# siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017-memo/d6f31dec-99b1-49d5-ad93-155f7f25784e) — Memo · 2017 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                               LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2017

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                        Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2               DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                            NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.        Leliphepha lehlukaniswe TIGABA LETINTSATFU:

          SIGABA A: Sivisiso                                    (30)
          SIGABA B: Sifinyeto                                   (10)
          SIGABA C: Luhlelo netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi (30)

2.        Phendvula YONKHE imibuto ngeSiswati.

3.        Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

4.        Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.        Tinombolo tetimphendvulo     atihambisane      naleto   letisephepheni   lemibuto
          njengobe tinjalo.

6.        Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.        Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.        Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

          SIGABA A:       Lokungenani emaminitsi la-50
          SIGABA B:       Lokungenani emaminitsi la-30
          SIGABA C:       Lokungenani emaminitsi la-40

9.        Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                                     Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          3            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                           NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1       Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI A

          'Ngusayitjeni Simelane lolokhulumako, ngingakusita?'
          'Kodvwa ungentani nje wena? Ucondzeni ngami. Vele bayasho kutsi …'
          'Kahle dzadzewetfu, yini ungatsi ukhuluma nemuntfu longesuye. Ungubani
          wena.'
          'Hheyi wena phoyisandzini, utewungibuta ligama usangene yini? YeBholoja, 5
          ungentani?'

          'Hawu, kantsi nguwe mntfwanaketfu. Ushaya nje nami bengitsi nangiphuma
          emsebentini ngitake ngitsi kunivakashela, sesidze sikhatsi nganigcina.
          Uyati naleti …'
          'Yemntfwanebantfu, phela angibhenywa mine. Besewutawuta lamuhla ngobe 10
          sengikufonela. Letinyanga letintsatfu bewusolo ubanjwe yini? Udlani
          umntfwana sonkhe lesikhatsi? Wena ngitakukhomba bantfu. Ngifuna
          kukukhipha     lensangu. Sengidziniwe   nguwe.' Livi   beselichachatela
          kuLaMhayise.

          'Kodvwa yini ngematje sitsandvwa? Ingani ngishito kutsi nangiphuma 15
          emsebentini, fikiyani lapho mine. EMatsulu ngulapho ngiyolala khona
          lamuhla. Wena kwakho kungitjela kutsi yini lemnandzi lengingakuphatsela
          yona, kodvwa ngiyati kutsi i-Chicken Licken nema-peri-peri chips vele
          uyatifela ngako.'

          'Pho uyakwati kulalisa lulwimi Bholoja, vele longakwati, angeke abone 20
          kutsi utsi lala lulata sikwengule. Angibonge Nabonkhosi tintfo lofuna
          kungitsengela tona. Bayimvelakancane labafana nawe ngemusa longaka.
          Kodvwa ungatsi sewukhulume ngemuva kwesikhatsi. Angeke usafika
          nekufika lapha, sengimi lotawufika lapho eMalalane kucala. Umusa wakho
          ngiyawubonga, sewutawugcinela bozakwetfu,' wacedza walubeka phasi 25
          lucingo ngesankhahlu.

          Wathula     sikhatsi lesidze umsa waNjojela sajuluke amanti nte.
          Lokwacanganisa tintfo kutsi bekangati kutsi angamtsintsa njani Danisile.
          Phela abefona aseposini manje kulukhuni kutsi ungabuye umfonele ngobe
          labanye basuke balusebentisa. Bholoja watidvudvuta ngekutsi Danisile 30
          uyatidlalela angeke aze ete lapha. Phela abelindzele singani sakhe
          saseMjindini. Lendvudvuto yabuye yashabalala nakakhumbula kutsi Danisile
          lucingo uluvale bangakacedzi nekukhuluma, ngesankhahlu futsi.

          Wathandaza ngenhlitiyo Bholoja kutsi bamtfume ayowenta lokutsite khashane
          kute batomkhandza angekho lalabasikati. Lelijaha lasukuma, letfuka kubona 35
          kutsi lihembe lalo selimanti nte ngemjuluko.

