# siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2018 Question Paper

> Grade 12 siSwati HL Paper 1 question paper from the NSC Supplementary Exam 2018, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018/f717e394-e2aa-45b5-ae24-d17c1a17adc5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: siSwati HL
- Grade: Grade 12
- Language: Siswati
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [siSwati HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/siswati-hl) › [siSwati HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018/f717e394-e2aa-45b5-ae24-d17c1a17adc5)

## About this document

Siswati Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · siswati. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Siswati HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2018-memo/670c433c-896c-4a02-a7ca-25b654b7f858) — Memo · 2018 · siSwati

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                LIBANGA 12

                      SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                          LIPHEPHA LEKUCALA (P1)

                      INDLOVANA/INDLOVULENKHULU 2018

EMAMAKI: 70

SIKHATSI: Ema-awa 2

                           Leliphepha linemakhasi la-13.

Emalungelo agodliwe                                        Phenya

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                            NSC

TICONDZISO KULABAHLOLWAKO

1.       Leliphepha lehlukaniswe tigaba LETINTSATFU:

         SIGABA A: Sivisiso                                       (30)
         SIGABA B: Sifinyeto                                      (10)
         SIGABA C: Takhi netimiso tekusetjentiswa kwelulwimi      (30)

2.       Phendvula yonkhe imibuto ngeSiswati.

3.       Cala LESO NALESO SIGABA ekhasini LELISHA.

4.       Dvweba umugca emva kwaleso naleso sigaba.

5.       Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto
         njengobe tinjalo.

6.       Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.

7.       Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.

8.       Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi:

         SIGABA A:        Lokungenani emaminithi la-50
         SIGABA B:        Lokungenani emaminithi la-30
         SIGABA C:        Lokungenani emaminithi la-40

9.       Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.

Emalungelo agodliwe                                                               Phenya

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

SIGABA A: SIVISISO

UMBUTO 1

1.1      Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI A

                                SALAKUTJELWA SIBONA NGEMOPHO

         1     'Angifihlelwe nguwe make lomdumbadumbane wami. Kute longahle
               akucabangele lutfo wena.'
               'Cha-ke, tibonele wena Fakudze, angifuni nakancane mine kuboshelwa
               sono lengingasati. Lutfo mntfwanami ngeke vele ngikwente loko,
               ungatihluphi Fakudze.'                                                 5
               'Nako lapho nifike nihluphe khona nine make. Nasengiyitsengisile
               ledayimane utayifuna lemali, kepha nyalo awufuni kungelekelela. Lentfo
               akusho nekutsi ngiyebile, ngiyitfole ngetindlela letimhlophe bha ngobe
               ungiphile lomdzeshi angiphela kumsita kwami nangimkhiphisa imoti
               yakhe lebekadze ibhajwe eludzakeni.'                                   10

         2     'Suka lapha Feleba, kantsi awuveli kulesi sami sisu yini? Emacebo akho
               angiwacali. Empeleni kwangikholisa lokwangifundzisela wena tjwala,
               uyihlo asekhona bewungatsintsi ngisho litfonsi leli …'
               'Nanso-ke indzaba, sebungenaphi-ke manje tjwala kulendzaba make?
               Mine vele kusho kutsi angifunwa lapha ekhaya! Kuncono ngivele 15
               ngitsatse emajazana ami ngidliwe tintsaba, nginishiye niwadla angene
               kulendzawo yakaDvokolwako, kumbe ningakhuluphala nite ninonele
               ekhatsi njengendlati.'
               'Ungabe ubalekela lemisebenti yakho lemibi phela Fakudze ngobe
               nembhalo uyasho kutsi lababi bayabaleka nobe kungekho muntfu 20
               lobacoshako. Mine angifuni macala kulona wami umuti. Angizange
               ngikutjela kutsi hlukana netjwala nawungafuni bukungenise emacaleni?
               Nyalo akusuwe lona losewuta nemaphasela edayimane, kube wati
               kamhlophe kutsi nawungase ubanjwe nayo ungadvonsa iminyaka ejele?'

