvo.
 Futsi singagcina                                                                            4. Emavila uwabona ngekutsi
 sesingemacaca.                                                                              kutsi kuhlelelwa kufundza
                                                                                             wona abe ahleti vitsi phasi.
                                                                                             Naningaphumelela nine nobabili
                                                                                             nitawube nibanjelwe
                                                                                             ngemadloti.

      5. Tinjalo phela
      letibhemansango. Titele
      kutewuphazamisa lapha.
      Hambani niyewuphafuta
      ligwayi, niyekele
      kusifaka ehlatsini. Sifo
      sitasilamulela nangabe                                                              7. Yekelani kuhhwebhana,
      sesinibambile.                                                                      asenteni loku lesikuhlanganele
                                                                                          lapha. Akugcwale letikhala kucala.
                                                                                          Lesingeke sikhone kukwenta nyalo
                                                                                          imibikoselula itasisita.

                                    6. Washa fishi, nihlale nikwenta kunilungele.
                                    Hambani vele sitewusala sitifundzela kahle.

                                                    [Umtfombolwati: http://www.amerivcanprogress.org/cartoon/page]

4.1          Khokha umusho lonesiga senkhulumo efreymini 6 kulekhathuni lengenhla
             bese uyasidvwebela.                                                                                               (1)

4.2          Bhala ligama lelingumfutiselo lelingena ngaphasi kwaleli lelidvwetjelwe
             efremini 1.                                                                                                       (1)

4.3          Nawufundzisisa lekhathuni, mangaki emalanga lekumele bafundze ngawo
             evikini?                                                                                                          (1)

4.4          Kunemusho locuketse inkhulumonkholelo efreymini 4 kulekhathuni lengenhla,
             wukhokhe uwubhale phasi.                                                                                          (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                                  Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              12               DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                               NSC

4.5      Nguyiphi inchazelo lewungayinika             leligama    lelidvwetjelwe    efremini     3
         kulekhathuni lengenhla?

         A        Bantfu labanukwako.
         B        Bantfu labanukako.
         C        Bantfu labanukanako.
         D        Bantfu labanukelelako.                                                              (1)

4.6      Umusho    lobhalwe          ngalokutjekile    losefreymini      5,     uluhlobo       luni
         lwekumuntfutisa?                                                                             (1)

4.7      Phawula ngekuhambisana kwendzawo labahleti kuyo labafundzi naloku
         labakwentako kulekhathuni?                                                                   (2)

4.8      Faka inselelo kulenkhulumo ledvwetjelwe efreyimini 2.                                        (2)
                                                                                                      [10]

UMBUTO 5

Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.

ITHEKSTHI F

Wafoma waba manti Makhanda, sandla siphetse indandatho siyifumbetse kutsi
ingaphindze iphunyuke. Seminyaka lemitsatfu sahamba lesigebengu sakhe. Wabona
kutsi Dzeliwe wente liphutsa lekumbhalela emuva kwesikhatsi lesingaka kwekube
wanyamalala nje kantsi ulapha engculwini. Waphumela ngaphandle seloku indandatho
ayifumbatsile.

Wabuka etulu esicongweni sentsaba lapho sibhakabhaka besibovu njengengati, emafu
aso shengatsi abheje kufa. Wawabuyisa emehlo wabuka sitaladi lesendlula lapha
ngasekhaya kubo lebesigcwele lutfuli loluphakanyiswa timoti nemabhasi. Wanyakata-
ke emehlo awaphose ngasElukwatini.

Makhanda wangena endlini wefike wabuyisela indandatho lapho beyibekwe khona.
Waphindze waphuma, nanguya angenela sitaladi lebesingahambeki ngelutfuli.
Wacondza kumnganakhe Mavi lohlala khona lapha Enhlazatje. 'Sawubona Mavi jaha
lakitsi, tsine sibulawa ngumvangedvwa lapha eveni lakitsi.' Kusho yena Makhanda.
Mavi waphendvula watsi nabo indlala nelilanga kubaphetse kabi impela.

                                                       [Umtfombolwati: Lapha Nalapho, likhasi 8–9]

5.1      Phindza ubhale lomusho lodvwetjelwe kuletheksthi lengenhla, uwucale
         ngekutsi: Leliviki lelitako …                                                                (1)

5.2      Shano kutsi ligama lelibhalwe laba mnyama kuletheksthi lengenhla lisitfo sini
         senkhulumo.                                                                                  (1)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        13           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2016
                                         NSC

5.3      Bhala lomusho lolandzelako uvete umcondvo lolandvulako:

         Makhanda wangena endlini wefike wabuyisela indandatho lapho beyibekwe
         khona.                                                                             (1)

5.4      Shano kutsi selulo sesento lesisegameni          lelibhalwe   ngalokutjekile
         kuletheksthi lengenhla siletsa muphi umcondvo.                                     (1)

5.5      Sebentisa sento 'hamba' emshweni sibe sibalulingco.                                (1)

5.6      Lungisa emaphutsa lakunangu umusho lolandzelako:

         Wanyakata-ke emehlo awaphose ngasElukwatini.                                       (1)

5.7      Cala lomusho ngekutsi: Mavi naMakhanda …

         Waphumela ngaphandle seloku indandatho ayifumbatsile.                              (2)

5.8      Sebentisa sento 'phatsa' emshweni sibe sendleleni lesalibito, umusho ube
         sesikhatsini lesiyawufika.                                                         (2)
                                                                                            [10]

                                                            SAMBA SESIGABA C:               30
                                                          SAMBA SAKO KONKHE:                70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2016/5535d2b0-357f-454a-ae8a-bc734086c49a) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2016/7aa67b93-8592-4264-a282-92710c6d10a0) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2016/b798ae70-3d47-4ea9-b36c-375436978838) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2016/61637874-3204-4d8c-8d45-393f78ff95f3) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018/f717e394-e2aa-45b5-ae24-d17c1a17adc5) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