Emalungelo agodliwe                                                                 Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                           NSC

          Pi! Pi! Yimoto lemhlophe egedeni. Wahlola labehlako. Hawu yintfombatana,
          ingehli, ikhulume nemshayeli. Ungatsi kukhona labangevani ngako. Bholoja
          kutsi akafe luvalo. Wavele wakhetsa kungasabuki ngaphandle. Yena nje
          abelindzele kuva lonconcotsako nobe nini. Wetfuka satumekile wavuswa 40
          lucingo lolwakhala kanye wazubela kulo. Ngenhlanhla bebafake inombolo
          lengasiyo. Watsi uyahlola ngaphandle wabona imoto ingasekho, wabona kutsi
          bekungesuye lomunye webantfu bakhe.
          'Hawu, jaha lembutfo wabukeka utfukutsele kwente njani? Wo, konje
          ulindzele Gabisile. Cha, mfana wasekhaya ungahlupheki, sisekhona sikhatsi 45
          utawutseleka,' kusho Mthokozisi.
          'Senibuyile eBabtini. Nashesha bo lamuhla. Ase ubuke nje kusaselihora le-3
          kantsi nivamise kubuya emva kwelihora le-4.'
          'Phela bekugcwele emacala emakhomu, manje labo bangena ebhokisini
          balibulo, emacala abo ahlehlisiwe. Manje? UMgwenya wagcwala-nje 50
          esitfubeni?'
          'Cha, tintfo letincane nje mnaketfu. Awati ngingajabula ngife nangabe Gabisile
          angehluleka kufika. Kubi.'
          'Ungatsi imbuti igudla liguma. Ase ugonyuluke. Kantsi kwentekani? Kunini
          ngikutjela kutsi lolokwenta kuDanisile akukho emtsetfweni? Uyati kube 55
          bewumane umkhohlise uphatsise kudla kwemntfwana ngabe akakasho kutsi
          uyeta. Noko, asetsembe kutsi angeke nangeliphutsa efike.'
          'Nami sengikhulekela loko. Sala ungibambela ngisayobuka timphahla nekudla
          kwemntfwana etitolo. Inkinga sengakhohlwa nekutsi udla lokunjani. Noko
          batangisita embili.' Akuphelanga sikhatsi wabe sabuyile Bholoja. 60
          Bekakhitsitile waSimelane, ibhuthi beyinhlinhla. Phela naye abefuna kubhula
          umlilo kuDanisile. Abetitjele kutsi utawugibelisa Gabisile kuMthokozisi bese
          yena utsi cu kaboDanisile uyoshiya loku lamtsengele kona.
          Nembala tifiso takhe betikhombisa kuphumelela ngobe insimbi yesine
          beseyishaye yedlula ngemizuzu lelishumi. Besekusele ngaphasi kwelihora 65
          kutsi akhale emuke. Kwakhala lucingo lwabanjwa nguMthokozisi.
          Bekungukapteni wakhe lombitako. Watsatsela khona waSimelane etfukile.
          Ngemuva Mthokozisi wetfuka kabi nakutseleka Danisile agone luswane
          abukeka atfukutsele agane lunwabu. Wefike wabingelela ngemoya lohlobile.
          Sebacocile naMthokozisi wabeka luswane esihlalweni watsi usayocitsa 70
          emanti.
          Bholoja wefika watitsela etikweluswane. Washaywa luvalo. Umntfwana
          abetidlalela angati lutfo. Utse uyanakisisa Mthokozisi etingutjeni temntfwana
          wabona lipheshana lelifundzeka ngalendlela:
          Bholoja Simelane                                                                 75
          Yini ndzaba ungente imata yekusula tinyawo?
          Lamuhla ngifuna kukukhomba. Njengobe ufundza lencwadzi, mine
          sengitfubeleta khashane. Lomntfwana ingcamu yakho. Kuhle ngobe utse
          utawutsenga nekudla kwakhe. Ukhumbule kutsi sekusele tinyanga letimbili
          kutsi ahlanganise umnyaka nga-30 Mashi.                                 80