         3     'Lijele lani make ngobe ngiyachaza ngitsi ngiphiwe ngumlumbi 25
               lesipho …?'
               'Umlumbi, akuphe idayimane, atsi ukuncengani kwayena ayidzinga?
               Suka lapha, musa kungitekela inganekwane Feleba, utsi angimilwe
               timphondvo enhloko yini? Impela ngiyabesaba labasivulela lomgodzi
               wedayimane lapha kaDvokolwako ngobe nguwo lodvonsela bonkhe 30
               bantfu ebusathaneni, babe batsi bona bacondze ebunjingeni.'
               'Hhayi-ke make, angikushiye Magagula ngobe ucabanga kutsi mine
               nginasathane, kantsi nangishoko ngitsi ngicabangela lona lelikhaya.
               Nobe ngingakayi esontfweni lamuhla akusho kutsi sengiwasathane.
               Futsi-ke make umane uyangizindlela nawutsi nginatsile ngobe solo 35
               kusile angibati tjwala ngalona wami umlomo. Ngisatsi shelele lapha
               eCroydon, ngitanibona sengibuya.'

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         4            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

         4     Wanela kusho njalo Feleba kunina, wahlaba umnyango wacondza
               khona eCroydon, umdumbadumbane wakhe sekawutse khoco
               ekhukhwini langekhatsi ebhantjini lakhe. Washo ashaya inkhwele 40
               yengoma letsi,
               'Wen' usitsatsaphi
               Lesibindzi lesingaka?
               Sekutsats' uSathane
               Umfak' ekhwapheni,                                             45
               Sekutsats' uSathane
               Umfak' ekhwapheni.'
         5     Uyatiwa Feleba kulendzawo yaseCroydon. Bangani lanatsa nabo
               sebate bamcambe ligama batsi nguShosholoza ngobe tindledlana takhe
               setikhombisa kona kushosholoza lokuhambisana nebugebengwana 50
               lobungatfolakali kahle.
         6     Kulabantfu labanatsako lamuhla, kukhona nalesinye sicumama
               sendvodza lenemkhaba nentsamo ledzimate yaba nelilundza lapha
               ngemuva. Nango-ke Feleba sekayicela kutsi bake batsi cekelele
               bakhulumele phasi njengemadvodza.                             55
         7     'Yiteke-ke mfokaFakudze, wangibita ngate ngagcwala litsemba jaha
               lakitsi, ufuna kungendzisela dzadzewenu yini? Phela labatiko batsi
               lendzawo yakini inetintfombi letiphilile impela, letisawubambisisa
               umendvo,' asho ahleka.
               'Tintfombi tekwentani? Ungadlali ngami wena Dlamini. Mine ngikubitele 60
               imphilo sibili, hhayi umbhedvo nje. Ngikubitele lokumnandzi lesiphila
               ngako lapha kaDvokolwako. Kepha-ke kukhuluma timali takho ndvodza,
               umlomo ngete wangisita ngalutfo.'
               'Timali tihlala tivutsa lapha kitsi, nasewuyihlubile indlubu ekhasini.
               Ngingabanjwa yini kuyitsenga lentfo nangabe ngiyitsandza?'             65
               'Sewucale kukhuluma-ke manje Dlamini?' Washo afaka sandla
               ekhukhwini Feleba akhipha lowo mdumbadumbane wakhe.
         8     Watsi    kube      agwabule      leliphepha     lekusongwe    ngalo
               lomdumbadumbane, wakhamisa Dlamini abona idayimane ikhatimula
               njengemisebe yelilanga.                                             70
               'Nayo-ke lentfombi lengite kutekutsengisela yona-ke Dlamini.
               Emabheka tinkhulungwane letimbili temalangeni ndvodza.'
               'Cha ngiyenela Fakudze, futsi ngite sikhalo. Nginike litfutjana nje
               sengimane ngitsi kuyewuboleka kulamadvodza lengihamba nawo kutsi
               angengetele njengobe lena lenginayo ayeneli kahle.'                 75
         9     Kwavunyelwana, wajabula wafa Feleba njengobe sekayicalile indlela
               leya ekunjingeni. Wefika Dlamini wakhuluma nemadvodza labehamba
               nawo. Kwabonakala lenye seyicondza kulolunyanyavu labebahamba
               ngalo, yefika yatsatsa sikhatsi lesidze lendvodza. Kutsite naseyibuyela
               kuDlamini nebalingani bakhe, kwatseleka sikhwelamahhala, kwehla 80
               emaphoyisa lamatsatfu. Akuphelanga sikhatsi, tabe timshela Feleba
               tinsimbi.
                                                         [Lunwele Loludze: likhasi 57–61]

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              5           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                               NSC

         1.1.1        Bekuyini inkholelo yekhaboFeleba?                                          (1)

         1.1.2        Yini lekhombisa kutsi Feleba ledayimane abeyitfole ngetindlela
                      letingakalungi?                                                            (1)

         1.1.3        Khetsa imphendvulo kuleti. Loku lokulandzelako kusetjentiselwa
                      kwenta phethiloli:

                      A   Isiliva
                      B   Insimbi
                      C   Emalahle
                      D   Igolide                                                                (1)

         1.1.4        Yini emabheka?                                                             (1)

         1.1.5        Yini kutsiwe lomusho lolandzelako uyamuntfutisa?
                      'Kepha-ke kukhuluma timali takho ndvodza'.                                 (1)

         1.1.6        Bhala umusho losendzabeni lofakazela kutsi Feleba abetalwa
                      nguye LaMagagula mbamba.                                                   (1)

         1.1.7        Make waFeleba ukhombise ngayiphi indlela kutsi abemtsandza
                      umntfwanakhe?                                                              (1)

         1.1.8        Ngalesikhatsi   Feleba    nenina   baphikisana,    uyise   abekuphi
                      angalamuli?                                                                (1)

         1.1.9        Yini ndzaba make waFeleba atsi wesaba kuboshwa? Chaza.                     (2)

         1.1.10       Tikumila nakwente njani timphondvo enhloko? Usho ngani?                    (2)

         1.1.11       Bhala saga lesifanele lenkhulumo yenina waFeleba nayala umfana
                      wakhe ubuye usho nekutsi yini ukhetse leso saga.                           (2)

         1.1.12       Abesho ngani Feleba kutsi loku labekuphetse kuyimphilo? Chaza.             (2)

         1.1.13       Ngusiphi sifundvo lesitfolwa tetsamelilwati ngesento saLaMagagula
                      sekwala kufihlela Feleba umdumbadumbane wakhe? Sekela
                      imphendvulo yakho.                                                         (2)

         1.1.14       Kulamalanga alomuhla bantfu labatfola tenjiwa ngalokungekho
                      emtsetfweni,  etimayini  lesetavalwa,     babitwa   ngekutsi
                      Bozamazama. Libafanele yini leligama? Libafanela ngayiphi
                      indlela?                                                                   (2)

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6             DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                           NSC

1.2      Fundza lesibonwa lesingentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.

         ITHEKSTHI B

                                                          [http://www.kingfeatures.com]

         1.2.1        Yini lokufakazela kutsi lolobanjwe kulesibonwa usigangi? Nika
                      KUNYE.                                                                   (1)

         1.2.2        Ngusiphi   sizatfu   lesenta   kutsiwe        lapha    kulesibonwa
                      kunebetindzaba?                                                          (1)

         1.2.3        Veta bunye buhle nobe bunye bubi lobungadalwa ngulesibhamu
                      lesikuleliphoyisa lelikulesibonwa?                                       (1)

         1.2.4        Yini   lekulesibonwa  lekhombisa      kutsi     lona   loboshwako
                      uyatincengela kulamaphoyisa?                                             (1)

         1.2.5        Ucabanga kutsi yini lebangela kutsi babe banyenti kangaka laba
                      lababamba lesigebengu? Bhala kube KUBILI.                                (2)

         1.2.6        Bhala KUBILI lokungumehluko        emkhatsini    weTHEKSTHI         A
                      neTHEKSTHI B.                                                            (4)

                                                                SAMBA SESIGABA A:              30

Emalungelo agodliwe                                                                  Phenya

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        7            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

SIGABA B: SIFINYETO

UMBUTO 2

Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngewakho emagama langabi ngetulu
kwala-80. Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lasikhombisa labufakazi bekutsi
Jabulani bekacindzetelwe bangani ekwenteni lokubi.