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               5          DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                NSC

          Sala ngekuthula.
          Lokhatsatekile
          Danisile
          Wayicedza Bholoja asamanti nte. Kwatsi kulowo mnyama kwatseleka
          Gabisile.                                                       85
                                                                 [Tiyenteka Tintfo: Likhasi 45–47]

          1.1.1       Caphuna umusho lokuletheksthi lofakazela kutsi Danisile uyati
                      kutsi Bholoja unaletinye tintfombi ngaphandle kwakhe.                           (1)

          1.1.2       Bananatelwa batsini bakaHlatjwako njengobe kushiwo kuletheksthi
                      lengenhla?                                                                      (1)

          1.1.3       Khetsa imphendvulo kuletilandzelako.         Lishoni     leligama    lelitsi
                      ingcamu kuletheksthi?
                      A    Umkhunsu
                      B    Umhidvo
                      C    Umhluti
                      D    Umphako                                                                    (1)

          1.1.4       Nika KUNYE lokubalwe kuletheksthi lokufakazela kutsi tincingo
                      atisiyo intfo yekwetsenjwa nakuchunyanwa.                                       (1)

          1.1.5       Nika indzawo lephephile lapho loluswane belungabekwa khona
                      kunekutsi lubekwe esitulwini.                                                   (1)

          1.1.6       Bucili buni     Bholoja    labusebentisa      kwehlisa      luphukuphuku
                      lwaDanisile?                                                                    (1)

          1.1.7       Nawufundzisisa letheksthi lengenhla,         boMthokozisi      bashayisa
                      ngasiphi sikhatsi emsebentini?                                                  (1)

          1.1.8       Nangabe kutsiwa Bholoja ngumsa             waNjojela, buhlobo         buni
                      lobusemkhatsini wabo bobabili.                                                  (1)

          1.1.9       Lendzaba yenteka ngayiphi inyanga? Usho ngani?                                  (2)

          1.1.10      Ngekwakho kubona, ngusiphi sinyatselo lebesitawutsatfwa
                      nguGabisile nangabe watfola Danisile asasekhona ehhovisini
                      laboMthokozisi? Chaza.                                                          (2)

          1.1.11      Phawula    ngenkhulumo   yaDanisile letsi 'bayimvelakancane
                      labafana nawe ngemusa longaka' ubhekise kuBholoja.                              (2)

          1.1.12      Nangabe bewungu Bholoja, bewungenta njani nawuhlangabetana
                      nesimo sekulahlelwa ngeluswane? Chaza.                                          (2)

          1.1.13      Uvumelana kangakanani nekutsi Bholoja ufanelwe kutsi avalelwe
                      ejele iminyaka leminyenti? Usho ngani?                                          (2)

          1.1.14      Hlatiya ngekuhambisana kwalesaga           lesitsi   'ayikho    imphunga
                      yelihlatsi', ubhekise kuBholoja.                                                (2)

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            6              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                             NSC

1.2       Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

          ITHEKSTHI B

                                                             [http://www.alamy.com/family]

          1.2.1       Yini lekulesibonwa lekhomba kutsi lolomsikati             akanankinga
                      nalesimo latikhandza akuso? Nika KUNYE.                                         (1)

          1.2.2       Nika KUNYE lokukulesibonwa lokufakazela kutsi simo semnotfo
                      siphasi kakhulu.                                                                (1)

          1.2.3       Lamabhodo labekwe phasi         kulesibonwa        ashoni    ngesimilo
                      salomake? Nika KUNYE.                                                           (1)

          1.2.4       Ngutiphi tifo letingangena bantfwana labakhulela endzaweni lefana
                      nalena lekulesibonwa? Nika SINYE.                                               (1)

          1.2.5       Laba labakulesibonwa bayakujabulela kakhulu kufika kwelihlobo.
                      Vumela nobe uphikise lesitatimende bese wesekela ngeliphuzu
                      LINYE.                                                                          (2)

          1.2.6       Nika umehluko     LOMBILI    lokhona    emkhatsini      wetheksthi       A
                      netheksthi B.                                                                   (4)

                                                                   SAMBA SESIGABA A:                  30

Emalungelo agodliwe                                                                          Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         7            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                          NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-70. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa laveta bumatima Boy
lahlangabetana nabo ngalesikhatsi enta umnyaka wakhe wekugcina e-UNISA.