TICONDZISO

1.       Finyeta ngewakho emagama.
2.       Sifinyeto sakho asivete emaphuzu lamcoka lasikhombisa.
3.       Sifinyeto sakho asibe ngendlela yetindzima (emapharagrafu).
4.       Akukadzingeki kutsi ubhale sihloko.
5.       Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.

ITHEKSTHI C

                               KUCINDZETELWA BANGANI

'Sewubange ekhaya?' Kubuta Mandla sesiphumile sikolo.
'Ngingabuye ngicondzephi?' Kuphendvula Jabulani.
'Kusesemini nyalo. Kantsi uyintfombatane yini?' Kusho Mandla.
'Yona inani?'
'Iphutfuma kuyewupheka.'
'Mine ngiyakwenta loko.'
'Hhawu!' Kumangala Mandla.
'Kantsi kunani?'
'Uvumelani? Mine Angilitsintsi libhodo.'
'Ingani naMbongeni uyapheka. Mine ngingala ngitsini, babe angangibulala ngemzaca.'
'Akacashi ngani lotawenta konkhe?' Kubuta Mandla.
'Mhlawumbe akatsandzi.'
'Sengingamane ngishaywe kunekwentiwa intfombatane!'
Yena akayenti lemisebenti.
'Ngicobelele-ke, sengifile awati,' kusho Mandla.
'Angibhemi mine. Ngingalicala ngakuphi nje ngempela?'
'Awubati bunandzi lapho bulele ngakhona.'
'Kantsi kumnandzi?' Kubuta Jabulani.
'Awuva ngitsi sengiyacaleka ngekulikhanuka. Bengitsi kunesincanyana la. Cishe
ngibanjwe lamuhla. Thishela abephikilita emakhikhini, afuna ligwayi. Ngasindza
nalabanye ngobe acabanga kutsi sisebancane kantsi ushaye phasi,' washo ahlekelela
Mandla. 'Besengivevetela ngitsi utawuta ngakimi. Nawe uyamati Thishela Ngovolo
kutsi ucacabulana kanjani.'
'Usindzile, insilane beyitawukhala kulokwetibunywana kuze kube bovana.'
'Awuva-ke nali. Ngibambele tincwadzi tami sengitewugoca.'

Nembala watitsatsa Jabulani tincwadzi. Mandla wakhipha sincamu, watsintsitsela
leligwayi ephepheni. Wakhwatsata emakhikhini wakhipha timvutfuluka letatigcwele
yonkhe indzawo. Uyabukela njalo Jabulani. Watsi nasaligocile, wakhipha lutsi
lwemetjiso, walumeka ligwayi lakhe. Walidvonsa kanye, laphuma selitikhatsa tentfutfu
emlonyeni, wabuye wayikhipha nangemakhala.

Emalungelo agodliwe                                                             Phenya

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        8            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                         NSC

NaJabulani weva asalingeka shangatsi yintfo lenhle lokuphuma kwentfutfu emakhaleni.
Kantsi uvele watsatfwa nguMandla asalumeka ligwayi, utsatseke sewuze akasamboni
naMbongeni ngemva kwabo. Wamuva asatsi, 'Ngitawufike ngisho ekhaya kutsi
uyabhema.'
Ngemva kwekuba bamshayele kubhema ligwayi angakalibhemi, Jabulani watsatsa
sincumo sekuchubeka agange. Wafundza kunatsa tjwala nebangani.

Ngalesikhatsi asafundza, nakhona abesayinhlupho. Bothishela bebakhala ngaye.
Abesuka ekhaya atsi uya esikolweni aphelele endleleni. Liyawutsi naseliyawushona,
naye achamuke nebantfwana besikolo.
Naku sekutawufika umuntfu labelindzele imali eposini, watsi nakefika umlumbi
wambuta libito lakhe, walisho. Lapho Jabulani abesayitsetse imali. Umlumbi etfuke,
advonse lucingo aluphose emaphoyiseni. Wabanjwa Jabulani nebangani bakhe
boMandla.
                                               [Hhawu Mine Ngemntfwanami!: Likhasi 6–8]

                                                             SAMBA SESIGABA B:              10

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           9            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                            NSC

SIGABA C: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI

UMBUTO 3

Fundza lesikhangisi lesilandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI D

                              SAKHIWO SETIMANGA!!!!!!!!!!

      1. Utsintsa sibhakabhaka ngesicu sakho. Usicandzisi lesehlula kushisa kwemalahle
         lakhehlekile.
      2. Mawolela wato tonkhe tinhlanga. Mchumanisi wemhlaba wonkhe.
      3. Ubamita batintsi, baphume bakhuluphele ngetijolojolo lotiphekako.
      4. Bovilavoco bayaphumelela. Kwabo kungena, batfole konkhe ngaphandle kwekujuluka.
         Bangena balale babuye baphume njengenyoka.
      5. Ufuna lesebaneminyakanyaka bangabutsi cotfu, batsi nabangena emakamelweni akho,
         badvonse sikhumba.
      6. Bomafutsa awubeva, ubatfwala ngabontofontofo bakho, kusukela etindlini tekuphumula
         kuye ebutfongweni. Bavakasha kanye, kube kukunamatsela ngenovi yakho lebamba
         wonkhe wonkhe.
      7. Emanani akho, akubutwa! Nge-R1 040,00, emagede avuleke nge!

                                                                      [http://www.holidays.com]

3.1        Bhala lomusho lokunombolo-3 kutsi esikhundleni seligama lelibhalwe
           ngalokucindzetelwe ufake mcondvofana walo.                                             (1)
3.2        Usuke entani umuntfu nakenta loku lokucindzetelwe kunombolo-5.                         (1)
3.3        Phindza ubhale lomusho lokunombolo-1 bese ufaka ligama linye esikhundleni
           selibintana lelicindzetelwe.                                                           (1)

Emalungelo agodliwe                                                                Phenya

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         10           DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

3.4      Khetsa imphendvulo lenembako kuletilandzelako.          Sinongo    sesifaniso
         lesicindzetelwe kunombolo-4, sisho kutsi:

         A     Abanambitsi lutfo
         B     Abanatsi lutfo
         C     Abasebenti lutfo
         D     Abadli lutfo                                                                  (1)

3.5      Caphuna munye umusho losikhomba kutsi lesakhiwo asitsatsi luhlangotsi.              (1)

3.6      Badvonswa yini bantfu kulesicubulo salesikhangisi?                                  (1)

3.7      Sebentisa siga senkhulumo lesicindzetelwe kunombolo-7 emshweni lotakhele
         wona kuveta kutsi uyasati kutsi sisetjentiswa nangabe kwentenjani.                  (1)

3.8      Kushiwo ngani kutsi umusho lodvwetjelwe kunombolo-6, awemukeleki?                   (1)

3.9      Nguwuphi umtselela longaletfwa ngulemali lebhalwe ngemagama lamancane
         kakhulu kunombolo-7? Chaza.                                                         (2)
                                                                                             [10]

Emalungelo agodliwe                                                              Phenya

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                           11                   DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                                            NSC

UMBUTO 4

Fundza lekhathuni lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela.

ITHEKSTHI E

      1. Nangabe ahhenyula, lihlohleleni        2. Vimbani nine lapho emapalini,             3. Ungaliyekela njani ligoli
      ekhatsi majaha. Sengivele ngilibalile,    ningasidlisi. Niyabonakala kutsi             lingene ekhaya! Khwesha,
      ningangephuli inhlitiyo, angati ngobe     anikazili. Angati nobe lendlulamitsi         silivimbe tsine emadvodza sibili.
      akabalwa emantjwele inkhukhu              ititjela kutsi italibamba yini kulendzawo    Angati kutsi uvumeleni kuvimba
      ingakachamuseli.                          leseyime kuyo.                               ngobe wena nelipali niyingwe
                                                                                             nengwenyama.
                       4. Hheyi! Khahlelela                      5. Leli ligoli leliletsa
                       emapalini! Somapali                       indzebe yemhlaba
                       uphumile epalini!                         etandleni tetfu. Asikwati
                       Khahlela angakabuyeli!                    kungalitfoli. Lishayele                 6. Uphumeleni
                                                                 ekhoneni lelipali                       epalini wena ndinya?
                                                                 litewungena sabhanana.                  Bacinisile laba
                                                                                                         labatsi uyimfanayo.
                                                                                                         Utawukhonwa
                                                                                                         ngulesichibi lesente
                                                                                                         lichibi ebhulukwini
                                                                                                         lakho.