TICONDZISO

1.   Finyeta ngewakho emagama.
2.   Sifinyeto sakho asivete emaphuzu LASIKHOMBISA lamcoka.
3.   Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
4.   Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
5.   Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

'Wentani?' Kwekhuta umlumbi akhandza Boy abhalana nemsebenti wetifundvo takhe
tangasese.
'Hhayi Mnumzane, ngicitsa situnge ngaletincwadzi temngani wami.'
'Watini ngaloku wena?'
'Angati lutfo Mnumzane, ngitibukela titfombe ngobe nginesitunge.'
'Kantsi nginekubona ukhanyisile ebusuku lapha ekamelweni ngobe usuke ufundza
ngekuntjontja? Mine mnikati wagezi angikhanyisi busuku bonkhe. Awukhiphi nasenti
kwelekelela kukhokhela. Kusukela lamuhla sengitakudvonsela imali emholweni kute
ngikhokhele logezi lomcitsako. Cisha njenganyalo, ulale, angifuni kuphindze ngikubone
ukhanyisile, ufundza.'

'Cha Mnumzane, angifundzi ngekuntjontja, letincwadzi temngani wami.'
'Bindza, utawuze ungenyanyise ngalokusolo uphika. Kusukela kulenyanga letako
ngitakudvonsela emashumi lamatsatfu emarandi tinyanga letilishumi ngalokusebentisa
gezi ngaphandle kwemvumo yami.'

'Hawu Mnumzane, imali lengaka? Kusho kutsi angeke ngisahola lutfo. Sengitawusala
nemarandi lasihlanu kuphela emholweni wami.'
'Nine basebenti ningafundza nidvwala kabi, nifune kufana natsi kube sinicashile.'

Njengobe Mashayinombolo bekatawudvonsa imali, Boy besekatawuhola imali lencane.
Watidvudvuta ngekutsi uyacedza, lomnyaka bewuwekugcina etifundvweni takhe.
Wabona kuncono kutsi ngakusasa ayewutsenga emakhandlela latawasebentisa ngobe
besekusondzele luhlolo lwekugcina.

Watsi ngekushayisa emsebentini ngakusasa, waphutfuma esitolo lesikhona lapha
epulasini wayewutsenga emakhandlela. Boy wafundza ngalokukhulu kutimisela.
Bekavuka ekuseni emehlo abovu ngebutfongo. Njengaloku bekafihla kutsi ufundza
ngasese, waba nenkinga nasekufika sikhatsi sekuyewubhala luhlolo. Kwadzingeka
kutsi acambe emanga.

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         8            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                          NSC

Wawacamba emanga, watsi uyagula. Wakhululeka kutsi ayewubhala luhlolo lwakhe.
Loluhlolo bekufanele ayewulubhalela edolobheni eGalina, endlini yalomunye
umfundisi. Yonkhe leminyaka bekabhalela endlini yelisontfo, khona eGalina, kodvwa
kulomnyaka kwatsiwa abayewubhalela endlini yalomfundisi walo lelisontfo.

Wavuka wagibela ibhasi leya khona eGalina. Abengati nobe utawubona lapho
ayewubhalela khona. Watidvudvuta ngekutsi angeke alahleke ngobe bekanikwe likheli.

Kutsite asafuna, kwachamuka tinja letimbili, tamsukela kwancipha indzawo.
Wamemeta Boy, atiphunga ngetandla ngala nangala, ahlehlela nyovane. Wagileka
angaketeleli, wawa, tabe setikhona tinja. Tamluma tandla netinyawo tamshiya abovu
ingati. Kwachamuka banikati bato. Bamtsetsisa basho kumshaya bambophise
ngemaphoyisa kutsi bekatewukweba.