                                                                                                       9. Ngibone
                                                                                                       ngekubhukula
                                                                                                       kwembolwane
                                                                                                       endleleni iphakamise
                                                                                                       umsila kutsi lona
                                                                                                       utasentela phasi.

       7. Niyabona yini majaha kutsi tsine                  8. Yeyi wena! Usho kubani kutsi uyindinya? Ucabanga
       sidliswa ngusompempe, umyekelelani                   kutsi nangabe nitinkhomo ngingakwati kunenta
       lomuntfu azule nayo yonkhe lenkhundla?               tihlabani? Ngiko ungibona ngivimba ngibuye ngidlale
       Sompempe! Ungamunyi lemfengwane, yenta               ngobe kufana nekutsi anikho lapha enkhundleni.
       umsebenti wakho! Mnike likhadi lelibovu.

                                                                                                      [www.heirraising.com]
4.1          Khokha saga lesisenkhulumeni-1 usibhale phasi.                                                                 (1)

4.2          Ngulonjani umuntfu lobitwa ngaleligama lelibhalwe ngalokucindzetelwe
             enkhulumeni 4.

             Khetsa imphendvulo kuletilandzelako:

             A       Longenisa ligoli epalini.
             B       Lobuyisela ligoli epalini.
             C       Lobitela ligoli epalini.
             D       Lovimbela ligoli epalini.                                                                              (1)

Emalungelo agodliwe                                                                                            Phenya

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            12              DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                             NSC

4.3      Loluvelomagama loludvwetjelwe enkhulumeni 8 lusetjentiswa kusiphi simo?
         Bhala kube kunye.                                                                         (1)

4.4      Ichazani inkhulumonkholelo lecindzetelwe              enkhulumeni-9       njengobe
         isetjentiswe kuletheksthi lengenhla?                                                      (1)

4.5      Akha   umusho           ngeligama   lelidvwetjelwe      enkhulumeni-2        kuveta
         mcondvosobala.                                                                            (1)

4.6      Ucabanga kutsi yini kutsiwe umusho lodvwetjelwe enkhulumeni-5 ucuketse
         kumuntfutisa.                                                                             (1)

4.7      Sebentisa bomahambisana lababhalwe ngalokucindzetelwe enkhulumeni-3
         emshweni lotakhele wona kuveta kutsi uyati kutsi bachazani.                               (1)

4.8      Yini kutsiwe umusho lobhalwe ngalokucindzetelwe enkhulumeni-7 utsatsa
         luhlangotsi? Chaza.                                                                       (1)

4.9      Akha umusho lotawuveta kutsi uyawati umehluko lokhona emagameni
         ladidanako, labhalwe ngalokucindzetelwe enkhulumeni-6 kuletheksthi
         lengenhla.                                                                                (2)
                                                                                                   [10]

Emalungelo agodliwe                                                                    Phenya

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Siswati Lulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         13            DBE/Indlovana–Indlovulenkhulu 2018
                                          NSC

UMBUTO 5
Fundza letheksthi lelandzelako lenemaphutsa elulwimi bese uphendvula imibuto
letawulandzela.
ITHESTHI F
'Ngiyinkhosi yenu. Niyeva? Gucani-ke nyalo!' Asho ahlokolota wonkhe umuntfu
aphindze ahlabela akhomba tona tintsaba teLubombo letiseMpumalanga nelive
lekhabomake. Tsine sasibasa umlilo …, achubeke nekumekeza Gogo Lomoko,
ahlabela tingoma takhe tesintfu, achukuluta bonkhe labakhona ababita ngemagwala.
Bekute kulamule kukhala kwetinkhukhu kube ngikhona angena endlini ayotibeka phasi.
Ngangivuka nobe sengilele lobudze butfongo ngingene endlini ngitilahle phasi eceleni
kwakhe. Kudvonsa kwakhe sikhumba bewungaze utsi ngiyo mbamba indlovu
nayitsimula. Loku bekungangihluphi naka twi, ngobe lutsandvo lwakhe kimi belujulile.
Abetsi nangitsi vumbu lapho aye kuyewunatsa khona ngalelo langa angibongelele
ngetibongo lebekanginike tona.
Ngimkhumbula lapho agangadza lomunye umfati atsi webe tindlubu takhe watigubha
ensimini yakitsi. Wamshaya umfati wate waba manti. Lokushaya bantfu bese
akwetayele, kepha ngalelinye lilanga tajika tintfo. Phela lapho abetsi ushaya umuntfu
lomncane kunaye. Bacinisile nabatsi indlovu ingabulawa nayintfutfwane. Lapho
kwabonakala ngisho nasemntfwaneni lomncane longangami kutsi kubi.
Ngimkhumbula acuma kubona nanobe ngubani kutsi ikhona intfo lehlupha lapha
esiswini sakhe.
Kwaphela tinyanga letisitfupha ahamba nako. Aya ngekuya emandla ancipha
kuhamba kwaba lukhuni wase ulala phansi. Sasigcwele emanti sisu sakhe
sikhukhumuke saba yintsaba.
                                                         [Khulumani Sive: Likhasi 150–151]