Tincwajana labetiphetse tasakateka ngalesikhatsi awa. Banikati betinja batinyatsela,
tangcola, letinye tadzabuka. Lebetidvutane bamjikijela ngato bamcosha. Watibutsa
wahamba. Sikhatsi sekubhala besesisondzele.

Watsi asabukabuka wayibona inombolo yendlu layifunako. Umfundisi wambuta kutsi
ngabe utele kutewubhala yini, wavuma Boy, wamngenisa. Ngalesikhatsi atsi ucala
kubhala, watfola kutsi likhadi lelikhomba kutsi ungumfundzi wase-UNISA, alikho.
Umfundisi watsi akakwati kumvumela abhale ngobe kungenteka wenta butsotsi.

Boy wamchazela kutsi likhadi lilahleke nakalunywa tinja. Wacela umfundisi kutsi abuke
ligama lakhe eluhlwini lwebafundzi lekufanele babhale ngalelo langa, latfolakala,
wavunyelwa wabhala.

Ngalesikhatsi acala kubhala, sikhatsi besesihambile. Akazange engetelwe sikhatsi
njengaloku bekacale ledi kubhala. Wacala ngekuyewugeza tandla lebetilimele tigcwele
ingati. Wabhala kamatima ngetinhlungu temanceba, noko wabhala wacedza
ngesikhatsi.

'Ngiphumelele Nkhosi yami!'
                                                          [Tiyenteka Tintfo: Likhasi 82–87]

                                                             SAMBA SESIGABA B:                 10

Emalungelo agodliwe                                                                   Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                       9                   DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                        NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

                       1. SICEDZAKOMA LESEHLA ESIPHUNDVU!
                         2. Umphimbo kukubona nje, uvuleka kubonakale ematfunjini ngekukomela.

      3. Nguw e kuphela sicedzakoma mbamba,                   4. Emanti awaliboni lelidlalako kuwe. Uvale tonkhe
        longakafakwa titsako. Unatfwa ngumhlaba wonkhe              timpompi letikhona ngebunandzi bakho. Ingilazi yinye
        jikelele.                                                   nje, ma sisu.

      5. Lab amitako, behlisa ngawe. Kuba bugwinkli       6. Usihlangu sato tonkhe tifo letikhona. Etidudleni, lidloti
         gwinkli ubone ngetinsalela teligwebu                 lingene enguleni. Ushisa emafutsa tisale titinsungulo.
         engilazini kutsi bekubunandzi bodvwa.

                 7. Mongi wemali emaphaketheni ebantfu. Lokufunako, akadzingi
                 kuya etitolo, kwehluta sihhenga nje, sewunawe.

                                                                                                 [http://www.lifestyle.com]

3.1          Khokha      umusho       lonesifutamsindvo           kulesikhangisi      lesingenhla      uwubhale
             phasi.                                                                                                        (1)

3.2          Funa umusho lokulesikhangisi lesingenhla loneligama lelingumcondvofana
             waleli lelilandzelako uwubhale phasi bese uyalidvwebela. Kwekhama.                                            (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                           Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           10             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                            NSC

3.3       Yini lebangela kutsi bantfu bangendluli bangakasifundzi lesikhangisi?                  (1)

3.4       Bobani labangaba nelutsandvo lwalesikhangisi?                                          (1)

3.5       Nguluphi luphawu lolusetjentiswe ngulokhangisako, kugcizelela kubaluleka
          kwalokukhangiswako kulesikhangisi lesingenhla?                                         (1)

3.6       Khetsa imphendvulo kuletilandzelako. Nika inchazelo yesaga lesibhalwe
          ngetinhlavu letehlukile efremini 6.