5.1      Khokha umusho lonelibitosimo endzimeni yesibili ulibhale phasi.                      (1)
5.2      Phindza ubhale lomusho lobhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni yekugcina
         bese ufaka sakhi sesikhatsi lesitako esentweni sawo.                                 (1)
5.3      Bhala umusho losendzimeni yesitsatfu locuketse imphambosi yekwentakala.              (1)
5.4      Shano indlela yesento lecuketfwe ngumusho lodvwetjelwe endzimeni
         yekucala.                                                                            (1)
5.5      Cala lomusho lodvwetjelwe endzimeni yesitsatfu ngekutsi, Cha …, kute uvete
         kuphika.                                                                             (1)
5.6      Kunemusho lonesibanjalo lesicindzetelwe endzimeni yekugcina, wubhale
         phansi bese ujobelela lesibanjalo ngesakhi lesikhomba bukhulu bentfo.                (1)
5.7      Akha umusho ngesentakutsi lesibhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni
         yesibili silandzelwe ngulesinye sentakutsi.                                          (1)
5.8      Cedzela lomusho lobhalwe ngalokucindzetelwe            endzimeni      yekucala
         ngekufaka umusho lomele sikhatsi.                                                    (1)
5.9      Akha umusho ngesibalulingco lesibhalwe ngalokucindzetelwe endzimeni
         yesitsatfu sibe sibalulinsombo.                                                      (2)
                                                                                              [10]
                                                             SAMBA SESIGABA C:                30
                                                           SAMBA SAKO KONKHE:                 70
Emalungelo agodliwe

## Related documents

- [Siswati HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-feb-march-2018/6d2d22bc-67ee-4682-8b73-419603cd643e) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p3-feb-march-2018/e21b006a-074c-496e-b53d-d9a9180ab87f) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-may-june-2018/abfb09bb-a6f0-4804-bcc6-68334c25ef3e) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2018/fd8794e5-bc99-4b5c-8243-9ef2d52cf909) — siSwati HL · QP · 2018 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2017/a70f5c90-acb5-4f68-ae1c-443813b72014) — siSwati HL · QP · 2017 · siSwati
- [Siswati HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-feb-march-2016/ac74b5cf-4407-40d3-a758-b425a8e38c33) — siSwati HL · QP · 2016 · siSwati

## More from Grade 12 siSwati HL

- [Gr 12 Siswati HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-siswati-hl-atp-2023-24/75f62113-da4b-45a7-9f01-44907b6280d9) — ATP
- [Siswati HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-siswati/a8f3db83-0091-43e7-9d76-1fbea05201f3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-siswati/4d2feb8b-be1e-444e-8d9f-f059409b8ea3) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-siswati-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-siswati/70bf3464-a022-4409-9815-e059f34ed08d) — Memo · 2025 · siSwati
- [Siswati HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p1-nov-2024-mg/913832a6-b6c2-43aa-b5bd-0daa1c55b8e6) — Memo · 2024 · siSwati
- [Siswati HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/siswati-hl-p2-nov-2024-mg/1408f010-4005-42fd-bd3e-d6fc067a1f86) — Memo · 2024 · siSwati

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