          A    Uvakashelwe ngemadloti alele.
          B    Uvelelwe yinhlanhla lenkhulu.
          C    Ufikelwe ngulabaphasi bakubo.
          D    Uvelelwe yibhadi yemadloti.                                                       (1)

3.7       Akha umusho ngeligama lelibhalwe ngalokutjekile efremini 5 kuveta inchazelo
          leyehlukile kulena lekulesikhangisi lesingenhla.                                       (1)

3.8       Usho ngani kutsi lenkhulumo        ledvwetjelwe    efremini   4   kulesikhangisi
          lesingenhla iyimfundzisolite?                                                          (1)

3.9       Phawula ngekuhambisana kweligama lelicindzetelwe efremini 6 naloku
          lokukhangiswako.                                                                       (2)
                                                                                                 [10]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                         11                DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                                          NSC

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHESTHI E

  1.    Nabo-ke! Nani niyatibonela, tingabisa             2. Inkhukhu ijutjwe umlomo. Bengingati kutsi ngitawufika
        lucobo lwato. Tiyashisa bhe! Sibukisisile           kulesigaba lengikuso. Konkhe kwenteke ngobe
        nasikhetsa, sacinisekisa kutsi                      bengitilolongele kufa nekuphila. Ngibonga batali bami
        imishwedla ichilitelwa eceleni.                     ngekutsi babone likhono lami ngisesemncane, phela
        Bekungumgici namgici. Banjingile                    umtsentse uhlaba usamila. Ngiko nje ngitikhandza
        ngabongcondvomshini njengobe beme                   senginemoto yakalokusho, ngcondvomshini, naletinye tipho
        embikwenu.                                          letinyenti.

 3. Bekumatima. Besiphikisana nemabuya. Manje
       umtimba uyatikhulumela nangabe emalanga                  4. Intfo lengiphumelelisile ngematsanga lamahle
       asahambile. Kuphumelela kufuna bomanyovu.                  nekutephula nangihamba. Phela lunwabu alufuneki
       Ngetulu kwaloko ingcondvo ikhaliphe. Labantfu              etimeni letifana naleti. Kutsi kuphikiswana
       lebesiphikisana nabo bebatifihla kantsi banonele           ngekuvotela mine, ngive ngekulunywa tindlebe.
       ngekhatsi njengendlazi. Timphendvulo                       Njengobe nisibona nje, ifulayimashini isimele,
       bebatihlabelela.                                           siyewutsintsa sibhakabhaka.

                                                                                                      [www.hairraising.com]

4.1          Khokha umusho lonesinongo sesihabiso efreymini 4 uwubhale phasi.                                          (1)

4.2          Bhala umusho losefremini 1 kulekhathuni lengenhla loneligama lethekhniki.                                 (1)

4.3          Caphuna umusho               locuketse       bomahambisana             kulekhathuni       lengenhla
             uwubhale phasi.                                                                                           (1)

4.4          Hlobo luni lwenkhulumo lolucuketfwe ngumusho locindzetelwe efremini 1?                                    (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                           Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          12            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                           NSC

4.5       Khetsa imphendvulo kuletilandzelako. Nguyiphi inchazelo leshaya emhlolweni
          yeligama lelidvwetjelwe efremini 3?

          A    Bantfu labasikati lababuya ekwendzeni.
          B    Bantfu labasikati lesebavele bendzile.
          C    Bantfu labasikati lababuyela ekwendzeni.
          D    Bantfu labasikati labaya ekwendzeni.                                             (1)

4.6       Usuke ente njani umuntfu nangabe anonele ngekhatsi njengendlazi njengobe
          kushiwo efremini 3?                                                                   (1)

4.7       Ucabanga kutsi yini inhloso yaloku lokwentiwa kulekhathuni lengenhla
          nawubuka inkhulumo lesefremini 1?                                                     (1)

4.8      Sebentisa ligama lelicindzetelwe lelisefremini 4 kulekhathuni lengenhla
         emshweni lotakhele wona livete mcondvosobala walo.                                     (1)

4.9      Tsatsa inkhulumonkholelo efremini 4 kulekhathuni lengenhla wakhe ngayo
         umusho lotawuveta kutsi uyayivisisa kutsi isetjentiswa nangabe kwente njani.           (2)
                                                                                                [10]
UMBUTO 5
Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.

ITHESTHI F

'Yehheni! Umuntfu angenta njani? Ngete phela ngidzabule njengobe inyama seyibita
kangaka esilaheni. Acale nini ematfumbu kuba netifo? Yini ndzaba kudzala besiwadla
ematfumbu kodvwa besingaguli?' Yonkhe lemibuto lengaka watibuta yona Sibhono.
'Sithole, tingaki lamuhla tinkhomo letihlatjiwe?' Kubuta Sibhono kulomunye babe
labasebenta naye lapha emadzeleni.
'Titsi,' asho amkhombisa imphama.
Empeleni solo kwahamba Dokotela Thatcher, kwefika lo dokotela lomusha, sekukhona
ematfumbu lalahlwako. Ngalesinye sikhatsi kulahlwa umhlambi wonkhe.
'Kwentiwa yini kutsi batsi inkhomo inesifo, ngako-ke ematfumbu ayo akakufaneli kutsi
adliwe ngobe atawubulala bantfu, kodvwa lenkhomo ayifi ngalesifo? Beyinani kufa
ngembikwekutsi ihlatjwe kube lesifo besibulala phela? Kwentiwa yini kutsi inkhomo
ibonakale kutsi inesifo seyihlatjiwe?' Kubuta Sibhono.
'Impela ubuta umbuto lofanele. Ngingeva mine nabakhuluma ngengcuba kutsi
ayidliwa, ngobe isuke ingatiwa kutsi ibulewe yini. Nanobe kunjalo labadzala
bebakhipha ingcuba ematfumbu, bawalahle' kusho Sithole.
'Ubovula emehlo ngemachinga ebaninimasilaha wena. Leli lichinga labo nje lekutsi
siyewutsenga lenyama lemba ecolo esilaheni. Mine angeke ngishiye inyama leshiphile
lapha emadzeleni.' Kufunga Simelane. Wasukuma, vutfu, asacondze kakhe
ngekutfukutsela.
                                                           [Silondvolota Siswati 8: 202–203]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          13           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2017
                                           NSC

5.1       Endzimeni yesitsatfu kuletheksthi lengenhla kunemusho lonelibitogcogca,
          khokha lomusho uwubhale phansi.                                                     (1)

5.2       Lungisa umusho losendzimeni yesitsatfu kuletheksthi lengenhla loneliphutsa
          lendlela yekubhala.                                                                 (1)

5.3       Cala lomusho lodvwetjelwe endzimeni yekucala ngekutsi: Cha …                        (1)

5.4       Khokha umusho lonamentiwansombo endzimeni yesihlanu uwubhale phasi.                 (1)

5.5       Tsatsa sikhombabito lesisemshweni lodvwetjelwe endzimeni           yekugcina
          kuletheksthi lengenhla, usisebentise emshweni sibe sabito.                          (1)

5.6       Selulo sesento lesidvwetjelwe kuletheksthi lengenhla endzimeni yesine siveta
          muphi umcondvo nobe inshokutsi?                                                     (1)

5.7       Khokha umusho losendleleni lephocako losendzimeni yekugcina kuletheksthi
          lengenhla uwubhale phasi.                                                           (1)

5.8       Phindza ubhale lomusho losendzimeni yekugcina kuletheksthi lengenhla bese
          ugucula sentakutsi lesibhalwe ngalokutjekile sibe sento.                            (1)

5.9       Endzimeni yesibili kunesibalulinsombo lesicindzetelwe, sisebentise emshweni
          lotakhele wona sivete budlelwano bendzawo.                                          (2)
                                                                                              [10]

                                                             SAMBA SESIGABA C:                30
                                                           SAMBA SAKO KONKHE:                 70

Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2017/470ed316-2c5d-480f-adf1-cd9eb6dd88b8) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2017/90e591c3-dff8-46e3-b578-49c8de8f0b71) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2017/2c6262e3-9cdf-4965-8c07-9f11d7bc8a97) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2017/b5ac1d4d-36ff-4ee6-b384-a7784119d22b) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018/f717e394-e2aa-45b5-ae24-d17c1a17adc5) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
